14.1 Perspectiefnota 2026-2029.pdf

Perspectiefnota 2026-2029

Definitief 27-5-2025

Aanbiedingsbrief Geachte leden van de raad, Voor u ligt de Perspectiefnota 2026-2029. De perspectiefnota is onderdeel van de gemeentelijke P&Ccyclus. Het gaat in op actuele ontwikkelingen die we voorzien en waar we op willen en vaak ook moeten inspelen als opmaat naar de begroting 2026 - 2029 waarover u in november 2025 besluit. Onderstaand gaan we op een aantal zaken dieper in. Het laatste jaar van deze bestuursperiode In 2026 zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Dat betekent dat deze perspectiefnota de laatste is in deze bestuursperiode. De afgelopen jaren hebben we gewerkt aan het uitvoeren van het coalitieakkoord “Ruimte voor elkaar” met ambitie, daadkracht en vertrouwen. Daar waar mogelijk samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Een aantal ontwikkelingen valt daarbij op De Noordoostpolder is volop in beweging. Sommige ontwikkelingen zijn heel zichtbaar, zoals de renovatie van de Poldertoren. Ook de renovatie van de atletiekbaan en de verdere inrichting van ons centrum kan niemand zijn ontgaan. We blijven inzetten op de lobby voor de Lelylijn en de N50. En we gaan starten met de vernieuwing van het zwembad.

Minder zichtbaar maar wel met een grote impact zijn ontwikkelingen als extra inzet op veiligheid en tegengaan van ondermijning, het vergroten van de veiligheid op de buitenwegen en de uitvoering van het mobiliteitsplan, een nieuwe visie op werklocaties en de campagne Polderdokter. Uitgangspunten bij het opstellen van deze nota Het Centraal Planbureau schetst het beeld van een oplopend overheidstekort in de komende jaren, omdat de overheidsuitgaven sneller stijgen dan de inkomsten. Dit komt met name door stijgende uitgaven aan sociale zekerheid, zorg, defensie, rente en de maatschappelijke uitdagingen waar we voor staan. We hebben met elkaar de verantwoordelijkheid om zo goed mogelijk met deze situatie om te gaan. Niet alles kan tegelijk worden gedaan. Dit vraagt om keuzes. We hebben de ontwikkelingen wederom onderverdeeld in zaken die onontkoombaar zijn of waarbij sprake is van dringende noodzaak èn ambities. Zo is helder aan welke zaken wij prioriteit geven, mochten keuzes nodig zijn op basis van het financieel perspectief dat in juni bekend wordt. Ontwikkelingen en ambities waar we een vervolg willen geven Met de perspectiefnota kijken we vooruit en brengen we ontwikkelingen en ambities in beeld. We hebben rekening gehouden met het feit dat in 2026 een nieuwe coalitie zal aantreden. En zijn ons ervan bewust dat we voorstellen doen vanuit een minderheidscoalitie.

Er moet ruimte zijn voor inbreng vanuit de hele raad. We hebben de raadsbesluiten met structurele doorwerking voor zover bekend al meegenomen in de startpositie. De indexaties van de GR-en zijn ons inziens onontkoombaar, maar hebben deze wel expliciet benoemd in deze nota. Ook gaan we in op een aantal langdurige opgaven die nu en in de toekomst middelen vragen. Denk aan Voorzien in Infra en het verduurzamen van ons maatschappelijk vastgoed en de gevolgen van vergrijzing binnen het sociaal domein. Een aantal accenten Een deel van ons openbaar groen is inmiddels sterk verouderd. We zien daarnaast dat door klimaatverandering er een groter risico is op boomziektes. We maken een investeringsplan openbaar groen en stellen voor om de nog aanwezige zieke essen in de Noordoostpolder te kappen en nieuwe bomen te planten. Er lopen diverse ontwikkelingen op gebied van verkeersveiligheid en bereikbaarheid, zoals een bijdrage aan de ontsluitingsweg met Urk, het veiliger maken van de aansluitingen 14 en 15 op de A6 en het renoveren van de Kamperbrug. Daarnaast willen we met de Investeringsimpuls Verkeersveiligheid in lijn met het mobiliteitsplan wegen verkeersveiliger maken. In het sociaal domein spelen vraagstukken rond integratie, bestaanszekerheid, gelijke kansen en preventie. We zetten op basis van het Rekenkameronderzoek in op minimabeleid.

Bij het financieel loket willen we extra inzetten op vroeg signalering en goede ondersteuning van de inwoners die bij 2

ons komen om hulp. Via job coaching en klantmanagement helpen we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt op weg naar (beschut) werk en helpen we met verdere integratie. Preventieve ondersteuning in het onderwijs helpt bij voorkomen van zwaardere en duurdere (geïndiceerde) zorg. Daarom willen we dit regelen op alle basisscholen. Met de toename van middelengebruik is een brede preventieve aanpak op middelengebruik noodzakelijk met de daarbij behorende structurele middelen. Sport en bewegen is een belangrijk onderdeel van de samenleving in de Noordoostpolder. Het brengt mensen in beweging en laat ze elkaar ontmoeten. Hierdoor draagt het in grote mate bij aan de gezondheid van onze inwoners (zowel op fysiek als mentaal vlak) en leefbaarheid van onze dorpen. Het sportaanbod in onze gemeente wordt grotendeels aangeboden door vrijwilligers. Daar zijn we trots op en dat willen we in stand houden en ondersteunen. De gemeente Noordoostpolder stelt zichzelf ten doel dat al haar inwoners een leven lang kunnen sporten en bewegen. We benaderen de sport ten eerste als doel. Sporten is leuk, brengt mensen met elkaar in contact en geeft je een gezond en fit gevoel. We organiseren de sport in de Noordoostpolder zo, dat iedereen die wil sporten, dit kan doen. Daarnaast kijken we op welke manieren we sport als middel in kunnen zetten.

Daarom komen we in het najaar 2025 met een sportvisie naar de raad. We hebben in de huidige maatschappij meer te maken met ondermijning en maatschappelijke onrust. Dat vraagt meer ambtelijke inzet. Helaas zien we in ons gemeentehuis ook meer incidenten wat een gevoel van onveiligheid geeft. Er is hierdoor dagelijks toezicht nodig op de publieksruimte. Ook op het gebied van dienstverlening, digitalisering en digitale veiligheid zijn er telkens nieuwe (digitale) ontwikkelingen waar we op moeten inspelen en sturen. Dat doen we via een programmatische aanpak dienstverlening en Informatiemanagement in control. En onze raadszaal moet aangepast worden om na de verkiezingen ruimte te bieden voor 2 extra raadsleden omdat ons inwoneraantal is gestegen naar meer dan 50.000. Financiering vanuit het Rijk voor onze taken In het coalitieakkoord is als uitgangspunt opgenomen dat we kritisch zijn op financiering vanuit het Rijk. Bij het uitvoeren van (nieuwe) taken hoort een reële bijdrage vanuit het Rijk. Dat leidt tot dilemma’s. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is via een specifieke en dus tijdelijke uitkering gefinancierd. Doel is om een breed en samenhangend beleid te voeren op gezondheid en preventie. Dat is niet iets tijdelijks en vraagt structurele middelen. Het Akkoord loopt tot en met 2026.

