16.1 Startnotitie asiel, migratie en integratie.pdf

Startnotitie Asiel, migratie en integratie

1. Aanleiding In Nederland is het landelijk migratiebeleid een belangrijk dossier. De Adviesraad Migratie (2023) heeft in de aanloop van de Tweede Kamer verkiezingen een notitie geschreven: ‘Naar een toekomstgericht Migratiebeleid’ . Nederland zou een meer toekomstgericht, samenhangend en maatschappelijk ingebed migratiebeleid moeten realiseren. Er liggen landelijke én lokale vraagstukken die deze doelgroepen raken. Dit zijn vraagstukken op het gebied van onderwijs, huisvesting, arbeidsmarktkrapte en inburgering. In de gemeente Noordoostpolder wonen, werken en leven een groeiend aantal mensen met een migratieachtergrond . Naast het AZC in Luttelgeest (opvang van asielzoekers), kennen we de opvang van Oekraïense vluchtelingen in de gemeentelijke opvang. Verder wonen en werken er vele arbeidsmigranten uit met name Zuid-, Midden- en Oost-Europa in de gemeente Noordoostpolder. Ook heeft elke gemeente de maatschappelijke opgave (taakstelling ) om mensen met een verblijfsvergunning (statushouders) te huisvesten, waaronder minderjarigen. Statushouders zijn voormalig asielzoekers die te horen hebben gekregen dat zij recht op bescherming in Nederland hebben. Daarmee hebben zij het recht om hier te wonen en leven, met alle bijkomende plichten zoals de inburgeringsplicht.

In de meerjarenprogrammabegroting 2024 – 2027 is gesteld dat we beleid ontwikkelen voor de komende jaren op het gebied van asiel, migratie en integratie. Ook wordt gesteld dat we onderzoeken in hoeverre onze sociale voorzieningen toereikend zijn voor arbeidsmigranten. Deze tweede vraag trekken we breder, door in het onderzoek te betrekken of deze sociale voorzieningen ook toereikend zijn voor andere migratiedoelgroepen: asielzoekers, Alleenreizende Minderjarige Vluchtelingen (AMV’ers), statushouders en Oekraïense vluchtelingen. In februari 2024 heeft het college tijdens de raadsvergadering herhaald dat het college de startnotitie asiel en migratie uitwerkt. De toezegging is gedaan dat een onderdeel van deze startnotitie de sociaalmaatschappelijke componenten rond (de huisvesting van) arbeidsmigranten is. Hierbij is aangegeven dat deze startnotitie eind 2024 ter besluitvorming voorligt bij de Raad. In deze startnotitie schetsen we het proces richting een lange termijn aanpak. We leveren het deelplan asiel, migratie en integratie op. Daarin beschrijven we wat voor gemeente we willen zijn op dit onderwerp en hoe we daar invulling aan willen geven. Dit deelplan sluit aan op de visie opgesteld in het beleidsplan sociaal domein: krachtig Noordoostpolder 2.0.

Uit het deelplan asiel, migratie en integratie volgt een uitvoeringsagenda dat richting geeft aan hoe we hier de komende jaren uitvoering aan geven. 2. Kaders waarbinnen de visie wordt opgesteld en de onderzoeksvragen voor de uitvoeringsagenda Het is voor de gemeente Noordoostpolder belangrijk om een sociaal maatschappelijke visie te ontwikkelen over hoe we als gemeente om willen gaan met de effecten van migratie. Het groeiend aantal mensen met een migratieachtergrond heeft namelijk impact op de economie, maar ook op de uitvoerende maatschappelijke organisaties die mensen begeleiden op het gebied van onder andere taal, onderwijs, participatie, zorg, wonen en inburgering. Er is in juni 2024 een regisseur arbeidsmigranten gestart die een plan van aanpak opstelt om aan de slag te gaan met oplossingsrichtingen in het kader van de sociale kant van het beleid rond arbeidsmigranten en onder andere inschrijving, handhaving, de Wet goed verhuurderschap, sociaal verantwoorde huisvesting en integratie. Daarnaast wordt er gezorgd voor een gezamenlijke in- en externe integrale aanpak. Dit wordt onderdeel van deze sociaal maatschappelijke visie.

