20.1 Projectplan Polderwerk.pdf

Projectplan Polderwerk Noordoostpolder Projectplan Polderwerk Noordoostpolder Projectgroep

Marjolein Stoker (Concern voor Werk), Margo Visscher/ Anne van Schothorst (gemeente Noordoostpolder), Hilde Oosten (Gemeente Noordoostpolder), Carrefour, WerkCorporatie, Loraine Westerneng (Sociale Voedseltuinen Nederland).

Aanleiding / wetenschappelijke onderbouwing

Gezondheid en arbeidsparticipatie beïnvloeden elkaar sterk. Mensen met gezondheidsproblemen hebben minder kans om toe te treden tot de arbeidsmarkt of aan het werk te blijven. Een onderzoek in 26 Europese landen laat zien dat de arbeidsparticipatie lager is onder mensen met een chronische aandoening (Schram e.a., 2019). Eerdere studies laten zien dat het niet hebben van werk, en dus inkomen, kan leiden tot bestaansonzekerheid, ongezonde voedingspatronen, gezondheidsproblemen, eenzaamheid en stress (ter Ellen e.a., 2024), die vervolgens weer leiden tot een verminderde kans op werk (Rutten e.a., 2023). Door het arbeidspotentieel van mensen met gezondheidsproblemen of een chronische aandoening beter te benutten is veel winst te behalen. Enerzijds vanuit individueel perspectief (verbeterde gezondheid, financiële zekerheid) en anderzijds voor werkgevers en de maatschappij (oplossing arbeidsmarktkrapte). Om mensen met gezondheidsproblemen aan het werk te krijgen zijn er interventies nodig op individueel, werkplek en regionaal niveau (Burdorf e.a., 2023 1). Een domein overstijgende aanpak waarbij professionals tegelijkertijd en in onderlinge samenhang werken aan de gezondheidsproblemen en terugkeer naar werk is van belang (Burdorf & Schuring, 20232). Ook in gemeente Noordoostpolder zien we een groep inwoners die kampt met gezondheidsklachten.

In het bijstandsbestand van de gemeente is dit aantal relatief hoog (164 inwoners ontvangen een tegemoetkoming ziektekosten). Als we naar het aantal mensen in de bijstand, de ontwikkeling van het bijstandsvolume en het BUIGsaldo, zien we dat Noordoostpolder ten aanzien van het BUIG-saldo bovengemiddeld scoort, maar dat de scores voor wat betreft de bijstandsafhankelijkheid en de ontwikkeling van de bijstandsdichtheid onder het gemiddelde liggen (Rapport Berenschot- D07-00-Rapport-Advies-uitvoering-Participatiewet-Noordoostpolder.pdf). Het aantal mensen boven de 30 jaar is oververtegenwoordigd in de bijstand. Dat betekent niet dat deze groep niet wordt ondersteund. De ondersteuning is gericht op bredere participatieondersteuning in de vorm van maatwerkinstrumenten zoals de inzet van sporttrajecten of vrijwilligerswerk. Vaak kunnen deze inwoners (nog) niet aan de slag bij reguliere werkgevers. Met het initiatief van de Sociale voedseltuin ‘Polderwerk’ kunnen we een krachtig middel inzetten om ook deze inwoners te activeren en te socialiseren. Er is al een aantal sociale voedseltuinen actief (o.a. Stichting Sociaal & Vitaal in Nieuwehorne, gemeente Heerenveen, Stichting De Kleine Boerderij in Oosterwolde, gemeente Ooststellingwerf en Stichting Sociale Voedseltuinen Leeuwarden in de gemeente Leeuwarden).