Het is nog onduidelijk of en in hoeverre dit vanaf 2027 via het gemeentefonds structureel gefinancierd zal worden. Welzijn op recept willen we hoe dan ook voortzetten en uitbreiden. We wachten voor de overige nu lopende IZA/GALA-projecten, zoals een tegen eenzaamheid, gezonde leefomgeving en dementievriendelijke leefomgeving op duidelijkheid vanuit het Rijk. Daarover zullen we de raad dan zo snel mogelijk informeren. Op basis van de huidige kennis presenteren we een sluitende meerjarenbegroting We presenteren een sluitende meerjarenbegroting op basis van de nu bekende informatie uit de Voorjaarsnota. Ook is er voldoende vrije ruimte binnen de Reservebeleidsplan. We hebben veel te doen en er zijn de komende tijd, zoals eerder al geschetst, nog keuzes te maken met financiële consequenties en structurele doorwerking op de begroting. Daarvoor lijkt vooralsnog ruimte. Zoals u bekend is, is er meer zekerheid te geven over de te verwachten Algemene uitkering uit het gemeentefonds nadat de Meicirculaire is gepubliceerd. We zullen de raad in juni via een addendum informeren over de verwachte financiële startpositie en doorwerking daarvan voor deze perspectiefnota.

Met vriendelijke groet,

Het college van burgemeester en wethouders van Noordoostpolder.

3

Inhoudsopgave Aanbiedingsbrief ...................................................................................................................................... 2 1.

Leeswijzer .................................................................................................................................... 5

2.

Opzet van deze perspectiefnota .................................................................................................. 6

3.

Huidig beleidsmatig perspectief................................................................................................... 7 3.1.

Inleiding ................................................................................................................................... 8

3.2.

Leefbaarheid en wonen ........................................................................................................... 8

3.3.

Klimaat en energie ................................................................................................................. 12

3.4.

Samen en gezond ................................................................................................................. 13

3.5.

Dienstverlening aan inwoners en ondernemers .................................................................... 17

3.6.

Bedrijfsvoering en digitalisering ............................................................................................. 17

4.

Ontwikkelingen en ambities per programma ............................................................................. 19 4.1.

Programma 1 Fysieke Leefomgeving .................................................................................... 19

4.2.

Programma 2 Sociale Leefbaarheid ...................................................................................... 22

4.3.

Programma 3 Economische Ontwikkeling ............................................................................. 23

4.4.

Programma 4 Dienstverlening en Besturen .......................................................................... 23

4.5.

Programma 5 Financiën ........................................................................................................ 26

4.6.

Programma 6 Sociaal Domein ............................................................................................... 29

5.

Financiële samenvatting ............................................................................................................ 34

6.

Duurzaam sluitende meerjarenbegroting .................................................................................. 36 6.1.

Financiële vertaling ................................................................................................................ 36

7.

Subsidieplafonds (voorlopige bedragen) ................................................................................... 37

8.

Begrotingsrichtlijnen .................................................................................................................. 44

4

1. Leeswijzer In hoofdstuk twee gaan we in op de opzet van deze perspectiefnota. In hoofdstuk 3 schetsen we grote langdurige maatschappelijke opgaven waar we als gemeente invulling aan moeten geven en in ons beleid rekening mee moeten houden. Vervolgens gaan we in hoofdstuk 4 per programma meer concreet in op de ontwikkelingen en ambities die we hebben voor de Noordoostpolder. We geven waar mogelijk indicaties van (financiële) middelen die daarvoor naar verwachting nodig zijn. In hoofdstuk 5 volgt de financiële samenvatting. In hoofdstuk 6 wordt het traject beschreven om te komen tot een duurzaam sluitende begroting. In hoofdstuk 7 treft u de subsidieplafonds aan, waarna we in hoofdstuk 8 afsluiten met de begrotingsrichtlijnen.

5

2. Opzet van deze perspectiefnota Jaarlijks bieden wij de raad een perspectiefnota aan als onderdeel van onze gemeentelijke planning & control cyclus. In een perspectiefnota kijken we vooruit naar de komende jaren, de beleidsinhoudelijke en financiële ontwikkelingen. Het is bedoeld om de kaders vast te laten stellen door de raad voor de nieuwe meerjarenprogrammabegroting. Na behandeling van de perspectiefnota in de juliraad wordt de meerjarenprogrammabegroting opgesteld en in november aan de raad aangeboden ter vaststelling.

Onontkoombare ontwikkelingen en ambities geprioriteerd in beeld We hebben net als vorig jaar ontwikkelingen en ambities per programma geïnventariseerd en gecategoriseerd. Waar mogelijk is een financiële vertaling aan de ontwikkelingen en ambities gekoppeld. We werken met de volgende categorieën: 1. 2.

3.

Onontkoombaar; ontwikkelingen die wij als gemeente vanuit een wettelijke verplichting of medebewind =moeten uitvoeren. Dringende noodzaak; opgaven en ontwikkelingen waar veiligheid in het geding komt voor de gemeente of haar inwoners. En voor zaken waarbij er sprake is van een al lopende verplichting of waar we nu moeten investeren om hogere kosten in de toekomst te voorkomen. Ambitie; voorstellen die voortkomen uit de in het coalitieakkoord opgenomen doelstellingen en aanvullende wensen.

Op deze wijze is duidelijk aan welke ontwikkelingen en ambities wij prioriteit geven. Het biedt een basis om, wanneer dat nodig is, op basis van de Meicirculaire aanvullende keuzes aan de raad voor te leggen.

Financiële startpositie is indicatief Op het moment van opstellen van deze perspectiefnota is de hoogte van de Algemene Uitkering uit het gemeentefonds voor de Noordoostpolder nog niet vastgesteld. Dat wordt pas duidelijk in de Meicirculaire. We werken, zoals ook afgelopen jaren, met een indicatieve financiële startpositie. Deze is gebaseerd op de meerjarenbegroting 2025-2028 met daarop in mindering gebracht de door de raad al genomen beslissingen1 met (structurele) financiële consequenties. We hebben op basis van het Centraal Economisch plan 2025 (februari 2025) een eerste schatting gemaakt van de indexaties verwerkt. Later in het proces is dit geactualiseerd op basis van de uitkomsten van de Voorjaarsnota.

1 Ook de op het moment van schrijven raadvoorstellen met financiële consequenties die ‘op route zijn” en voor de

behandeling van de perspectiefnota in juli 2025 door de raad behandeld zijn.

6

De Voorjaarsnota biedt met name verlichting voor 2026 en 2027 2, maar er is nog veel onzekerheid over de jaren daarna. We wachten nog op duidelijkheid rondom de GALA/IZA gelden die na 2026 mogelijk stoppen. Ook is er nog onzekerheid over de middelen die gemeenten na 2027 zullen ontvangen voor uitvoering van de Jeugdwet. In onze startpositie hebben we de nu verwachte bezuinigingen vanaf 2028 verwerkt. Bovengenoemde levert onderstaand beeld op: Structureel Voorlopige uitgangspositie 2026 – 2029 o.b.v. voorjaarsnota Rijk

2026 €

Incidenteel Maximaal beschikbare ruimte reservebeleidsplan perspectiefnota 2026 -2029 inclusief jaarrekening resultaat

2.051.622

2027 €

2.218.560

2028 €

2.378.260

2029 €

2.523.093

2026 €

22.600.000

Op basis van de meicirculaire worden de definitieve bedragen voor de omvang van de algemene uitkering voor de perspectiefnota 2026 – 2029 en daarmee voor de meerjarenprogrammabegroting 2026 – 2029, berekend en gepresenteerd aan het bestuur.

