14.1 Strategische Koers Omgevingsvisie.pdf



6

In 2050 heeft Flevoland geen fossiel gas meer in huizen en bedrijven. Flevoland ontwikkelt richting 2030 prachtige groenblauwe natuuren recreatiegebieden langs de waterrijke randen van de polder en toplandbouw. Bovendien is Flevoland optimaal aangesloten op de diverse (infrastructurele) netwerken van de (Noordelijke) Randstad en Zwolle. In 2030 staat Flevoland bekend als de grondstoffenleverancier voor de circulaire economie. (Rest) stromen uit landbouw, bedrijven en huishoudens maken we geschikt voor duurzaam (her)gebruik. De agrarische sector en het bedrijfsleven profiteren hiervan. Het bewerken van (rest)stromen om te voldoen aan de marktvraag trekt nieuwe bedrijvigheid aan: innovatieve en creatieve bedrijven, adviesbureaus, maakindustrie en logistieke ondersteuning. Dit doet Flevoland via twee sporen: groene grondstoffen en gebruikte materialen. In 2030 staat Flevoland bekend om meerdere smaken (diversiteit productiewijze en -bedrijven) in de agrosector, die door haar aanpassingsvermogen en vernieuwingen en innovaties

Provincie Flevoland (2017). Omgevingsvisie: Flevoland straks. https://www.omgevingsvisieflevoland.nl/

voortvarend en snel in praktijk brengt. De landbouw heeft geleid tot ’s werelds hoogste productie en opbrengsten. Op wereldschaal vinden vele ontwikkelingen en innovaties plaats, ook door onderzoeks- en opleidingsinstituten in Flevoland. De sector investeert in kwalitatief beter, gezonder en duurzamer voedsel en productie, op basis van hernieuwbare grondstoffen energie en met inspiratie uit andere sectoren. Verbindingen met gezondheid, farmacie, energie en direct met de consument nemen toe. De voorlopers zijn in Flevoland te vinden. Watervisie van waterschap Zuiderzeeland De watervisie van Waterschap Zuiderzeeland7 omschrijft dat ook in Flevoland schaarste ontstaat aan ruimte door onze ambities op het gebied van woningbouw, recreatie, hernieuwbare energie, natuurontwikkeling en verduurzaming van de landbouw. Het gevolg daarvan is dat zowel het water- als bodemsysteem tegen grenzen aanloopt. Plaatselijk zakt de bodem, waardoor gebieden natter worden. De bodem raakt bovendien uitgeput, door weinig organische stof en verdichting. De toename van verzilting van het grondwater komt daar bovenop. De klimaatverandering maakt dat er steeds vaker schaarste is aan zoet water voor de natuur, mens en landbouw. De watervisie geeft aan dat keuzes nodig zijn waarbij water één van de ordenende principes is.

Door uit te gaan van de natuurlijke variaties van de bodem en de beschikbaarheid van het water (te veel en te weinig) zorgen we voor een beter houdbare en toekomstbestendige inrichting. Daarbij is de dagelijkse zorg voor waterveiligheid en schoon en voldoende water een basis voor duurzame ontwikkeling.

7

Waterschap Zuiderzeeland (2021). Watervisie: met water werken aan de leefomgeving. https://www.zuiderzeeland.nl/_flysystem/media/210707-watervisiewaterschap-zuiderzeeland.pdf

30

Onder andere door het versterken van dijken en het optimaliseren van zuiveringsinstallaties levert het waterschap een bijdrage aan een gezonde en veilige leefomgeving in Noordoostpolder. Voor Emmeloord adviseert het waterschap het principe ‘Elke ontwikkeling is waterinclusief’ toe te passen. Datzelfde geldt voor de dorpen. Dat betekent dat regenwater afgekoppeld wordt, waardoor het riool minder zwaar belast wordt. Een gescheiden rioolstelsel biedt de mogelijkheden piekbuien op te vangen. Regenwateropvang biedt een kans om straten, parken en pleinen te vernieuwen en te verfraaien. Aandachtspunt daarbij is voldoende ruimte voor regenwateropvang draagvlak bij bewoners. Energie uit afval- en oppervlaktewater biedt mogelijkheden voor de opwek van duurzame energie. In het bodemdalingsgebied komen hoogwaardige teelten onder druk te gaan. Vandaar dat in die gebieden andere vormen van landgebruik mogelijk zijn, zoals innovatieve landbouw en meerwaarde voor natuur en recreatie op voor landbouw minder geschikte gronden. De dijken vormen een veilige waterkering. Soms vormen deze een barrière voor ecologie of natuur. Het helpt het ecologisch beheer op te schalen en onderhoudspaden open te stellen om natuur en recreatie meer kansen te bieden.

31

Bijlage 5 DNA Noordoostpolder Wie is ‘Noordoostpolder’ vandaag en hoe is het gebied opgebouwd? Wat maakt ons uniek en onderscheidend? Wat zijn onze kernkwaliteiten? Hoe staat Noordoostpolder ervoor?

Bij de drooglegging besloot men de theorie van de Duitse Walter Christaller in praktijk te brengen. De regelmaat in steden, hun onderlinge afstand en voorzieningen waren de basis voor zijn ideaalmodel waarin vraag en aanbod in evenwicht zouden zijn.

Deze vragen beantwoorden we in dit hoofdstuk. Wie we zijn is de basis hoe we naar de toekomst kijken en daarmee welke strategische koers we inzetten. De inwoners, ondernemers en bezoekers van de dorpen, Emmeloord, Schokland, Wellerwaard, het Kuinderbos, het Waterloopbos en het buitengebied van Noordoostpolder vormen samen de fysieke en sociale structuur van Noordoostpolder. De sociale en fysieke structuur van Noordoostpolder biedt de basis voor ontwikkelingen in de leefomgeving. De kernkwaliteiten ruimte, erfgoed en pioniers bieden kansen en mogelijkheden om ze in te zetten om Noordoostpolder richting 2050 te ontwikkelen. De fysieke structuur van Noordoostpolder is uniek in Nederland en de wereld. Tijdens en direct na de Tweede Wereldoorlog, werd de Noordoostpolder drooggemalen, ingericht en geschikt gemaakt voor landbouwproductie.

