14.1 Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen.pdf

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen November 2025

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

2

VOORWOORD Ons klimaat verandert. De impact die dit heeft op de maatschappij en op de leefbaarheid van onze inwoners en ondernemers is niet te verwaarlozen. Verdere klimaatverandering tegengaan en ons aanpassen op de klimaatverandering die al heeft plaatsgevonden, vraagt om aanpassingen in onze manier van wonen, werken en leven. Het vraagt een andere manier van denken en handelen. We staan voor een urgente uitdaging. Grondstoffen raken schaars, afvalstromen nemen toe en de druk op ons klimaat blijft groeien. Onze huidige lineaire economie, waarin we grondstoffen winnen, producten maken, gebruiken en vervolgens weggooien, is niet langer houdbaar. Deze manier van werken put de aarde uit, veroorzaakt veel afval en draagt bij aan klimaatverandering. Daarom is het belangrijk om de overgang naar een circulaire economie in gang te zetten, waarin we grondstoffen zo efficiënt mogelijk (her)gebruiken en verspilling voorkomen. Zo werken we toe naar een duurzaam woon- en leefklimaat en een duurzame toekomst voor ons en de volgende generaties. In dit ambitiedocument zetten we de koers uit voor een circulaire Noordoostpolder. Onze visie is helder: we willen een gemeente zijn die circulair werkt, leeft en onderneemt. Dit document bevat concrete ambities en keuzes die duidelijk maken wat we willen bereiken, waarom die stap noodzakelijk is en hoe we dit samen kunnen realiseren.

We richten ons daarbij op vier thema’s: het voorkomen van afval, circulair bouwen, circulair ondernemen en een circulaire gemeentelijke organisatie. Met data en inzichten uit de ‘Verkenning circulaire economie gemeente Noordoostpolder’ onderbouwen we onze plannen, zodat deze impact maken en aansluiten bij de mogelijkheden en kansen in de praktijk. Er is werk aan de winkel, maar er zijn ook volop kansen. Ik nodig u van harte uit om mee te denken en mee te doen. Samen maken we van de Noordoostpolder een circulaire gemeente waar we trots op kunnen zijn, voor onszelf en voor de generaties die nog komen. Onze polder, onze toekomst! Namens het college, René van Amersfoort Wethouder gemeente Noordoostpolder

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

3

1. SAMENVATTING Dit ambitiedocument beschrijft de koers van de gemeente Noordoostpolder richting een circulaire economie. Doel is een circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen. Dit doen we door circulariteit te verankeren in beleid en uitvoering. We kunnen dit niet alleen, daarom gaan we de samenwerking aan met inwoners, ondernemers en partners. De landelijke doelen zijn om in 2035 het gebruik van de abiotische grondstoffen1 met 50% te verminderen ten opzichte van 1990, en in 2050 een volledig circulaire economie te realiseren. Aanleiding en doel De gemeente Noordoostpolder zet zich sinds 2017 in voor de circulaire economie, onder meer vastgelegd in de Visienota Energieneutraal 2030. Met dit ambitiedocument herijken we die koers en bundelen we ambities tot één geheel. Het bouwt voort op • de Omgevingsvisie2; • het Programma Klimaat & Energie3; • de nota van uitgangspunten Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen4; • de Verkenning circulaire economie (Hierna: Verkenning CE). Daarmee ligt er een solide basis voor beleid. Daarin staan ambities die richting geven aan de circulaire koers voor de gemeente Noordoostpolder. Hieronder een uitwerking van de strategische doelen naar ambities en aanbevelingen.

1 4

Niet-hernieuwbare energiebronnen | Atlas Natuurlijk Kapitaal, 2 Omgevingsvisie Noordoostpolder 2024, 3 Programmaplan-Klimaat-en-Energie, 2025, D02-00-Nota-van-uitgangspunten-Beleidsplan-Circulair-en-verantwoord-gebruik-van-materiaal-en-grondstoffen.pdf.

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

4

Strategische doelen per thema Ambitie

Aanbevelingen tot 2030

Inwoners: Verminderen van huishoudelijk restafval en het stimuleren van bewustwording over het gebruik van grondstoffen.

• We sluiten aan bij de ambities en maatregelen die uitgewerkt worden in het Afvalbeleidsplan 2026-2030. • We streven naar een bewust duurzame gemeente met een minimale ecologische voetafdruk. • We vergroten kennis en bewustwording en stimuleren consuminderen, hergebruik, reparatie en delen. • We stimuleren ondernemers om circulair te denken en te handelen, en dragen zo bij aan een sterke en toekomstbestendige lokale economie. • We zetten in op het versterken van de basis door kennis te delen, netwerken op te bouwen en koplopers zichtbaar te maken. • We onderzoeken hoe we ondernemers beter kunnen ondersteunen bij het ontwikkelen van duurzame bedrijfsmodellen. • We brengen partijen samen en faciliteren initiatieven die leiden tot efficiënter grondstoffengebruik en minder reststromen.

Aanbeveling 1: consumptiegoederen en gedrag Aanbeveling 2: Voorkomen van voedselverspilling

• We streven naar een lage milieu-impact van de bouw- en sloopsector. • We verminderen de vraag naar primaire grondstoffen zoals nieuw beton, keramiek en fossiele isolatiematerialen. • We voorkomen afval bij sloop en renovatie door hergebruik en circulair ontwerp te stimuleren. • We verkennen mogelijkheden om de marktacceptatie van biobased en duurzame materialen te versnellen, met name binnen maatschappelijk vastgoed. • We vergroten transparantie en traceerbaarheid van materiaal- en afvalstromen om beter te kunnen sturen op hergebruik en circulair materiaalgebruik.

Aanbeveling 7: Inzetten op schoner beton waar houtskeletbouw niet mogelijk is Aanbeveling 8: Mogelijkheden verkennen voor het toepassen van biobased alternatieven Aanbeveling 9: Mogelijkheden verkennen of we minimaal 30% biobased materialen kunnen gebruiken in de nieuwbouw in 2030 Aanbeveling 10: Inzicht krijgen in de afvalstromen bij renovatie- en sloopprojecten, zodat we beter kunnen sturen op circulariteit

Circulair ondernemen: Inzetten op meer circulair ondernemerschap.

Circulaire bouw: Onderzoek naar inzet op meer circulaire bouw

Aanbeveling 3: Verbinden van landbouwbedrijven om kringlopen lokaal te sluiten Aanbeveling 4: Verbinden en informeren van (innovatieve) ondernemers voor de circulaire economie Aanbeveling 5: Mogelijkheden verkennen voor het inzetten van handhaving op bedrijfsafval in centrumgebieden. Aanbeveling 6: We verkennen de mogelijkheden om ruimte te bieden voor kringlooplandbouw

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

Strategische doelen per thema Ambitie

Aanbevelingen tot 2030

Circulaire gemeentelijke organisatie: We geven zelf het goede voorbeeld.

Aanbeveling 11: We maken circulair inkopen een vast onderdeel van beleid en praktijk Aanbeveling 12: We verkennen de mogelijkheden om binnen eigen en maatschappelijk vastgoed te kunnen sturen op het toepassen van circulaire principes Aanbeveling 13: We integreren circulaire principes in de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) Aanbeveling 14: We verbeteren de informatievoorziening van wat in welke scheidingsbak hoort Aanbeveling 15: Het tegengaan van verspilling aan etensresten binnen het gemeentehuis Aanbeveling 16: Zet een monitoringstool op voor inzicht in materiaalgebruik in de openbare ruimte Aanbeveling 17: We vergroten kennis en bewustzijn over circulariteit in alle lagen van de organisatie

• We geven als gemeente het goede voorbeeld in de overgang naar een circulaire economie. • We werken toe naar een organisatie waarin circulariteit de norm is in beleid, bedrijfsvoering en dagelijks handelen. • We verminderen het gebruik van materialen en grondstoffen door bewuste keuzes te maken en circulariteit te verankeren in onze processen. • We maken inkoop stap voor stap circulair, verankeren circulaire criteria in beleid en aanbestedingen en stimuleren lokale ondernemers (voorkeur voor MKB). • We vergroten kennis en bewustwording bij medewerkers en nemen hen actief mee in circulair denken en doen. • We monitoren materiaalstromen en milieuimpact om gericht te kunnen sturen op verdere verduurzaming.