2

Uitgebreide toelichting vindt u in hoofdstuk 4, programma 5

7

3. Beleidsmatig perspectief 3.1.

Inleiding

De Noordoostpolder is uniek. Een groot landelijk gebied met veel bedrijvigheid en diversiteit. Onze samenleving is sterk en men kijkt naar elkaar om. Het is goed leven in de Noordoostpolder en dit willen we behouden en versterken. U hebt kennisgenomen van de programmatische aanpak van een aantal langdurige opgaven waar we in de Noordoostpolder voor staan. In dit hoofdstuk wordt in lijn met deze programma’s thematisch ingegaan op trends, ontwikkelingen en opgaven voor de middellange termijn. We hebben dit aangevuld met de paragrafen over dienstverlening, digitalisering en bedrijfsvoering. 3.2. Leefbaarheid en wonen Een leefbare woonomgeving komt niet vanzelf. Het vraagt om samenwerking, vooruitdenken en investeringen in de toekomst. We willen de leefbaarheid in onze wijken en dorpen versterken en daarbij zorgen voor voldoende en passende woonruimte voor iedereen. Daarvoor: ➢ werken we aan een toekomstbestendig en inclusieve woningvoorraad ➢ verbeteren we de bereikbaarheid en stimuleren nieuwe vormen van mobiliteit ➢ versterken we het (agrarisch) ondernemerschap ➢ zorgen we ervoor dat maatschappelijke voorzieningen toegankelijk, nabij en bereikbaar zijn, erfgoed nu en straks beleefbaar is en we de vrijetijdseconomie actief uitbreiden. 3.2.1 Een toekomstbestendige woningvoorraad Er is niet alleen landelijk, maar ook in de Noordoostpolder sprake van een gespannen woningmarkt.

De huur- en verkoopprijzen stijgen en de doorstroming stagneert. Er is een grotere behoefte aan (zorg)geschikte woningen en andere woonvormen. We stimuleren woningbouwprojecten met een passende mix van woningen voor jong en oud, vitaal en zorgbehoevend, grote en kleine huishoudens, statushouders en zowel huur als koop. We hebben prestatieafspraken met de woningcorporatie en andere partners om hiervoor te zorgen. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - In lijn met het rijksbeleid realiseren we een woningvoorraad die voor 60% bestaat uit betaalbare woningen waarvan 30% sociale huur op de ontwikkellocaties woningbouw 2025-2035. - Het realiseren van woningen op in- en uitbreidingslocaties in alle dorpen. Voor de leefbaarheid van dorpen en wijken investeren we ook in maatschappelijke voorzieningen. - Zorgen voor voldoende woningen voor verschillende aandachtsgroepen, zoals statushouders, ontheemden uit Oekraïne en arbeidsmigranten. - Doorstroom bevorderen via verschillende financierings- en stimuleringsmogelijkheden. - Een Volkshuisvestingsprogramma en huisvestingsverordening c.q. urgentieregeling opstellen om de wachttijd voor een sociale huurwoning te verlagen. - Beleid maken voor wonen op erven in het landelijk gebied.

3.2.2 Bereikbaarheid en mobiliteit We willen in de Noordoostpolder vlot en veilig bereikbare voorzieningen zowel in de dorpen als in het landelijk gebied behouden. Onze bestaande infrastructuur is verouderd en regulier onderhoud volstaat niet meer. Dat vraagt de komende jaren aanzienlijke investeringen om de veiligheid en beschikbaarheid voor gebruikers te waarborgen. We willen dat de rest van Nederland beter bereikbaar wordt voor onze inwoners en dat de Noordoostpolder aantrekkelijker wordt voor nieuwe inwoners en bedrijven. Om dat op de langere termijn te realiseren is een volledige 4-baans N50 en een treinverbinding met station in Emmeloord een must. Dat kunnen we niet alleen realiseren, hierin moeten we optrekken met andere

8

belanghebbende partijen zoals de provincie Flevoland, in DUN-verband, met de Regio Zwolle en samenwerking tussen de N50 en Lelylijn-overheden. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - We werken volgens het vastgestelde beleid en de voorziene projecten uit het Mobiliteitsplan om de verkeersveiligheid te verbeteren. De komende jaren werken we gestaag door aan de uitvoering van deze voorziene projecten. - Het uitvoeringsplan Voorzien in infra zal opgesteld worden, hierin wordt op basis van besluitvorming over de kwaliteit vastgelegd wat de komende uitgevoerd gaat worden. - Lokaal stimuleren we om meer te fietsen. Dit kan de druk op ons wegennet & parkeerterreinen beperken en draagt ook bij aan de ambities voor duurzame en gezonde mobiliteit. - Samen met provincie Flevoland onderzoeken we hoe we het busstation in Emmeloord meer kunnen inzetten als centrum hub, met ook meer beschikbaarheid van deelmobiliteit. - We blijven actief bij het mogelijk maken van de Lelylijn en meewerken aan het Masterplan Lelylijn. - Over de visie en het uitvoeringsplan "Voorzien in Infra” vindt separate besluitvorming plaats. De daadwerkelijke investeringen en daaruit voortvloeiende structurele lasten hangen af van de strategische keuzes die hierin door de raad gemaakt worden.

3.2.3 Economie en arbeidsmarkt Bij de groei van het aantal inwoners in de Noordoostpolder hoort een groei aan werkgelegenheid. We streven naar groei in gevarieerde, duurzame werkgelegenheid op zowel vo, mbo-, hbo- en wo-niveau. Naast het stimuleren van de economie voor duurzame werkgelegenheid, zien we kwalitatief onderwijs als een sleutel voor het ontwikkelen en behouden van deze werkgelegenheid. Daarom zetten we in op hoogwaardig onderwijs op alle niveaus en ondersteunen we de ontwikkeling van een doorlopende leerlijn van voortgezet onderwijs via mbo en hbo tot en met wo. Waar mogelijk of gewenst, bieden we ruimte aan onderwijsinnovaties binnen verschillende sectoren. In eerste instantie op specifieke opleidingen en vervolgens een bredere toepassing binnen onderwijsinstellingen. De economie van de Noordoostpolder en van Urk zijn met elkaar verweven. We werken waar mogelijk samen en faciliteren we de belangrijkste sectoren: - Lokaal MKB - Agrofood en aanverwante bedrijven - Maakindustrie - Maritieme sector - Visserij en aanverwante bedrijven - Innovatieve campussen en (startende) ICT- en hightechbedrijven De arbeidsmarkt in Flevoland is krap, voor veel werkgevers blijft het lastig om geschikt personeel te vinden. Sectoren met grote maatschappelijke opgaven, zoals zorg, onderwijs, ICT en techniek blijven kampen met personeelstekorten.

Er zijn andere oplossingen nodig om het werk toch gedaan te krijgen. Een belangrijke oplossing hiervoor ligt in productiviteitsgroei: meer doen met minder mensen. Dit kan worden bereikt door technologie, efficiëntere werkprocessen en scholing. Het toekomstige regionaal Werkcentrum zal hierin een rol spelen. Aansluiting met het onderwijs is belangrijk; we willen graag een sterke beroepsopleider binnen de gemeentegrenzen. Dat bevordert de overgang van school naar duurzaam werk Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - Voldoende kavels en kwalitatief goede werklocaties zijn nodig om onze economische ambities waar te maken. We nemen het initiatief om met bedrijven en eigenaren in overleg te gaan en om samen invulling te geven aan toekomstig nieuwe bedrijventerreinen. We stimuleren her-invulling van leegstaande panden. - Daarnaast zetten we in op het verduurzamen en toekomstbestendig maken van bestaande bedrijventerreinen. - Voor bedrijven en kennis- en onderwijsinstellingen is ruimte nodig om te experimenteren en innoveren in het productieproces en om nieuwe of verbeterde producten en diensten te ontwikkelen en in te voeren. 9

-

-

-

Het is nodig dat we werkgevers enthousiast blijven houden om inwoners met een arbeidsbeperking in dienst te nemen. Dat vraagt vanuit de gemeente en de Werkcorporatie begeleiding zodat deze inwoners duurzaam uitstromen op de arbeidsmarkt. Om vraagstukken op het gebied van economie en arbeidsmarkt op te lossen, moeten we in blijven zetten op samenwerking binnen de gemeentelijke sectortafels, de ondernemersdienstverlening, de buitengewoon werkgevers en de arbeidsmarktregio. In 2025 wordt het nieuwe Sociaal Economische Beleid opgesteld. Dit betekent dat we als gemeente samen met onze ketenpartners keuzes gaan maken met betrekking tot onze ambities, activiteiten en investeringen voor de komende jaren.