2.1 Kaders voor de visie In de te vormen visie op asiel, migratie en integratie wordt duidelijk wat voor gemeente wij op dit onderwerp willen zijn en hoe we binnen de wettelijke kaders acteren. We ontwikkelen in het deelplan asiel, migratie en integratie een sociaal-maatschappelijke visie waarmee de gemeente Noordoostpolder een inclusieve, veilige en duurzame leefomgeving kan creëren voor al onze inwoners, ongeacht hun (migratie)achtergrond. In het coalitieakkoord en ons bestaande beleid staan een aantal ambities en uitgangspunten beschreven die helpen bij het opstellen van een visie op asiel, migratie en integratie. Ambities in het coalitieakkoord In het coalitieakkoord worden verschillende ambities uitgesproken. In het voorwoord staat geschreven: “Iedereen kan op haar of zijn manier meedoen en bijdragen”. In ambitie 4 ‘Meedoen in de samenleving’ stellen we: “Ons doel is een samenleving waarin iedereen meedoet en zelfstandig is.”. En in ambitie 7 ‘We houden de Noordoostpolder veilig’, staat opgenomen: “Iedereen in de Noordoostpolder heeft recht op veiligheid: achter de voordeur en in de openbare ruimte.” Uitgangspunten uit bestaand beleid: Voorjaarsnota 2024 – 2028: Het college van de gemeente Noordoostpolder vindt het belangrijk dat iedereen mee kan doen in onze samenleving.

In de voorjaarsnota voor 2024-2028 staat het volgende beschreven over vluchtelingen, statushouders en arbeidsmigranten: ‘Gemeente Noordoostpolder biedt plaats aan een groeiend aantal vluchtelingen, statushouders en een relatief groot aantal arbeidsmigranten. We ontwikkelen visies en bepalen de uitgangspunten hoe we hier in Noordoostpolder mee om willen gaan.’ Beleidsplan sociaal domein In het beleidsplan sociaal domein, ‘Krachtig Noordoostpolder 2.0 – Doen wat werkt!’ zijn vier leidende principes opgenomen: 1. Iedereen doet mee; 2. Voorkomen staat voorop; 3. Passende ondersteuning voor wie dat nodig heeft; 4. Een financieel houdbaar stelsel. Het beleid binnen het sociaal domein wordt op deze leidende principes gebaseerd, zo ook het deelplan asiel, migratie en integratie. Andere stukken die kaderstellend zijn voor het deelplan asiel, migratie en integratie: - Meerjarenprogrammabegroting 2024 – 2027; - Perspectiefnota 2024 – 2027; - Beleidsplan Sociaal Domein, Krachtig Noordoostpolder 2.0; - Deelplan Jeugd; - Deelplan Beleidskader inburgering; - Beleid huisvesting arbeidsmigranten; - Deelplan participatie; - Taalbeleid 2021; - Woonvisie Noordoostpolder. 2.1.1 Vraagstelling We onderzoeken onderstaande vragen om daarmee in beeld te brengen wat de actuele vraagstukken zijn op het gebied van asiel en migratie en wat de te verwachten vraag in de toekomst gaat worden.

De antwoorden verwerken we in oplossingsrichtingen voor de toekomst, die we uitwerken in de uitvoeringsagenda. De vragen zijn op alle verschillende migratiedoelgroepen (zie paragraaf 2.2) van toepassing: i. Asielzoekers; Pagina 2 van 5

ii. iii. iv. v.

Alleenreizende Minderjarige Vluchtelingen (AMV’ers); Statushouders; Oekraïners; Arbeidsmigranten.

