19.2 Onderzoek Armoedeval.pdf

Voor de eventuele toepassing van een geleidelijke afbouw moeten de Beleidsregels ‘Meedoenpakket Noordoostpolder 2018’ en de ‘Verordening individuele inkomenstoeslag Noordoostpolder 2018’ aangepast worden. 7.3 Maatwerkoplossing voor mensen vanuit de bijstand Een derde oplossingsrichting is de inzet van een maatwerkoplossing voor inwoners die vanuit de bijstand uitstromen naar werk. Verschillende gemeenten in Nederland passen een dergelijke oplossing in verschillende vormen toe. Hierbij kan gedacht worden aan een bedrag ter compensatie voor het lagere besteedbare inkomen van een inwoner bij het aanvaarden van werk. Dit kan door middel van een vaststaand bedrag (per huishoudtype), maar er kan ook voor gekozen worden om per inwoner de precieze armoedeval te berekenen en deze voor een bepaalde periode, bijvoorbeeld 2 jaar, te compenseren. De gedachte hierbij is dat de inwoner na deze periode door loonsverhogingen een hoger besteedbaar inkomen heeft. Met een maatwerkoplossing wordt zeer doelgericht voorkomen dat inwoners die vanuit de bijstand gaan werken een armoedeval ervaren. En vindt compensatie alleen plaats bij mensen waarbij het effect van armoedeval werkelijk optreedt. Wanneer gekozen wordt voor een precieze berekening, vindt ook slechts compensatie van het werkelijk besteedbaar inkomensverlies plaats.

pagina 31 van 33

Armoedeval in de gemeente Noordoostpolder

Een maatwerkoplossing is voor het Meedoenpakket vanuit praktisch oogpunt niet toepasbaar. In tegenstelling tot bijstandsgerechtigden, bestaat deze doelgroep uit inwoners met inkomen uit arbeid of een andere uitkering zoals WW of WIA. Met deze inwoners heeft de gemeente geen bestaande periodieke contactmomenten. Waardoor toepassing een zeer grote extra uitvoeringslast met zich meebrengt. Extra kosten en vervolg Het is erg moeilijk om vooraf te bepalen hoeveel inwoners aanspraak kunnen maken op een maatwerkoplossing. Dit is ook afhankelijk van de vorm: een bedrag afhankelijk van de verwachte armoedeval bij het aanvaarden van werk, of een vast bedrag per inwoner dat mogelijk afhankelijk is van het huishoudtype. Bij de maatwerkoplossing kan er ook nog voor gekozen worden om naast het compenseren van de armoedeval bij het wegvallen van de individuele inkomenstoeslag, andere kosten te compenseren, zoals de kwijtschelding gemeentelijke belastingen. Het compenseren van de armoedeval voor inwoners die vanuit de bijstand aan het werk gaan, leidt tot de gewenste uitkomst dat werken wél gaat lonen. Hoewel dit extra kosten met zich meebrengt in de vorm van het maatwerk, leidt dit ook direct tot een kostenbesparing op de bijstandsuitgaven. Immers, iedere bijstandsgerechtigde die aan het werk gaat, bespaart de gemeente een bijstandsuitkering.

Wanneer voor een maatwerkoplossing wordt gekozen, moet eerst een verkenning plaatsvinden naar de uitvoerbaarheid en naar de vooren nadelen van de verschillende varianten. Daarnaast moet bepaald worden aan welke voorwaarden inwoners zouden moeten voldoen om hiervoor in aanmerking te komen. Voor de daadwerkelijke invoering moet bovendien lokale wet- en regelgeving gemaakt en vastgesteld worden. 7.4 Voorlichting Naast een oplossing om armoedeval te voorkomen, zou een aanvullende financiële voorlichting een groot deel van de onzekerheid die inwoners ervaren weg kunnen nemen. Immers, in sommige situaties is er geen sprake van een armoedeval. Een overzicht van het huidige en toekomstige besteedbaar inkomen zou hierbij kunnen helpen. Een rekentool voor klantmanagers zou hierbij helpend zijn. Ook de ingewikkeldheid rondom met name de landelijke toeslagen, die inwoners ervaren, zou onderdeel moeten zijn van dergelijke voorlichtingsgesprekken. Een variant op voorgenoemde oplossing, die werd geopperd tijdens het gesprek met de klantmanagers van de WerkCorporatie, is om een bijeenkomst te organiseren voor mensen die nu in een traject naar werk zitten. Waarbij een ervaringsdeskundige wordt uitgenodigd om iets te vertellen over zijn of haar ervaringen. Een dergelijke bijeenkomst is laagdrempelig omdat klanten niet gelijk hun hele financiële situatie hoeven te delen.

