15.1 Bijlage 1 Stedenbouwkundig plan Dokter Jansenpark Emmeloord.pdf

E M M E L O O R D , O N T W I K K E LV I S I E D R . J A N S E N PA R K S TA D S P O O R T V A N D E T O E K O M S T - W E S T 25 juni 2021 17841-R

K L I M A AT S TA D E M M E L O O R D -

AANLEIDING -2-

4

PROGRAMMATISCHE VERDELING��������������������������������������������������������� � � � � � � � � � � 31

DE OPGAVE  � � � � � � � � � � � � � � � � � ������������������������������������������������������������������������������� 4

DUURZAAMHEID  ������������������������������������������������������������������������������ � � � � � � � � � 32

TOTSTANDKOMING EN CONTEXT ����������������������������������������������������� �������������� 4

FLEXIBILITEIT EN FASERING  ��������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 33

INLEIDIN G 

NOTA VAN UI TGANG SPUN T EN

5

O N TW I K K E L P R IN C I P E S - O N B E B O U W D E O M G E V IN G 

34

RUIMT ELIJ KE C ONT EXT 

7

LANDSCHAP EN OPENBARE RUIMTE ���������������������������������������������������� � � � � � � � � � 34

ONTWIKKELING VAN DE PLEK ���������������������������������������������������������� �������������� 7

PRINCIPEDOORSNEDES  ��������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 35

ROUTES EN ONTSLUITING� ���������������������������������������������������������������������������� 8

GEBIEDSINDELING ���������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 37

LANGS DE URKERWEG  � � ������������������������������������������������������������������ �������������� 8

ROUTING  ���������������������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 38

WATER EN RELIEF  � � � � � � � � �������������������������������������������������������������������������������� 8

VERBLIJF  ���������������������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 40

DNA VAN EMMELOORD EN DE LOCATIE ����������������������������������������������������������� 9

KLIMAATSTAD ���������������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 42

10

SCHADUW EN HITTESTRESS ��������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 45

LOCATIE ALS SPIL IN EMMELOORD ���������������������������������������������������������������� 10

BIODIVERSITEIT / NATUURINCLUSIEF ��������������������������������������������������� � � � � � � � � � 46

GROENE MANTEL � � � � � � � � � ����������������������������������������������������������������� ������������� 11

INCLUSIVITEIT  ��������������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 47

DE MANTEL ALS GROENE NUTSVOORZIENING ������������������������������������������������� 12

OVERGANG OPENBAAR - PRIVÉ  ���������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 48

DE MANTEL ALS LEIDRAAD VOOR TRANSFORMATIE� ����������������������������������������� 13

MOBILITEIT  ������������������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 49

VISIE OP DE WESTPOORT ��������������������������������������������������������������� ������������� 14

LEVENDE HERINNERING AAN HET DR. JANSENCENTRUM ������������������������� � � � � � � � � � 50

VISIE

PART IC IPAT IE

15

SWIPOCRATIE � � � � � � � � � � � � � � ������������������������������������������������������������������������������ 15

B O U W E N V E LO P P E 

51

V E RVO LG E N R E F L E C TI E 

52

BREED PALET AAN (ONLINE) DIALOGEN  � ��������������������������������������������������������� 16

VERVOLGSTAPPEN  ��������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 52

PEILING VOOR NAAMGEVING VAN HET GEBIED ���������������������������������� ������������� 16

TERUGKOPPELING OP NOTA VAN UITGANGSPUNTEN  ������������������������������ � � � � � � � � � 53

AFWEG IN G SKADER BEHOU D Z I EK EN H UISGEB OU W

17

B IJ L AG E N

54

RUIMT ELIJ K RAAMWERK 

18

PROEFVERKAVELING - PROGRAMMA ���������������������������������������������������� � � � � � � � � � 54

RUIMTELIJKE PRINCIPES ����������������������������������������������������������������� ������������� 19

PROEFVERKAVELING - PARKEREN �������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 55

22

PROEFVERKAVELING - RUIMTEGEBRUIK TOTAAL  ������������������������������������ � � � � � � � � � 56

DE PRESENTATIE � � � � � � � � � � ����������������������������������������������������������������� ������������ 24

PROEFVERKAVELING - RUIMTEGEBRUIK KAVEL GEMEENTE  ���������������������� � � � � � � � � � 57

AAN HET PARK � � � � � � � � � � � � ������������������������������������������������������������������ ������������ 25

PROEFVERKAVELING - RUIMTEGEBRUIK KAVEL ZONL ������������������������������ � � � � � � � � � 58

DE BINNENZIJDE � � � � � � � � � ������������������������������������������������������������������������������ 26

FASERING  ��������������������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 59

BOUWHOOGTE EN ACCENTEN ��������������������������������������������������������������������� 27

PROGRAMMA PER FASE  ��������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 60

COMPOSITIE EN SAMENHANG ��������������������������������������������������������������������� 28

PLANKAART MET HUIDIGE SITUATIE ���������������������������������������������������� � � � � � � � � � 65

EENHEID EN VARIATIE � � ������������������������������������������������������������������������������ 29

SCHADUWSTUDIE����������������������������������������������������������������������������� � � � � � � � � � 66

ONT WIKKELPRIN C IPES - GEBOU WD

TRANSPARANTIE � � � � � � � � � ������������������������������������������������������������������ ������������ 30

I N H O U D S O P G AV E

INL E IDING D E OP GAV E De gemeente Noordoostpolder is voornemens om de verhuizing van het ziekenhuis aan te grijpen voor een hoogwaardige herontwikkeling van de locatie gelegen op de overgang tussen het ‘nieuwe’ Emmeloord en het ‘oude’ Emmeloord, een zogenaamde blauwe stadspoort. De herontwikkeling biedt de mogelijkheid om de poortfunctie te versterken, het DNA van Emmeloord weer op de kaart te zetten en een gemengd programma toe te voegen. Daarnaast biedt de herontwikkeling de mogelijkheid om een nieuwe en bijzondere laag toe te voegen aan Emmeloord, denk aan vernieuwende architectuur, maar ook aandacht voor ontmoeten en verblijven in een klimaatadaptieve en circulaire openbare ruimte, waarbij de gedachte van de oorspronkelijke ‘groene mantel’ voorop staat.

TOTSTA NDKOMING EN CONT E XT Deze ontwikkelvisie is tot stand gekomen uit een samenwerking tussen de gemeente Noordoostpolder en Imoss. Het document is een vertaling van de ‘Nota van uitgangspunten’ die door de gemeente is opgesteld. Dit document zal gebruikt worden als vertrekpunt voor het opstellen van het bestemmingsplan. Volgend op de ontwikkelvisie zal ook een beeldkwaliteitplan en inrichtingsplan voor de locatie worden opgesteld.

INLEIDING -4-

NOTA VAN UITGA N G SP UNTE N Voor de ontwikkeling van het voormalige Dr. Jansencentrum is een vernieuwend stadsdeel voorzien met ruimte voor nieuwe woonvormen. Een rustig maar stedelijk woonmilieu, onder andere voor senioren om doorstroming in de bestaande voorraad op gang te brengen, met een stads karakter en hoge dichtheid. Uit de nota van uitgangspunten voor de Urkerweg 1 (het ziekenhuisterrein) komen een aantal ruimtelijke aspecten

3 . INT E GR AL E O N T W I K K E L I N G ■ Flexibiliteit om gefaseerd te kunnen ontwikkelen ■ Inclusiviteit om verschillende doelgroepen samen te kunnen laten wonen ■ Klimaatadaptieve, natuurinclusieve, circulaire en duurzame ontwikkeling

4 . MOBILIT E I T

naar voren die leidend zijn voor het stedenbouwkundig

■ Autoluwe inrichting met autoverkeer aan de randen

plan.

1 . BESTA A N DE (GROENE ) KWALIT E IT E N E N

■ Optimale ontsluiting met actieve verbindingen voor fietsers en voetgangers (benutten van bestaande bushalte)

G U NSTIG E LIG GIN G LOCAT IE BE NUT T E N

■ Ruimte voor innovatie & deelmobiliteit

■ Groene omgevingskwaliteit (parkachtig aanzicht) benutten ■ Uitdrukking geven aan de prominente ligging aan de Urkerweg en Espelervaart (als westelijke poort)

Aan het einde van dit document is een opsomming opgenomen hoe in het plan invulling is gegeven aan de uitgangspunten uit de nota.