1. Zijn de maatschappelijke voorzieningen binnen de gemeente toereikend om te voorzien in de behoeften van nieuwkomers? a. Aan welke voorzieningen is behoefte, die nu nog niet geboden worden? b. Welke voorzieningen moeten we vernieuwen of doorontwikkelen? c. Welke (nieuwe) voorzieningen zijn er nodig om goede integratie te bevorderen? 2. Is er expertise en deskundigheid nodig bij het reguliere aanbod gericht op nieuwkomers (denk aan meertaligheid en cultuursensitief werken)? 3. Wat is er nodig om nieuwkomers te laten integreren en te laten participeren in de gemeente Noordoostpolder? 4. Hoe kunnen we de (economische) zelfstandigheid van bovenstaande doelgroepen versterken? 2.2 Doelgroepen In de Noordoostpolder worden de verschillende mensen met een migratieachtergrond op een andere wijze worden aangeduid. Feitelijk ontkomen we daar niet aan omdat er per groep mensen andere weten regelgeving van kracht is. We hebben daarom onderscheid gemaakt tussen asielzoekers, AMV’ers, statushouders, Oekraïners en arbeidsmigranten. •

Asielzoekers en AMV-ers Op het AZC Luttelgeest hebben we ruimte voor de opvang van 1000 asielzoekers, zoals is overeengekomen in de bestuursovereenkomst voor onbepaalde tijd met het COA. Zij hebben nog geen verblijfsstatus, maar doorlopen hun asielprocedure nog. Gezien de lage doorstroom van statushouders is van de bewoners op dit moment circa 30% statushouder. Zij zouden naar een gemeente moeten uitstromen voor huisvesting. Ze zijn niet per se gekoppeld aan de gemeente NOP Naast de reguliere opvang vindt er ook opvang plaats van AMV’ers. Zij zijn tussen de 15 en 18 jaar oud. Op dit moment gaat het om 80 jongeren. Zij krijgen 24 uur per dag, 7 dagen per week begeleiding. Met de opvang van 80 jongeren op het AZC in Luttelgeest blijven er nog 920 reguliere opvangplaatsen over.

•

Statushouders Mensen met een verblijfsvergunning voor Nederland worden ‘statushouder’ genoemd. Soms worden zij aangeduid met de term ‘vergunninghouder’. Zij worden met een verblijfsvergunning door het COA gekoppeld aan een gemeente die hen moet huisvesten. Nagenoeg alle gemeenten behalen deze taakstelling op dit moment niet, zo ook de Gemeente Noordoostpolder.

•

Oekraïners Er vindt opvang van Oekraïners plaats in de gemeentelijke opvang. Dat vindt plaats naast de particuliere opvang bij inwoners. De gemeente heeft voor de opvang van Oekraïners een inspanningsverplichting. In ieder geval tot maart 2026, want tot dan geldt de Wet Tijdelijke Opvang Ontheemden voor Oekraïners. Zij hebben andere rechten en plichten dan statushouders en asielzoekers. Zij mogen bijvoorbeeld wel werken, hebben geen inburgeringsplicht, maar wel recht op huisvesting.

•

Arbeidsmigranten Op dit moment schat de gemeente Noordoostpolder dat er voor ongeveer 1900 fte aan arbeidsmigranten werkzaam is in de gemeente. In het BMC Rapport (2022) wordt er gesproken over een schatting van 3000-5200 arbeidsmigranten die in de gemeente verblijven, Pagina 3 van 5