Conclusie De transitie naar een circulaire economie vraagt om samenwerking, innovatie en duidelijke keuzes. Wij maken dit concreet door onze strategische doelen te vertalen in aanbevelingen, gebaseerd op de Verkenning CE en gesprekken met zowel interne als externe stakeholders. Na het vaststellen van dit ambitiedocument zullen we de aanbevelingen verder uitwerken tot concrete activiteiten in een uitvoeringsprogramma.

5

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

6

INHOUDSOPGAVEPAGINA 4PAGINA 4 Voorwoord

2

1. Samenvatting

3

2. Inleiding

7

2.1 Aanleiding ambitiedocument

7

2.2 Doel van dit ambitiedocument

7

2.3 Totstandkoming van dit ambitiedocument

8

3. Strategie: Hoe maken we het verschil?

11

3.1 Samenwerking

12

3.2 Strategische doelen

12

3.3 Verkenning Circulaire Economie: basis voor onze keuzes

13

4. Inventarisatie en ambities – Aanbevelingen circulaire thema’s

14

4.1 Thema 1: Inwoners - Verminderen van huishoudelijk restafval en het stimuleren van bewustwording over het gebruik van grondstoffen

14

4.2 Thema 2: Circulair ondernemen - Inzetten op meer circulair ondernemerschap

16

4.3 Thema 3: Circulaire bouw: Onderzoek naar inzet op meer circulaire bouw

17

4.4 Thema 4: Circulaire gemeentelijke organisatie: We geven zelf het goede voorbeeld

21

5. Monitoring

25

6. Financiering

25

7. Concluderend

25

8. Bijlagen

26

8.1 Wat is een circulaire economie?

26

8.2 Beleidscontext

28

8.3 Begrippenlijst

30

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

7

2. INLEIDING Het gebruik van grondstoffen en materialen staat de komende jaren onder druk. Grondstoffen worden schaarser en daarmee duurder en de gevolgen van de huidige economie, waarin grondstoffen worden gewonnen, producten worden gemaakt en na gebruik weggegooid, worden steeds zichtbaarder. Daarom is het van belang om lokaal stappen te zetten richting een circulaire economie. Door in te zetten op hergebruik, reparatie, duurzame productie (ketens) en minder verspilling, gaan materialen langer mee. Zo versterken we onze strategische autonomie, maken we onze economie toekomstbestendig en beschermen we de leefomgeving. Een circulaire economie is dus niet langer een wens, maar een noodzaak. Met dit ambitiedocument leggen wij onze koers vast richting deze circulaire economie. Het algemene doel is om bij te dragen aan een duurzame en economisch sterke toekomst, door circulariteit structureel te verankeren in beleid, uitvoering en samenwerking met inwoners, ondernemers en partners.

2.1

Aanleiding ambitiedocument

De gemeente Noordoostpolder heeft de afgelopen jaren verschillende stappen gezet op het gebied van duurzaamheid en circulariteit. In de Visienota Energieneutraal 20305 werd de circulaire economie al benoemd als één van de drie hoofdthema’s. Daarnaast zijn circulaire ambities opgenomen in de Omgevingsvisie Noordoostpolder en het Programma Klimaat & Energie. Hoewel er sinds 2017 binnen de bredere duurzaamheidsopgaven verschillende stappen zijn gezet, ontbreekt nog een samenhangend en integraal beleidskader waarin de ambities voor een circulaire economie samenkomen. Mede daardoor zijn de ambities op dit thema nog niet structureel verankerd in gemeentelijk beleid. Het Rekenkameronderzoek Energiek Vooruit6 uit 2020 constateerde dat de invulling van circulaire ambities uit de Visienota voornamelijk beperkt bleef tot afvalbeheer. De Rekenkamer adviseerde om de circulaire ambities te verbreden naar grondstofgebruik en materialenreductie, het sluiten van kringlopen en circulaire bedrijfsprocessen, en deze steviger te koppelen aan andere duurzaamheidsopgaven. De aanbeveling uit het Rekenkameronderzoek krijgt vorm in dit ambitiedocument. Hiermee stellen wij nieuwe ambities en doelen vast voor de overgang naar een circulaire economie en brengen we deze samen in één document.

2.2

Doel van dit ambitiedocument

Dit ambitiedocument beschrijft hoe gemeente Noordoostpolder wil bouwen aan een circulaire economie en kan worden gezien als een startpunt. We bundelen en actualiseren bestaande ambities en vertalen deze naar een richtinggevend kader voor raad, college, gemeentelijke organisatie, bedrijven en inwoners. Hiermee krijgt circulariteit een eigen plek en koers binnen het gemeentelijk beleid.

5

Focus+ Energieneutrale Noordoostpolder_DEF.indd, 6 Rekenkamerrapport Energiek vooruit, 2020

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

Met de vaststelling van dit ambitiedocument stelt de raad een handelingskader vast waarbinnen het college uitvoering kan geven aan de doelstellingen voor een circulaire Noordoostpolder.

2.3

Totstandkoming van dit ambitiedocument Van omgevingsvisie naar ambitiedocument ‘’Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen’’

Om te komen tot dit ambitiedocument is gekeken welke ambities en uitgangspunten over circulariteit al zijn opgenomen in bestaand beleid. Zie figuur 1 voor een schematische weergave van relatie tussen verschillende beleidsdocumenten.

Raad

Omgevingsvisie

Raad

Programma Klimaat & Energie Strategische doelen circulair Nota van uitgangspunten circulair

Raad

Ambitiedocument circulair Lokaal: leidende principes

Verkenning circulaire economie

College Inwoners

Circulair ondernemen

Circulaire bouw

Uitvoeringsprogramma circulair

Circulaire gemeentelijk organisatie

College

Operationele doelen Activiteit 1

Activiteit 2

Activiteit 3

Activiteit 4

Figuur 1: Schematische weergave van relatie tussen de verschillende beleidsdocumenten

8

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

9

In september 2024 heeft de raad de omgevingsvisie vastgesteld. Hierin zijn een aantal ambities opgenomen:

Samen met het bedrijfsleven werken we aan een circulaire economie. We ontwikkelen kennis op het gebied van circulaire economie en zetten deze kennis in om samen met het bedrijfsleven concrete stappen te zetten. We zorgen voor woningen die zoveel mogelijk circulair en klimaatbestendig zijn.

Bovenstaande passages uit de omgevingsvisie en vragen om nadere duiding en concretisering. Daarom hebben wij deze ambities vertaald naar strategische doelen in het programma Klimaat & Energie. Hiermee is de circulaire economie één van de zes programmalijnen (Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen) binnen het programma Klimaat & Energie en brengt de strategische ambities samen tot één geheel: • Inwoners: Verminderen van huishoudelijk restafval en het stimuleren van bewustwording over het gebruik van grondstoffen. • Circulair ondernemen: Inzetten op meer circulair ondernemerschap. • Circulaire bouw: Onderzoek naar inzet op meer circulaire bouw. • Circulaire gemeentelijke organisatie: We geven zelf het goede voorbeeld. Bij het formuleren van de strategische doelen is aansluiting gezocht op de circulaire doelstellingen van het Rijk. Om de overgang naar een circulaire economie te versnellen, heeft het Rijk landelijke principes en vijf transitie-agenda’s7 opgesteld. Deze agenda’s beschrijven de concrete acties die nodig zijn binnen de vijf meest impactvolle sectoren en ketens van de Nederlandse economie; de sectoren die het meest belastend zijn voor het milieu. De landelijke principes en transitie-agenda’s helpen lokale overheden om heldere ambities te formuleren op het gebied van circulaire economie.