■ Ligging nabij het centrum benutten voor ruimte voor voetgangers en fietsers, en het autoverkeer te beperken

2 . P ROG RA MMA , STEDE NBOUWKUNDIG C O NC EP T EN A RCH ITE CT UUR ■ Een aansprekend en coherent stedenbouwkundig concept met daarin ruimte voor variatie in woningtypologie ■ Locatie als landmark met opvallende uitstraling en eigen architectuur ■ Stads karakter met hogere dichtheid (en beperkte of geen tuinen) ■ Ruimte voor het collectief (gemeenschappelijk of semiopenbaar groen)

N O TA V A N U I T G A N G S P U N T E N -5-

Het dr. Jansencentrum (Slagboom en Peeters Luchtfotografie n.v.) -6-

R UIM TE L IJ K E CO N T EX T ONTWIKKELIN G VA N D E PLE K De omgeving van het Ziekenhuisterrein is in 1955 nog een open plek buiten de kern, maar met de ontwikkeling van het ziekenhuis en de planmatige woningbouwuitbreiding over de Espelervaart ontstaat een nieuw stadsdeel dat in de jaren ‘90 verder wordt uitgebreidt richting de Urkervaart. Dankzij deze uitbreidingen ligt het voormalige ziekenhuisterrein centraal in Emmeloord.

1955

1975

1990

2020 Historische ontwikkeling Dr. Jansencentrum

A N A LY S E -7-

R O U TES EN ON TS LU ITING

LANGS D E U R K E R WE G

WAT E R E N R E L I E F

Het plangebied ligt binnen een straal van 1km van

De Urkerweg is een van de belangrijkste toegangen tot het

In het gebied zijn enkele (gemaakte) hoogteverschillen

het centrum van Emmeloord, met goede directe

centrum van Emmeloord. De weg kenmerkt zich door een

aanwezig. Het peil van de Espelervaart ligt op ca -5.5m en

busverbindingen naar o.a. Lelystad, Urk en Kampen en

breed profiel met aan weerzijde bomenrijen. Het profiel

het maaiveld rondom het ziekenhuisterrein varieert van

in nabijheid van het centrale busstation. Parallel aan de

wordt geflankeerd door een aantal accenten, zoals het

-4 tot -1,5m. Gemiddeld genomen ligt het maaiveld op ca.

Urkerweg ligt een regionale fietsverbinding en door het

Potlood, de drie gebouwen aan de Jura en de Poldertoren.

-3,5m.

gebied lopen enkle lokale fietsroutes naar de omliggende

Aan deze structuur vormt het huidige ziekenhuis een

wijken. Het gebied kan het beste ontsloten worden via de

herkenbaar punt

Kometenlaan en de Rotonde op de Urkerweg, waarbij de huidige ontsluiting kan dienen als calamiteitenroute.

A N A LY S E -8-

D N A VA N EMMELOORD E N D E LOCAT IE Om de herontwikkeling van het ziekenhuisterrein in context te plaatsen, is het belangrijk om de opbouw van Emmeloord te bekijken. Emmeloord is een relatief jonge plaats, opgezet vanuit een duidelijke ontwerpgedachte. Emmeloord hecht dan ook terecht veel waarde aan haar DNA wat vastgelegd is in ‘Het Stads-DNA van Emmeloord’ en als richtinggevend kader is vastgesteld door raad in 2010. De onderstaande principes van het DNA zijn gedestilleerd uit dit document en vormen daarmee ook de basis voor de herontwikkeling: ■ de ligging aan het water: de vaarten (waar het Dr. Jansencentrum aan gelegen is); ■ een groene mantel als grens tussen de polderstad en het open land (het Dokter Jansencentrum vormde hier ooit onderdeel van); ■ het centrum om het stads- en polderkruis, de plek waar belangrijke wegen kruisen; ■ duidelijke stadspoorten naar het centrum door de groene mantel en over de vaarten. (de locatie ligt aan een zogenaamde blauwe poort); ■ uitleg van de stad volgt de verkaveling; en ■ opbouw van de stad kent een hierarchië, waarbij belangrijke assen en de entree’s benadrukt werden met accenten zoals markante gebouwen met groene openbare ruimtes.

Het DNA van Emmeloord

A N A LY S E -9-

VISIE LO CAT I E AL S SP I L I N E M M E LO O R D De locatie van het Dokter Jansenpark is duidelijk verankerd in de oorspronkelijke ontwerpgedachten van Emmeloord die hiervoor genoemd zijn en neemt nog steeds een belangrijke plek binnen het stedelijk weefsel in. De plek ligt aan de westelijke ‘blauwe’ entree van het oude centrum, waar de Urkerweg de Espelervaart kruist. Het is een opvallend gebied met een lommerijke uitstraling, en heeft gediend als groen voorportaal van de blauwe stadspoort. De groene omgeving was onderdeel van de eerste Groene Mantel die ontworpen was voor Emmeloord. De ontwikkeling van het gebied geeft hernieuwde betekenis aan deze groenblauwe poort. De nabijheid van het centrum, de bestaande groene kwaliteiten en de Espelervaart bieden kans om als pioniers de stad van de toekomst vorm te geven. Een toekomstbestendige wijk met stedelijke woonsfeer, gebouwd op de fundaties van de Groene Mantel en ter inspiratie voor volgende ontwikkelingen.

VISIE - 10 -

GROENE MA N TEL Deze luchtfoto van 1956 geeft de oorspronkelijke groene mantel van Emmeloord goed weer. Door allerlei ontwikkelingen is deze groene ruimte nu nauwelijks meer te ervaren. Om antwoord te bieden aan toekomstige opgaves rondom het klimaat wint het groen weer aan betekenis in de stad. Het reconstrueren van de groene mantel kan hier leidend in zijn!

1955

2020

2040

DE MA N TEL A LS G RO E NE

tussen stad en land en de parkachtige omgeving

De hernieuwde betekenis van groen als

NU TS VOORZIENIN G

bood plek voor een mooie wandeling.

nutsvoorziening reikt verder dan de oorspronkelijke recreatieve functie. Groen als nutsvoorziening is een

In de eerste opzet van het ontwerp voor Emmeloord is de Groene Mantel bedoeld als bescherming

Door beide opnieuw betekenis te geven en aan te

netwerk van groene stapstenen dat zorgt voor een

voor de woningen in de open polder: een

grijpen in hedendaagse en toekomstige opgaven

biodiverser en een klimaat,- en toekomstbestendig

windbreker. Daarnaast bood de groene ruimte

wordt het mogelijk om een wensbeeld voor 2040

Emmeloord - als antwoord op toekomstige opgaven

plaats voor sportvelden en andere maatschappelijke

te formuleren. Een groene mantel als recreatieve

dus. Nieuw, maar voortbouwend op de oude

voorzieningen. Deze eerste mantel is inmiddels deels

en ecologische stadsrand die tot in de poriën van

gedachten. De oude groene mantel is nog goed

geïntegreerd in diverse andere ontwikkelingen.

Emmeloord is doorgedrongen. Op onze locatie wordt

voelbaar op de locatie, vanwege de aanwezigheid

Naarmate Emmeloord groeide, groeide er een

daartoe de eerste aanzet gedaan door de mantel

van oude bomen en structuren. Bestaande en

tweede Groene Mantel. Deze overlapt deels met de

opnieuw te zien als ‘nutsvoorziening’, waarbij de

wellicht nieuwe blauwe en groene assen vormen

eerste Groene Mantel. De functie van de mantel werd

nieuwe ontwikkeling een voorbeeld wordt voor heel

de huidige en toekomstige hoofdaders van deze

uitgebreid. Het diende als een prettige overgang

Emmeloord.

‘nutsvoorziening’.

VISIE - 12 -

D E MA NTEL A LS LEIDR AAD VOOR

openbaar toegankelijk te houden (en als verbinder te

T RA NS FORMATIE

laten dienen) zal het geheel een stadsachtig karakter

De Groene Mantel als nutsvoorziening vormt het leidende

binnen een parkachtige setting hebben. Hierbinnen past

principe voor de transformatie. Dit idee gaat verder dan

een programma van 130 tot 200 woningen, waarbij de

alleen de invulling van het maaiveld, maar vormt wat ons

doelgroep bestaat uit senioren, gezinnen, studenten,

betreft ook de leidraad voor uiteindelijk het ‘verticale’.

starters, stagiaires en expats. Een uniek woonmilieu met

Denk aan groene gevels, groene daken en het gebruik van

vooral gezamelijke buitenruimtes kan hierdoor ontstaan.

natuurlijke en duurzame materialen.