Centrale plaatsen theorie, Walter Christaller (1933).

32

Iedereen zou op redelijke afstand van huis de benodigde voorzieningen hebben.8 In 1940 werd de dijk rondom de Noordoostpolder aangelegd. In 1942 werd de polder drooggemalen. De inrichting was in 1962 afgesloten. Een helder raster was de basis voor de inrichting van Noordoostpolder met een vastgestelde kavelmaat. Emmeloord als centrale kern, verbonden met tien kleinere dorpen op fietsafstand.9 Niet alle gronden waren geschikt voor akkerbouw. Op de vruchtbare klei zijn langgerekte akkers aangelegd en aan de randen van de polder zijn bossen geplant, zoals het Kuinderbos en het Voorsterbos.10 Noordoostpolder is in het oosten verbonden met ‘het oude land’ van Overijssel. Het zuidoosten is begrensd door het Kadoelermeer en het Vollenhovermeer. Dijken beschermen het westen tegen overstromingen.11

Noordoostpolder. Daarom speelde de maatschappelijke opvatting over het maken van een nieuw woongebied ook een rol. Rondom de stad Emmeloord werden tien dorpen ontwikkeld in de polder: Marknesse, Ens, Luttelgeest, Nagele, Tollebeek, Rutten, Creil, Kraggenburg, Bant en Espel. Op het voormalig eiland (en huidig werelderfgoed) Schokland bleef het dorpje na de drooglegging bestaan. Ieder (nieuw ontwikkeld) dorp kreeg eigen voorzieningen, zodat ook een sociale gemeenschap ontstond. De agrarische erven waren ook om die reden geclusterd in groepen van twee, drie of vier erven om de woningen te koppelen, soms voorzien van 4 arbeiderswoningen. De dorpen werden omgeven door bomen, om voor beschutting te zorgen. De samenhang tussen de dorpen is groot, hoewel ze allemaal een eigen identiteit hebben. Vooral Nagele heeft een eigen architectonische identiteit ‘Het Nieuwe Bouwen’. De andere dorpen zijn gebaseerd op de stijl van ‘de Delftse School’ en herkenbaar aan de rode bakstenen huizen met rode pannendaken, maar toonden soms ook invloeden van ‘Het Nieuwe Bouwen’. Het landschap en de sociale structuur van de polder blijven uitgangspunt en basis voor toekomstige ontwikkelingen in Noordoostpolder.13

Walter Christaller's centrale plaatsentheorie toegepast op Noordoostpolder.12

Bij het polderconcept ging het niet alleen om de fysieke opbouw. Een hele nieuwe maatschappij zou gaan wonen, werken en leven in 8

Canon Noordoostpolder (2014). De inrichting van de IJsselmeerpolders en de rol van de theorie van Walter Christaller. https://www.canonnoordoostpolder.nl/images/pdf/christaller-model.pdf 9 Waterschap Zuiderzeeland (2021). Watervisie waterschap Zuiderzeeland. https://www.zuiderzeeland.nl/_flysystem/media/210707-watervisie-waterschapzuiderzeeland.pdf 10 Gemeente Noordoostpolder (2013). Structuurvisie Noordoostpolder 2025. https://raad.noordoostpolder.nl/Documenten/13-Structuurvisie-Noordoostpolder2025-vastgesteld.pdf

11

Waterschap Zuiderzeeland (2021). Watervisie waterschap Zuiderzeeland. https://www.zuiderzeeland.nl/_flysystem/media/210707-watervisie-waterschapzuiderzeeland.pdf 12 Canon Noordoostpolder (2014). De inrichting van de IJsselmeerpolders en de rol van de theorie van Walter Christaller. https://www.canonnoordoostpolder.nl/images/pdf/christaller-model.pdf 13 Gemeente Noordoostpolder (2013). Structuurvisie Noordoostpolder 2025. https://raad.noordoostpolder.nl/Documenten/13-Structuurvisie-Noordoostpolder2025-vastgesteld.pdf

33

Wonen in een schone en groene omgeving, te midden van een bijzonder gestructureerd en kleinschalig landschap met ruimte voor recreatie en in de nabijheid van omliggende stedelijke regio’s maakt het prettig leven in Noordoostpolder. Een opmerkelijke karakteristiek van gemeente Noordoostpolder is haar recente aantrekkingskracht op vooral hoger opgeleide mensen en kennisintensieve werkgelegenheid, ondanks de wat perifere ligging van de gemeente ten opzichte van kenniscentra zoals de Amsterdamse en Utrechtse regio’s. Een mogelijke reden vormen de bijzondere en aantrekkelijke, landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten van de Noordoostpolder. Hoogopgeleide zelfstandigen die werken aan huis kunnen in deze polder de markt van noord- en oost-Nederland bedienen, op niet al te lange afstand van het westen van het land.14 De volgende kernkwaliteiten (van onze identiteit) bepalen ook het imago van Noordoostpolder. We spannen ons in om deze kernkwaliteiten te behouden en te gebruiken als basis voor de verdere ontwikkeling van Noordoostpolder. 15

14

Tordoir, P. & A. Poorthuis (2018). Netwerkanalyse Flevoland. https://stateninformatie.flevoland.nl/documenten/ingekomen-stukken/DOCUVITP2350129-v4-Netwerkwerkrapportage-Flevoland.PDF 15 Gemeente Noordoostpolder (2021). Strategisch marketingplan: gebiedsmarketing van De Noordoostpolder.

https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Commissie-Bestuur,-Financien-enEconomische-zaken/2021/30-augustus/19:30/6-1-Strategisch-Marketingplan-deNoordoostpolder.pdf

34

Kernkwaliteiten: ruimte, erfgoed en pioniers Kernkwaliteiten van Noordoostpolder zijn: de ruimte, het erfgoed en pioniers. 