Wij hebben deze landelijke principes vertaald naar lokale leidende principes. Deze vormen ons kompas bij beleidskeuzes en projecten, geven richting aan onze strategie en maken zichtbaar waar wij als gemeente prioriteit aan geven. De lokale leidende principes bestaan uit: • We onderkennen het belang van de circulaire economie als het onvermijdelijke economische systeem van de toekomst. • We hanteren de R-ladder8 als uitgangspunt bij het maken van circulaire keuzes. • We werken zoveel mogelijk samen met het bedrijfsleven om de circulaire economie te ontwikkelen. • We streven naar zoveel mogelijk circulaire en biobased bouw. Op 13 januari 20259 vond een beeldvormende sessie plaats met de raadscommissie. Hierin kregen de raadsleden inzicht in de circulaire opgave, de gestelde ambities en de stand van zaken op het thema circulariteit. Nota van uitgangspunten Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen De landelijke ambities zijn vertaald naar lokale ambities die vervolgens zijn uitgewerkt in de nota van Uitgangspunten ‘Circulair verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen’. Deze is op 8 juli 2025 door het college vastgesteld en ter informatie gedeeld met de raad. Dit vormt samen met de Verkenning CE de basis voor de uitwerking naar dit ambitiedocument.

7

Transitieagenda’s per sector | Nederland circulair in 2050, 8 R-ladder - strategieën van circulariteit | RVO.nl, Beeldvormende presentatie: Programmalijn 6. Materialen en grondstoffen

9

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

10

Verkenning circulaire economie Om richting te geven aan de ambities voor een circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen is in aanloop naar dit ambitiedocument de ‘Verkenning circulaire economie uitgevoerd. Deze verkenning brengt de belangrijkste materiaal- en afvalstromen in beeld binnen de gemeentelijke organisatie en het bredere grondgebied. Daarmee vormt de Verkenning CE een stevig fundament om keuzes te prioriteren en de komende jaren verder uit te werken. De Verkenning CE is tot stand gekomen in een breed proces. Collega’s uit verschillende disciplines – waaronder afval, economische zaken, het ingenieursbureau, ruimtelijke ontwikkeling, bouw, inkoop, facilitair en ICT – hebben data aangeleverd, inzichten getoetst en kansen besproken. Daarnaast zijn gesprekken gevoerd met externe partijen zoals HVC, ontwikkelaars, bouwbedrijven, landbouwbedrijven en woningcorporatie Mercatus. Zo ontstond niet alleen een analyse van cijfers en stromen, maar ook een beeld van de praktijk, de uitdagingen en de kansen die daaruit voortkomen. Door de uitkomsten met de interne en externe betrokkenen te bespreken en af te stemmen is breed draagvlak ontstaan voor zowel de analyse als de eerste kansen richting circulariteit. De Verkenning CE vormt daarmee een stevige en breed gedragen basis voor het nieuwe beleid.

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

11

3. STRATEGIE: HOE MAKEN WE HET VERSCHIL? In dit hoofdstuk beschrijven we hoe de gemeente Noordoostpolder haar rol invult in de overgang naar een circulaire economie. De huidige economie legt een steeds grotere druk op onze planeet. Grondstoffen raken uitgeput, fossiele energiebronnen nemen af en de afhankelijkheid van import uit andere delen van de wereld maakt onze economie kwetsbaar. De beschikbaarheid van grondstoffen en materialen staat steeds vaker onder druk door geopolitieke ontwikkelingen . Daarom is een overgang nodig naar een nieuwe economie: een circulaire economie waarin we grondstoffen en materialen behouden, hergebruiken en lokaal waarde creëren. Door producten te hergebruiken, te repareren, lokaal te produceren en nieuwe verdienmodellen te ontwikkelen, ontstaan nieuwe vormen van werk en ondernemerschap. Dat levert dus niet alleen milieuwinst op, maar ook economische kansen: landelijk ruim €7 miljard per jaar en meer dan 50.000 banen. Ook in Flevoland zijn de voordelen zichtbaar, met bijna 2.000 circulaire bedrijven en 7.600 banen (3,6% van de werkgelegenheid)11. Welke strategie leidt tot een circulaire economie? Er zijn verschillende manieren om slimmer en duurzamer met grondstoffen om te gaan. Niet alle oplossingen zijn even circulair: sommige voorkomen afval aan de bron, andere richten zich vooral op hergebruik of recycling.

Het nationale beleid onderscheidt vier ‘knoppen’ (strategieën)12 die afgeleid zijn van de principes uit de R-ladder, waaraan kan worden gedraaid om de transitie naar een circulaire economie te versnellen. Om richting te geven aan onze keuzes hanteren we deze strategieën die laten zien hoe we slimmer met grondstoffen kunnen omgaan: 1. Verminderen van grondstoffengebruik: Minder verbruik door efficiënter ontwerp, productie of gedeeld gebruik van producten. 2. Substitutie van grondstoffen: Vervangen van primaire grondstoffen door secundaire of alternatieve materialen met een vergelijkbare functie. 3. Levensduurverlenging: Producten langer gebruiken en onderhouden, bijvoorbeeld via reparatie of hergebruik. 4. Hoogwaardige verwerking: Materialen zoveel mogelijk terugwinnen via recycling of andere verwerkingsmethoden. Deze vier hoofdstrategieën vormen samen het fundament voor de transitie naar een circulaire economie. De komende periode onderzoeken we hoe we deze circulaire principes kunnen integreren in het gemeentelijk beleid, uitvoering en in de keuzes die wij als gemeente maken. Deze aanpak vraagt om een actieve en verbindende rol van de gemeente. Wij zien het als onze verantwoordelijkheid om de kansen van de circulaire economie te benutten en de risico’s van de lineaire economie te beperken, voor onze inwoners, ondernemers en de leefomgeving.

Als beleidsmaker, opdrachtgever en uitvoerder scheppen we de randvoorwaarden, stimuleren we innovatie en nemen we inwoners en ondernemers mee in deze transitie. Dat vraagt om samenwerking op alle niveaus.

10

Autonomie in kritieke grondstoffen | TNO, 11 Provincie Flevoland | juli 2023, 12 Integrale Circulaire Economie Rapportage 2023

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

3.1

12

Samenwerking

De overgang naar een circulaire economie is een gezamenlijke opgave. Niemand kan dit alleen: het vraagt om samenwerking tussen overheid, bedrijven, maatschappelijke organisaties en inwoners. Om dit goed te organiseren werken we binnen en buiten de gemeente samen in verschillende netwerken. Interne samenwerking Binnen de gemeentelijke organisatie is de werkgroep Circulaire Economie binnen het programma Klimaat en Energie gevormd voor afstemming, toetsing en kennisdeling. In deze werkgroep werken collega’s uit verschillende disciplines samen. De werkgroep bespreekt de voortgang en toetst ambities op haalbaarheid. Op deze manier zorgen we dat beleid, uitvoering en organisatie één lijn trekken in de circulaire ambities. Externe samenwerking We bundelen krachten in regionaal verband. Door lokale ondernemers te betrekken en samen te werken met andere gemeenten versterken we regionale samenwerkingen en bevorderen we circulaire praktijken. Via regionale samenwerkingen en platforms, zoals de provincie Flevoland, de VNG, en netwerken als Van Polder tot Pand, delen we kennis en vertalen we deze naar toepasbare oplossingen voor onze gemeente. We sluiten aan bij bestaande initiatieven, maar nemen ook zelf initiatief waar we versnelling kunnen realiseren.

