CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

Plan van Aanpak Herplant bomen gemeente Noordenveld.pdf

Oordeelsvormende vergadering 14 september 2022, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Plan van aanpak Bomenherstel8.562 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Plan van aanpak Herplant bomen Noordenveld

0

In opdracht van: Gemeente Noordenveld Foto’s: Witteveen Groenprojecten en Advies, tenzij anders vermeld

Auteur

Datum

Versie

Documentnummer

Linda Zijlstra

22-06-2022

Definitief

220509.D1.herplantNoordenveld

Adres

Internet

Telefoon

E-mail

Skilpaed 42 9035 AN Dronrijp

witteveenadvies.nl

0517-842038

info@witteveenadvies.nl

1

Inhoudsopgave 1.

2.

3.

Inleiding ................................................................................................................................................... 4 1.1

Aanleiding ....................................................................................................................................... 4

1.2

Doelstelling ..................................................................................................................................... 4

Locatiebeschrijving .................................................................................................................................. 5 2.1

Gemeente Noordenveld .................................................................................................................. 5

2.2

Bomenbestand ................................................................................................................................ 6

2.3

Stormlocatie .................................................................................................................................... 6

2.4

Plangebied ...................................................................................................................................... 6

Scenario’s ................................................................................................................................................ 7 3.1

Herplanten op oorspronkelijke locatie ............................................................................................. 7

3.1.1 Herplant 1:1 op de oorspronkelijke locatie ........................................................................................ 7 3.1.2. Herplant met inachtneming vergroten biodiversiteit en klimaatadaptatie ...................................... 7 3.1.3 Herplant boom in verloren vierkante meters .................................................................................... 7 3.2 4.

Creëren voedselbos ......................................................................................................................... 8

Uitwerking scenario’s ............................................................................................................................... 9 4.1

Herplant bomen ............................................................................................................................ 10

4.1.1 Herplant 1:1 op oorspronkelijke locatie .......................................................................................... 10 4.1.2 Herplant met inachtneming vergroten biodiversiteit en klimaatadaptatie ......................................11 4.2

Voedselbos .................................................................................................................................... 18

4.2.1 Voordelen van een voedselbos ....................................................................................................... 18 4.2.2 Potentiële locaties voedselbossen ................................................................................................. 19 5.

Kostenraming ........................................................................................................................................ 23 5.1

Herplant bomen ............................................................................................................................ 23

5.2

Creëren voedselbos ...................................................................................................................... 23

6.

Meerjarenplan ........................................................................................................................................ 25

7.

Risicoanalyse ......................................................................................................................................... 28 7.1

Kansen .......................................................................................................................................... 28

7.2

Risico’s .......................................................................................................................................... 28

Verwijzingen .................................................................................................................................................. 29 Bijlagen .......................................................................................................................................................... 30 Bijlage 1. Memo plan van Aanpak herplant bomen

gemeente Noordenveld .................................................31

Bijlage 2. Detailoverzicht herplant bomen ter versterking van de Laanstructuur ..............................................33 Bijlage 3. Detailoverzicht herplant bomen ter vergroting van de biodiversiteit ............................................... 35

2

3

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding

De gemeente Noordenveld is een groene gemeente met ongeveer 48.000 bomen in eigendom. Met 1,6 bomen per inwoner is dat drie keer zoveel als het gemiddelde in Nederlandse gemeenten (bomenbeleidsplan, 2018). Dit is een kwaliteit die door inwoners en bezoekers wordt gewaardeerd en die moet worden gekoesterd (bomenbeleidsplan, 2018). Ook wil de gemeente Noordenveld de hooggewaardeerde cultuurhistorische landschappen en natuurgebieden blijven beschermen, beleven en benutten (omgevingsvisie, 2017). Tijdens de zomerstorm in de nacht van 4 op 5 juni 2019 zijn in de gemeente Noordenveld naar schatting 800 bomen verloren gegaan. Vanwege bovenstaande aspecten wil de gemeente Noordenveld de tijdens de storm verloren gegane bomen opnieuw herplanten binnen de gemeentegrenzen.