Noordoostpolder geeft ruimte. Dat is te ervaren op de uitgestrekte akkers, aan de randen van de polder, met uitzicht op het IJsselmeer en turend naar de horizon. De ruimte kenmerkt zich niet alleen door de rust en weidsheid van het landschap, maar ook door de ruimte om te ondernemen, wonen en je eigen gang te gaan. In Noordoostpolder is de vrijheid om de eigen wensen in te vullen.



Noordoostpolder kenmerkt zich door de bijzondere ontstaansgeschiedenis als eerste polder van Flevoland. Het is een vernieuwend ontwerp geweest. Het erfgoed is terug te zien in de structuur van het landschap, de wegen- en waterlopen, de architectuur, het voormalige eiland Schokland en het rijksmonument Waterloopbos. Noordoostpolder is een door de mens gemaakt nieuw land vol kansen.



Geselecteerde agrariërs kregen de mogelijkheid een eigen bedrijf op te zetten. Met hard werken en ‘gewoon doen’, maakten zij als pioniers samen de zeebodem tot vruchtbaar land. Dit is nog altijd terug te vinden in de huidige gemeenschap, het arbeidsethos, de samenwerking, betrokkenheid bij elkaar, bij de polder en het rijke verenigingsleven. Noordoostpolder heeft een centrale ligging met een goede autobereikbaarheid. De land- en tuinbouw (agrofoodsector) van Noordoostpolder is een internationaal voorbeeld. Water is een belangrijke kwaliteit van de polder in alle facetten: het IJsselmeer, watericonen, waterlopen, kust en strand. Noordoostpolder kent hightech bedrijvigheid (internationale maakindustrie bedrijven en kennisinstituten). Verder loopt Noordoostpolder voorop wat betreft duurzame energie en circulariteit.

35

Bijlage 6 Samenhang huidig beleid Hoewel we bewust vanuit een frisse blik en zonder sturing vanuit bestaand beleid de Omgevingsvisie ontwikkelen is het wel van belang om het bestaand beleid tegen het licht te houden en deze inhoudelijk op elkaar af te stemmen. Een inclusieve en hechte samenleving met ruimte voor iedereen. Gemeente Noordoostpolder heeft een krachtige samenleving, waar men er voor elkaar is als het nodig is (Beleidsplan sociaal domein “Krachtig Noordoostpolder 2.0”, 2021)16. Daarin zijn vier leidende principes omschreven: Iedereen doet mee, voorkomen staat voorop, passende ondersteuning voor wie dat nodig heeft en financieel houdbaar stelsel. Deze doelen sluiten aan bij de ambitie. In het Deelplan Participatie (2021)17 is aangegeven dat Noordoostpolder zich inzet voor een inclusieve arbeidsmarkt waarbij voldoende werkgevers werkplekken beschikbaar stellen. Zo kan iedereen naar vermogen deelnemen aan de samenleving. Noordoostpolder wil een robuust klimaat scheppen waarin dat mogelijk is. In de twee beleidsregels (huisvesting arbeidsmigranten landelijk gebied Noordoostpolder 2018 18 en Beleidsregel ander woongebruik kernen in Noordoostpolder 2018 19 is aangegeven dat maximaal 4 personen per

woning per dorp en maximaal 300 personen op 3 locaties in de glastuinbouwgebieden zijn toegestaan. De gemeente onderscheidt hierin vier vormen van huisvesting met verschil tussen de dorpen en het landelijk gebied. Daarmee is daarin nog niets over de integratie van arbeidsmigranten ten opzichte van de sociale cohesie in de dorpen.20 In het beleid arbeidsmigranten (2012)21 staat wel dat de integratie zowel van de arbeidsmigrant als van de samenleving moet komen. De kadernotitie sport en bewegen (2021) voegt toe dat de sportieve en beweegvriendelijke omgeving leidt tot zoveel mogelijk gezonde inwoners en in Noordoostpolder voldoende mogelijkheid is om sport en bewegen actief en passief (mee) te beleven. Zes kaders zijn meegegeven: inclusief sporten en bewegen, duurzame en gezonde sportinfrastructuur, vitale sport- en beweegaanbieders, positieve sportcultuur, van jongs af aan vaardig in bewegen, breedtesport als basis, topsport inspireert.22 Sociale krachtige dorpen en wijken en een gezonde aantrekkelijke leefomgeving. De woonvisie Noordoostpolder: kansen grijpen (2020) omschrijft dat Noordoostpolder ruimte biedt voor experimenten met nieuwe woonvormen om bij te dragen aan de variatie in het woonaanbod, waardoor Noordoostpolder voor meer mensen aantrekkelijk wordt. Mensen die een band hebben met Noordoostpolder krijgen ruimte om te blijven en te

16

Gemeente Noordoostpolder (2021). Beleidsplan sociaal domein “Krachtig Noordoostpolder 2.0”. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/CommissieSamenlevingszaken/2021/13-januari/19:30/4-1-Beleidsplan-sociaal-domeinKrachtig-Noordoostpolder-2-0.pdf 17 Gemeente Noordoostpolder (2021). Deelplan participatie. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/CommissieSamenlevingszaken/2021/17-maart/19:30/4-1-Deelplan-Participatie.pdf 18 Gemeente Noordoostpolder (2018). Beleid huisvesting arbeidsmigranten landelijk gebied Noordoostpolder 2018. https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR491345/1 19 Gemeente Noordoostpolder (2018). Beleidsregel ander woongebruik kernen in Noordoostpolder: https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR491337/1