Het succes en de bewezen aanpak van de voedseltuinen heeft geleid tot interesse bij onze gemeente. In de Voedseltuin te Rotterdam wordt specifiek gericht op werkgelegenheidstrajecten voor mensen met grote afstand tot de arbeidsmarkt3, leerwerktrajecten en in sommige gevallen het vinden van een baan. Er wordt gefocust op samenwerking met partijen, bijvoorbeeld met een focus op ‘werkend leren’, voor wie de stap van

1

Burdorf, A., Fernandes, R. C. P., & Robroek, S. J. W. (2023). Health and inclusive labour force participation. The Lancet, 402(10410), 1382–1392. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(23)00868-1 2 Burdorf, A., & Schuring, M. (2023). Een domein overstijgende aanpak vergroot arbeidsparticipatie. ESB, 108(4826), 462– 463. https://esb.nu/wp-content/uploads/2023/10/462-463_Burdorf2.pdf 3 De Eerstelijns. (2023). De Voedseltuin Rotterdam: Waar gezondheid gebeurt. https://www.de-eerstelijns.nl/wpcontent/uploads/2023/07/Voedseltuin-LA.pdf

dagbesteding naar leren werken bij een ondernemer te groot is. 4 Daarnaast is er bewezen resultaat van de Voedseltuin op het gebied van positieve gezondheid. 5 We zien de bewezen aanpak van de voedseltuinen als concrete mogelijkheid om actief bij te dragen aan het welzijn en de (financiële) bestaanszekerheid onder minima en inwoners die door omstandigheden nog niet actief zijn op de arbeidsmarkt. Ambitie

De (financiële) bestaanszekerheid, gezondheid en (sociale) participatie van onze inwoners versterken.

Doel

Het project richt zich op het verbeteren van sociale cohesie, gezondheid en werkvertrouwen (het vertrouwen in eigen werkvermogen).

Doelgroep definitie en bereik

De sociale voedseltuin Polderwerk richt zich op kwetsbare inwoners die door omstandigheden nog niet kunnen participeren op de arbeidsmarkt en/of die moeite hebben om rond te komen. Denk hierbij aan huishoudens die al bij de gemeente bekend zijn, zoals bijstandsgerechtigden, inwoners die gebruikmaken van schulddienstverlening en andere minimaregelingen. Polderwerk heeft als doel om mensen weer uit hun moeilijke situatie te helpen en te activeren. Activeren richting (vrijwilligers)werk op de tuin of zelfs daarbuiten. Polderwerk werkt samen met andere organisaties bij wie deze groep in beeld is. Zij verwijzen huishoudens door naar de sociale voedseltuin. Zo wordt er optimaal gebruik gemaakt van het netwerk dat er al is (en bijvoorbeeld al zicht heeft op hun inkomenssituatie). De inwoners die baat hebben bij Polderwerk kunnen worden doorverwezen en direct ondersteuning gebruiken. Zodra de tuin actief is, kunnen we tussen de 200 en 250 huishoudens voorzien van vers, onbespoten voedsel, waaronder groenten, fruit, kruiden en aardappelen. Huishoudens met een laag besteedbaar inkomen worden uitgenodigd hun groenten, fruit en kruiden te komen oogsten op de tuin. Zo kunnen ook deze huishoudens gezond eten en ervaren en leren waar hun groenten vandaan komt, wat je er mee kan, hoe je het klaarmaakt en waarom het zo belangrijk is om gezond te eten.

Ze worden uitgenodigd mee te helpen op de tuin (participatie) waardoor ze uit hun situatie en actief in beweging komen in de buitenlucht. De pijlers van de sociale voedseltuin zijn gezond eten, educatie, participatie, sociale betrokkenheid en in beweging komen, vanuit de benadering van positieve gezondheid.

De doelgroep bestaat uit kwetsbare inwoners van de Noordoostpolder die door gezondheidsproblemen, financiële zorgen of andere omstandigheden (nog) niet kunnen deelnemen aan regulier werk, maar wél gemotiveerd zijn om op een laagdrempelige manier mee te doen.

Kortom: Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt die baat hebben bij een tussenstap richting werk of vrijwilligerswerk; Huishoudens met een laag besteedbaar inkomen; Mensen in de bijstand of schuldhulpverlening; Mensen met psychische of lichamelijke klachten die een belemmering vormen voor arbeidsparticipatie; Mensen met een vergroot risico op sociaal isolement of gezondheidsproblemen; Aantal mensen dat actief deelneemt aan de tuin. Samenhang met bestaand beleid

Dit initiatief sluit aan op de doelen uit het Deelplan Participatie, het gezondheidsbeleid en het armoedebeleid. Het komt samen in het Programma Samen & Gezond, programmalijn bestaanszekerheid (9-1-Gemeente-NOP-ProgrammaplanSamen-en-Gezond.pdf)