1.2

Doelstelling

Na de storm van 2019 is er tot dusver geen sprake geweest van herplant van de verloren bomen. De wens van de gemeente is dat deze bomen binnen afzienbare tijd herplant worden. In het kader daarvan heeft de Raad van de gemeente Noordenveld op 8 november 2021 een motie aangenomen om de verloren gegane bomen te herplanten. In de begroting van 2022 is hier nog geen aandacht aan besteed. Echter is er wel sprake van urgentie om in 2022 te beginnen met een georganiseerde herplant. In het kader van bovenstaande heeft de Raad gevraagd om vóór 1 mei 2022 te komen met een plan van aanpak over hoe deze herplant vorm kan krijgen. Dit plan van aanpak biedt daarom een specificering van wenselijke herplant scenario’s, waarbij rekening wordt gehouden met het versterken van de cultuur- en landschapsstructuur en klimaatadaptatie. De bijbehorende kosten en risico’s worden eveneens meegegeven evenals een spreiding van de werkzaamheden.

4

2.

Locatiebeschrijving

2.1

Gemeente Noordenveld

De gemeente Noordenveld (zie figuur 1) is te verdelen in het laagveen ontginningslandschap ten noorden van Roden en de N372, het esdorpenlandschap in het midden van de gemeente, en het hoogveen ontginningslandschap in het zuiden.

F IGUUR 1. GEMEENTE N OORDENVELD ( GEMEENTE NOORDENVELD 2020)

Het laagveen ontginningslandschap kenmerkt zich door langgerekte kavels die door sloten zijn gescheiden. De directe omgeving van de wegdorpen heeft een kleinschalig besloten karakter met houtsingels op de perceelsgrenzen (Gemeente Noordenveld, 2020). Het esdorpenlandschap beslaat het centrale deel van de gemeente Noordenveld. Als gevolg van insnijding van beken in het dekzand- en keileemplateau is een glooiend landschap ontstaan met onder andere Hunebedden, grafheuvels en Celtic fields als meest tastbare overblijfselen uit de eerste bewoning van het gebied. De lagergelegen beekdalen zijn van oorsprong in gebruik als weiland of hooiland en de hogere delen bestaan uit bossen en heidevelden. De dorpen aan de randen van de beekdalen worden gevormd door houtsingels en houtwallen, erfbeplanting en eikenhakhoutbosjes (strubben) (Gemeente Noordenveld, 2020). Helemaal in het zuiden van de gemeente Noordenveld, ter hoogte van Veenhuizen, evenals ten westen van Roden, bevindt zich het hoogveen ontginningslandschap. “Dit landschap kenmerkt zich

5

door een zo recht mogelijk gegraven hoofdkanaal, met haaks daarop een zestal wijken met een onderlinge afstand van 750 meter. Halverwege deze afstand delen kavelsloten de grote verkavelingsblokken op. Langs de structuren worden eikenlanen aangeplant die de rechtlijnigheid versterken” (Gemeente Noordenveld, 2020).

2.2

Bomenbestand

Het bomenbestand (bomenbeleidsplan, 2018) van de gemeente Noordenveld bestaat voor 97% uit eik, berk, beuk, linde en es (zie tabel 1). Het merendeel daarvan (73%) bestaat uit de eik (Quercus). Deze boom wordt oorspronkelijk veel gebruikt op de brinken en in de Drentse strubben (eikenhakhoutbos) en heeft daarmee een belangrijke cultuurhistorische waarde die moet worden behouden. Omdat deze boom goed gedijt op droge en voedselarme staanplaatsen en relatief goed bestand is tegen strooizout en winterse invloeden, is de boom zeer geschikt voor de armere Drentse zandgronden en voor aanplant in de openbare ruimte en langs wegen. Naast de zomereik zijn de berk ( resp. Betula) veel aangeplant in singels, erfbosjes en als laanbeplanting. Hetzelfde geldt voor de es (Fraxinus) in de lagere en nattere delen van de gemeente (het esdorpenlandschap). Ook de linde (Tilia) maakt een groot deel uit van het gemeentelijk bomenbestand, maar is voornamelijk aangeplant als knotlinde op het boerenerf. De beuk (Fagus) wordt voornamelijk langs uitvalswegen als laanbeplanting aangeplant. (Bomenbeleidsplan, 2018) T ABEL 1 BOMENBESTAND GEMEENTE N OORDENVELD Wetenschappelijke naam

Nederlandse naam

Quercus Tilia Betula Fraxinus Fagus Totaal

Eik Linde Berk Es Beuk

2.3

Aantal bomen in gemeente 35314 2364 3990 1615 3496 46779

Percentage van totaal 73% 5% 8% 3% 7% 97%

Stormlocatie

De storm is gedurende de nacht van 4 op 5 juni 2019 in een baan over Roden en Peest heengetrokken. Deze baan gaat onder meer van het Leekstermeer naar de Turfweg in Leutingewolde, de Meerweg in Nietap en de Hoofdweg in Peest (noord naar zuid).