20

Gemeente Noordoostpolder (2018). Beleid huisvesting arbeidsmigranten landelijk gebied Noordoostpolder 2018. https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR491345/1 21 Gemeente Noordoostpolder (2012). Beleid arbeidsmigranten. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad/2012/20september/19:30/Arbeidsmigranten./12-2-Beleid-arbeidsmigranten.pdf 22 Gemeente Noordoostpolder (2021). Kadernotitie sport en bewegen. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad/2021/29maart/19:30/10-1-Kadernotitie-Sport-en-Bewegen.PDF

36

komen, zowel in Emmeloord als in de dorpen.23 Dat sluit aan op de koers die voortkomt uit het gesprek met de samenleving. Aanvullend geeft de woonvisie ruimte om flexibel in te spelen op (snelle) veranderingen in de markt. De ambitie van de gemeente is om aan de grotere behoefte aan groei te doen, zowel in Emmeloord als in de dorpen. Met name een goed aanbod voor senioren en starters is nodig. Aanvullend omschrijft de Flevolandse woonagenda (nog niet vastgesteld, 2021) dat de kwalitatieve ontwikkeling van het wonen in Flevoland centraal staat. Flevoland zet ook in op nieuwe woonvormen onder andere door pilotgebied(en) voor integraal duurzaam bouwen (houtbouw en biobased). Daarmee sluit ook het beleid vanuit de provincie aan op de uitkomsten van de samenleving. Alleen het speerpunt van duurzaam bouwen is niet zo direct uit de resultaten naar voren gekomen. In de kerkenvisie (wordt in 2022 voorgelegd aan de gemeenteraad) komen kerkenpaspoorten met interessante informatie voor uitwerking in de omgevingsvisie (o.a. cultuurhistorische en stedenbouwkundige waarde van het gebouw en de locatie). Vanuit de samenleving is geen informatie opgehaald over kerken in Noordoostpolder. Noordoostpolder heeft een groeiambitie voor de woningbouwopgave en is een verkenning gestart voor het bepalen van de ambitie in de Motie Koerhuis24 100.000 woningen en de woningvraag van de regio Zwolle.

De GGD Flevoland stelde de volgende kernwaarden voor een gezonde leefomgeving op: kinderen groeien op in een rookvrije omgeving. Voor iedereen zijn er dichtbij en toegankelijk aantrekkelijke plekken, de leefomgeving draagt bij aan een gezond gewicht en wonen en druk verkeer zijn gescheiden. Een gezonde inrichting van de leefomgeving beschermt tegen negatieve omgevingsinvloeden en bevordert de gezondheid. Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving die 23

Gemeente Noordoostpolder (2020). Woonvisie Noordoostpolder: Kansen grijpen. https://repository.officiele-overheidspublicaties.nl/externebijlagen/exb-202072220/1/bijlage/exb-2020-72220.pdf 24 Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020). Integrale visie op de woningmarkt. https://www.parlementairemonitor.nl/9353000/1/j4nvgs5kjg27kof_j9vvij5epmj1ey0/v l6bel3mrszr/f=/kst32847621.pdf 25 GGD Flevoland (2018). Kernwaarden gezonde leefomgeving GGD Flevoland. https://ggdghor.nl/wp-

bewoners als prettig ervaren, waar gezonde keuzes gemakkelijk en logisch zijn, en waar negatieve invloed op gezondheid zo klein mogelijk is. Belangrijke elementen voor een gezonde leefomgeving zijn uitnodigen tot bewegen (wandelen, fietsen, spelen), elkaar ontmoeten, ontspannen, een goede milieukwaliteit (lucht, geluid), klimaatbestendigheid (zoals meer groen voor tegengaan hitte- en wateroverlast) en een goede toegang tot voorzieningen. Voor gebouwen omschrijft de GGD dat het binnenklimaat prettig en gezond is, minimaal één zijde van de woning aangenaam is (niet te warm/koud) en er voldoende betaalbare en levensloopgeschikte woningen zijn.25 Het Sociaal Economisch Beleid (2019) geeft aan dat Noordoostpolder samen met ondernemers en andere (onderwijs) partijen op pad gaat. Daar heeft Noordoostpolder de volgende doelen bij: Noordoostpolder sociaal en economisch gezond houden met een goed ondernemersklimaat, een prettige leefomgeving, ruimte voor innovatie en veel werkgelegenheid voor de inwoners. Noordoostpolder zet zich in op zes thema’s: (inclusieve) arbeidsmarkt, huisvesting, mobiliteit, samenwerking, gebiedsmarketing en duurzaamheid. Het gaat ook over werkgelegenheid voor de eigen inwoners.26 Vanuit de samenleving is opgehaald dat ook nieuwe inwoners welkom zijn in Noordoostpolder om diversiteit te stimuleren.