3.2.4 Recreatie en toerisme We maken ruimte voor wonen, werken en ontwikkelingen zoals het MITC etc. Het ontwikkelen van toerisme en recreatie zou parallel moeten aan de andere groei. Recreatieve voorzieningen hebben immers direct invloed op de kwaliteit van leven, de sociale cohesie, economie en de aantrekkelijkheid van de Noordoostpolder voor inwoners en bezoekers. Bos- en natuurgebieden spelen eveneens een grote rol, zowel voor ontspanning en recreatie als voor educatie op gebied van cultuurhistorie, vanwege het erfgoed in de beheersgebieden zoals de Kuinderburcht, het Waterloopbos en Schokland. De ruimte is echter schaars. We wegen de verschillende belangen om balans te houden in wonen, werken, en leefbaarheid. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - Hoe maak je van een functioneel ingerichte polder een toegankelijk en aantrekkelijk landschap waar inwoners en bezoekers met plezier hun vrije tijd doorbrengen? De belangrijkste opgave ligt in het op orde brengen van de recreatieve basisvoorzieningen en infrastructuur en het ontwikkelen van iconen, want die zijn niet van oudsher ontstaan. Dit leggen we vast in een nieuwe visie op recreatie en toerisme.

- We werken aan de basis van het toeristisch-recreatief product van de Noordoostpolder, zoals het realiseren van een aantrekkelijke fiets- en wandelstructuur en goede informatievoorziening. - We doen dit niet alleen maar samen met ondernemers en initiatiefnemers door hen waar mogelijk te faciliteren en de ruimte te bieden bij het ontwikkelen van (nieuwe) dag- en verblijfsrecreatie. - We werken aan een evenementenbeleid waarin we de wens van uw raad om hierin meer te faciliteren meenemen.

3.2.5 Cultuur en erfgoed Erfgoed gaat niet alleen over bijzondere gebouwen of archeologische vindplaatsen. Iets wordt erfgoed als mensen er betekenis aan hechten. Beeldbepalende kerken, schuren, polders met kenmerkende dorpen en boerenerven met erfsingels: het zijn de bakens die het verhaal van de Noordoostpolder vertellen. Om deze cultuurhistorische waarden en identiteit te bewaren moet het karakteristieke erfgoed zichtbaar blijven en een vitale rol blijven spelen. Naarmate de relatief jonge Noordoostpolder ouder wordt, tekent die identiteit zich steeds duidelijker af en wordt cultureel erfgoed belangrijker. Bij nieuwe ontwikkelingen hebben we aandacht voor kansen die kunnen leiden tot nieuw identiteitsversterkend erfgoed voor de toekomst. Cultuur is voor veel inwoners van grote waarde voor ontspanning en zelfontplooiing. Met de verwachte groei van het aantal inwoners is het wenselijk dit goed te faciliteren.

Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - Om ons erfgoed te beschermen moet dit een plek krijgen binnen de beleidsterreinen van ruimtelijke ordening, archeologie, monumentenbeleid, welstand en handhaving. Dit leggen we vast in ons erfgoedbeleid. - Het is belangrijk om samen te blijven werken met de verschillende cultuurhistorische verenigingen en ze waar nodig te ondersteunen zoals via de subsidieregeling ‘Vertellen van het verhaal van Noordoostpolder’.

10

-

-

-

Het realiseren van een nieuw gebouw voor Cultuurhuisvesting als de plek waarvandaan cultuur wordt vormgegeven en voor onze inwoners een letterlijk een laagdrempelige ingang naar cultuur zal zijn. Nu de gebouwen toe zijn aan groot onderhoud is het moment om hier een definitief besluit over te nemen. Het onderwerp is op de strategische raadsagenda gezet. Werelderfgoed Schokland en omgeving wordt via een Besluit kwaliteit leefomgeving opgenomen in de Omgevingswet. Daarbij zijn de kernkwaliteiten van het Werelderfgoed benoemd. Dit wordt verwerkt in het omgevingsplan, met als doel het behoud van de unieke waarden van het Werelderfgoed. De evaluatie en herijking van de Cultuuragenda wordt uitgevoerd. Wij houden hierbij rekening met de groei van het aantal inwoners.

3.2.6 Maatschappelijke voorzieningen We vinden het belangrijk dat er in elk dorp en in elke wijk een plek is waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten. We streven naar toekomstbestendige en duurzame locaties en hebben oog voor het combineren van verschillende functies. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - Bij dorps- en buurthuizen die in eigendom van de gemeente zijn en die toe zijn aan vernieuwing/renovatie worden de mogelijkheden onderzocht om verschillende functies te combineren, zodat de voorzieningen toekomstbestendig blijven. - De dorpen en wijken hebben meer behoefte aan Multifunctionele Accommodaties (MFA) en komen met initiatieven en financieringsverzoeken. We gaan uit van eigen initiatief maar denken graag mee. - Kiest de gemeente ervoor om te investeren in MFA’s, dan moet rekening gehouden worden met hogere investeringskosten. Zeker wanneer het gaat over wensen vanuit de dorpen waarbij de dorpshuizen niet in eigendom van de gemeente zijn.

3.2.7 Onderwijshuisvesting en VO-campus De Noordoostpolder groeit qua inwonersaantal. Dat betekent een groei van het aantal leerlingen zowel in het basisonderwijs als in het voortgezet onderwijs, dus een groeiende vraag naar kwalitatief goede en toekomstbestendige onderwijshuisvesting en gymzalen voor bewegingsonderwijs. De gebouwen van onze scholen voor Voortgezet Onderwijs zijn grotendeels ouder dan 50 jaar en technische en functioneel slecht. In 2018 is besloten tot de ontwikkeling van een VO-Campus voor een aantal van de reguliere VO-scholen in onze gemeente die tegemoetkomt aan de eisen van het hedendaagse onderwijs. Het streven is een compleet onderwijsaanbod realiseren met behoud van eigen identiteit van de scholen zodat leerlingen en ouders hierin een keuze hebben. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - We werken volgens het uitvoeringsprogramma Voorzien in vastgoed aan groot onderhoud, renovatie of nieuwbouw. Het vierjaarlijks opstellen van een IHP (integraal huisvestingsplan onderwijs) is onderdeel hiervan. Door ontwikkelingen zien we dat het goed is deze te actualiseren en opnieuw vast te stellen. - Wanneer scholen gerenoveerd of nieuw gebouwd worden nemen we de mogelijkheden voor (toekomstige) uitbreiding mee. - We zien in de dorpen steeds meer scholen die fuseren. Dat leidt veelal tot de wens van één schoolgebouw.

Via een memo en aansluitend de vaststelling van de Perspectiefnota 2025-2028 zijn middelen opgenomen voor nieuwe (vervangende) schoolgebouwen in Marknesse, Bant en Ens en de wijk Revelsant in Emmeloord.

3.2.8 Openbare orde en veiligheid De complexiteit binnen het OOV-domein is de laatste jaren toegenomen en wordt ook de komende jaren niet eenvoudiger. Multiprobleem gezinnen, de samenhang tussen het zorg- en het veiligheidsdomein en de toename in onzichtbare criminaliteitsvormen, zoals snel verplaatsende drugslaboratoria en cybercrime. Dat vraagt om korte lijnen en veel samenwerking met allerlei partners 11

zoals de politie, OM en het RIEC. De casuïstiek rondom verwarde personen en personen met meervoudige problematiek is de afgelopen jaren sterk gestegen en deze ontwikkeling voorzien we ook in de komende jaren. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - We werken samen met de gemeenten Dronten en Urk aan de integrale veiligheid in onze regio. De belangrijkste thema’s zijn ondermijnende criminaliteit, digitale criminaliteit/ veiligheid en maatschappelijke onrust. We proberen door lessen uit andere gemeenten voorbereid te zijn op eventuele maatschappelijke onrust in de Noordoostpolder. - De aanpak rondom de jongeren in de Noordoostpolder vraagt steeds meer aandacht. Gedragingen in groepen, invloed van digitalisering, bereikbaarheid en beschikbaarheid van verdovende middelen leiden ertoe dat er vanuit OOV meer aandacht is voor deze doelgroep. In gezamenlijkheid wordt gewerkt aan het beheersbaar houden.