2.4

Plangebied

Vanwege de impact van de storm op het noorden en midden van de gemeente, richt dit plan zich op de herplant van bomen in Leutingewolde, gelegen in het laagveen ontginningslandschap, en de dorpen gelegen in het Esdorpenlandschap, te weten Roden, Nietap, Peize, Roderesch en Peest (zie het rode kader in figuur 1). Daarnaast wordt binnen de gemeente Noordenveld gekeken naar mogelijke locaties voor het verhogen van de biodiversiteit en het toepassen van klimaatadaptieve maatregelen.

6

3.

Scenario’s

Voorafgaand aan het opstellen van het plan van aanpak is door Witteveen Groenprojecten en Advies een memo opgesteld met mogelijke scenario’s die ingezet kunnen worden voor het herplanten van de verloren bomen (zie bijlage 1). Het bespreken van het memo met de betrokkenen heeft uitgewezen dat de prioriteit van de gemeente ligt bij het herplanten van de verloren gegane bomen op de oorspronkelijke locatie, waarbij wordt gewerkt aan een versterking van de cultuur- en landschapsstructuur en waarbij de Bossenstrategie in acht wordt genomen. Op locaties waar de cultuur- en landschapsstructuur (zoals een laanstructuur) niet aangetast zal worden, wordt gewerkt aan het vergroten van de biodiversiteit en het toepassen van klimaatadaptieve maatregelen. Tevens is het aanleggen van een voedselbos/klimaatbos een wenselijk scenario. Bij de herplant van bomen zal zoveel mogelijk gebruik worden gemaakt van inheemse soorten. Binnen de bebouwde kom en op locaties waar de cultuurhistorische elementen niet worden aangetast kunnen echter ook uitheemse bomen of gecultiveerde soorten worden geplant. Het aanplanten van bomen op industrieterreinen, in woonwijken en op schoolpleinen worden niet opgenomen in dit plan van aanpak, omdat hiervoor vanuit de gemeente al initiatieven zijn uitgewerkt. Zo worden nieuwbouwwijken klimaatadaptief ingericht waardoor de vergroening al wordt ingezet.

3.1

Herplanten op oorspronkelijke locatie

Bij het herplanten van de bomen op de oorspronkelijke locatie zijn er drie verschillende mogelijkheden: 3.1.1 Herplant 1:1 op de oorspronkelijke locatie Zodra door de gemeente inzichtelijk is gemaakt waar welke soorten bomen verloren zijn gegaan kunnen de bomen 1:1 vervangen worden. Hiermee wordt de cultuur- en landschapsstructuur zoals die voor de storm bestond hersteld. 3.1.2. Herplant met inachtneming vergroten biodiversiteit en klimaatadaptatie Op locaties waar de cultuur- en landschapsstructuur er niet door aangetast wordt, bijvoorbeeld in of nabij herontwikkeling en nieuwbouw, kunnen de verloren gegane bomen 1:1 vervangen worden door bomen waarvan de kroon tot volledige grootte kan uitgroeien. Op deze manier wordt het aanzicht in de straat in eerste instantie niet gewijzigd, doordat de boom op dezelfde locatie wordt geplaatst als de verloren gegane boom. Echter is het mogelijk dat er een andere soort wordt geplaatst dan voorheen, waardoor de biodiversiteit toeneemt en – omdat de volledig kroonprojectie tot uiting komt – de boom klimaatadaptief gezien de meeste functies heeft. 3.1.3 Herplant boom in verloren vierkante meters Klimaatadaptief gezien kan ook worden gekeken naar het aantal vierkante meter (verder: m2) boom dat verloren is gegaan en dit aantal m2 te herplanten.

Hierbij hoeft dan niet alleen naar bomen te worden gekeken, maar kan ook worden gewerkt met bijvoorbeeld heester- of bosplantsoenvlakken. Op deze manier wordt de verloren CO2-reductie opgevangen. Ook kan hiermee de kans op hittestress worden voorkomen en/of verlaagd. Hittestress doet zich namelijk voor op plaatsen

7

(voornamelijk de bebouwde kom) waar zich op warme dagen relatief hoge temperaturen voordoen (Waterschap Noorderzijlvest, 2020). Met name bij deze laatste optie, waarbij het aantal verloren m2 boom wordt vervangen in plaats van het aantal bomen, kan ook worden gedacht aan het inzetten van bijvoorbeeld een voedselbos.