In het Beleidsplan Openbare Ruimte 2014-2014 staat de gewenste kwaliteit voor de openbare ruimte. Daarin kozen wij voor een groene en functionele openbare ruimte in de woonomgeving. Ook kozen wij ervoor om alle belangen en initiatieven van de bewoners op een passende manier mee te nemen bij veranderingen in de openbare ruimte. In 2021 voegen wij daaraan toe dat de

content/uploads/2021/05/GGD_GHOR_EPUB_KW_GEZ_LEEFOMGEVING_mei2021.pdf 26 Gemeente Noordoostpolder (2019). Sociaaleconomisch beleid: raderen in beweging. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Commissie-Bestuur,Financien-en-Economische-zaken/2019/02-december/19:30/03-1-SociaalEconomisch-Beleid-2020-2024-Raderwerk-in-beweging.pdf

37

Noordoostpolder verantwoordelijkheid neemt voor thema's als biodiversiteit en klimaatverandering.27 De transitievisie warmte (vastgesteld in september 2021) omschrijft de ambitie een aardgasvrije verwarming van de gebouwde omgeving te halen in 2050. Deze ambitie wordt onderdeel van de omgevingsvisie. Per dorp is een oplossing met de laagst maatschappelijke kosten om in de toekomst aardgasvrij te verwarmen. Er moeten veel individuele oplossingen komen, omdat de bouwdichtheid in Noordoostpolder te klein is voor collectieve systemen. Op geothermie en aquathermie na zijn er namelijk geen duurzame bronnen aanwezig. Daardoor komt all-electric in de meeste gevallen naar voren als beste alternatief. Dit brengt grote uitdagingen mee op het toch al overbelaste elektriciteitsnet. Enkele wijken in Emmeloord zijn hier een uitzondering op, omdat daar wel collectief verwarmd kan worden. Voor die tijd is het van belang dat het isoleren van gebouwen altijd nodig is om energie te besparen.28 Opvallend is dat de warmtetransitie naar een aardgasvrije leefomgeving eigenlijk niet ter sprake is gekomen vanuit de opbrengst uit de samenleving voor de strategische koers voor Noordoostpolder. Het klimaatakkoord schrijft voor dat de Transitievisie Warmte landt in de omgevingsvisie, wat de reden is het daarin op te nemen. Noordoostpolder biedt ruimte voor vindingrijkheid.

De belangrijkste sectoren op bedrijventerreinen zijn agrofood, logistiek en hightech & composieten. Voor uitbreiding van bedrijventerreinen werkt Noordoostpolder volgens de ladder van duurzame verstedelijking. Er wordt

27

Gemeente Noordoostpolder (2014). Beleidsplan openbare ruimte 2014-2024. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad/2014/17februari/19:30/Beleidsplan-Openbare-Ruimte-2014-2024-/16-2-Beleidsplanopenbare-ruimte-2014-2014.pdf 28 Gemeente Noordoostpolder (2021). Transitievisie warmte. 29 Gemeente Urk en Gemeente Noordoostpolder (2018). Visie op werklocaties Noordelijk Flevoland. https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR612424. 30 Gemeente Noordoostpolder (2018). Welstandnota. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Commissie-

(voor de periode tot 2028) een toename van ongeveer 35 tot 53h verwacht.29 Verder omschrijft de welstandnota (2018) dat de aandacht voor cultuurhistorie van Noordoostpolder groot is en de verwachting is dat dit in de toekomst nog belangrijker wordt. Met het unieke verhaal kan Noordoostpolder zich blijvend onderscheiden wat vraagt om een werkwijze, waarbij Noordoostpolder zich bewust is van de kwaliteiten van de polder en hier zorgvuldig mee omgaat.30 Voor de omgevingsvisie is belangrijk de welstandsgebieden te herijken. Koploper in toekomstgerichte landbouw. Aanvullend op deze koers, omschrijft de Landschapsvisie Flevoland (2021)31 een aantal overwegingen. De eerste overweging is dat het waterbouwkundig bouwwerk het fundament is van de polders en de landschappelijke identiteit. De verschillende onderdelen (dijkzones, gemalen, vaarten en sluizen) moeten zichtbaar en beleefbaar zijn. Dat draagt bij de leefbaarheid van het buitengebied die naar voren kwam als kans voor het poldermodel van de toekomst. Dit sluit aan op de Agenda IJsselmeergebied 205032 waarin staat dat het IJsselmeergebied een landschap is van wereldklasse met een toekomstbestendig water- en ecosysteem en van vitaal economisch belang is voor Nederland onder andere door toeristisch-recreatieve bestemming en de bijdrage aan het woon- en vestigingsklimaat van Nederland.

Woonomgeving/2016/03-november/19:30/Welstandsnota-2016/04-1Welstandsnota-2016.pdf 31 Provincie Flevoland (2021). Landschapsvisie Flevoland: programma Landschap van de Toekomst. https://www.flevoland.nl/getmedia/4ee2ec67-1227-4dbb-ab12fe2a77699dd0/Landschapsvisie-Flevoland-dv.pdf 32 Ministerie van Infrastructuur en waterstaat (2018). Agenda IJsselmeergebied 2050. https://www.agendaijsselmeergebied2050.nl/

38

De landschapsvisie Noordoostpolder (2012)33 omschrijft een koers als ‘levend landschap’, waarbij zowel het oorspronkelijke plan als de ontwikkelingen van de afgelopen jaren in beschouwing wordt genomen. De waardering van het huidige landschap speelt daarin een rol bij de inschatting van de mate waarin landschappelijke kwaliteiten toekomstbestendig zijn. In de structuurvisie Noordoostpolder 2025 (2013) is een landschappelijk raamwerk opgenomen waarbij nieuwe ontwikkelingen mogelijk zijn wanneer ze in de sfeer en identiteit van de plek passen. De visie is vooral gericht op het behoud en de verbetering van bestaande ruimtelijke, economische en sociale kwaliteiten van Noordoostpolder. In de structuurvisie is uitgegaan van een doorzetting van de trend van vergaande schaalvergroting, verbreding en verduurzaming waarin verwacht is dat die ontwikkeling zich de komende jaren doorzet. Deze is vertaald naar een ‘ja, mits regime ten aanzien van erfvergrotingen’ gebaseerd op onderzoek uit de landschapsvisie.34 De tweede overweging uit de landschapsvisie Flevoland gaat over het versterken van de belevingsassen om de beleving van het open polderpanorama te garanderen. Dit sluit aan op het behouden van de onderscheidende kwaliteiten van de polder, zoals de weidsheid van het landschap. De derde overweging gaat over de drie polderconcepten behouden.