3.2

Strategische doelen

Binnen het programma Klimaat & Energie is circulaire economie één van de zes programmalijnen, namelijk ‘’Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen’’. Hierin zijn vier strategische doelen geformuleerd die richting geven aan hoe wij in Noordoostpolder de landelijke ambities concreet maken voor inwoners, ondernemers en de gemeentelijke organisatie. 

Inwoners: Verminderen van huishoudelijk restafval en het stimuleren van bewustwording over het gebruik van grondstoffen. In een circulaire wereld is afval geen eindpunt maar een bron van nieuwe grondstoffen. Het verminderen van restafval en het stimuleren van bewust gebruik van materialen draagt bij aan de landelijke doelstellingen voor CO₂-reductie, energiebesparing en een gezonde leefomgeving.  Circulair ondernemen: Inzetten op meer circulair ondernemerschap. Ondernemers spelen een sleutelrol in de overgang naar een circulaire economie. Door kennisontwikkeling en samenwerking versterken we innovatie en creëren we economische kansen die bijdragen aan de landelijke ambitie en de economische groei van onze regio.  Circulaire bouw: Onderzoek naar inzet op meer circulaire bouw. De bouwsector is verantwoordelijk voor circa 40% van het grondstoffenverbruik, 40% van de afvalproductie en 11% van de nationale CO₂-uitstoot. Door hier lokaal op in te zetten, zorgen we voor een toekomstbestendig woningaanbod dat klimaatbestendig is en bijdraagt aan onze ruimtelijke en maatschappelijke doelen zoals vastgelegd in de Omgevingsvisie en de landelijke doelen.  Circulaire gemeentelijke organisatie: We geven zelf het goede voorbeeld. Als gemeente hebben we een voorbeeldfunctie.

Door circulaire uitgangspunten structureel te verankeren in beleid en uitvoering, geven we zelf het goede voorbeeld en stimuleren we hiermee de markt om te investeren in innovatie en circulaire oplossingen richting een circulaire economie.

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

3.3

13

Verkenning Circulaire Economie: basis voor onze keuzes

Om richting te geven aan de circulaire ambities hebben we vooraf de Verkenning CE uitgevoerd. Deze bracht de belangrijkste materiaalstromen in beeld en leverde inzichten op uit de praktijk, aangevuld met input van collega’s, ondernemers en partners. Op basis hiervan en de strategische doelen zijn ambities geformuleerd en geprioriteerd. De Verkenning CE vormt daarmee een stevig fundament en breed gedragen vertrekpunt voor de komende jaren. Om dit waar te maken investeren we de komende jaren gericht in kennis en ervaring, zodat circulair werken het nieuwe normaal wordt. We informeren jaarlijks de gemeenteraad over de voortgang. Zo bouwen we stap voor stap aan een circulaire Noordoostpolder binnen de nationale ambitie van een volledig circulaire economie in 2050.

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

4. INVENTARISATIE EN AMBITIES – AANBEVELINGEN CIRCULAIRE THEMA’S In dit hoofdstuk beschrijven we per thema waar we op dit moment staan, wat onze circulaire ambities zijn, welke kansen bijdragen aan het realiseren van de circulaire doelstellingen en welke rol de gemeente daarin vervult. De geformuleerde ambities zijn gebaseerd op landelijke doelstellingen en kaders, aangevuld met lokale kansen, interne afstemming binnen de organisatie en de Verkenning CE. Voor elk thema beschrijven we: • Waar we nu staan • Bevindingen uit de Verkenning CE • Wat onze ambitie is • Wat de rol is van de gemeente • Aanbevelingen tot 2030

4.1

Thema 1: Inwoners - Verminderen van huishoudelijk restafval en het stimuleren van bewustwording over het gebruik van grondstoffen

Inventarisatie Afval speelt een belangrijke rol in ons dagelijks leven. De gemeente Noordoostpolder scoort goed op afvalscheiding: in 2024 werd 83% van het huishoudelijk afval gescheiden ingezameld en bleef het restafval beperkt tot 89 kilo per inwoner, hiermee scoren we beter dan de landelijke doelstelling. Belangrijkste uitdagingen uit de verkenning Ondanks goede resultaten liggen er nog kansen. Het verminderen van de totale hoeveelheid afval blijft een belangrijke opgave. In figuur 2 staan de tonnages afval per afvalstromen die samen met de milieu-impact zorgen voor een prioritering van belangrijkste afvalstromen.

Figuur 2: Materialen uitstroom en eindverwerking van huishoudelijk afval binnen de gemeente Noordoostpolder in 2024 (HVC-rapportages)

14

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

15

Belangrijkste afvalstromen • GFT en etensresten vormen met 7.833 ton de grootste stroom. • Fijn huishoudelijk restafval bedraagt 3.271 ton en bestaat voor 73% uit materialen die eigenlijk recyclebaar waren. • Textiel is met 334 ton een kleinere stroom, maar kent een hoge milieu-impact en wordt relatief vaak afgekeurd waardoor het alsnog verbrand wordt. • Luiers zijn met 448 ton ook een kleinere stroom, maar kennen ook een hoge milieu-impact. Milieu-impact Zoals uit de Verkenning CE blijkt, zit de grootste milieu-impact in de productie van textiel, kunststoffen en metalen (met name aluminium). Hoogwaardig (her)toepassen of het voorkomen van deze stromen levert daarom de grootste CO₂-reductie op. Onze ambitie We willen een bewust duurzame gemeente zijn. Onze ambitie is een samenleving te creëren waarin consumptie plaatsvindt met een minimale ecologische voetafdruk en waarin producten, materialen en grondstoffen zo lang mogelijk waarde behouden. Om dat te bereiken, is een andere omgang met afval en grondstoffen belangrijk. Daarom is momenteel het Afvalbeleidsplan 2026-2030 in ontwikkeling. Hierin worden ambities en maatregelen uitgewerkt op het gebied van afvalvermindering, -scheiding en -recycling. Het plan werkt toe naar een circulaire economie waarin afval steeds meer wordt gezien als grondstof.

Het richt zich op het verminderen van huishoudelijk restafval, het verbeteren van de kwaliteit van gescheiden grondstoffen en het verhogen van de recyclingpercentages (minimaal 85% gescheiden afval in 2030). Naast het terugdringen van de hoeveelheid huishoudelijk afval heeft het Afvalbeleidsplan 2026-2030 als doel om uit de afvalstromen zoveel mogelijk grondstoffen terug te winnen. Dit zijn vooral de ‘lagere’ strategieën op de R-ladder. Wij sluiten aan bij deze koers en versterken deze vanuit het gedachtegoed van de circulaire economie, namelijk afvalpreventie. Waar het afvalbeleid zich richt op inzameling en verwerking, ligt onze focus op afvalpreventie aan de bron (hogere strategie op de R-ladder). Hierbij richten we ons vooral op het vergroten van kennis en bewustwording bij inwoners waarbij de circulaire principes, zoals consuminderen, hergebruik, reparatie en delen van producten centraal staan in de samenleving. Zo dragen we bij aan afvalpreventie en een bewustere omgang met producten en grondstoffen. Rol gemeente Noordoostpolder De gemeente heeft een wettelijke taak voor de inzameling en verwerking van afval. De ambities en maatregelen hiervoor zijn uitgewerkt in het Afvalbeleidsplan 2026–2030, waarin we toewerken naar minder restafval en een hogere kwaliteit van gescheiden grondstoffen. Vanuit circulariteit een informerende en stimulerende rol.

We vergroten kennis en bewustwording over afvalpreventie en ondersteunen initiatieven die delen, hergebruik en reparatie bevorderen. Zo moedigen we inwoners aan om bewuster om te gaan met grondstoffen en producten. Dit niet alleen om de druk op grondstoffen te verminderen, maar ook om sociale verbondenheid te versterken en toegang tot hoogwaardige producten voor meer mensen mogelijk te maken.