4 Voedseltuin Rotterdam. (2024). Inhoudelijk jaarverslag 2023. https://voedseltuin.com/wp-content/uploads/2024/03/Inhoudelijkjaarverslag-jaarverslag-2023-15-maart-2023.pdf 5 Voedselfamilies. (2024). Waar gezondheid gebeurt: Veldonderzoek naar de Voedseltuin Rotterdam. https://www.voedselfamilies.nl/wp-content/uploads/2024/05/VF_Rapport_veldonderzoek_Web.pdf

Verwachte resultaten

-

Organisatie

Na 2 jaar nemen minimaal 35 deelnemers actief deel aan vrijwilligerswerk op de tuin of stromen door naar andere vormen van participatie. Minimaal 200 huishoudens bezoeken de tuin en worden bereikt met ondersteuning in bestaanszekerheid. Meer inwoners ontwikkelen een gezonder eetpatroon. Minder inwoners doen een beroep op de bestaande ondersteuningsstructuur, bv. Schulddienstverlening. Meer inwoners komen in beweging door actief bezig te zijn in de buitenlucht en ontwikkelen nieuwe sociale contacten. Professionals ervaren de samenwerking als effectief en inspirerend. Minimaal 75% van de deelnemers geeft aan zich gezonder te voelen of meer vertrouwen te hebben in eigen kunnen (via vragenlijst). Minimaal 60% van de deelnemers eet meer verse groenten en fruit dan voor deelname.

Er wordt informatie over het opzetten van een tuin opgehaald via de Stichting Sociaal en Vitaal, Sociale Voedseltuinen Nederland en het voedselbos Emmeloord. Zij zijn bereid om hun kennis te delen bij de tijd dat Polderwerk opgezet wordt. De uitvoering ligt bij een netwerk van partners, met een centrale rol voor partners met expertise in ontwikkelen van werknemersvaardigheden, zoals Concern voor Werk waar gebruik wordt gemaakt van de (kennis)infrastructuur en begeleiding. Inwoners doen mee door zich in te zetten in de sociale voedseltuin en tegelijkertijd versterken ze hun bestaanszekerheid door gezond en gevarieerd te eten, buiten bezig te zijn en andere mensen te ontmoeten. Dit kan laagdrempelig en op verschillende niveaus van participatie; van zelfoogsten - een keer meehelpen op de tuin tot structureel meehelpen op de tuin. Dagelijkse praktijk: De tuin is meerdere dagen per week geopend; De tuin wordt onderhouden door de professionele krachten met ondersteuning van vrijwilligers/deelnemers; Er zijn vaste oogstmomenten voor deelnemers en momenten voor vrijwilligerswerk; De tuin is een ontmoetingsplek met ruimte voor kofÏe, gesprek en gezamenlijke activiteiten.

Aanbod

Tijdspad

Praktisch gezien wordt er nog een uitwerkingsplan en schets van de tuin gemaakt met een beplantingsstrategie. Carrefour helpt bij het opzetten van een vrijwilligersnetwerk. Deelnemers worden doorverwezen via bestaande kanalen zoals de gemeente, schuldhulpverlening en de voedselbank. Er komt een communicatieplan en een uitwerkingsplan met een beplantingsstrategie. Inwoners in kwetsbare posities kunnen hier wekelijks groenten, fruit, kruiden en aardappelen komen oogsten Inwoners kunnen doorverwezen worden naar de tuin als ze laagdrempelig weer kunnen re-integreren via vrijwilligerswerk. We stimuleren het sociale aspect van de tuin: het samenzijn, inclusie en de ontmoeting tussen inwoners. Een gezond en gevarieerd aanbod aan fruit, groenten en kruiden. Organiseren van activiteiten gericht op sociale ontmoetingen, educatie, activatie etc. (voor het hele gezin) College- en raadsbesluit december 2025/januari 2026; Voorbereiden locatie en grond Polderwerk voorjaar 2026; Opstellen communicatieplan begin 2026, benaderen doelgroep; De opening van de tuin staat gepland voor april 2026. Het streven is om rond de zomer en najaar te kunnen oogsten; de definitieve oogstplanning wordt nog opgesteld

samen met het projectteam en experts. Denk ook aan de voorbereidingen voorafgaand aan de opening van de tuin. Een tussen- en eindevaluatie Voorwaarden en risico’s

Geschikte locatie en participatie Genoeg vrijwilligers en animo Een begroting waarbij de richtlijnen van de tuin zijn: productie voor 200-250 huishoudens, 8000-12000 vierkante meter (teeltoppervlakte en overige benodigdheden).