3.3. Klimaat en energie Ons klimaat verandert. De impact die dit heeft op de maatschappij en op de leefbaarheid van onze inwoners en ondernemers is niet te verwaarlozen. Verdere klimaatverandering tegengaan en ons aanpassen op de klimaatverandering die al heeft plaatsgevonden, vraagt om aanpassingen in onze manier van wonen, werken en leven. Het vraagt een andere manier van denken en handelen. We werken naar een duurzaam woon – en leefklimaat. Een circulaire economie draagt hieraan bij. We hebben de volgende pijlers: ➢ Een comfortabel en zelfvoorzienend energiesysteem ➢ Een veerkrachtige en leefbare buitenruimte ➢ Een soortenrijk en groen landschap en buitenruimte ➢ Een vitaal en vruchtbaar landelijk gebied ➢ Duurzame mobiliteit die toegankelijk en dichtbij is ➢ Een circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen 3.3.1 Energietransitie, duurzaamheid en circulariteit De energietransitie is nodig om de doelen en ambities uit de Klimaatwet waar te maken. De gemeente heeft een belangrijke sturende en uitvoerende rol hierin.

Onze strategische doelen zijn: - Een toekomstbestendig energiesysteem - Toegang tot duurzame energie voor onze inwoners en ondernemers - De gebouwde omgeving aardgasvrij in 2050 - Verduurzaming gemeentelijk vastgoed en energieverbruik In een circulaire economie wordt waarde gecreëerd door materialen en producten her te gebruiken, repareren en te recyclen. Het doel is om de levensduur van producten te verlengen, grondstoffen efficiënter te benutten en afval te minimaliseren. We werken hiervoor samen met onderwijsinstellingen, ondernemers en andere organisaties. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? Het mogelijk maken van duurzame energieproductie en het realiseren van een goede infrastructuur waar energieproductie en -gebruik zo veel mogelijk lokaal in balans zijn, mede door opslag en conversie van energie. We willen gebruik voorkomen van onnodige en fossiele mobiliteit en stimuleren/faciliteren duurzamere alternatieven. We zetten in op gedragsverandering bij inwoners, zoals duurzaam koopgedrag en stimuleren het verminderen van het totale energieverbruik en het aardgasvrij verwarmen. We ondersteunen ondernemers en inwoners in de transitie naar een circulaire samenleving. Het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed en een circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen.

Voor circulair gebruik van het afvalwater nemen wij samen met provincie, Waterschap, Vitens en Flevolandse gemeenten deel aan het Waterlab 2.0. Hier wordt ingezet op innovatieve projecten op het gebied van hergebruik van water. 12

-

In het op te stellen Ambitiedocument circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen moeten de strategische lijnen en de rol van de gemeente in de transitie naar een circulaire economie worden vastgelegd. Afhankelijk van de ambities en keuzes van de raad zijn mogelijk extra financiële middelen nodig.

3.3.2 Klimaatadaptatie Het klimaat verandert; er is meer en vaker last van hevige regenval en wateroverlast met aan de andere kant meer hitte en droogte. Het geeft een groter risico op boomziekten en leidt tot veranderende onderhouds- en beheerpraktijken. Door een afnemende ontwateringsdiepte wordt het grondgebruik voor hoogwaardige landbouw steeds moeilijker. Samen met de provincie en het waterschap zoeken we naar mogelijkheden om invulling te geven aan de gezamenlijke verantwoordelijkheid om zowel het landelijk- als stedelijk gebied klimaatbestendig en water robuust inrichten. Daarnaast verdient het ecologisch evenwicht in de Noordoostpolder aandacht. Het versterken van de biodiversiteit en het aanleggen en verbinden van natuur (zowel groen als blauw) zijn belangrijke aandachtpunten. De levering van voldoende drinkwater staat onder druk. Dat moet opgelost worden door het zoeken naar alternatieve drinkwaterbronnen en het benutten van innovatieve maatregelen. We werken bij deze opgaven samen met alle stakeholders, zoals provincie, het Waterschap, en waterbedrijven en ondernemers. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - Uitvoering geven aan het Watertakenplan om het beheer en onderhoud voor zowel het bestaand afvalwatersysteem en het stedelijk water op orde te houden en te optimaliseren. - We voeren eens in de 6 jaar stresstesten uit.

Zo houden we in beeld of ons gebied nog voldoende bestand is tegen de invloeden van een veranderend klimaat. - Voor deze bodemdalingsgebieden zoeken we samen met de ketenpartners naar alternatieve functies of het verbouwen van alternatieve gewassen met een geringere ontwateringsdiepte met blijvend bestaansrecht voor de agrariër. - Het beleidsplan beheer openbare ruimte wordt door de raad vastgesteld. Afhankelijk van uw ambitieniveau voor de openbare ruimte zullen extra investeringen nodig zijn. 3.3.3 Landbouw De toekomst van landbouw zit in het zoeken naar een duurzame vorm van voedselproductie en gewasveredeling met een toenemende aandacht voor doelmatig ruimtegebruik, natuur, klimaat en een gezonde leefomgeving. Door ruimte te bieden voor innovaties in de agrosector kan de Noordoostpolder haar leidende positie (nationaal en mondiaal) behouden voor de toekomst. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - Door een groeiende grondhonger wordt de druk op landbouwgrond steeds groter. Enorm hoge grondprijzen zorgen nu al voor een wankelend verdienmodel en vormen een bedreiging voor het toekomstperspectief van de landbouw. - Richting de toekomst wordt de innovatiekracht van agrarische ondernemers op de proef gesteld.

Vanuit gemeentelijk perspectief is het van belang dat deze innovatiekracht waar mogelijk ondersteund en/of gefaciliteerd wordt ten behoeve van een gezonde landbouw met nieuw toekomstperspectief. - Door klimaatverandering, bodemdaling en andere processen zijn keuzes nodig waar hoogwaardige landbouw prioriteit moet blijven, maar ook waar eventueel andere functies prevaleren, juist voor het behoud van de hoogwaardige landbouw.

3.4. Samen en gezond In deze tijd van individualisering is het belangrijk om samen sterk te staan. Gezien, gehoord en begrepen worden is belangrijk om mee te doen in de samenleving. Gezondheid is daarbij een kostbaar bezit. Maar gezondheid is niet vanzelfsprekend. Het is iets dat we samen moeten koesteren

13

en actief moeten bevorderen. We zetten in op bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezond samenleven via de volgende (hoofd) doelen: ➢ Het bieden van gelijke kansen voor iedereen om (naar eigen vermogen) mee te doen ➢ Zorgen dat inwoners zich vitaal en gezond voelen en zijn ➢ Uitnodigen tot omzien naar elkaar, samen te werken en te pionieren ➢ (Zorg) voorzieningen die toegankelijk en dichtbij zijn en bevorderen van langer thuis wonen ➢ Extra aandacht geven aan de meest kwetsbare wijken en dorpen en optimaliseren op dit vlak de samenwerking tussen maatschappelijke partners 3.4.1. Kansengelijkheid en participatie Kansengelijkheid betekent zorgen dat iedereen naar eigen vermogen mee kan doen in de maatschappij. Voor de één is extra ondersteuning nodig in de eerste levensfase van het kind. Voor de ander betekent dit het leren (lezen en schrijven) van de Nederlandse taal of ondersteuning bij het vinden van werk. Op die manier vergroten we de samenredzaamheid en daarmee de zelfredzaamheid. Bestaanszekerheid is geen vanzelfsprekendheid voor iedereen. Door stijgende kosten voor wonen, energie en dagelijkse uitgaven is er een groep mensen die moeite heeft om rond te komen. Vooral lage inkomens, flexwerkers en ouderen met een klein pensioen worden geraakt. Niet iedereen met een laag inkomen of schuldenproblematiek weet de ondersteuning die we bieden te vinden.