Daar is niet specifiek informatie over opgehaald. De vierde overweging gaat over hybride gebieden- aandacht voor landschapsinnovatie. Door ontwerpend onderzoek aandacht geven aan hybride gebieden waar verschillende opgaven samen komen. Als voorbeeld wordt het gebied ten zuidwesten van Emmeloord genoemd waar bodemdaling en de toekomst

33

Gemeente Noordoostpolder (2012). Landschapsvisie Noordoostpolder: landschap van rust en regelmaat. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Themabijeenkomsten/2012/8oktober/19:30/Landschapsplan-WO/2-01-4-landschapsvisie-NOP-def-compr19-92012.pdf 34 Gemeente Noordoostpolder (2013). Structuurvisie Noordoostpolder 2025. https://raad.noordoostpolder.nl/Documenten/13-Structuurvisie-Noordoostpolder2025-vastgesteld.pdf 35 Gemeente Noordoostpolder & waterschap Zuiderzeeland (2019). Watertakenplan Noordoostpolder 2019-2024.

van landbouw samenkomen in relatie tot de landschappelijke waarden en het werelderfgoed Schokland. Opvallend is dat de waterkwaliteit niet naar voren is gekomen uit de samenleving. Het waterschap en de gemeente hebben gezamenlijk de verantwoordelijkheid de beoogde doelstellingen voor de afvalwaterketen en het watersysteem te realiseren. Dat gaat onder andere over duurzaamheid en kringlopen, de energietransitie, glastuinbouw, het aanen afhaken van de AWZI (afvalwaterzuiveringsinstallatie), klimaatadaptatie en medicijnresten en microplastics.35 Verder omschrijft het nog vast te stellen waterprogramma van provincie Flevoland dat water randvoorwaardelijk is voor goede ruimtelijke ontwikkeling en het faciliteren van functies zoals wonen, natuur en agrarische activiteiten. De provincie ziet een verband tussen de kansen die het watersysteem biedt en de grenzen, zoals een bepaald gebruik waar een balans in gevonden moet worden. In de omgevingsvisie is het nodig hier keuzes in te maken voor 2050. Aanvullend omschrijft het Deltaprogramma ruimtelijke adaptatie (2021) dat overheden de gevolgen van hittestress, wateroverlast, droogte en overstromingen tot een minimum moeten beperken en dit meegenomen moet worden bij ontwikkelingen in de leefomgeving.36 De visienota Noordoostpolder energieneutraal (2017) omschrijft de ambitie in 2030 energieneutraal te zijn.

Noordoostpolder zet verder in op het stimuleren van het gebruik van duurzame vervoerswijzen en een positieve invloed te hebben op de gezondheid.37 Dit sluit aan op wat is opgehaald bij de samenleving. Om de ambitie uit de visienota te halen, is in de Structuurvisie Zon in de Polder/regionale energiestrategie 1.0 ingezet op https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/CommissieWoonomgeving/2019/14-januari/19:30/05-1-WaterTakenPlan-Noordoostpolder.pdf 36 Ministerie van Infrastructuur en waterstaat (2021). Deltaprogramma ruimtelijke adaptatie. https://dp2021.deltaprogramma.nl/ 37 Gemeente Noordoostpolder (2017). Visienota Noordoostpolder energieneutraal. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad/2017/23januari/19:30/Visienota-Noordoostpolder-energieneutraal/10-1-VisienotaNoordoostpolder-energieneutraal.pdf

39

het ontwikkelen van 600ha zonneparken, waarvan 200ha is vergund (langs de Wester- en Noordermeerdijk).38 We hebben provincie Flevoland verzocht de regeling ‘wonen op erven (rood voor rood beleid) (2018)’ voort te zetten. In dat verzoek beschrijven we dat de pilot met het bouwen van 28 extra woningen op vrijkomende erven een succes was. Het doel was de landschappelijke kwaliteit van het landschappelijk gebied (erven weer in hun oorspronkelijke omvang brengen en omzoomd door een goede erfsingel) en het bieden van nieuwe en extra woonmilieus. Dit beleid sluit aan op het bieden van ruimte op erven om woningbouw, recreatie, duurzame energie, klimaatadaptatie en natuur. Richting 2030 is de verwachting dat sprake is van 400-600 bedrijfsbeëindigingen in de agrarische sector, waarvan 70% in Noordoostpolder. Met name de mogelijkheid om met meerdere generaties op een erf te wonen spreekt aan, omdat zorgtaken verdeeld kunnen worden. 39 Flevoland wil tot 2050 zeker 1700 hectare (ha) extra bos aanleggen, met als ambitie 1200 ha in 2030. De 1700ha wil Flevoland realiseren via de volgende manieren. Bos realiseren in bestaande natuurgebieden. Bos in rijen aanplanten langs wegen, vaarten en erfgrenzen, in de vorm van landschapselementen. Nieuwe vormen van boslandbouw (agroforestry) ontwikkelen. Bossen aanleggen in en om bestaande en nieuwe woonwijken.

Aanleggen bij grootschalige ruimtelijke ontwikkelingen zoals bedrijventerreinen. Ontwikkelen van ‘klimaatbos’ door bedrijven of particulieren die hun CO2 uitstoot willen compenseren.40

Noordoostpolder is optimaal verbonden met haar omgeving.

38

maart/19:30/7-3-Brief-aan-GS-Provincie-Flevoland-experiment-extra-wonen-operven.pdf 40 Provincie Flevoland (2021). Bossenstrategie. https://www.flevoland.nl/FlevolandAdmin/getmedia/3e19f78d-9c9d-4004-99a3cce8f6d8a191/Bossenstrategie-provincieFlevoland_DV.pdf?web=1&wdLOR=c5FDA42A4-9B6C-46E7-B6269DDC304FE2B5 41 Gemeente Noordoostpolder (2021). Visie buitenwegen. Beoogde vaststelling in najaar 2021.