De buitenruimte wordt vormgegeven door middel van het

GRO ENE MA NTEL

liebenau principe. Belangrijk uitgangspunt hiervan is een

A L S O M HU L SE L

G R OENE M ANTEL AL S FUN DAME N T

meergeneratiebuurt, waarbij bewoners op informele wijze

Het groene fundament ligt in de ‘restanten’ van de oude

worden gestimuleerd om iets voor elkaar te betekenen.

groene mantel: de grote, indrukwekkende bomen die

Dit is te bereiken door te ontwerpen voor de juiste mix van

reeds op de locatie aanwezig zijn. Deze zijn het kader

leeftijden, drempeloze openbare ruimte en woningen, een

voor nieuwe ontwikkelingen en verknopen heden en

park geschikt voor meerdere doelgroepen, het stimuleren

verleden. Daarnaast omvat het fundament een gezonde,

van informele ontmoetingen (doordat mensen elkaar altijd

schone bodem en een klimaatadaptief en beleefbaar

tegenkomen op weg naar de auto bijvoorbeeld, of bij de

watersysteem.

voordeur) en een vanzelfsprekende verbondenheid met de buurt.

G R OENE M ANTEL AL S VE RBIN D E R De groene ruimte zorgt voor de aantakking van de plek

GROE N E MA NTEL A L S O MHU L S EL

op de omgeving. Daarnaast heeft het als functie om

Het idee van de Groene Mantel wordt doorgevoerd tot

ontmoeting en beweging te stimuleren. Het toevoegen

in de architectuur en beeldkwaliteit. Het groene karakter

van nieuwe bomen en andere beplanting accentueert het

omhuld de bebouwing. Hierbij kan gedacht worden

groene verleden van de plek en levert een bijdrage aan

aan bouwen in natuurlijke materialen, natuurinclusieve

biodiversiteit en ecosystemen op lagere schaal.

architectuur en daktuinen als extra groene laag. De

GRO ENE MA NTEL A L S VE RB IN DE R

ontwikkelvelden binnen het groene omhulsel (raamwerk) De Groene Mantel is de mal voor nieuwe bebouwing

worden flexibel van karakter, zodat het geheel omgevormd

en zorgt bij voorbaat voor een prettige leefomgeving.

kan worden bij veranderingen in vraag.

Nieuwe bebouwing vindt op een speelse, luchtige wijze zijn plek binnen het groen. Een accent zal gemaakt worden aan de Urkerweg/Espelervaart om de stadspoort te benadrukken. Om de groene ruimte zoveel mogelijk

GRO ENE MA NTEL A L S FU N DAM E N T

VISIE - 13 -

VI SI E O P D E WE ST P O O RT Binnen de stedelijke uitleg van Emmeloord vervult de planlocatie niet alleen een belangrijke functie binnen de Groene Mantels, maar heeft ook een poortfunctie voor de westelijke entree van het centrum. De herontwikkeling biedt kansen: ■ het ontwerp moet de poortfunctie van de stadsentree via de Urkerweg versterken; ■ bebouwing moet als solitairen (als volume of ensemble) in het groen gepositioneerd worden om het groene, openbare karakter te versterken; ■ om het idee van het groene voorportaal te versterken moet bebouwing op gepaste afstand van de Urkerweg gepositioneerd worden; ■ de plek moet groen, maar luchtig ogen door bijvoorbeeld open plekken en beperken van onderbegroeiing; ■ de oevers van de Espelervaart worden breed en groen; ■ de bebouwing gaat een samenspel aan met de toren aan de oostzijde van de Espelervaart; en ■ de zichtlijnen naar de Poldertoren blijven vrij of worden vrijgemaakt.

VISIE - 14 -

PARTICIPATI E Tijdens het planproces zijn bewoners en andere belanghebbenden op verschillende manieren betrokken om mee te denken over de invulling van het gebied.

S WIP OCRATIE Naar aanleiding van de visie is er een interactieve eerste participatieronde opgezet via het platform ‘Swipocratie.’ Op basis van een set beelden met verschillende ruimtelijke sferen, bebouwingstypologiën, en gebruik van openbare ruimte is gepeild welke sferen er positief en negatief zijn ontvangen. Naastgelegen infographic toont de uitkomsten van de Swipocratie De swipocratie is door een grote hoeveelheid deelnemers ingevuld. Naar verluid een van de hoogste aantal respondenten ooit voor Swipocratie. De selectie van beelden met een hoge score geven handvatten bij de beeldkwaliteit en invulling van het gebied. De onderdelen die uit de beelden naar voren komen betreffen een groene, parkachtige uitstraling van

Welke beelden geven geen aantrekkelijke sfeer?

het gebied met veel bomen en natuurlijke paden met laag tot middelhoge bebouwing (ca. 4 lagen). De uitkomsten met betrekking tot de persoonlijke binding met het ziekenhuis en de vraag omtrent het behoud van het gebouw zijn meegenomen in het afwegingskader verderop in dit document.

PA R T I C I PAT I E - 15 -

B REED PA LET A A N (ONLINE ) D IALOGE N Na de Swipocratie is met een aantal belanghebbenden in kleinere setting verder gesproken over de ontwikkeling in een aantal vervolggesprekken. De ideeen voor de plannen zijn zowel met marktpartijen besproken in een consultatiegesprek, met een klankbordgroep van direct omwonenden, inwonende van Emmeloord en mogelijke toekomstige bewoners. Daarnaast zijn er gesprekken gevoerd met Mercatus (woningcorporatie) en ZONL (zorggroep die betrokken is bij de planontwikkeling).

P E ILING VOOR NA A MGE VING VAN HE T G EBIED In de Swipocratie zijn ideeen opgehaald voor de naamgeving van het gebied. Hieruit zijn 3 voorstellen gekozen die wederom zijn voorgelegd aan de inwoners, namelijk Westpoort, Jansveld en Dokter Jansenpark. De namen verwijzen naar de locatie (westelijke entree van Emmeloord) of naar de groene setting en de geschiedenis van het terrein (Jansveld en Dokter Jansenpark). Uit de peiling is het Dokter Jansenpark naar voren gekomen als meest favoriete naam voor de nieuwe buurt.

PA R T I C I PAT I E - 16 -

AFWE GING SK A DER B EH O U D ZI E K E N H UI S G E B O U W Uit het cultuurhistorisch onderzoekt blijkt dat het bestaande ziekenhuisgebouw niet in aanmerking

Afwegingskader behoud bestaande Ziekenhuisgebouw Volledig Behoud

Deels Behoud

Volledige sloop

-

+/-

+/-

Ruimtelijk is het gebouw inpasbaar in de 5 ontwikkelclusters, maar beperkt de stedenbouwkundige kwaliteit (geen meerwaarde) vanwege de andere korrelgrootte en architectonische mogelijkheden (zie naastgelegen afbeelding)

-

+/-

+

Constructie bestaat uit ongelijke verdiepingen. Gebouw leent zich qua draagwanden niet voor het gewenste programma (voor een goed programma moeten de draagconstructies anders worden ingericht). Wenselijkheid en haalbaarheid zijn twijfelachtig

-

-

+

Een deel van het gebouw omzetten in appartementen is mogelijk (ca 25-30 middelgrote appartementen). Leidt wel tot onbalans t.o.v. andere clusters en andere wijze van inpassen parkeren. Het cluster gaat daarmee afwijken van andere clusters qua ontwikkelprincipes.

-

+/-

+/-

Uit sloopkostenraming blijkt weinig verschil tussen de kosten voor de sloop van het gehele gebouw en behoud van een deel van het gebouw, met name wegens de milieukundige kosten (verwijderen van asbest en chroom 6), plus risico’s tijdens de sloop welke de sloper zal afprijzen (kostenverhogend).

-

+/-

+

Via Swipocratie is de binding met het ziekenhuis gepeild. Geen duidelijke voorkeur voor behoud of (deels) sloop.

x

46% 54%

Via de Stentor een vergelijkbare poll, waar ook geen duidelijke voorkeur naar voren komt

39%

23%

38%

In het participatieproces met ontwikkelaars en een klankbordgroep van omwonenden en toekomstige bewoners, beide groepen waren van mening dat het behouden van gebouwdelen afbreuk zou doen aan het stedenbouwkundig plan. Volledig herontwikkelen en slopen van het gebouw had de voorkeur.