3.2

Creëren voedselbos

Binnen het stedelijk gebied kan worden gezocht naar plaatsen om een voedselbos te realiseren. Een voedselbos is een klein bos van met name inheemse soorten dat is aangelegd om voedsel te leveren. Het bestaat uit meerdere lagen van hoge notenbomen tot lagere fruitbomen, bessenstruiken, groenten en bodembedekkers. Tegelijkertijd kunnen vogels profiteren van dit voedselbos als ook besdragende struiken worden toegevoegd zoals de meidoorn, lijsterbes of Gelderse roos. Het voedselbos levert daarmee een hoge biodiversiteit aan zowel flora als fauna en dient als geschikte klimaatadaptieve maatregel voor het tegengaan van hittestress in het stedelijk gebied.

8

4. Uitwerking scenario’s Binnen de gemeente Noordenveld zijn tijdens de storm naar schatting 800 bomen verloren gegaan. In dit hoofdstuk worden de in hoofdstuk 3 genoemde gewenste scenario’s “herplanten op de oorspronkelijke locatie” en het “creëren van een voedselbos” uitgewerkt om de gemeente een plan te geven, inclusief de geraamde kosten, waarmee men de Raad kan adviseren. In hoofdstuk 2.2 bomenbestand, is aangegeven dat 97% van het gemeentelijk bomenbestand bestaat uit de eik, linde, berk, es en beuk. Omdat niet bekend is welke boomsoorten verloren zijn gegaan, is van deze tabel uitgegaan bij de uitwerking van de hierboven genoemde scenario’s. Voor het scenario “herplant bomen” is gerekend met het vervangen van 700 bomen (n=700; tabel 2). Voor het scenario “creëren voedselbos” is uitgegaan van het aantal vierkante meters kroonprojectie van 100 bomen (n=100) dat verloren is gegaan als deze 1:1 zou worden vervangen. Uit tabel 3 valt op te maken dat er in de ideale situatie 20.600 m2 kroonprojectie wordt vervangen. Bij het herplanten van deze bomen zal, waar wenselijk, niet enkel worden gekeken naar oorspronkelijk in de gemeente aanwezige soorten (zie tabel 1), maar wordt juist de kans gegrepen om soorten aan te planten die de biodiversiteit vergroten en die klimaatadaptief gezien de meeste functies hebben. T ABEL 2 AANTAL TE HERPLANTEN BOMEN

73%

Herplant n bomen herplanten 511

Voedselbos n bomen vervangen in m2 73

5%

35

5

8%

56

8

3%

21

3

7%

49

7

Overig

4%

28

4

Totaal

100%

700

100

Boomsoort

Eik Linde Berk Es Beuk

Boomgrootte

% bomenbestand

1e grootte A 2530m 1e grootte A 2025m 1e grootte B 1520m 1e grootte A 2530m 1e grootte A 2535m

T ABEL 3 OPPERVLAKTE VOEDSELBOS Boomsoort

Eik

Linde

Berk

Es

Beuk Overig Totaal

Boomgrootte 1e grootte A 25-

% bomenbestand 73%

Creëren voedselbos Kroondiameter Kroonprojectie >15m

30m 1e grootte A 20-

5%

>15m

8%

5-10m

3%

>15m

7%

>15m

4%

Nader bepalen

25m 1e grootte B 1520m 1e grootte A 2530m 1e grootte A 2535m

15x15 = 225m2 15x15 = 225m2 10x10 = 100m2 15x15 = 225m2 15x15 = 225m2 Nader bepalen

Kroonprojectie x n bomen herplanten 225m2 x 73 =

M2 herplanten 16.425 m2

225m2 x 5

1.125 m2

100m2 x 8

800 m2

225m2 x 3

675 m2

225m2 x 7

1575 m2

Onbekend

Nader bepalen 20.600 m2

9

4.1

Herplant bomen

4.1.1 Herplant 1:1 op oorspronkelijke locatie De gemeente Noordenveld spreekt in haar omgevingsvisie uit dat zij binnen de kaders van de groenvisie de in de gemeente aanwezige beeldbepalende structuren in boombeplantingen wenst te behouden (omgevingsvisie, 2017). In het kader daarvan wordt geadviseerd om de bomen zoveel mogelijk 1:1 te herplanten op de oorspronkelijke locatie, zodat de bestaande cultuurhistorische waarde evenals de laanstructuur behouden blijft. Dit advies wordt ondersteund door de gevoerde gesprekken met de groenbeheerders en de wethouder: hieruit is naar voren gekomen dat de prioriteit ligt bij het herplanten van bomen op de oorspronkelijke locatie. De straten die door de gemeente zijn aangedragen als geschikte locatie voor het herplanten van de bomen zijn als volgt (zie figuur 2): ▪