Gemeente Noordoostpolder (2019/2021). Structuurvisie zon in de polder & regionale energiestrategie 1.0. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/CommissieWoonomgeving/2019/02-december/19:30/06-Rvst-Structuurvisie-Zon-in-de-Polderen-Verklaring-van-geen-bedenkingen.pdf 39 Gemeente Noordoostpolder (2021). Wonen op erven (rood-voor-rood beleid), experimentkader. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad/2021/29-

Aanvullend op de opbrengsten uit de samenleving, beschrijft de Visie buitenwegen (beoogde vaststelling eind 2021) een inrichtingsprincipe per type buitenweg (verkeersveiligheid), waarmee de belangen 'landschap', 'natuur' en 'verkeer' zo goed mogelijk tot uitdrukking (blijven) komen. Denk daarbij aan een samenhangend ontwerp voor de inrichting van buitengebieden en een openbare ruimte die efficiënt beheerd kan worden en daarmee drie genoemde belangen zo goed mogelijk behartigt.41 Deze ambities kwamen niet zo duidelijk naar voren uit de samenleving, maar zouden vanuit huidig beleid in de omgevingsvisie een plek moeten krijgen. De mobiliteitsvisie (vaststelling najaar 2021) benoemt vijf strategische opgaven: 1. 2. 3. 4. 5.

Effectiever beheer van veilige infrastructuur. Verbeteren veilig en prettig fietsen in het buitengebied. Innovatieve vormen van OV in Noordoostpolder. Versterken Emmeloord als aantrekkelijk voorzieningencentrum. Vitale dorpen met verblijfskwaliteiten.

Deze komen overeen met wat is opgehaald in de samenleving voor de strategische koers van de omgevingsvisie. Alleen het effectiever beheer van veilige infrastructuur kwam daarin niet duidelijk naar voren. De ambitie om na 2030 na te denken over andere vormen van vervoer, waaronder ovhubs, mobility as a service en P+R sluiten aan op wat is opgehaald voor de omgevingsvisie. Verder gaat de mobiliteitsvisie uit van dorpshubs en

40

een schaalsprong voor Emmeloord. De koppeling wordt daarin gemaakt met woningbouw rondom het station waar de Lelylijn langs komt. Zonder Lelylijn zullen mensen sneller afhankelijk zijn van de auto, wat een minder duurzame keuze (ervan uitgegaan dat elektrische auto’s niet voldoende beschikbaar zijn voor iedereen).42 De keuze om rondom het station Emmeloord nieuwe, grotere woonmilieus te ontwikkelen waarbij de hoogste dichtheden rondom het station liggen en waarbij goede wandelen fietsroutes naar het station leiden zal in de omgevingsvisie herbevestigd en verder uitgewerkt moeten worden in relatie tot de andere opgaven. Opvallend is dat de verbreding van de N50 wel terugkomt in gesprekken met de samenleving als verbinding met (regio) Zwolle, maar niet is opgenomen in de mobiliteitsvisie, waarin wordt ingezet op versterking van HOV-verbindingen. Andersom gaat de mobiliteitsvisie in op mobiliteitshubs waarmee ook het voorzieningenniveau in dorpen verbeterd kan worden. De GGD Flevoland adviseert bovendien dat actief vervoer (lopen en fietsen) in beleid, ontwerp en gebruik de standaard is en dat er tussen kernen goede fiets en OV-verbindingen zijn om gezondheidswinst in de leefomgeving te krijgen.43 Wat niet in de samenleving is opgehaald of in beleid naar voren kwam, is de vraag of we meer gaan thuiswerken door de coronacrisis en het effect daarvan op mobiliteit en bereikbaarheid.

Dit is een aandachtspunt om mee te nemen in de uitwerking in de omgevingsvisie.

42

Gemeente Noordoostpolder (2021). Mobiliteitsvisie. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/CommissieWoonomgeving/2021/25-mei/19:00/6-Keuzenota-Mobiliteitsvisie.pdf

43

GGD Flevoland (2018). Kernwaarden gezonde leefomgeving GGD Flevoland. https://ggdghor.nl/wpcontent/uploads/2021/05/GGD_GHOR_EPUB_KW_GEZ_LEEFOMGEVING_mei2021.pdf

41

Geraadpleegd beleid voor de strategische koers Deze lijst omvat beleidsstukken waar notie van is genomen bij het opstellen van deze strategische koers. Het doel van de lijst is inzage te geven in de beleidsstukken die zijn meegenomen bij het opstellen van dit document over de sociale en fysieke leefomgeving. Gemeente Noordoostpolder (2012). Landschapsvisie Noordoostpolder: landschap van rust en regelmaat. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Themabijeenkomsten/2012/8oktober/19:30/Landschapsplan-WO/2-01-4-landschapsvisie-NOP-def-compr19-92012.pdf Gemeente Noordoostpolder (2012). Beleid arbeidsmigranten. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad/2012/20september/19:30/Arbeidsmigranten./12-2-Beleid-arbeidsmigranten.pdf Gemeente Noordoostpolder (2013). Structuurvisie Noordoostpolder 2025. https://raad.noordoostpolder.nl/Documenten/13-Structuurvisie-Noordoostpolder2025-vastgesteld.pdf