Aanbevelingen tot 2030 

Aanbeveling 1: Consumptiegoederen en gedrag Een circulaire economie begint bij ons dagelijks gedrag. Hoe we consumeren, gebruiken en omgaan met producten en materialen bepaalt hoeveel afval uiteindelijk ontstaat. Daarom zetten we ons in op het vergroten van kennis en bewustwording bij inwoners over het belang van consuminderen, hergebruik, reparatie en andere circulaire principes om de levensduur van producten en materialen te verlengen. Daarbij besteden we extra aandacht aan stromen met een grote milieu-impact, zoals textiel en luiers. Bijvoorbeeld door inwoners te informeren over bestaande initiatieven, zoals het repair café in Emmeloord en kringloopbedrijven, en betrekken ook het onderwijs erbij.

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

16



Aanbeveling 2: Voorkomen van voedselverspilling De grootste categorie inwonersafval is gft. Een groot deel hiervan is tuinafval en dit bevat ook veel groente-, fruit- en etensresten. We zetten ons in op het voorkomen van voedselverspilling door het organiseren van informatieve campagnes en verkennen samenwerking met scholen voor het initiëren van lesprogramma’s over voedselverspilling en andere partners, zoals stichting Pioniers van de Toekomst.

4.2

Thema 2: Circulair ondernemen Inzetten op meer circulair ondernemerschap

Inventarisatie Circulaire economie kan niet tot stand komen zonder innovatie vanuit het bedrijfsleven. Het is van het grootste belang dat het bedrijfsleven daarom vooroploopt bij de omslag naar een circulaire economie. De Noordoostpolder heeft een veelzijdige economie met sterke sectoren, zoals agrofood en aanverwante bedrijven, maakindustrie en bouw. Deze bedrijven bieden mogelijk veel potentie om meer te werken volgens circulaire principes. Verschillende ondernemers zijn al actief bezig met hergebruik en recycling, maar er liggen kansen om dit hoogwaardig te doen en om meer samen te werken in ketens. Belangrijkste uitdagingen uit de verkenning: • Data: Er is weinig data beschikbaar over bedrijfsreststromen en bedrijfsafval. Hierdoor is het lastig om een volledig beeld te krijgen van de omvang, herkomst en verwerking van materiaalstromen binnen het bedrijfsleven. Dit beperkt de mogelijkheid om gericht beleid te voeren en samenwerking te stimuleren. • Landbouw: De gemeente heeft beperkte directe invloed op landbouwprocessen, maar kan een verbindende rol spelen. • Bedrijfsafval centrumgebieden: Er is onvoldoende zicht op de hoeveelheden en samenstelling van afvalstromen van horeca en detailhandel. • Overige bedrijvigheid: Circulaire bedrijvigheid en innovatie moedigen wij aan. Ook voor bedrijven en branches die niet meegenomen zijn in de Verkenning CE.

Milieu-impact De Verkenning CE geeft een eerste beeld van de milieubelasting binnen circulair ondernemen. Daarbij lijkt de grootste impact te ontstaan bij het gebruik van kunstmest, verpakkingsmateriaal, kunststoffen en organische reststromen die verloren gaan. De productie en verwerking van deze materialen zorgen voor een hoge CO₂uitstoot, een groot grondstoffenverbruik en milieubelasting in de vorm van bodem- en waterverontreiniging. Onze ambitie We zetten ons in voor een ondernemersklimaat waarin circulariteit vanzelfsprekend is en bijdraagt aan een sterke, toekomstbestendige lokale economie. De komende jaren richten we ons op het versterken van de basis: het opbouwen van een netwerk, het delen van kennis en het zichtbaar maken van koplopers. We stimuleren ondernemers om circulair te denken en te handelen, en verkennen hoe we hen beter kunnen ondersteunen bij het ontwikkelen van duurzame bedrijfsmodellen. Daarbij luisteren we naar hun ervaringen, brengen we partijen samen en faciliteren we waar mogelijk initiatieven die bijdragen aan efficiënt grondstoffengebruik en het beperken van reststromen. Zo helpen we ondernemers op weg in de circulaire transitie en bouwen we stap voor stap aan een veerkrachtige lokale economie. Rol van de gemeente Als gemeente hebben we een beperkte directe invloed op bouwprocessen, maar kunnen een verbindende rol spelen.

Een voorbeeld hiervan is Van Polder tot Pand. We ondersteunen ondernemers en faciliteren ze bij de overstap naar circulaire bedrijfsvoering. We bouwen een netwerk op, voorzien ondernemers van informatie, kansen en tools en stimuleren samenwerking en kennisdeling om innovatieve circulaire oplossingen te ontwikkelen. Ook sluiten we aan bij regionale en landelijke initiatieven en werken we samen met ondernemersorganisaties en brancheverenigingen om de transitie naar circulaire bedrijventerreinen te versnellen.

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

17

We hebben een sterke bedrijvenvereniging (BVN). Hier zijn ca 800 ondernemingen bij aangesloten. Samenwerken op het gebied van circulaire economie heeft ook hier de aandacht. Dit uit zich ook in diverse clustervormingen: innovatiecluster, bouw & installatiecluster, agrofoodcluster en Stichting Nieuwland. Gezamenlijk zetten zij al stappen.

Aanbevelingen tot 2030 

Aanbeveling 3: Verbinden van landbouwbedrijven om kringlopen lokaal te sluiten We gaan verkennen hoe we agrariërs met elkaar kunnen verbinden en kennisuitwisseling kunnen stimuleren. Voorbeelden zijn: • We verkennen welke gewassen goed passen bij de bodem- en klimaatomstandigheden van de Noordoostpolder en kunnen worden ingezet voor onder andere biobased bouwmaterialen. • Het faciliteren van contact tussen landbouwers en ervaringsdeskundigen over nieuwe teelten en verdienmodellen.



Aanbeveling 4: Verbinden en informeren van (innovatieve) ondernemers voor de circulaire economie Wij verkennen samen met (nieuwe) ondernemers de mogelijkheden om circulair te ondernemen. Door kennis en informatie beschikbaar te stellen en voorbeelden uit de praktijk te delen, betrekken we ondernemers actief bij de circulaire economie. Via onze accountmanagers bedrijven, die rechtstreeks in contact staan met ondernemers, en in samenwerking met de BV Noordoostpolder, bieden we ruimte aan circulaire initiatieven en stimuleren we kennisuitwisseling.



Aanbeveling 5: Mogelijkheden verkennen voor het inzetten van handhaving op bedrijfsafval in centrumgebieden Ondernemers zijn wettelijk verplicht afval gescheiden aan te bieden, maar betrouwbare data over afvalstromen ontbreekt. We gaan onderzoeken hoe we handhavingsbevoegdheid kunnen inzetten om jaarlijks gegevens uit te vragen bij ondernemers over de hoeveelheden en typen afval die zij aanbieden. Op basis hiervan beschikken we over data en kunnen vervolgacties inzetten om de scheidingspercentages te verhogen en hergebruik te stimuleren. Naast invloed op het milieu kan het gescheiden aanbieden van afval en collectief laten ophalen zorgen voor een schonere winkelstraat en betere leefbaarheid. Door deze voordelen te combineren is het ontbreken van data geen bottleneck om impact te maken.



Aanbeveling 6: We verkennen de mogelijkheden om ruimte te bieden voor kringlooplandbouw De Noordoostpolder beschikt over veel akkerbouw en glastuinbouw, waarbij (kunst)mest vaak van buiten de gemeente komt. Wij gaan onderzoeken hoe we ruimte kunnen creëren voor gemengde bedrijven waarbij mestproductie en gebruik meer op dezelfde plek plaatsvinden. Ook regionale afstemming met omliggende gemeenten kan bijdragen aan het lokaal sluiten van kringlopen. Akker van de Toekomst is een inspirerende proeflocatie in onze regio waar wij kennis en ervaring halen en delen in onze gemeente.