-

-

+

-

+/-

+

komt voor aanwijziging tot monument. Daarnaast is de stedenbouwkundige, programmatische en constructieve

Cultuurhistorische waarde Ziekenhuis was een van de drie Ziekenhuizen van Swinkels en Salemans. Het complex heeft

inpassing onderzocht en deze is niet optimaal. Qua kosten

Cultuurhistorische betekenis van het gebouw voor Emmeloord en de stedenbouw / architectuur in het algemeen

is er weinig verschil tussen het behouden en het deels slopen van het ziekenhuis. Tot slot is er uit de participatie

Het ziekenhuis was van regionale betekenis, landmarkfunctie van het markante gebouw was en is groot, de letters op het gebouw dragen daar aan bij.

geen voorkeur voor het behoud van het gebouw komen.

Het terrein is vooral functioneel ingericht, de groene omzoming van stevige bomenpartijen is kenmerkend voor de opzet van Emmeloord en de aanleg van het ziekenhuisterrein.

Het advies is daarom om het gebouw plaats te laten maken voor een nieuwe stadsontwikkeling, waarbij er in de inrichting van het terrein herkenbare elementen uit het Dr. Jansencentrum terug worden gebracht (in afstemming met Bond Heemschut) op deze locatie of op het nieuwe Zorgplein, en dat grondstoffen van het gebouw worden hergebruikt in de ontwikkeling.

(zie ook: ‘Cultuurhistorische waardestelling en aanbevelingen ontwikkeluitgangspunten van Dr. Jansenziekenhuis van Het Oversticht’)

Stedenbouwkundige waarde Bouwkundige waarde Mate waarin het gebouw geschikt gemaakt kan worden voor een nieuwe functie

Functionele / programmatische waarde Milieukundig / slooptechnisch Kostenafweging voor sloop / nieuwbouw

Sentimentele waarde Emotionele betekenis van het ziekenhuis voor de inwoners van Emmeloord en daar buiten

Financieel / risico’s De onderzochte mogelijkheid voor de inpassing van het bestaande Ziekenhuisgebouw (zuidvleugel) binnen het stedenbouwkundig kader

cultuurhistorische en stedenbouwkundige waarden, maar komt door verbouwing, sloop en uitbreiding en aantasting van de oorspronkelijke architectuur niet in aanmerking voor aanwijzing als gemeentelijk monument.

Inpassing van de zuidvleugel in een verder nieuw cluster geeft een aantal risico’s die ook financieel zullen doorwerken. Afname van een bestaand gebouw vraagt een ander soort ontwikkelaar dan een ontwikkelaar voor nieuwbouw met bepaalde specialiteiten. Risico van slopen / behoud en de financiele gevolgen zijn benoemd bij milieukundig / slooptechnisch.

AFWEGINGSKADER ZIEKENHUISGEBOUW - 17 -

R UIM TE L IJ K RA A MW ERK Het ruimtelijk raamwerk vormt de basis van de bouwenveloppe. Het plan heeft als basis een sterke landschappelijke onderlegger en de gebouwde omgeving volgt in feite de openbare ruimte en is daarmee ook ondergeschikt De centrale parkzone vormt de groene dooradering van het gebied en struikt zich uit tussen de Espelervaart, Kometenlaan en de bestaande bosschage en vormt een aaneenschakeling van brede en smalle ruimtes. Het park dient ook als verbindende ruimte: met het faciliteren van een aantal verbindingen van hoge schaal (fietsroutes) tot een fijnmazig voetpadennetwerk, krijgt het plan een fysieke verbinding met de omgeving. Het plan verweeft zich met de bestaande bosschage en de routes die daar door lopen. Een vijftal clusters met woningen ligt ingebed in de parkstructuur met een sterke wisselwerking tussen bebouwing en openbare ruimte. De geknikte structuur van de clusters zijn bepalend voor het beleven van open en besloten ruimtes. Zicht op het park geeft naast kwaliteit voor de bewoner ook een veiligheidsgevoel bij de parkbezoeker. De verschillende ruimtes worden allemaal anders gebruikt, met als doel ‘laagdrempelig’ naar buiten.

Contact met de buren vanaf het collectieve dek, waar informele en ongeplande ontmoetingen plaatsvinden draagt bij aan de sociale samenhang, terwijl het park de ruimte en groene allure binnen handbereik geeft om te recreeren, te ontspannen en voor sport en spel.

RUIMTELIJK RAAMWERK - 18 -

R UIMTELIJ KE P RIN CIPE S Het fundament van het plan wordt gevormdt door een parkachtig landschap met respect voor bestaand groen. Dit betekend dat groen de overhand krijgt in het plan en dat bestaande bomen zo veel mogelijk worden ingepast: de bebouwing volgt het groen. In het parkachtige landschap komen 5 clusters van bebouwing die gefaseerd kunnen worden aangelegd. Dit biedt flexibiliteit voor o.a. het perceel van de Zorggroep, maar ook het al dan niet behouden van (een deel van) het Ziekenhuisgebouw. De ontsluiting vindt plaats via de randen om het binnengebied autoluw te houden en daarmee vol in te kunnen zetten op kwaliteit voor voetgangers, fietsers en voor verblijf. Het parkeren wordt integraal opgelost binnen de clusters en vormt een wezenlijk onderdeel van de kwaliteit van de bebouwde omgeving. De openbare ruimte wordt ingericht als klimaat- en natuurinclusieve plek met aandacht voor waterberging, vasthouden, infiltratie en vertraagd afvoeren, maar ook aandacht voor het voorkomen van de effecten van hittestress en voor verbetering van de biodiversiteit Centraal in het gebied ligt een route voor langzaamverkeer, die zowel de onderdelen van het plan verbindt, als ddeze ook aanhecht in de omgeving door aan te sluiten op bestaande routes.

RUIMTELIJK RAAMWERK - 19 -

RUIMTELIJK RAAMWERK - 20 -

V O G E LV L U C H T I M P R E S S I E P L A N - 21 -

O NTWIKKEL P RINCI P ES - GEBO U WD De bouwenveloppe bestaat uit een aantal spelregels of richtlijnen, welke de basis gaan vormen van de stedenbouwkundige uitwerking. Deze spelregels zeggen iets over de basiskwaliteit van het plan. Het eerste deel van de spelregels gaat in op de gebouwde omgeving en deze doen ook een aanzet, door middel van sfeerbeelden, voor de uitstraling van de architectuur en de overgang tussen gebouw en openbare ruimte. Het tweede deel gaat in op de kwaliteit en uitstraling van deze openbare ruimte.

B AS IS VORM C LU STERS Elk cluster heeft een nagenoeg zelfde opbouw zodat er op structuurniveau een samenhangend beeld ontstaat. Kleine variaties in op clusterniveau maakt dat de clusters elk iets van elkaar verschillen, ‘als een famillie’ maar toch uniek zijn. 1. Het cluster is een herkenbare eenheid van ca. 40-70 wo. 2. De hoofdmassa bestaat uit een gesloten bouwblok van drie tot vier lagen 3. Knikken van de bebouwingswand zorgt voor het ontstaan van ruimtes in het park 4. Het blok is minimaal op twee plaatsen toegankelijk vanaf het park zodat er informeel rondje kan worden gelopen. 5. Elk blok heeft een accent, hoogte afhankelijk van de positie in het geheel (4-8 lagen) 6. Binnenruimte wordt (deels) ingericht als semi-openbare collectieve binnentuin.

ONTWIKKELPRINCIPES - GEBOUWD - 22 -

Vathorst, Amersfoort

Zwaluwpark, Arnhem

Veemarktkwartier, Utrecht

Waterrijk, Woerden

ONTWIKKELPRINCIPES - GEBOUWD - 23 -

D E P RES ENTATIE Elk individueel cluster is alzijdig georienteerd maar het plan als geheel heeft een duidelijke voorzijde aan de Urkerweg: hier is het waar het plan zich presenteert. De presentatie aan de Urkerweg vertaald zich door een stedelijke wand met een aantal accenten op de hoeken. De bouwhoogte kan hier sporadisch hoger zijn (4 lagen, accenten tot 8 lagen). De bebouwing heeft een duidelijk afleesbare plint.

ONTWIKKELPRINCIPES - GEBOUWD - 24 -

A AN H ET PA RK Aan de parkzijde van het gebied manifesteert zich de aaneenrijging van het openbare park met de bebouwing. De overgangen zijn zacht en functioneel vormgegeven zodat met vanuit de woning direct het landschap in loopt of kijkt, via een vlonder of uitstekend balkon. De woningen hebben geen private tuinen aan het groen, maar een buitenruimte die doorloopt vanaf de woning. De parkzijde krijgt daarmee een levendige rand, en hierdoor zijn individuele private erfafscheidingen ongewenst. Privacy wordt op een natuurlijke vormgegeven door middel van hoogteverschillen, afstand en beplanting. Zie hiervoor ook het onderdeel ‘overgangen privé-openbaar.’