Kosten en dekking

In de bijlage van dit projectplan staan een opzet voor een begroting en verwachte dekking. Via het raadsvoorstel en begrotingswijzigingen wordt verdere dekking aan de raad voorgesteld.

Evaluatie en monitoring

We willen door het inzetten van dit initiatief inzicht verkrijgen in werkzame elementen van deze samenwerking, en de opschalingsmogelijkheden en -instrumenten in kaart brengen. Bij gunstige resultaten, onder andere van de verwachte resultaten, willen we de tuin verder door ontwikkelen en structurele dekking organiseren. Voor een goed beeld van de impact van de sociale voedseltuin is het noodzakelijk om het proces en de resultaten systematisch te monitoren. Samen met de provinciale uitvoeringsorganisatie Flever is een monitoringsvoorstel opgesteld dat zich richt op het kwalitatief en kwantitatief onderzoeken van de werkzame elementen van de tuin. Deze inzichten zijn van belang voor het huidige project en voor het bepalen van een mogelijke voortzetÝng. Succesfactoren en belemmeringen worden expliciet in kaart gebracht, zodat bijsturing mogelijk is. De resultaatgebieden zoals genoemd in het projectplan worden gemeten. Aan het einde van de initiële looptijd wordt zo duidelijk wat het initiatief heeft opgeleverd, waarna na twee jaar samen met betrokkenen een heldere evaluatie plaatsvindt.

Investeringsbegroting Kosten Bodemonderzoek

2026

Gereedschap en overige benodigdheden

€ 6.000

Irrigatiesysteem

€ 7.000

Vaste beplanting (fruitbomen en -struiken)

€ 5.000

Zaaiklaar maken perceel*

€ 8.000

Trekker / frees / overig groot gereedschap

€ 12.000

Ontmoetingsplek*

€ 25.000

Picknickbanken

€ 5.000

€ 1.500

Tunnelkassen

€ 12.000

Onvoorzien

€ 1.000

Totaal

€ 82.500

Exploitatiebegroting Kosten Loonkosten* Compost, zaaigoed, gwl, onderhoud etc. Communicatie, evenementen, onvoorzien etc. Totaal

*Loonkosten: Professional 1 - Focus voedseltuin Professional 2 - Focus begeleiding en projectmanagement

2026 €113.400 €15.000

2027 €115.668 €15.300

2028 €117.981 €15.606

2029 €120.341 €15.918

€ 13.000

€13.260

€13.525

€13.795

€141.400

€144.228

€147.113

€ 150.055

€ 35, 36 uur, 45 weken € 35, 36 uur, 45 weken

€ 56.700 € 56.700

Dekkingsplan Jaar

Kostenpost

Verwachte kosten

Verwachte dekking

2026

Eenmalige Investering (investeringsbegroting)

€ 82.500

€ 82.500 Bijdrage via Concern voor Werk

2026

Loonkosten, onderhoud, communicatie (Exploitatiebegroting)

€ 141.400

€ 10.000 GALA-budget € 50.000 Schoutenmiddelen € 41.724 ESF-subsidie 22/23 € 5.000 Bijdrage Stichting Sociale Voedseltuin (intentieverklaring reeds ondertekend) € 34.676 Reserve Plan Armoede

2027

Loonkosten, onderhoud, communicatie (Exploitatiebegroting)

€ 144.228

€ 100.000 ESF-subsidie (Sociale inclusie en 24/25) (hoogte nog niet zeker)

€ 5.000 Bijdrage Stichting Sociale Voedseltuin € 39.228 Reserve Plan Armoede