4.3

Thema 3: Circulaire bouw - Onderzoek naar inzet op meer circulaire bouw

Inventarisatie De bouwsector is verantwoordelijk voor circa 40% van het grondstoffenverbruik, 40% van de afvalproductie en 11% van de nationale CO₂-uitstoot. Landelijk is afgesproken dat in 2030 minstens 30% van de nieuwbouwwoningen wordt gebouwd met minimaal 30% biobased materialen, en dat in de utiliteitsbouw gemiddeld 30% biobased materialen worden toegepast13. Circulair bouwen betekent gebouwen en infrastructuur ontwikkelen, gebruiken en hergebruiken zonder natuurlijke hulpbronnen uit te putten of ecosystemen te belasten, met behoud van waarde van materialen binnen de kringloop14. Daarnaast gaat circulair bouwen niet alleen over nieuwbouw, maar ook over circulair renoveren en het (zoveel mogelijk voorkomen van) sloop. 13

Nationale+Aanpak+Biobased+Bouwen+(2023-2030).pdf, 14 Circulair bouwen - DGBC

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

18

Belangrijkste uitdagingen uit de verkenning Voor nieuwbouw, renovatie en sloop is slechts beperkt data beschikbaar over de in- en uitgaande materiaalstromen. Daardoor is het beeld nog niet volledig en is in de verkenning vooral gebruikgemaakt van landelijke gemiddelden en studies naar de samenstelling van woningen. De onderstaande afbeelding geeft een representatief beeld van de materialen die bij nieuwbouw in de gemeente Noordoostpolder worden toegepast.

Figuur 3: Materialen instroom nieuwbouw (landelijke gemiddelden) 2024.

Milieu-impact Een groot deel van bouwmaterialen bestaat nog uit primaire grondstoffen, zoals zand en grind. Daarnaast vraagt de productie van bouwmaterialen om veel energie. In de Verkenning CE is onderzocht welke materialen de meeste milieu-impact hebben in kg CO2 eq/kg. Hierin is te zien dat aluminium verreweg de grootste impact heeft, ongeveer 10 kg CO2 eq/kg. Daarna hebben verschillende soorten niet-biobased isolatiematerialen een grote impact, ongeveer 3-5 kg CO2 eq/kg. Biobased materialen, zoals houtvezel isolatie, multiplex en hout, hebben een negatieve milieu-impact van onder de 0 kg CO2 eq/kg omdat in dit materiaal CO2 eq zijn opgeslagen. Voor het bepalen van de milieu-impact van materialen worden levenscyclusanalyses gebruikt. De bouwmaterialen pyramide hieronder geeft weer welke milieu-impact welk materiaal heeft.

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

19

Figuur 4: Bouwmaterialen piramide. Onze ambitie We streven naar een lage milieu-impact van de bouw- en sloopsector. We willen de vraag naar primaire, milieubelastende grondstoffen (zoals nieuw beton, keramiek en fossiele isolatiematerialen) verminderen en afval bij sloop en renovatie tegengaan. Daarnaast verkennen we mogelijkheden om de marktacceptatie van duurzame en biobased alternatieven te versnellen, onder andere door in nieuwbouw, met name binnen ons eigen maatschappelijk vastgoed te sturen op het toepassen van circulaire principes (volgens de R-ladder). We werken verder aan het vergroten van transparantie en traceerbaarheid van afval- en materiaalstromen, zodat we effectiever kunnen sturen op hergebruik en circulair materiaalgebruik. Rol van de gemeente De gemeente neemt een combinatie van de rollen Regulator, en Partner aan, om zowel te sturen als te faciliteren: Reguleren & Partner: De gemeente doet samen met de bouwsector onderzoek naar de mogelijkheid om ambities op te stellen (bijv. in vergunningen en aanbestedingen) voor het toepassen van duurzame materialen (zoals 30% gerecycled beton of 30% biobased materiaal). Daarbij wordt ook onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van het monitoren van afvalstromen.

Faciliteren & Samenwerken: De gemeente fungeert als partner en aanjager, door actief samenwerkingen te smeden (bijvoorbeeld tussen bouw en landbouw) en kennis te delen om zo de marktinnovatie en de ontwikkeling van nieuwe, duurzame verdienmodellen te stimuleren en knelpunten gezamenlijk op te lossen.

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

20

Het is van belang dat ambities voor circulaire bouw geen belemmering vormt voor de ontwikkeling van de woningbouw. We gaan daarom samen met de markt het thema circulaire bouw verder verkennen. Hierbij nemen wij haalbaarheid en betaalbaarheid als belangrijke onderwerpen mee. We gaan de volgende aanbevelingen met de bouwsector bespreken en nader onderzoeken. 

Aanbeveling 7: Inzetten op schoner beton waar houtskeletbouw niet mogelijk is Beton is een vaak onmisbaar en veelgebruikt bouwmateriaal, met name voor funderingen en constructies waar hout niet volstaat. Op dit moment stelt de gemeente nog geen specifieke eisen aan de milieuprestatie van het gebruikte beton, waardoor vaak voor de standaard, hoog milieubelastende variant wordt gekozen.

We gaan samen met de bouwsector onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om richting 2030 schonere betonvarianten toe te passen. Daarbij wordt onder andere verkend in hoeverre het haalbaar is om in de toekomst te toetsen op het gebruik van duurzaam beton. Hierbij wordt gekeken naar de uitgangspunten van het Betonakkoord, bijvoorbeeld met een hoger aandeel gerecyclede materialen. Op basis van deze verkenning bepalen we welke vervolgstappen de gemeente gaat zetten. 

Aanbeveling 8: Mogelijkheden verkennen voor het toepassen van biobased alternatieven Het gebruik van traditionele bouwmaterialen (keramiek, isolatie, metalen) zorgt voor een hoge milieu-impact. Bovendien zijn de grondstoffen die hiervoor gebruikt worden niet hernieuwbaar en de winning hiervan is dus eindig. De impact en afhankelijkheid van deze materialen willen wij verlagen door biobased en circulaire alternatieven te introduceren

We gaan met ontwikkelaars, woningcorporaties, architecten, bouwbedrijven en agrariërs in gesprek om te verkennen welke biobased materialen en bouwmethoden technisch haalbaar, beschikbaar en betaalbaar zijn. Daarbij brengen we kennis, ervaringen en praktijkvoorbeelden bij elkaar en kijken we naar mogelijkheden voor het toepassen van biobased alternatieven. 

Aanbeveling 9: Mogelijkheden verkennen of we minimaal 30% biobased materialen kunnen gebruiken in de nieuwbouw in 2030 De huidige nieuwbouw in de gemeente leunt nog zwaar op CO₂-intensieve, minerale en fossiele materialen. De bestaande beleidskaders (zoals het Bestemmingsplan en de vergunningsvoorwaarden) zijn niet ingericht op het grootschalig toepassen van innovatieve, fabrieksmatige biobased bouwconcepten (zoals houtskeletbouw of modules met hennep/vlas).

We gaan samen met de bouwsector verkennen in hoeverre het mogelijk is om richting 2030 minimaal 30% biobased materialen toe te passen in de nieuwbouw. Uitgangspunt daarbij is de haalbaarheid en betaalbaarheid. Op basis van deze verkenning bepalen we welke vervolgstappen passend zijn voor de gemeente. 

Aanbeveling 10: Inzicht krijgen in de afvalstromen bij renovatieen sloopprojecten, zodat we beter kunnen sturen op circulariteit Er is onvoldoende inzicht bij de gemeente en betrokken partijen in de exacte omvang en de eindverwerking van afvalstromen bij renovatie- en sloopprojecten. Dit belemmert effectieve sturing op hergebruik en hoogwaardige verwerking en maakt monitoring van circulaire doelstellingen (zoals vermindering van afval) moeilijk.