ONTWIKKELPRINCIPES - GEBOUWD - 25 -

D E BINN EN ZIJ DE Het interieur van de cluster vormt de gezamenlijke toegangen tot de woningen. Een overgangszone tussen de bebouwing en het collectieve dek of de binnentuin werkt als de voortuin van de woningen: een zone met ruimte voor zitbankjes, bloempotten. Dit is de primaire ontmoetingsplek voor buurtbewoners met een stuk semi-openbare ruimte. Het parkeren zal deels aan de binnenzijde plaatsvinden, onder of naast de bebouwing en het collectieve dek. Uitgangspunt hierbij dat de ruimte voor het parkeren in balans is met gebruiks- en verblijfsruimte en niet domineert in het beeld. Bergingen worden binnen het cluster collectief in de open ruimte of binnen de bebouwing opgelost.

ONTWIKKELPRINCIPES - GEBOUWD - 26 -

8 lagen

B OUWH OOGTE EN ACCE NT E N 4 lagen

De basishoogte van de bebouwingsclusters is 3 tot 4 lagen, de zijde van de Urkerweg heeft een stedelijke uitstraling, aan de zijde van het park en Revelsant is de bebouwing met 3 lagen juist beperkt. Per ontwikkelveld is daarop één

6 lagen

basishoogte Urkerweg: 4 lagen

5 lagen

uitzondering, daar is ruimte voor een verbijzondering en het hoogteaccent. De presentatiezijde aan de Urkerweg kan bebouwd worden tot vier lagen, met uitschieters naar 6 en

4 lagen

8 op de hoeken. De accenten van de clusters liggen verspreid aan het park of aan de Urkerweg. Onderlinge verschillen in bouwhoogte benadrukken deze positie. Aan de Urkerweg zijn de hoogtste accenten te vinden, 6 lagen in de noord-westhoek

basishoogte park: 3 lagen

tot 8 lagen tegenover het Potlood. Aan het park trappen deze accenten af naar 5 of 4 lagen.

ONTWIKKELPRINCIPES - GEBOUWD - 27 -

C O MP OS ITIE EN SA ME NHANG Elk blok heeft zijn unieke configuratie door de positie van de openingen, knikken en afwisseling in programma. Toch kent elk blok de zelfde opbouw en deze herkenbaarheid vormt een wisselwerking tussen de individuele clusters. De invulling van blokken bepaalt uiteindelijk de ruimtebeleving van het park. Rondom de centrale ruimte staan de blokken verder uit elkaar en zorgen strategisch gepositioneerde knnikken voor een ruimtelijk effect: de ruime omlijsting van het park. Richting de Urkerweg zijn nauwere doorgangen: de knikken in de blokken openen zich richting de Urkerweg, maar de afstand blijft hierdoor gewaarborgd voor voldoende rust en beperkte geluidstoetreding. Vanuit de bestaande bosschage zorgt aanplant en sporadische kap voor een wisselwerking in belevingssfeer waardoor het plan een drieledige sfeer heeft: aan de Urkerweg, het centrale park, en aan het bos.

ONTWIKKELPRINCIPES - GEBOUWD - 28 -

E ENH EID EN VA RIATIE Zowel op gebiedsniveau als op clusterniveau wordt er balans gezocht tussen eenheid en variatie. Teveel eenheid en de wijk zal ‘saai’ ogen, terwijl teveel variatie juist zorgt voor een rommelig beeld. De opbouw met 5 clusters, met eenzelfde basisopbouw zorgt op gebiedsniveau voor eenheid. De clusters zijn in samenhang herkenbaar doordat ze ontwikkelt zijn met de zelfde basis spelregels. De locatie bepaalt de precies hoek en draaiing van de gebouwen zodat alle clusters binnen het gebied toch een eigen signatuur hebben.

Variatie in individuele panden

Doorlopende plint zorgt voor eenheid, variatie in de bovenste lagen. Schermt ook de openingen tussen de woningen af

Eenheid in plint

Eenheid in binnenzijde vs. buitenzijde

Op clusterniveau heeft de eenheid de overhand. De laagbouw, met een goede plint met repeterende elementen zorgt op ooghoogte voor eenheid. De hoogte boven de plint kan verschillen per woning of per ‘tak’ van het cluster zodat de individuele gebouwen kunnen worden herkend. Deze variatie is aanwezig, maar ondergeschikt aan de eenheid van de plint. De appartementenblokken op de hoeken bieden juist ruimte voor expressie en verbijzondering. Hiermee krijgt elk blok een eigen signatuur binnen het geheel.

ONTWIKKELPRINCIPES - GEBOUWD - 29 -

T RA N S PA RA N TIE Informele doorwaadbaarheid van het gebied is een belangrijke factor voor de aantrekkelijkheid van het park. Naast de hoofdroutes voor algemeen gebruik moet het ook mogelijk zijn om in de blokken te komen, hier liggen immers de voordeuren. Deze informaliteit kan worden bereikt door ieder blok minstens twee openingen en verbindingen vanaf het park mee te geven. Door het schuiven met de openingen zijn alle collectieve binnengebieden onderdeel van een rondje, en vormen ze de eerste schakel in de overgang tussen voordeur (prive) collectieve ruimte - openbare ruimte.

ONTWIKKELPRINCIPES - GEBOUWD - 30 -

P R OG RA MMATIS C H E VE RDE LING Qua verdeling wordt aangesloten op de uitgangspunten die door de gemeente zijn opgesteld. Op basis van de parkeernorm en de huidige mix van typologiën (zie bijlage) wordt uitgegaan van circa 300 woningen, deels in de vorm van appartementen, maar ook grondgebonden woningen. Waar welk type programma komt wordt in het vervolgproces vastgesteld. Uiteraard is er binnen deze verdeling nog een goede mix denkbaar aan soorten appartementen en woningen. Het schema onder geeft een aantal mogelijkheden weer, er is bijvoorbeeld een mix denkbaar tussen een aantal soorten appartementen (hoek, klein en groot), maar ook tweelaagse woningen op de begane grond en zelfs een vierlaags grondgebonden

Het programma biedt afwisseling tussen grondgebonden woningen en appartementen Nadere invulling door ontwikkelaars

woning. Dit laat tevens zien dat binnen een bepaalde massa ook meer of minder woningen denkbaar zijn. Een belangrijk uitgangspunt van de te kiezen typologie is wel het ‘voordeuren aan binnentuin’ principe. Het merendeel van de appartementen wordt ontsloten via een portiek en via het dek. Wanneer er een galerij wordt toegepast dan is deze onderdeel van de architectuur.

Eigen ontwikkeling ZONL met (deels) zorgwoningen

In het cluster van ZONL (eigen ontwikkeling) wordt aandacht besteed aan het realiseren van (deels) zorgwoningen (30 - 60 m2). In de twee noordelijke clusters, die door ontwikkelaars nader worden ingevuld komen ook sociale huurwoningen (maximaal 40).

ONTWIKKELPRINCIPES - GEBOUWD - 31 -

D U URZA A MH EID Duurzaamheid is een belangrijk thema dat met name iets

E LE CT RIS C H RIJ D EN

zegt over het gebouw, in deze bouwenveloppe spreken

In de collectieve parkeergarages moet voldoende

we dan ook met name de ambitie uit, in een vervolgproces

capaciteit worden opgenomen om te voorzien in

wordt hier meer vorm aan gegeven. Belangrijk

het opladen van electrische auto’s. In de collectieve

uitgangspunt is dat een woning een fijne plek is om in te

fietsenbergingen wordt ruimte gereserveerd voor

verblijven, waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen

oplaadpunten voor de fiets.

de sociale huur en de vrije sector woningen. Woningen worden goed geventileerd en ontvangen genoeg daglicht.

GE S LOT E N GRO ND B A L A NS

Bij de aanvraag van de omgevingsvergunning wordt het

Alle afgegraven grond komt terug in het plangebied. Deze

plan getoetst aan de op dat moment geldende regelgeving.

grond wordt gebruikt om hoogteverschillen aan te brengen in het plangebied, waarmee het de uitstraling krijgt van een samenhangend geheel.