voor kortere of langere duur. In 2024 heeft er een herijking plaats gevonden van het beleidsplan huisvesting arbeidsmigranten. Aan de verblijfsduur van de arbeidsmigranten hangen verschillende rechten en plichten vast. Iemand die voor korte duur in Nederland verblijft (< 4 maanden), is niet verplicht zich in te schrijven in de BRP. Mensen die langer blijven, zijn hiertoe wel verplicht. Mensen die in de BRP staan ingeschreven hebben meer rechten dan mensen die niet zijn ingeschreven. Arbeidsmigranten kennen geen verplichting tot inburgering, zoals bij statushouders het geval is. Zij mogen er echter wel zelf voor kiezen om te integreren. Dit is voornamelijk van toepassing bij arbeidsmigranten die hier voor langere tijd blijven of zich hier willen vestigen. 3. Proces en planning 3.1 Aanpak Om te kunnen komen tot het deelplan asiel, migratie en integratie, geven we de komende tijd op verschillende manieren uitvoering aan deze startnotitie. Hieronder is een overzicht opgenomen van de activiteiten en de planning: Projectfase

Activiteiten

Resultaten

Doelen

Wanneer

Opdrachtdefiniëring

Opstellen startnotitie en aanbieden aan college

Startnotitie met planning en procesbeschrijving

Doel, planning en proces duidelijk

Q4 2024

Uitvoering

Behandelen startnotitie in de commissie Samenlevingszaken

2 december 2024

Vaststellen startnotitie door de raad

16 december 2024

Verkenning impact op onderwijs, (jeugd)zorg, huisvesting, arbeidsmarkt, werkgevers, gemeentelijke organisatie en (maatschappelijke) organisaties door middel van interviews

Inzicht in de impact op verschillende terreinen

Situatie schetsen

Q3-Q4 2024*

In gesprek met doelgroepen, inwoners en werkgevers in Noordoostpolder (bijv. bezoek huisvestingslocaties, dialoogsessies, dorpsgesprekken en evt. inzetten van inwonerspanel)

Inzicht in ervaringen, draagvlak en gewenste ontwikkelingen

Situatie schetsen

Q3-Q4 2024*

Analyse uitdagingen en kansen

Compacte rapportage over uitdagingen en kansen

Kennis bundelen, situatie schetsen

Q1 2025

Pagina 4 van 5

Beeldvorming

Compacte rapportage van opgaven en oplossingsrichtingen naar college, commissie en raad ter beeldvorming

Oordeelvorming

Analyse vertalen naar verschillende scenario’s en beleidsoplossingen. Dit brengen we samen in een keuzenota

Keuzenota voor college, commissie en raad

Gekozen beleidsoplossing uitwerken in de visie op asiel, migratie en integratie

Visie op asiel, migratie en integratie

Besluitvorming

De visie op asiel, migratie en integratie wordt ter besluitvorming behandeld in het college en de raad

Afronding en vervolg

Beleid intern bekend maken, uitvoeringsagenda opstellen, uitvoeringsacties beleggen, afspraken maken over monitoring, voortgangsrapportage en evaluatie

Beeldvorming

Q1 2025

Oordeelsvorming

Q2 2025

Q2 – Q3 2025

Besluitvorming

Q3 2025

Doorlopend, afronden in Q4 2025

* we zijn reeds begonnen met de verkenning, om de doorlooptijd van het onderzoek te beperken. NB: De planning wordt aangepast wanneer er op onderdelen vertraging of versnelling plaatsvindt. 3.2 Projectorganisatie Wethouder Van Amersfoort is de portefeuillehouder van de totstandkoming van deze visie. De opdracht wordt in eigen beheer uitgevoerd door het cluster beleidsontwikkeling. De inschatting van de capaciteitsopgave kan pas gedaan worden nadat het college en de raad keuzes hebben gemaakt die leiden tot een uitgewerkte visie in het deelplan asiel, migratie en integratie en de daarbij horende uitvoeringsagenda. 4. Financieel kader De opdracht wordt in eigen beheer uitgevoerd. Er zijn op dit moment geen financiële kaders van toepassing. De inschatting van de capaciteitsopgave kan pas gedaan worden nadat het college en de raad keuzes hebben gemaakt die leiden tot een visie en uitvoeringsagenda.

Pagina 5 van 5