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

21

We gaan samen met marktpartijen verkennen hoe we beter inzicht kunnen krijgen in deze afvalstromen. Daarbij kijken we onder andere naar welke gegevens nu beschikbaar zijn, welke informatie ontbreekt en hoe we dit opeen mogelijke manier kunnen verbeteren. Op basis van deze verkenning bepalen we welke vervolgstappen en mogelijke maatregelen passend zijn binnen onze gemeente. De uitkomsten van de onderzoeken en verkenningen die in de aanbevelingen zijn genoemd, koppelen we terug in een memo. De inzichten en vervolgstappen worden vooraf getoetst met de interne ambtelijke organisatie en de bouwsector.

4.4

Thema 4: Circulaire gemeentelijke organisatie We geven zelf het goede voorbeeld

Inventarisatie Als gemeente hebben wij een maatschappelijke voorbeeldfunctie in de transitie naar een circulaire economie. Dit wordt ook deels gedaan, zoals bij inkoopprocessen voor de eigen organisatie en in de openbare ruimte. Verbetering is te behalen in het bijhouden van de acties die zijn uitgevoerd en de impact hiervan. Belangrijkste uitdagingen uit de verkenning Binnen de gemeentelijke organisatie ligt de grootste milieu-impact bij de werkzaamheden van het cluster Ingenieursbureau (IB), dat verantwoordelijk is voor projecten in de grond-, weg- en waterbouw (GWW), vastgoed en de openbare ruimte. Deze projecten vergen grote hoeveelheden bouw- en infrastructuurmaterialen zoals beton, asfalt, staal en kunststoffen, die samen een aanzienlijk aandeel hebben in de totale CO₂-uitstoot en het gebruik van primaire grondstoffen. Andere relevante materiaalstromen binnen de organisatie zijn onder meer papier (met een relatief beperkte milieu-impact) en elektronica, zoals laptops, telefoons, printers en beeldschermen. Vooral deze laatste categorie kent een hoge impact door het gebruik van kritieke metalen en de energie-intensieve productie. Zie figuur 5 voor in- en uitgaande materiaalstromen van het gemeentehuis met herkomst van ingaande stromen en eindverwerking van uitgaande stromen. Er liggen dus kansen.

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

22

Figuur 5: In- en uitgaande materiaalstromen van het gemeentehuis in 2024 met herkomst van ingaande stromen en eindverwerking van uitgaande stromen.

Milieu-impact • Projecten die door IB worden uitgevoerd vergen grote hoeveelheden bouw- en infrastructuurmaterialen zoals beton, asfalt, staal en kunststoffen, die samen een aanzienlijk aandeel hebben in de totale CO₂-uitstoot en het gebruik van primaire grondstoffen. Circulaire strategieën, zoals gebruik van bouwmaterialen in openbare ruimte minimaliseren de milieu-impact van asfalt, beton en staal. • Circulair inkopen van papier, toiletpapier en ICT-apparatuur verlaagt de vraag naar primaire grondstoffen en CO2-uitstoot; • Verbeterde afvalscheiding en hergebruik van afval de eindverwerking op de R-ladder verhoogt en verbrandingsafval vermindert. Onze ambitie Als gemeente willen we het goede voorbeeld geven en werken we toe naar een organisatie waarin circulariteit de norm is, in ons beleid, onze bedrijfsvoering en ons dagelijks handelen. We maken bewuste keuzes die leiden tot minder gebruik en verbruik van materialen en grondstoffen. We willen dat onze inkoop stap voor stap circulair wordt. Daarom verankeren we circulaire strategieën in onze inkoopprocessen en stimuleren we lokale ondernemers, waarbij we, waar mogelijk, de voorkeur geven aan het midden- en kleinbedrijf. Zo groeit de lokale economie mee met de circulaire transitie. Daarnaast zetten we in op het vergroten van kennis en bewustzijn binnen de organisatie.

Medewerkers worden actief meegenomen in de principes en kansen van circulair werken. Verder werken we eraan om beter inzicht te krijgen in ons eigen gebruik van materialen en de impact op het milieu. We registreren wat we doen en monitoren onze voortgang. Op deze manier willen we zo effectief mogelijk verduurzamen.

15 16

Inkoop- en aanbestedingsbeleid Gemeente Noordoostpolder | Lokale wet- en regelgeving, Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) | PIANOo - Expertisecentrum Aanbesteden

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

23

Rol van de gemeente Als gemeente nemen we een leidende rol in de overgang naar een circulaire werkwijze. Binnen onze eigen organisatie hebben we als eigenaar en beheerder directe invloed op materiaalgebruik, afvalbeheer en inkoopprocessen. We stellen daarbij duidelijke kaders en eisen, zoals het opnemen van circulaire inkoopcriteria in beleid en contracten. Daarnaast vervullen we een stimulerende en informerende rol: we vergroten kennis en bewustwording binnen de organisatie en moedigen medewerkers en partners aan om circulaire keuzes te maken. Zo versterken we onze voorbeeldfunctie en dragen we concreet bij aan een toekomstbestendige en circulaire gemeente.

Aanbevelingen tot 2030 

Aanbeveling 11: We maken circulair inkopen een vast onderdeel van beleid en praktijk Circulair inkopen betekent meer dan het aanschaffen van duurzame producten. Het gaat erom dat we kritisch kijken naar wat echt nodig is, bewust omgaan met wat we al hebben en bij elke aankoop of dienst de volledige levenscyclus meewegen. Daarom verankeren we circulaire principes stap voor stap in ons inkoopbeleid en onze werkwijze.

In het vastgestelde Inkoop- en Aanbestedingsbeleid15 is opgenomen dat MVOI-onderdelen, zoals milieu, klimaat, circulariteit, ketenverantwoordelijkheid, diversiteit en inclusie, worden toegepast binnen inkooptrajecten. De gemeente is voornemens om in 2026 het Manifest MVOI (Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen)16 te ondertekenen en stelt in dat kader een nieuw MVOI-actieplan op. In dit actieplan worden de uitgangspunten verder uitgewerkt en vertaald naar concrete doelen en werkwijzen rondom circulair inkopen. Daarmee biedt het een belangrijke kans om de circulaire ambities van de gemeente structureel te verankeren in beleid én in de dagelijkse inkooppraktijk.



Aanbeveling 12: We verkennen de mogelijkheden om binnen eigen en maatschappelijk vastgoed te kunnen sturen op het toepassen van circulaire principes Binnen de ontwikkeling en het beheer van maatschappelijk vastgoed kan de gemeente direct sturen op circulariteit. In Noordoostpolder bouwen, onderhouden en slopen we veel. Dit biedt kansen om te experimenteren met circulaire bouwmethoden en materiaalgebruik. De recente besluitvorming rond de duurzame VO-Campus17, waarin de raad heeft gekozen voor een houten constructie, biobased materialen en een droge dekvloer, is een mooi voorbeeld uit de praktijk waarin we als gemeente het goede voorbeeld geven. Door circulariteit, waar mogelijk, structureel mee te nemen in aanbestedingen voor (ver)nieuwbouw en onderhoudsplannen, kunnen we de markt uitdagen om duurzaam en innovatief te werken. We onderzoeken hoe we dit structureel kunnen integreren in onze werkwijze.



Aanbeveling 13: We integreren circulaire principes in de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) Vanuit de huidige LIOR werken op dit moment beperkt aan circulariteit. Tegelijkertijd liggen er wel kansen. We gaan onderzoeken hoe we de circulaire principes (volgens de R-strategieën) gericht op reductie van primaire materialen, hoogwaardig hergebruik en levensduurverlenging door reparatie en onderhoud kunnen integreren in de nieuwe LIOR. Daarbij bekijken we welke ontwerpkeuzes, materiaalvoorschriften en beheerrichtlijnen nodig zijn om deze principes structureel te verankeren. Het doel is om circulair denken een vast onderdeel te maken van de inrichting, het beheer en de vernieuwing van de openbare ruimte.