Roden:

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Leutingewolde: Foxwolde Nietap: Peize: Roderesch: Peest:

Hullenweg, Statenlaan, Hofstedenlaan, Binnenhof, Leeksterweg, De Zulthe, Lindelaan, Acacialaan, Larixlaan, Cederlaan, Ceintuurbaan Noord, Kamperfoelie, de Hop, de Hulst, Zulthereschweg, Oosteinde en Elswout de Turfweg, Haarveensedijk Meerweg (loopt ook een initiatief via Landschapsbeheer Drenthe). Zuurseweg Hoofdweg Hoofdweg

Een deel van deze straten (cursief en onderstreept in bovenstaand overzicht) is ingericht volgens de van oorsprong in de gemeente Noordenveld aanwezige oude laanstructuur. Om deze oude laanstructuren, evenals de verdere cultuur- en landschapsstructuur in het gebied te behouden, zal bij de herplant gebruik worden gemaakt van de van oorsprong aanwezige bomen in de laagveenontginnings- en esdorplandschappen zoals beschreven in het boombeleidsplan en de Noordenveldse kwaliteitsgids. In Roden, Roderesch, Peest, Peize, Nietap, Leutingewolde en Foxwolde zouden, voor het versterken van de laanstructuur in totaal 233 bomen (zie tabel 4) geplaatst kunnen worden, ervan uit gaande dat een oriënterende KLICmelding aantoont dat de locaties daadwerkelijk geschikt zijn. Bijlage 2 toont een gedetailleerde uitwerking van de aantallen per straat. F IGUUR 2. OVERZICHT STRATEN VOOR HERPLANT

10

T ABEL 4. HERPLANT BOMEN TER VERSTERKING VAN DE LAANSTRUCTUUR Straat + plaatsnaam Hullenweg, Roden Hoofdweg, Roderesch Hoofdweg, Peest Zuurseweg, Peize Meerweg, Nietap Turfweg, Leutingewolde Haarveensedijk, Foxwolde Totaal

Aantal bomen 38 8 46 19 85 16 21 233 bomen

4.1.2 Herplant met inachtneming vergroten biodiversiteit en klimaatadaptatie Aan de Kastelenlaan (10 bomen), Leeksterweg (12 bomen) en de secr. Buitenveldlaan/Boskamp (35 bomen) heeft al herplant plaatsgevonden. Bij de herplant in deze straten zijn, naast oorspronkelijk in het bomenbestand aanwezige soorten, ook andere boomsoorten als de esdoorn (Acer), den (Pinus), tamme kastanje (Castanea sativa), honingboom (Sophora japonica), zoete kers (Prunus avium ), tulpenboom (Liriodendron tulpifera) aangeplant. Deze combinatie van verschillende boomsoorten, samen met besdragende soorten als de lijsterbes en het toepassen van het bloemenmengsel M5 trekt bijvoorbeeld vogels, vlinders en bijen aan en versterkt zo de biodiversiteit, maar draagt ook bij aan het behoud van deze bedreigde diersoorten (ministerie van LNV, z.d.). Ook zorgt het toevoegen van een kruidenmengsel rondom de bomen ervoor dat de beheerkosten lager uitvallen, omdat er minder vaak gemaaid hoeft te worden. De hierboven genoemde soorten kunnen in de straten worden geplaatst die niet onder de oude laanstructuren vallen.

In de door de gemeente aangewezen straten Ceintuurbaan Noord, de Hulst, de Zulthe, Elswout, Hofstedenlaan, Leeksterweg, Statenlaan en Oosteinde, allen gelegen in Roden, zouden op deze manier 217 bomen geplaatst kunnen worden (zie tabel 5) ervan uit gaande dat een oriënterende KLIC-melding aantoont dat de locaties daadwerkelijk geschikt zijn. Bijlage 3 geeft een gedetailleerde weergave van het aantal bomen dat per straat geplant kan worden. T ABEL 5. H ERPLANT BOMEN TER VERGROTING VAN DE BIODIVERSITEIT EN KLIMAATADAPTATIE Straat + plaatsnaam Acacialaan Cederlaan Ceintuurbaan Noord De Hop De Hulst De Zulthe Elswout Hofstedenlaan Kamperfoelie Leeksterweg Lindelaan Larixlaan Statenlaan Oosteinde Zulthereschweg