We zetten in op een beter bereik van onze dienstverlening. Een brede (landelijke) trend is de roep om eenvoudiger beleid en het toepassen van de menselijke maat. Het programmaplan Participatiewet in Balans van de rijksoverheid moet hierin gaan helpen, samen met de herziening van de participatiewet. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - We blijven werken aan toegankelijkheid, inclusie en participatie voor alle inwoners, ook voor mensen met een beperking3. Dat doen we onder andere met algemene en bijzondere bijstand en andere inkomensondersteunende regelingen. - We stellen een plan op voor de implementatie van de Participatiewet in Balans en werken nu al in de geest van de aanstaande wijzigingen die hieruit voortvloeien. Dit kan leiden tot hogere kosten. - De toegang tot voorzieningen is één van de belangrijkste gemeentelijke taken . We zorgen dat inwoners de weg goed weten te vinden naar hulp. De komende jaren moeten we zorgen voor een soepelere financiële overgang van bijstand naar werk en andersom, zodat inwoners minder hinder ondervinden bij veranderingen.

3.4.2. Migratie en integratie We hebben ook in de Noordoostpolder te maken met een toename van internationale migratie en mensen die op de vlucht zijn voor conflicten en geweld. Statushouders en arbeidsmigranten zijn volwaardige inwoners van de Noordoostpolder. Dit betekent naast zorgen voor huisvesting ook zorgen voor integratie door middel van taal- en inburgeringscursussen en toegang tot basisvoorzieningen zoals gezondheidszorg en onderwijs. Gemeenten hebben ook taken met betrekking tot arbeidsmigranten. Dit omvat het toezien op huisvesting en de integratie in de lokale gemeenschap. Goede samenwerking met maatschappelijke partners, werkgevers en maatschappelijke organisaties is nodig om zowel statushouders als arbeidsmigranten een stevige basis te bieden voor een zelfstandig en betekenisvol bestaan. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - Statushouders en arbeidsmigranten kampen vaak met taalbarrières en beperkte kennis van het zorgsysteem. Een laagdrempelige en toegankelijke aanpak is cruciaal om ervoor te zorgen dat zij de hulp krijgen die ze nodig hebben. De leerroutes en participatietrajecten helpen statushouders hun weg te vinden in de samenleving en vergroten hun kansen op werk en het meedoen in de samenleving.

3

VN-verdrag Handicap

14

-

Er moet voldoende aandacht zijn voor maatschappelijke ondersteuning voor statushouders en arbeidsmigranten. Het realiseren van voldoende en geschikte huisvesting voor zowel statushouders als ontheemden. Door toename in aantallen is er behoefte aan meer inzet op integratie en ondersteuning. Dit omvat initiatieven om mensen te helpen bij het vinden van werk, het leren van de Nederlandse taal, toegang tot gezondheidszorg en het integreren in de lokale gemeenschap. Op welke onderdelen willen we hierin een actieve rol spelen. En welke maatregelen en initiatieven moeten prioriteit krijgen.

3.4.3. Vitaliteit en gezonde leefstijl Maatschappelijke ontwikkelingen als de dubbele vergrijzing, de toename van ondersteuningsvragen, de complexere zorgbehoeften, de arbeidskrapte in de zorg, het langer thuis wonen van inwoners, meer inwoners die ongezond leven en minder mantelzorgers per zorgbehoevende leiden tot onhoudbaarheid van het huidige zorgstelsel. We werken samen met onze maatschappelijke partners volgens het principe van Positieve gezondheid. Dat gaat over prettig kunnen wonen, werken, leren en leven in een omgeving die inspireert tot gezonde keuzes. Eenzaamheid blijft een groeiend probleem, zeker onder alleenstaande ouderen. Hoewel digitale middelen zoals videobellen en sociale media een deel van de kloof dichten, blijft persoonlijk contact onmisbaar. Nieuwe woonvormen, zoals geclusterde wooncomplexen en hofjes, bevorderen gemeenschapszin en helpen eenzaamheid tegen te gaan. Ook buurtinitiatieven, buurthuizen, vrijwilligerswerk en intergenerationele projecten dragen bij aan het versterken van sociale netwerken. Voldoende bewegen en een gezonde leefstijl zijn essentieel zijn voor gelukkige en gezonde inwoners. Overheden, zorginstellingen, maar ook werkgevers en sportaanbieders zetten zich in om een gezonde leefomgeving te bevorderen en mensen te stimuleren om actief te blijven. Het buiten sporten en bewegen neemt toe in populariteit.

Daarin zien we steeds meer behoefte aan urban sports zoals pump track, freerunning en calisthenics. Sinds de uitbraak van de coronapandemie is er een stijgende trend in middelengebruik, vooral onder jongeren. Professionals hebben het vermoeden dat jongeren die uit 'verveling' met drugsgebruik zijn begonnen, dit gebruik hebben voortgezet. Net als het landelijk gemiddelde heeft 41% van de jongvolwassenen (16-25 jaar) in de Noordoostpolder wiet of hasj gebruikt. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - De vergrijzing vraagt om een brede aanpak waarin welzijn, zorg en sociale verbondenheid hand in hand gaan. Door tijdig in te spelen op deze trends en ontwikkelingen kunnen we werken aan een toekomst waarin ouderen niet alleen langer thuis wonen, maar dit ook in gezondheid en samen kunnen doen. - Door de huidige sporters te behouden en tegelijkertijd te kijken hoe we het sportaanbod steeds toegankelijker kunnen maken voor nieuwe sporters willen we de sportparticipatie in de Noordoostpolder nog een extra impuls geven. - Gezonde voeding, voldoende beweging en sociale activiteiten spelen een sleutelrol in het bevorderen van een vitale oude dag. Dit vraagt om een beweging waarbij ouderen langer actief blijven, bijvoorbeeld door seniorensport, gezamenlijke beweegprogramma’s en aandacht voor mentale gezondheid.

- Er is een sterke toename in problematisch middelengebruik onder jongeren. Hier moeten we op inzetten. We hebben op dit moment nog geen brede preventieve aanpak ‘middelengebruik’. Preventie is voorkomen dat er problemen ontstaan door van tevoren te interveniëren. Er is een sterke toename van preventieve gesprekken met jongvolwassenen die in aanraking zijn gekomen met alcohol-, drugs- of een gameverslaving. Samen met ketenpartners zoals het onderwijs, jongerenwerk en verslavingszorg gaan we aan de slag voor een brede aanpak zowel preventief als curatief. - De afgelopen jaren zijn er veel initiatieven ontwikkeld binnen het Gezond Actief Leven Akkoord en met IZA-gelden. Denk aan het sportakkoord, de beweegcoaches en het stimuleren van een gezonde leefomgeving. Op het moment van opstellen van deze perspectiefnota is nog onduidelijk 15

of en hoe veel financiële middelen we hiervoor na 2026 zullen ontvangen. Wanneer u de ingezette projecten en activiteiten wilt voorzetten, zijn extra structurele middelen nodig. 3.4.4. Gezondheidszorg en welzijn Gezondheidszorg vanuit een gemeentelijk perspectief richt zich op het bevorderen van de gezondheid en het welzijn van de inwoners binnen de gemeente. We moeten de druk op de medische zorg doen afnemen en streven naar een innovatief en kwalitatief zorgaanbod. Er lopen verschillende ontwikkelingen, zoals de ‘Zorgtransformatie Noordelijk Flevoland’, het beschikbaar houden van basiszorg zoals huisartsenzorg en de verbinding tussen het medisch en sociaal domein met een extra vraag voor preventieve inzet. Huisartsen werken hiervoor steeds vaker samen met welzijnsorganisaties en de gemeente om geïntegreerde zorg te bieden. Het organiseren van zorg dichtbij is qua geografische ligging een uitdaging in de Noordoostpolder. Om ondersteuning en zorg ook in de toekomst te kunnen blijven bieden moet meer samengewerkt worden bij voorkeur in passende moderne huisvesting. We zetten in op het bevorderen van zorgzame gemeenschappen, oftewel ‘community building’, en het bieden van preventief aanbod om de druk op de medische zorg te verminderen.

Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - Samen met de maatschappelijke partners en zorgaanbieders bereiden we de Zorgtransformatie Noordelijk Flevoland voor. De verwachting is dat c.a. 20% van de gestelde vragen in het medisch domein, beantwoord moet worden in het sociaal domein. - We blijven inzetten op het beschikbaar houden van voldoende huisartsenzorg, onder andere via het project Polderdokter. - We onderzoeken hoe we de toegang tot onze voorzieningen/basiszorg nog effectiever kunnen organiseren, zodat we meer inwoners kunnen helpen met minder middelen. 3.4.5. Jeugdzorg De landelijke Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 is opgesteld om structurele knelpunten in de jeugdzorg aan te pakken en het stelsel financieel houdbaar te maken. Belangrijke doelen zijn het verbeteren van de kwaliteit van jeugdzorg door betere samenwerking en minder bureaucratie met de nadruk op preventie en vroegtijdige interventie. Er is daarnaast landelijke regie op zorg die regiooverstijgend is. Aanvullend hierop is er Het Richtinggevend Kader voor toegang, lokale teams en integrale dienstverlening van de VNG om de toegang tot hulp en ondersteuning te verbeteren. We werken aan de implementatie van de uitgangspunten uit het Richtinggevend kader.

Dit proces vraagt om zorgvuldige afwegingen en keuzes die de toegankelijkheid van jeugdhulp en de kwaliteit van dienstverlening verbeteren, waarbij rekening wordt gehouden met financiële beheersbaarheid. Gemeenten worden aangemoedigd om samen te werken in regionale verbanden om de organisatie en inkoop van specialistische jeugdzorg te verbeteren en de administratieve lasten voor jeugdhulpaanbieders te verlagen. Voor de Noordoostpolder betekent dit samenwerken met vijf gemeenten in de regio Flevoland. Dit moet leiden tot verbeterde beschikbaarheid van (hoog)specialistische jeugdzorg. Op het gebied van jeugdzorg wordt daarnaast samen met partijen, zoals scholen, zorginstellingen en sportverenigingen, gewerkt aan het waarborgen van een veilige en kansrijke omgeving voor kinderen en jongeren. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - We richten ons op het versterken van de eigen kracht van jeugdigen en hun gezinnen. Dit doen we door het bieden van preventieve ondersteuning en het creëren van een sterke sociale en pedagogische basis. - We richten ons in de komende periode op het versterken van de lokale teams, in lijn met het Richtinggevend Kader en het Toekomstscenario Jeugd- en Gezingsbescherming, zoals uitgewerkt in het werkpakket Stevige Lokale Teams binnen de Hervormingsagenda Jeugd.

- We werken aan de versterking van de regionale samenwerking in het belang van onze jeugdigen.

16

3.4.6. Onderwijs Het onderwijs leert mensen basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en rekenen, maar ook bij het ontwikkelen van sociale vaardigheden. Kinderen ontdekken en ontwikkelen hun talenten en interesses, wat bijdraagt aan hun zelfvertrouwen en zelfbewustzijn. En onderwijs is essentieel voor economische groei. Een goed opgeleide beroepsbevolking draagt bij aan innovatie en productiviteit, wat de economische ontwikkeling bevordert. We werken samen met verschillende partners zoals scholen, jeugdzorg en welzijnsorganisaties aan een geïntegreerde aanpak om schooluitval te voorkomen. Vanuit de Lokale Educatieve Agenda (LEA) maken we jaarlijks afspraken met schoolbesturen en kinderopvangorganisaties over het bestrijden van onderwijsachterstanden, de doorgaande leerlijn, onderwijs en zorg en leerplicht en verzuim. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - Op basis van het onderwijsachterstandenbeleid stimuleren we voorschoolse educatie op de kinderopvang en vroegschoolse educatie om onderwijsachterstanden aan te pakken. - Naast haar eigen functie heeft het onderwijs een belangrijke en signalerende rol bij problematiek bij het kind en het gezin. We zetten sterker in op preventieve ondersteuning in de basisschoolperiode en op de samenwerking tussen onderwijs, gemeente en andere samenwerkingspartners.

- Hoe borgen we een kwalitatief en breed onderwijspalet. Naast behouden wat we hebben, staan we open voor nieuwe ontwikkelingen om het palet te verbreden.

3.5.

Dienstverlening aan inwoners en ondernemers

Gemeenten zijn voor inwoners en ondernemers de meest nabije overheid. We willen onze dienstverlening zo goed en betrouwbaar mogelijk doen en aansluiten op de behoeften van onze inwoners en ondernemers. De informatiesamenleving en 24-uurs samenleving vraagt wel om steeds meer digitale dienstverlening. Menselijk contact blijft daarnaast een belangrijke pijler van onze dienstverlening. Dienstverlening in alle denkbare vormen moet laagdrempelig, (Digi)toegankelijk en begrijpelijk zijn voor iedereen. Naast toegankelijke dienstverlening voor bijvoorbeeld inwoners met een visuele of andere lichamelijk beperking groeit de noodzaak om onze dienstverlening ook in andere talen aan te bieden. Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - In lijn met landelijke ontwikkelingen vereenvoudigen, standaardiseren en digitaliseren we onze gemeentelijke basisproducten en -diensten nog verder. Hierdoor vraagt onze standaard dienstverlening minder tijd en is er ruimte voor maatwerk, integraliteit, meer contact en verbinding met de samenleving. Deze ruimte is nodig om nieuwe taken en onvoorziene (crisis)situaties op te pakken en continu te verbeteren. - De huidige visie op digitale dienstverlening dateert uit 2015 en geeft niet meer voldoende richting aan toekomstige keuzes. We herijken de visie op digitale- en persoonlijke dienstverlening.

Dit vanuit het perspectief: “leren, meten en verbeteren”. We stimuleren meer verbinding en samenwerking over clusters en organisaties heen.

3.6.

Bedrijfsvoering en digitalisering

Onze bedrijfsvoering is ondersteunend aan en helpend voor onze dienstverlening in de breedste zin van het woord. De digitale transitie voltrekt zich in een hoog tempo. De wijze waarop een gemeente uitvoering geeft aan haar dienstverlening wordt daardoor steeds meer digitaal met de daarbij behorende digitale risico’s. Dat vraagt een goede en veilige informatievoorziening en een goede informatiearchitectuur. We sluiten aan bij de Agenda Digitale veiligheid 2024 – 2028 en bij de commonground visie- en strategie zoals door de VNG is opgesteld.