E N ER GI E EN WAR M TE Elk cluster zorgt voor de eigen warmtevoorziening, bijvoorbeeld met een collectief warmtenet voor het

S OCIALE DU U RZ A A MHEID

gehele cluster. De daken kunnen worden ingezet voor de

Duurzaamheid houdt niet op bij oplevering, maar is juist iets

opwekking van zonne-energie.

van de lange termijn. Om dit te bereiken is betrokkenheid van de bewoners van essentieel belang. Mede hierom

C I RC UL AR I TEI T

wordt het sterk ingezet op informeel ontmoeten, verblijf

Circulariteit gaat over zowel het ontwikkel- als het

en groen. Ook de biodiversiteit speelt hier een rol.

bouwproces; van zo weinig mogelijk afval na sloop van

Bewustwording begint bij het zichtbaar maken van de

de bestaande gebouwen, tot de juiste keuzes in het

positieve gevolgen van de maatregelen die getroffen zijn.

ontwerpproces als het gaat over duurzame en recyclebare materialen. Het streven is bijvoorbeeld om een deel van

D U U RZ AME MATERIA L EN

de al aanwezige grondstoffen opnieuw te gebruiken in het

Het gebied als ‘stadsdeel van de toekomst’ kent een

plan - zoals het hergebruik van het ziekenhuisgebouw als

voorbeeldrol in het gebruik van duurzame materialen.

fundering voor nieuwe paden, het hergebruik van gekapte

De zichtbaarheid van duurzame bouwmaterialen en

bomen in bijvoorbeeld een houten speelelement, of de

constructies zoals CLT of andere houtconstructies zijn

herkenbare trappen van het ziekenhuis als toegang tot de

wenselijk in het gebied, maar (combinaties met) traditionele

woondeks in het plan.

bouwvormen met bijv. baksteen zijn ook toegestaan.

ONTWIKKELPRINCIPES - GEBOUWD - 32 -

F L EX IBILITEIT EN FAS E RING De 5 clusters in het plan geven de flexibiliteit om gefaseerd te ontwikkelen. Enerzijds kan er op deze wijze ingespeeld worden op nieuwe intitiatieven uit de markt. Daarnaast laat

fase 3

de opzet van de losse clusters ook nog een aantal opties open, bijvoorbeeld voor het behoud of latere ontwikkeling fase 4

van de bebouwing van de ZONL locatie . fase 5

In de voorgestelde fasering is rekening gehouden met dat de eerste fase kan starten als het ziekenhuisgebouw nog gesloopt dient te worden. De ontwikkeling van de

fase 2

ZONL locatie vindt als laatste plaats. In de tussenliggende tijd wordt nog gebruik gemaakt van de aansluiting op de Urkerweg, totdat de ontsluitingsweg bij ZONL gebruikt kan

fase 1

worden.

Voorgestelde fasering van de clusters

Bestaande bebouwing van ZONL binnen het beoogde ontwikkelveld

ONTWIKKELPRINCIPES - GEBOUWD - 33 -

O NTWIKKEL P RINCI P ES - O N B E B O U WD E O M G E V ING L AN D SC HAP E N O P E N B AR E R U I M T E Libenau-principes in het plan (oranje): menselijke maat, voor meerdere generaties, de tuin als buurtkamer, flauwe hellingen voor de toegankelijkheid, informele ruimtes voor ontmoetingen, een omgeving om altijd wat te beleven en sterke verbinding met de natuur.

Een parkachtig gebied met hoge mate van kwaliteit en en veel ruimte voor verblijf. Inrichting gebaseerd op de principes van Libenau als ‘meergeneratiepark’ en ingericht om regenwater en de gevolgen van extreme hitte te mitigeren en een plus te geven aan biodiversiteit. Een beleving voor gebruikers, maar ook zeker voor bewoners van het park. De ruimtelijke opzet met collectieve groene binnenruimtes bieden door zorgvuldig vormgegeven overgangen toegang tot het park. Subtiele hoogteverschillen door binnenplanse vergravingen maken het park tot een reliefrijk geheel, met ruimte voor waterberging in de laagtes van het park. De inpassing van bestaande bomen en de toevoeging van nieuw groen en het minimaliseren van verharding worden de gevolgen van hittestress beperkt, juist rondom de langzaamverkeersroutes en verblijfsplekken. Doordat de routes goed aantakken op de omgeving met rolstoelvriendelijke hellingen wordt het een park voor iedereen toegankelijk: een echt inclusief stadsdeel en prettige woonomgeving.

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 34 -

P R IN CIP EDOORS N EDES De vormgeving van de clusters bepaald de ruimtelijke beleving van de openbare ruimte. In bijgaande

B

principedoorsneden van de straatjes (A) en parkzone (B)

A

laat de aanhechting en ruimtelijkheid van de plekken zien.

min. 20m

Principedoorsnede van de straatjes (A)

ca 50m

PARK

BINNENTUIN

BINNENTUIN

URKERWEG

WATERBUFFER

Principedoorsnede van het park (B) met in detail de overgangen privé - openbaar

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 35 -

Ooghoogteimpressie van de parkzone

- 36 -

G EBIEDS IN DELING Het gebied bestaat uit een vijftal (semi-) openbare ruimtes welke een samenhangend geheel vormen, maar hun eigen

E

functie en uitstraling hebben. Door op deze wijze vorm te geven aan de schaalsprongen en typering van de ruimtes wordt de drempel om naar buiten te gaan aanzienlijk kleiner. Daarnaast faciliteert deze opzet de ambities op het vlak van klimaatadaptatie en andere ambities.

A ■ Binnentuin (A) ■ Opgang (B)

C

■ Centraal park (C)

B

■ Aanloop gebied (D)

D

■ Waterkant (E)

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 37 -

tertiaire route

R O U TIN G Het plan kent een gelaagde opbouw van routes in door het gebied, van formeel en openbaar tot informeel en semiopenbaar. Elke route bedient een ander schaalniveau: van verbinding van de omliggende wijk met het centrum tot een lokaal ommetje tot een avontuurlijk wandelpad. In het plan worden drie type routes voor langzaamverkeer onderscheiden: ■ Hoofdroutes (bruin): de hoofdzakelijke verbinding tussen het centrum, de omliggende wijken en de Urkerweg. De route houdt midden tussen een plein en doorgaande verbinding. Met een aantal verbredingen wordt er ruimte geschept voor verblijf en het verbindt daarmee de verschillende verblijfsplekken in het gebied. De bestrating is bijzonder van karakter. ■ Secundaire routes (roze): de verbinding en toegang tot de clusters. Lokale voetgangersverbinding die aaneengeschakeld kunnen worden tot een ronde langs de binnentuinen. ■ Tertiaire routes (geel): informele paden tussen de hoofdroutes in. Verhard of onverhard, met een avontuurlijk karakter.

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 38 -

secundaire route

hoofdroute

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 39 -

V E RBLIJ F De schaalsprongen, de nabijheid van groen en de vormgeving van het park dragen ertoe bij dat er voor een aantal doelgroepen op informele wijze ruimte is voor verblijf en ontmoeten. In de binnentuinen is er ruimte voor de allerkleinsten, toezicht vanuit het balkon of voordeur is hier goed mogelijk. Het park is geschikt voor verblijf van de wat oudere doelgroepen, op landschappelijke wijze vorm gegeven. Het park voorziet in een aantal verblijfs- en speelplekken. De pleintjes, centraal in het gebied en gekoppeld aan de hoofdroute door het gebied, nodigen met zitranden zitplatforms en banken in combinatie met bomen en kleurrijk groen uit tot verblijven, net buiten in de luwte van het park. Afwisseling in plekken in de zon en schaduw maken het ieder jaargetijde een prettige plek. Langs de centrale waterbufferzone en in het bos zijn spelaanleidingen met stapstenen of houten elementen. Langs de Espelervaart wordt de oever geactiveerd door de aanleg van vonders met een getrapte opbouw.

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 40 -

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 41 -

Langs paden en verblijfsplekken vormen goten speelaanleidingen rondom waterbeleving

K L IMA ATSTA D Alle ingrepen in de openbare ruimte staan in het teken van dit thema. Diverse inrichtingsprincipes doen dan ook ‘iets’ met het regenwater en het bufferen en afvoeren hiervan.