17

Amendement-2025-10-13a-GL-PvdA-FVW-Duurzame-VO-Campus-Aangenomen.pdf

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

24



Aanbeveling 14: We verbeteren de informatievoorziening van wat in welke scheidingsbak hoort Binnen het gemeentehuis wordt afval al grotendeels goed gescheiden: ongeveer 77% van alle afvalstromen wordt gerecycled of gecomposteerd. Er is echter nog ruimte voor verbetering, met name in het verder verminderen van restafval dat nog wordt verbrand. Een mogelijke oorzaak is onvoldoende kennis over de juiste scheiding en verwerking van de verschillende afvalstromen die leidt tot verkeerde keuzes in het gemeentehuis. Ook gedrag kan hierbij een rol spelen. We onderzoeken welke redenen hier nog meer ter grondslag liggen en nemen vervolgens gerichte maatregelen. Bijvoorbeeld het opzetten van bewustwordingscampagne met de top vijf meest gemaakte scheidingsfouten en praktische tips voor beter scheiden.



Aanbeveling 15: Het tegengaan van verspilling aan etensresten binnen het gemeentehuis Uit verkenning blijkt dat swill (voedselafval) de grootste afvalstroom vormt binnen het gemeentehuis (5.228 kg). Dit wijst op kansen om verspilling in de kantine en catering te verminderen. We verkennen de mogelijkheden om de hoeveelheid swill te verkleinen. Daarbij kan worden gekeken naar de samenwerking met de cateraar, bijvoorbeeld door afspraken te maken over inkoop en afvalbeheer, de swill-stroom beter te monitoren en intern aandacht te besteden aan bewustwording en gedragsverandering.



Aanbeveling 16: Mogelijkheden verkennen voor het opzetten van een monitoringstool om inzicht te krijgen in materiaalgebruik in de openbare ruimte Er is momenteel onvoldoende gestructureerde data beschikbaar over het daadwerkelijke materiaalgebruik en de milieu-impact van projecten in de GWW-sector. Daardoor ontbreekt inzicht in de gebruikte materialen en de totale milieubelasting van onze werkzaamheden. We verkennen de mogelijkheden om samen met het IB-team een monitoringstool te ontwikkelen voor structurele dataregistratie. Door het vaststellen van KPI’s en het implementeren van een uniforme monitoringsmethode krijgen we beter inzicht in onze materiaalstromen en kunnen we gericht sturen op duurzaam en circulair gebruik van materialen.



Aanbeveling 17: We vergroten kennis en bewustzijn over circulariteit in alle lagen van de organisatie Een gebrek aan kennis wordt vaak genoemd als belangrijke barrière in de transitie naar een circulaire gemeente. Binnen de organisatie bestaat nog een kloof in kennis en bewustzijn over de principes en de praktische toepasbaarheid van circulair werken. Door te lobbyen binnen verschillende teams en afdelingen, bijvoorbeeld door gesprekken te voeren, presentaties te geven en pilots uit te voeren, in vroeg stadium betrokken te zijn bij projecten, vergroten we op een laagdrempelige manier het bewustzijn en de kennis over de circulariteit en zorgen we voor verandering.

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

5. MONITORING In het (nog op te stellen) uitvoeringsprogramma werken we dit onderdeel verder uit. Daarin worden de vastgestelde aanbevelingen geconcretiseerd en worden indicatoren en KPI’s opgesteld om zowel het proces als de effecten te kunnen meten.

6. FINANCIERING Dit hoofdstuk wordt verder uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma. Voor de uitvoering van de aanbevelingen vragen we geen extra financiering. Deze kosten worden gedekt vanuit CDOKE-regeling. Indien extra budget nodig is dan wordt het meegenomen in de begroting/perspectiefnota.

7. CONCLUDEREND Met dit ambitiedocument en werkend vanuit de bestaande beleidskaders en de resultaten uit de Verkenning CE gaan we aan de slag om onze strategische doelen te realiseren. Na het vaststellen van de ambities en de voorgestelde aanbevelingen zullen we deze nader uitwerken in een uitvoeringsprogramma.

Stap voor stap gaan we op weg naar een Noordoostpolder waarin circulair wonen, werken en leven vanzelfsprekend is. En waar het ook voor de volgende generaties fijn en toekomstbestendig is.

25

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

8. BIJLAGEN • Wat is een circulaire economie? • Beleidscontext • Begrippenlijst circulaire economie

8.1

Wat is een circulaire economie?

In de huidige, grotendeels lineaire economie worden steeds nieuwe grondstoffen gebruikt om producten te maken die na gebruik als afval eindigen. Dit systeem gaat uit van onbeperkte beschikbaarheid van grondstoffen, maar die aanname komt steeds meer onder druk te staan door schaarste, milieubelasting en bevolkingsgroei. Daarom werken we aan de overgang naar een circulaire economie, waarin producten, onderdelen en materialen zo hoogwaardig en zo vaak mogelijk opnieuw worden gebruikt. Daarmee behouden we de waarde van grondstoffen, beperken we de winning van nieuwe materialen en verminderen we de druk op het milieu. Een circulaire economie vraagt om andere keuzes: producten ontwerpen die langer meegaan, reparatie en hergebruik stimuleren, en recycling toepassen waar nodig. Ook nieuwe vormen van gebruik, zoals delen in plaats van bezitten, dragen bij aan een toekomstbestendige economie binnen de grenzen van onze leefomgeving18.

Figuur 6: Lineair versus circulair R-ladder als strategie voor de circulaire economie Een circulaire economie gaat verder dan recyclen of hergebruik. Het begint met de vraag of een product echt nodig is en, zo ja, hoe het zo kan worden ontworpen dat het minimale impact heeft op grondstoffen en emissies. Ook het verlengen van de levensduur via onderhoud, reparatie en renovatie is daarbij cruciaal. De R-ladder brengt deze strategieën overzichtelijk in beeld en laat zien dat hoe hoger een strategie staat, hoe 18

Wat is een circulaire economie? - afval circulair

26

Ambitiedocument Circulair en verantwoord gebruik van materialen en grondstoffen

27

circulairder en efficiënter zij is. Het hoogste niveau (Refuse/Rethink) verdient de voorkeur, omdat hier de meeste grondstoffen worden bespaard. Veel organisaties gebruiken de R-ladder dan ook als praktisch handvat om inzicht te krijgen in grondstoffenstromen en stappen te zetten naar een circulaire toekomst19.

Figuur 7: R-ladder met strategieën van circulariteit

Toekomstbeeld: Nederland circulair in 2050 In een circulaire economie gaat niets verloren en is alles ontworpen voor hergebruik, met respect voor de grenzen van de planeet. Grondstoffen worden maximaal hergebruikt of herbestemd, waardoor er geen restafval of milieubelasting meer overblijft. Producten worden gemaakt van hernieuwbare, gerecyclede of biobased materialen, ontworpen voor een lange levensduur, eenvoudig onderhoud, reparatie en demontage, en geproduceerd zonder fossiele grondstoffen of schadelijke emissies. Het traditionele lineaire model van kopen, gebruiken en weggooien is vervangen door circulaire modellen zoals huren, delen, leasen en refurbished producten, waarbij producenten en leveranciers langer verantwoordelijk blijven voor hun producten. Ketens zijn korter en efficiënter, en het gebruik van primaire grondstoffen wordt drastisch beperkt; nieuwe materialen worden alleen toegepast als ze volledig hernieuwbaar zijn. Zo ontstaat een wereld waarin economische activiteit niet ten koste gaat van de planeet, waarin innovatie hand in hand gaat met duurzaamheid, en waarin producten, diensten en grondstoffen circulair en regeneratief zijn ontworpen20.