17

Onze werkprocessen moet effectief en efficiënt ingericht zijn qua besturing, beheersing en uitvoering. En onze medewerkers moeten goed toegerust zijn om hun werk te doen (tijd– en plaats onafhankelijk). AI biedt mogelijkheden om slimmer, efficiënter en responsiever te worden. Generatieve AI zal steeds meer mainstream worden en geïntegreerd zijn in de applicaties die door medewerkers gebruikt worden. Langzaam maar zeker zullen er steeds meer voorspellende modellen ingezet gaan worden die gebruikt worden voor efficiëntere bedrijfsvoering, beleidsvorming en besluitvorming. Dat betekent meer tijd voor de medewerkers om bezig te zijn met maatwerk en strategische taken. We hebben dit ook nodig gezien de huidige aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt in combinatie met de vele extra taken waar gemeenten uitvoering aan moet geven. We zetten in op arbeidsmarktcommunicatie om nieuw gekwalificeerde medewerkers naar onze gemeente te trekken. Maar ook op het behoud van bestaand personeel, hun kennis en kunde, is eveneens cruciaal. Dit betekent een goed onboardingstraject en het faciliteren van leren en ontwikkelen. Door carrièreperspectief te bieden en kennis te delen, blijft het werk leuk en uitdagend. Waar mogelijk werken we samen met andere gemeentes om nu en in de toekomst voldoende goede en specialistische medewerkers te vinden, zoals bij het KCC.

Wat zijn de opgaven/vraagstukken waar we als gemeente Noordoostpolder voor staan? - We worden in toenemende mate afhankelijk van digitale data en hulpmiddelen. We werken daarnaast steeds meer samen met andere partijen waarmee we gegevens veilig digitaal uitwisselen. Dit brengt digitale risico’s met zich mee en kans op tijdelijke uitval van onze dienstverlening. - We hebben steeds meer data. Extra inzet is nodig om de data te structuren en beheren zodat we ervan uit kunnen gaan dat de data u en in de toekomst beschikbaar en correct is. - We willen de kansen van AI benutten voor slimmere dienstverlening en efficiëntere bedrijfsvoering. Dat brengt ook risico’s en (Europese) verplichtingen met zich mee, zoals het uitvoeren en vastleggen van ethische afwegingen met aandacht voor privacy schendingen. Dat brengt extra administratieve lasten met zich mee. - We zorgen ervoor dat onze huidige medewerkers en toekomstige medewerkers de juiste expertises en (digitale) vaardigheden hebben om duurzaam inzetbaar te worden en te blijven, onder andere via een programma DigiFit. - De gemeentelijke huisvesting vraagt aandacht. Het aantal medewerkers is aanzienlijk gestegen. Er zijn onvoldoende werk – en vergaderplekken. Dit pakken we op in samenhang met de locatie op De Deel waar naar verwachting een aantal van onze medewerkers in het sociaal domein gaan werken.

- Er komen steeds weer nieuwe taken vanuit het Rijk bij of we dat nu willen of niet. We ervaren dat hiervoor niet altijd voldoende middelen beschikbaar gesteld worden voor de benodigde personele inzet. Wanneer geen extra capaciteit beschikbaar is, zullen werkzaamheden gefaseerd worden uitgevoerd of moeten ambitieniveaus bijgesteld worden. Daarnaast kan hierbij samenwerking met andere gemeenten gezocht worden. De keuzes hierin hebben direct invloed op de mate van invloed, maar ook op de impact op de bedrijfsvoering.

18

4. Ontwikkelingen en ambities per programma In dit hoofdstuk wordt ingegaan op ontwikkelingen en ambities die met financiële consequenties voor de komende 4 jaren. We beschrijven dit per programma zoals u ze kent uit de programmabegroting. 4.1.

Programma 1 Fysieke Leefomgeving

Programmadoelstelling Een bruisende, veilige en duurzame leefomgeving Onontkoombaar Verduurzamen maatschappelijk vastgoed In het Klimaatakkoord is afgesproken dat we een sectorale Routekaart opstellen. Deze routekaart beschrijft de wijze waarop ons maatschappelijk vastgoed verduurzaamd wordt en wordt medio 2025 separaat aan de raad ter besluitvorming aangeboden. We willen ingrepen om gemeentelijke gebouwen te verduurzamen, zoveel mogelijk combineren met geplande onderhoudswerkzaamheden. De nu geplande onderhoudswerkzaamheden zijn op onderstaande locaties: Adres

Plaats

Buurthuis Revelsant Gymzaal Revelsant Sporthal Toernooihal Sporthal Evert van Benthemhal Buurthuis De Zuidert Gymlokaal Pampuspad

Emmeloord Emmeloord Creil Ens Emmeloord Emmeloord

VIVprogramma Ja Ja Nee Nee Ja Nee

Huidig energielabel C G F E C G

Dit vraagt een investering van € 1.282.000 met structurele doorwerking in 2026 van € 30.933, in 2027 van € 65.733 en in 2028 van € 85.466. Veiligheidsregio De veiligheidsregio’s worden grotendeels door gemeenten gefinancierd, maar ontvangen daarnaast een bijdrage vanuit het Rijk onder de noemer brede doeluitkering rampenbestrijding (BDU). In 2026 vindt op deze uitkering een korting van 10% plaats. Het is aan de gemeenten en veiligheidsregio’s hoe hier mee om te gaan. Voor de veiligheidsregio Flevoland wordt dat op dit moment in beeld gebracht. Voor nu wordt verwacht dat een extra bijdrage van tenminste € 215.000 (structureel) nodig is. Omgevingsdienst Flevoland, Gooi en Vechtstreek In de raad van mei 2025 ontvangt u de ontwerpbegroting van de Omgevingsdienst Flevoland, Gooi en Vechtstreek (OFGV). Hieruit blijkt dat rekening gehouden moet worden met een indexatie van de kosten van € 68.000 met structurele doorwerking. Inleg ontsluitingsweg Urk (Spuiweg) Met de Provincie Flevoland en de gemeente Urk is de bestuursovereenkomst “Nieuwe ontsluitingsweg Urk” gesloten. Bestuurlijk is overeengekomen dat de Noordoostpolder aan de ontsluitingsweg Urk een eenmalige bijdrage van € 315.000 zal doen. Dit volgens het profijtbeginsel van 14%, zoals ook is opgenomen in de Perspectiefnota 2024. De bijdrage zal naar verwachting in 2027 nodig zijn.

Meerjareninvesteringsplan openbaar groen Als gemeente zijn we beheerder van een omvangrijk areaal groen in onze openbare ruimte. Een deel van ons openbaar groen is inmiddels sterk verouderd. We zien daarnaast dat door klimaatverandering er een groter risico is op boomziektes, wat vraagt om meer periodieke controles. Verouderde plantenvakken geven hoge onderhoudskosten. Ook zijn er vraagstukken zoals het behoud van biodiversiteit en daaruit voortvloeiende ecologische bermbeheer. We brengen dit in beeld via een 19

meerjarerinvesteringsplan openbaar groen in 2026. We stellen voor eenmalig € 75.000 beschikbaar te stellen voor het opstellen daarvan. Herstel wegbeplanting na essentaksterfte De bomen langs de buitenwegen maken ons landschap herkenbaar en zijn daarmee belangrijk en kenmerkend voor onze polder. Door de Essentaksterfte zijn veel bomen aangetast en deze moeten worden gekapt omdat zij door de ziekte onveilig worden. Daarna moeten nieuwe bomen worden gepland. Met inzet van incidentele middelen zijn er de afgelopen jaren langs diverse wegen bomen gekapt en herplant. Nog niet alle wegen en singels met zieke Essen zijn aangepakt. We stellen voor om in de jaren 2026 tot en met 2029 hiervoor € 150.000 per jaar beschikbaar te stellen. Dringende noodzaak Bestuursovereenkomst (BOK) wegen We werken we samen met provincie Flevoland aan een overeenkomst om een aantal weggedeelten over te dragen aan de gemeente Noordoostpolder. We kunnen dan sturen op een meer passende snelheid en vormgeving van wegen in een aantal dorpen. De dringende wens voor het realiseren van rondwegen bij Ens en Marknesse is kenbaar gemaakt bij de Provincie. Daarnaast maken we afspraken over compensatie van onderhoudslasten bij de overdracht van wegen aan de gemeente. Concrete afspraken moeten nog worden vastgelegd in een bestuursovereenkomst.