Groene daken zorgen voor de eerste buffering en wateren af op de wadi’s rondom de woningen

Naast dat de openbare ruimte moet voorzien in voldoende

Vasthouden en afvoeren Centrale waterbufferzone in het park verzamelt en buffert het water uit de buurt

ruimte om water te bufferen en de afvoer te vertragen bij extreme neerslag, wordt het ook belangrijk dat de inrichting toekomstbestendig wordt gemaakt voor langdurige periodes van droogte. Hoe langer het water in de directe omgeving kan worden vastgehouden, hoe minder droogteschade de bomen, planten en grassen zullen ondervinden. Het watersysteem is werkt als een cascade-model, waarbij elke stap zorgt voor buffering of infiltratie van een deel van het water zodat er zo min mogelijk water hoeft worden afgevoerd naar de Espelervaart en zoveel mogelijk water in het gebied behouden blijft. Daarnaast maakt de beleving van het water, bijvoorbeeld langs paden en verblijfsplekken ook het watersysteem visueel en inzichtelijk. Het waterssyteem kent de volgende achtereenvolgende stappen: ■ Blauwegroene daken ■ Kleine greppels rondom de woonvelden ■ Centrale waterbufferzone met stuw en overloop naar Espelervaart

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 42 -

Via een knijpconstructie kan water langere tijd in de bufferzone blijven staan. Overtollig water voert af op de Espelervaart

Aanvoer van omliggende verharding via goten

GES CHA KEL D E B U FFERVO O RZ IENINGEN

Knijpvoorziening (overstort )

De toename in verharding wordt gecompenseerd met een grotere

Ondiepe ligging

bergingscapaciteit van hemelwater in het gebied. Alternatieve berging (zonder oppervlaktewater) is maatwerk, maar het waterschap acht een dergelijke ontwikkeling hier passend. De inrichting met waterbufferzones laat het water op verschillende plekken infiltreren in de grond. Het totale systeem van groene daken, buffers, goten en greppels zorgt ervoor dat neerslag lang en verspreid in het gebied wordt vastgehouden. Bij langdurige extreme neerslag voert het gebied het water af richting de Espelervaart. Omdat het systeem zichzelf voedt en boven de grondwaterspiegel ligt zijn er geen kunstmatige ingrepen nodig voor de waterkwaliteit. Omdat het gebied regelmatig droog ligt is er meer ruimte voor verblijf en spelen. Bij hevige regenval wordt het water opgevangen via (extensieve) groene daken en op het dek. Via oppervlakkige afvoer wordt het water richting de greppels rondom de cluster geleid waar het regenwater wordt gebufferd, deels kan infiltreren en het overige deel via een goot wordt afgevoerd richting de centrale waterbuffervoorziening. Dit gebied ligt lager dan de omgeving (90 cm) en staat via een knijpvoorziening in verbinding met de Espelervaart. Het water wordt hier tot 50-70 cm opgestuwd voordat het overloopt op de Espelervaart. De wadi heeft een oppervlakte van ca. 1000 m2 en heeft daarmee een bergingscapaciteit van 500-700 m3.

De greppels rondom de woningen hebben een oppervlakte van 800 m2. Deze greppels hebben een diepte van ca 20-30 cm en daarmee een bergingscapaciteit van 160 m3.

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 43 -

WATER OPVANG B I J VE RH ARDIN G In het plan worden drie routes onderscheiden: hoofdroutes, secundaire routes en tertiaire routes. Elke type route heeft haar eigen herkenbaarheid en kan op eigen wijze bijdragen aan het opvangen en zichtbaar maken van regenwater. Langs de primaire routes, herkenbaar door bijzondere bestrating zoals bijv. een mozaiektegel krijgt het gebied een fraaie uitstraling, terwijl water tussen de voegen kan infiltreren of afstromen naar een open goot. Hiermee wordt het afvoeren van hemelwater zichtbaar gemaakt en kan het tegelijkertijd gebruikt worden voor bijv. speelelementen. De secundaire routes onderscheiden zich door het toepassen van gras tussen de voegen, passend bij het extensievere gebruik (voornamelijk wandelen). De tertiaire routes worden als halfverharding uitgevoerd zodat er enige infiltratie mogelijk blijft. Langs de routes kunnen verbijzonderingen in de bestrating de aanleiding bieden voor het inpassen van bestaande en nieuwe bomen in de bestrating, of als gradient een overgang vormen tussen bestrating en groen. Langs de autowegen liggen open goten met oppervlakkige afvoer van regenwater.

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 44 -

rechts van de huidige situatie. De donkerblauwe gebieden

S C H A DU W EN H ITTEST RE SS

hebben op een warme dag een gevoelstemperatuur van Het plan voorziet in ruimte hoeveelheden groen rondom

27 graden, de oranje gebieden tegen de 40 graden.

de woningen, wat steeds belangrijker wordt in het licht van het opwarmende klimaat. Het aantal tropische dagen

Ook levert het groen een bijdrage aan de het verminderen

per jaar neemt toe waarin een koelteplek in de buurt

van de opwarming van het gebied waardoor het gebied

onontbeerlijk is. De structuur van het park, met geclusterde

‘savonds en snachts sneller afkoelt. Dit helpt bij het

bomen die vrij uit kunnen groeien zorgen voor directe

beperken van slaapproblemen door de hitte.

schaduw / koelteplekken direct rondom het huis. Het is daarom raadzaam een aantal volwassen bomen (terug)

Onderstaande schema’s geven de schaduwwerking weer

te planten in het gebied zodat er direct de voordelen van

op een zomerse dag in juni. Het volledige overzicht van de

de schaduw zijn te benutten. Het effect van bomen op de

schaduwwerking is te vinden in de bijlage.

gevoelstemperatuur is ook goed af te lezen in het kaartje

Gevoelstemperatuur hitte in de huidige situatie (bron: klimaateffectatlas).

21 maart | 11:00

21 juni | 11:00

‘s ochtends liggen de oost en zuidgevels in de zon. De bomen in het park en in de 21 maart | 13:00 binnentuinen kunnen voor enige verkoeling op de gebouwen zorgen

Midden op de dag zijn vooral de plekken onder bomen in het park, in het bos en aan het water aantrekkelijk

21 juni | 13:00

21 maart | 15:00

‘s avonds hebben de westgevels en veranda’s de avondzon

21 juni | 15:00

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 45 -

21 maart | 17:00

21 juni | 17:00

B IODIV ERS ITEIT / N ATUURINCLUSIE F Lokale flora en fauna krijgen een plek in het plan, biodiversiteit is een belangrijk thema. Ook in de gebouwen wordt ruimte geboden aan bijvoorbeeld nestkasten en dergelijke. Bomen en planten versterken de huidige natuurwaarden, maar voegen ook nieuwe toe en kennen voor een groot deel extensief beheer

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 46 -

bij naam kent. De route tussen de verschillende clusters

IN C LU S IV ITEIT

is ideaal voor een ommetje s’avonds zodat er ook

D I V ER SE DOELGR OEPE N

informele ontmoetingen ontstaan tussen bewoners uit

De ligging van het plan in de nabijheid van het centrum,

verschillende clusters. De hub als centrale plek versterkt de

de stedelijke allure temidden van groen en in de nabijheid

mogelijkheden tot die ontmoetingen.

van OV en uitvalswegen biedt kansen aan een heel diverse groep bewoners. Van zorgbehoevenden en ouderen met

P LE KKE N O M SA MEN TE KO MEN

een behoefte aan gemeenschap tot individuele ( jonge)

Naast de eigen binnentuin liggen de clusters in het park,

ouderen of starters op de woningmarkt kan de locatie goed

dat voor iedereen toegankelijk is. De combinatie van lokale

inspelen op hun behoeften. Juist de mix aan doelgroepen

ommetjes met de verbindende functie op stadsniveau

in het gebied an sich maar ook binnen de clusters maakt

maakt dat verschillende mensen gebruik kunnen maken

het gebied levendig en divers.

van de openbare ruimte, voor dagelijkse beweging, om te spelen of te sporten. Op een aantal punten in het plan

M AATSC HAPPEL I J KE HUB

wordt het verblijf en de ontmoeting gefaciliteert. Centraal

Veranderingen in de maatschappij en de zorg verandert

in het gebied verbreed de verharding zich tot een aantal

ook de zorgbehoefte van mensen, met een grotere rol

pleintjes, met informele zitelementen, en speelelementen

voor zorg aan huis, of een plek in de wijk waar ruimte

door de wadi heen zodat er altijd wat te beleven valt. Aan

is voor informele maatschappelijke activiteiten. In de

de waterzijde ligt een rustige plek aan de oever.

planvorming wordt de mogelijkheid open gehouden voor een maatschappelijke ‘hub’ die kan worden ingezet voor

Ook de inrichting van de binnentuinen zelf kan goed

bijvoorbeeld een lokaal zorgpunt voor laagdrempelige

bijdragen aan de inclusiviteit. Juist in de binnengebieden

zorgvragen, een buurtcafe voor een kopje koffie

is het goed mogelijk dat men gezamenlijk een moestuin

met buurtgenoten, een deel- of reparatiecafe voor

onderhoud en de werkzaamheden en de oogst onderling

gereedschap.

verdeelt. Dit kan per cluster worden uitgewerkt.