Gemeente Noordoostpolder (2018). Welstandnota. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/CommissieWoonomgeving/2016/03-november/19:30/Welstandsnota-2016/04-1Welstandsnota-2016.pdf Gemeente Urk en Gemeente Noordoostpolder (2018). Visie op werklocaties Noordelijk Flevoland. https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR612424. Gemeente Noordoostpolder (2019). Sociaaleconomisch beleid: raderen in beweging. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Commissie-Bestuur,Financien-en-Economische-zaken/2019/02-december/19:30/03-1-SociaalEconomisch-Beleid-2020-2024-Raderwerk-in-beweging.pdf Gemeente Noordoostpolder (2019/2021). Structuurvisie zon in de polder & regionale energiestrategie 1.0. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/CommissieWoonomgeving/2019/02-december/19:30/06-Rvst-Structuurvisie-Zon-in-de-Polderen-Verklaring-van-geen-bedenkingen.pdf Gemeente Noordoostpolder (2020). Woonvisie Noordoostpolder: Kansen grijpen. https://repository.officiele-overheidspublicaties.nl/externebijlagen/exb2020-72220/1/bijlage/exb-2020-72220.pdf

Gemeente Noordoostpolder (2014). Beleidsplan openbare ruimte 2014-2024. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad/2014/17februari/19:30/Beleidsplan-Openbare-Ruimte-2014-2024-/16-2-Beleidsplanopenbare-ruimte-2014-2014.pdf

Gemeente Noordoostpolder (2021). Deelplan participatie. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/CommissieSamenlevingszaken/2021/17-maart/19:30/4-1-Deelplan-Participatie.pdf

Gemeente Noordoostpolder (2017). Visienota Noordoostpolder energieneutraal. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad/2017/23januari/19:30/Visienota-Noordoostpolder-energieneutraal/10-1-VisienotaNoordoostpolder-energieneutraal.pdf

Gemeente Noordoostpolder (2021). Definitie, doelstellingen en uitgangspunten Samenspel (participatie). https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad/2021/28april/19:30/RB-Definitie-doelstellingen-en-uitgangspunten-Samenspelparticipatie.pdf

Gemeente Noordoostpolder (2018). Beleid huisvesting arbeidsmigranten. https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR491345/1 Gemeente Noordoostpolder (2021). Beleidsplan sociaal domein “Krachtig Noordoostpolder 2.0”. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/CommissieSamenlevingszaken/2021/13-januari/19:30/4-1-Beleidsplan-sociaal-domeinKrachtig-Noordoostpolder-2-0.pdf

Gemeente Noordoostpolder (2021). Kadernotitie sport en bewegen. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad/2021/29maart/19:30/10-1-Kadernotitie-Sport-en-Bewegen.PDF Gemeente Noordoostpolder (2021). Mobiliteitsvisie. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/CommissieWoonomgeving/2021/25-mei/19:00/6-Keuzenota-Mobiliteitsvisie.pdf Gemeente Noordoostpolder (2021). Strategisch marketingplan: gebiedsmarketing van De Noordoostpolder.

42

https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad/2021/13september/19:30/21-2-Bijlage-Strategisch-Marketingplan-DEF.pdf Gemeente Noordoostpolder (2021). Transitievisie warmte. Beoogde vaststelling najaar 2021 (vastgesteld in september). Gemeente Noordoostpolder (2021). Visie buitenwegen. Beoogde vaststelling najaar 2021. Gemeente Noordoostpolder (2021). Wonen op erven (rood-voor-rood beleid), experimentkader. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad/2021/29maart/19:30/7-3-Brief-aan-GS-Provincie-Flevoland-experiment-extra-wonen-operven.pdf

Provincie Flevoland (2021). Landschapsvisie Flevoland: programma Landschap van de Toekomst. https://www.flevoland.nl/getmedia/4ee2ec67-12274dbb-ab12-fe2a77699dd0/Landschapsvisie-Flevoland-dv.pdf Tordoir, P. & A. Poorthuis (2018). Netwerkanalyse Flevoland. https://stateninformatie.flevoland.nl/documenten/ingekomen-stukken/DOCUVITP2350129-v4-Netwerkwerkrapportage-Flevoland.PDF Tweede Kamer der Staten-Generaal (2020). Integrale visie op de woningmarkt. https://www.parlementairemonitor.nl/9353000/1/j4nvgs5kjg27kof_j9vvij5epmj1ey0/v l6bel3mrszr/f=/kst32847621.pdf Waterschap Zuiderzeeland (2021). Watervisie waterschap Zuiderzeeland. https://www.zuiderzeeland.nl/_flysystem/media/210707-watervisie-waterschapzuiderzeeland.pdf

Gemeente Noordoostpolder & waterschap Zuiderzeeland (2019). Watertakenplan Noordoostpolder 2019-2024. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/CommissieWoonomgeving/2019/14-januari/19:30/05-1-WaterTakenPlan-Noordoostpolder.pdf GGD Flevoland (2018). Kernwaarden gezonde leefomgeving GGD Flevoland. https://ggdghor.nl/wpcontent/uploads/2021/05/GGD_GHOR_EPUB_KW_GEZ_LEEFOMGEVING_mei2021.pdf Ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties (2020). Nationale omgevingsvisie: duurzaam perspectief voor onze leefomgeving. https://www.novistukken.nl/PageByID.aspx?sectionID=209000&contentPageID= Ministerie van Infrastructuur en waterstaat (2018). Agenda IJsselmeergebied 2050. https://www.agendaijsselmeergebied2050.nl/ Ministerie van Infrastructuur en waterstaat (2021). Deltaprogramma ruimtelijke adaptatie. https://dp2021.deltaprogramma.nl/ Provincie Flevoland (2017). Omgevingsvisie: Flevoland straks. https://www.omgevingsvisieflevoland.nl/ Provincie Flevoland (2021). Bossenstrategie. https://www.flevoland.nl/FlevolandAdmin/getmedia/3e19f78d-9c9d-4004-99a3cce8f6d8a191/Bossenstrategie-provincieFlevoland_DV.pdf?web=1&wdLOR=c5FDA42A4-9B6C-46E7-B6269DDC304FE2B5

43