Bovendien worden ze geïnspireerd en misschien gerustgesteld door goede ervaringen van inwoners die in dezelfde situatie hebben gezeten.

pagina 32 van 33

Armoedeval in de gemeente Noordoostpolder

8. CONCLUSIE EN VERVOLG 8.1 Conclusie Uit het onderzoek blijkt dat er slechts in zeer geringe mate sprake is van een armoedeval als gevolg van de landelijke regelingen. Dit is het gevolg van een gestaffelde afbouw en eventueel aan de werkelijke uitgaven gekoppelde ondersteuning (huurtoeslag). Wel wordt de ondersteuning in geval gehuwden en samenwonenden, al vanaf een eerder toegenomen inkomen afgebouwd dan bij alleenstaanden. Uit de berekeningen blijkt dat bij alle huishoudtypen een armoedeval voorkomt bij het wegvallen van de individuele inkomenstoeslag. Het gaat om een bedrag tussen de 25 en 38 euro per maand. Daarnaast komt er bij inwoners met kinderen een armoedeval voor bij het wegvallen van het Meedoenpakket. Bij gehuwden en samenwonenden is de armoedeval daarbij groter omdat, zoals gezegd, op hetzelfde moment het recht op landelijke regelingen, zoals de huur- en zorgtoeslag, sterk daalt. Dit speelt ook een rol bij inwoners in hun overweging om wel of niet (meer) te gaan werken. Er zijn inwoners die hun zorgen uiten over de gevolgen voor hun financiële situatie als ze vanuit de bijstand gaan werken. En er zijn inwoners die er bewust voor kiezen om precies onder de inkomensgrenzen te blijven verdienen, bijvoorbeeld door parttime te werken, zodat ze nog in aanmerking blijven komen voor de minimaregelingen.

8.2 Vervolg In dit rapport zijn diverse oplossingsrichtingen beschreven om de armoedeval te voorkomen of te verzachten. Voor de regelingen die armoedeval veroorzaken, variëren de oplossingen van het wijzigen van de inkomensgrenzen (omlaag of omhoog), tot het geleidelijk afbouwen van regelingen tot het bieden van maatwerk. Al deze wijzigingen hebben voor- en nadelen. Deze willen wij uiteindelijk in zijn totaliteit afwegen, waarbij we ook rekening houden met andere maatschappelijke doelen. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan de aanpak van overgewicht en het stimuleren van een gezonde leefstijl. Dit rapport valt samen met het onderzoek van de Rekenkamer naar het gemeentelijk minimabeleid. Om het vervolgtraject op een juiste manier te kunnen uitvoeren, is het wenselijk de uitkomsten van dit onderzoek af te wachten. Daarom komen wij op dit moment niet met aanbevelingen ten aanzien van de armoedeval. Wij concluderen dat de huidige regelingen een armoedeval als effect hebben. Hoe dit effect kan worden weggenomen, is mede afhankelijk van of er andere beleidswijzigingen gaan komen als gevolg van het Rekenkameronderzoek. Bij deze wijzigingen zal het effect hiervan op de armoedeval worden meegenomen. Hierbij is een randvoorwaarde dat er aandacht is voor de beleving van inwoners.

Onzekerheid over of een verkeerd beeld van de financiële gevolgen van het aanvaarden van (meer) werk moet zoveel mogelijk worden weggenomen.

pagina 33 van 33