V ER B I NDI NGEN Een aantal aspecten van het plan faciliteert laagdrempelig en informeel contact. Juist de ruimtes om het huis, de stoep voor de voordeur en de gemeenschappelijk binnentuin zorgen ervoor dat buren elkaar regelmatig tegenkomen. De schaal van 30-50 woningen per cluster maakt dat de buren niet anoniem zijn, maar dat je een hoop bewoners

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 47 -

OVERGA NG OP ENBA A R - PRIVÉ Elk cluster heeft een landschappelijke zone van 5m rondom de bebouwing waarin de overgang tussen prive en openbaar kan worden vormgegeven. Met name de parkzijde, waar men met vlonders / balkons een buitenruimte aan het park heeft vraagt deze overgang de aandacht. Door de combinatie van afstand (minimaal 10m tussen een openbaar pad en de vlonder), het hoogteverschil van 1,5m en een begroeide greppel (ha-ha profiel) met struiken en bomen op de helling hebben de woningen voldoende privacy zonder dat de sociale controle op het park verloren gaat. Private erfafscheidingen zijn vanwege het karakter van het park hier niet toegestaan. Dit zal ook in het beeldkwaliteitplan worden opgenomen. Balkons en veranda’s zijn onderdeel van de architectuur van de bebouwing en zijn per cluster gelijk of gelijksoortig. Een combinatie van deels inpandig en deels uitstekende veranda’s levert op woningniveau een stuk privacy en geborgenheid op. Het groen op de taluds en rond de wadi’s geeft daarbij beschutting (maar behoort bij het openbaar groen en wordt door de gemeente onderhouden.).

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 48 -

M OBILITEIT Een groene, duurzame en autovrije wijk begint bij het juist vormgeven aan de mobiliteit. Dit wordt bereikt door de focus van het ontwerp juist te leggen op voetgangerstoegankelijkheid, het gebruik van de fiets en de nabijheid van OV. De routes hiervoor liggen centraal in het park. De auto sluit in deze lijst achteraan aan, maar wordt niet vergeten. Hiermee wordt de keuze van de bewoner makkelijker om te kiezen voor een alternatieve vervoerswijze. Uitgangspunt van de bouwenveloppe is de nu geldende parkeernota van de gemeente Noordoostpolder, maar de wens is om in dit gebied te experimenteren met deelmobiliteit ter vervanging van een eventuele 2e auto. De wijze waarop geparkeerd moet worden wordt niet vastgelegd. Wat echter wel vaststaat dat het zicht op de parkeervelden wordt onttrokken van het openbaar gebied. Een oplossing daarvoor is bijvoorbeeld verdiept en halfverdiept parkeren onder de bouwblokken. De parkeerkelder steekt daarbij maximaal 1,5m boven het maaiveld uit. Door perforaties aan te brengen in het dek en aan de zijde van het park is natuurlijke ventilatie mogelijk. De parkeervoorzieningen worden vanaf de rand bereikt, de rest van het gebied wordt autovrij, maar goed bereikbaar voor onder andere hulpdiensten.

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 49 -

L E V EN DE H ERINN ERING AAN HE T D R. JA N S ENC ENTRUM Met de inrichting van de openbare ruimte wordt op meerdere manieren de verbinding gelegd met de geschiedenis van het Dr. Jansencentrum. De basisopzet van het plan - clusters van bebouwing met daaromheen een groen park - is een directe verwijzing naar de typische opzet van ziekenhuisgebouwen: een solitair gebouw met een groene omloop. Ook de opgang naar het ziekenhuis, de trappen vanaf de

park als omloop om het gebouw

trap als opgang naar dek

parkeerplaats richting de entree is in het geheugen gegrift, bleek

interactieve (en blijvende) verbinding naar de geschiedenis

uit de participatie. Doordat de clusters iets hoger dan het maaiveld liggen kunnen deze elementen worden teruggebracht in de beleving: de voormalige trappen als opgang naar het woondek, net als bij het ziekenhuis Via een aantal interactiepunten (bijv informatiezuil met app) kan de geschiedenis beleefbaar worden gemaakt. Daarnaast staan er in en rond het Ziekenhuisgebouw een aantal kunstobjecten. Voor deze beelden worden passende locaties in de herontwikkeling van het Dr. Jansenpark en eventueel bij het nieuwe gezondheidsplein gezocht. Deze kunstobjecten blijven behouden en krijgen een passende nieuwe locatie. Ook de grondstoffen van het gebouw kunnen hergebruikt worden in de nieuwe ontwikkeling, bijvoorbeeld als fundering voor bijv. de

kunst in de openbare ruimte

hergebruik grondstoffen

clusters, paden of wegen. Tot slot, in de naamgeving van het gebied wordt duidelijk gerefereerd aan het Ziekenhuis, maar dan wel in de nieuwe context als groenblauwe stadspoort: Dr. Jansenpark, een levende herinnering.

ONTWIKKELPRINCIPES - ONBEBOUWD - 50 -

Letters / naamgeving van het gebied

BO UWE NV ELO P P E

9m 3 lagen

30-45 wo

Basishoogte / bebouwingspercentage Aantal woningen Wandvorming Hoeken

De bouwenvelop laat de harde randvoorwaarden

Indicatieve rooilijn

zien van het plan en vormt daarmee de basis voor het vervolgproces. Het is nadrukkelijk geen opzet

>8

Indicatieve opening

voor een bestemmingsplan, maar biedt zicht op de

Ruimtelijk accent

mogelijkheden die het plan biedt.

Representatie Urkerweg Landschappelijke zone >20

BOUWENVELOPPE - 51 -

Minimale afstand

VE RVO LG EN REF L ECT I E V E RVOLG STA P P EN Na de vaststelling van de ontwikkelvisie worden nog de volgende stappen ondernomen / producten aangeleverd:

B E EL DKWAL I TEI TPL AN

ON T WIKKEL ING CLU STERS ■ Aanbesteding per cluster. Via prijsvraagconstructie wordt er een ontwikkelaar per cluster gekozen.

volgende onderwerpen

■ Prijsvraag gaat in op een voorstel voor architectuur en hoe er aan de kwaliteitseisen wordt voldaan zoals beschreven in de ontwikkelvisie

■ Architectuur en verschijningsvorm

■ De scoretabel voor de afweging wordt nader bepaald

Opstellen van randvoorwaarden en richtlijnen voor o.a. de

■ Orientatie ■ Samenhang en verscheidenheid ■ Erfafscheidingen en overgangen prive-openbaar ■ Flexibiliteit ■ Materialen en kleurgebruik ■ Buitenruimte en openbare ruimte

I NR I C HTI NGSPL AN ( VO ) POSI TI ONER I NG, VOR MG E VIN G E N U I TSTR AL I NG VAN O.A: ■ Wegen, parkeervakken ■ Wandelpaden ■ Inzamelplekken huisvuil ■ Beplanting (principe) ■ Aansluitingen op omgeving ■ Verlichting, straatmeubilair ■ Waterinfiltratie / buffering

VERVOLG - 52 -

T ERUG KOP P ELING OP NOTA VAN U ITGA N GS P U NTEN 4 .1 (G ROEN E) KWA LITE IT E N E N LIGGING P L A N GEBIED BEN UTTE N ■ Het parkachtige landschap vormt de basis (ruggegraat) van het plan, met minimale verharding ■ Clusters zijn zo gepositioneerd om zoveel mogelijk bestaande waardevolle bomen en groen te behouden ■ Grondverzet wordt to minimum beperkt, ingezet om het maaiveld klimaatadaptief te maken. (Grondbalans binnenplans op te lossen). ■ Gebied heeft een voorzijde (‘smoel’) aan de Urkerweg en verbindt het park met de Espelervaart ■ Routes in het gebied takken aan op omliggende fietsen wandelroutes ■ Parkeren aan de randen waardoor het binnengebied autoluw is