Aantal bomen 7 4 13 8 18 20 10 26 2 36 8 9 34 14 8

Totaal

217 bomen

11

Het planten van bomen vergroot niet alleen de biodiversiteit, maar draagt ook bij aan het groene karakter die de bewoners van de gemeente Noordenveld zo waarderen (Omgevingsvisie, 2017). Daarnaast versterkt het ook de ecologische waarde van de bebouwde omgeving en is het een klimaatadaptieve maatregel (stichting RIONED, z.d.) met een fors positieve invloed: bomen in het stedelijk gebied zorgen middels verdamping (van regenwater) voor een grotere luchtvochtigheid en dragen zo bij aan een reductie van de CO2, een verlaging van de temperatuur en het binden van fijnstof. Tevens is er in laaggelegen gebieden en gebieden waar de infiltratiecapaciteit laag is een grote kans op ophoping van water en mogelijk wateroverlast bij een hoosbui. Met name het stedelijk gebied is hier gevoelig voor vanwege de aanwezigheid van asfalt, beton en tegels. De klimaatatlas Noordoost Nederland (Waterschap Noorderzijlvest, 2020) geeft weer op welke locaties een relatief hogere of juist lagere temperatuur te verwachten is op een warme zomerdag en waar zich water ophoopt bij een hevige stortbui. Hieruit is op te maken dat er zich binnen de gemeente Noordenveld relatief weinig locaties bevinden waar hogere temperaturen te verwachten zijn op zomerse dagen. De echt warmere gebieden centreren zich op de bedrijventerreinen in het noordoosten van Roden.

Ook de winkelstraat in Roden geeft ditzelfde beeld (zie figuur 3). Daarnaast zijn in woonwijken binnen de gemeente relatief hogere temperaturen te verwachten ten opzichte van de buitenwijken. Verder is te zien dat parkeerplaatsen en pleinen het meest vatbaar zijn voor de ophoping van water (en mogelijk wateroverlast) bij een hoosbui.

F IGUUR 3. HITTEKERNEN RODEN OP DE BEDRIJVENTERREINEN ( ROOD ) EN IN DE WINKELSTRAAT (BLAUW )

Potentiële locaties De gemeente Noordenveld heeft in haar omgevingsvisie aangegeven in 2040 klimaatneutraal te willen zijn (omgevingsvisie, 2017). Naast het herplanten van bomen op de oorspronkelijke locatie, is in dit plan van aanpak daarom ook gekeken naar de kansen die er liggen om de ecologische waarde van het stedelijk gebied te vergroten en versterken en de CO2 uitstoot te compenseren. In de gevoerde gesprekken is naar voren gekomen dat de gemeente zelf al stappen onderneemt in het vergroenen van de bedrijventerreinen. In dit plan van aanpak zullen de bedrijventerreinen daarom buiten beschouwing worden gelaten. Wel is gekeken naar de mogelijkheid voor het planten van bomen in onder meer de winkelstraat (Heerestraat) van Roden, evenals op bestaande

12

parkeerterreinen en pleinen, voor zover deze niet de cultuur-en landschapsstructuur van bijvoorbeeld de brinken aantast.

R ODEN LINDELAAN & CEDERLAAN Aan de Lindelaan (tussen de Acacialaan en de Goudenregenstraat) bevindt zich een speeltuintje met een glijbaan en veertoestel. Deze drie grasveldjes (zie blauwe arcering in figuur 4) zouden kunnen worden ingericht als multifunctionele speelplaats en klimaatbosje. Ditzelfde zou gerealiseerd kunnen worden aan de Cederlaan (tussen Ceintuurbaan Noord en Lindelaan; zie rode arcering in figuur 4). Doordat op de grasvelden tussen de Cederlaan en de Lindelaan al bomen staan, wordt ook een natuurlijke stepping stone in stand gehouden, waardoor er verbinding is tussen beide bosjes (zie groene pijl in figuur 4). Ook bevindt het zich midden in een woonwijk waar op warme dagen sprake is van een relatief hogere temperatuur (zie figuur 5) Op deze manier zouden minimaal 12 bomen van verschillende groottes gerealiseerd kunnen worden.

F IGUUR 4. LOCATIE LINDELAAN & C EDERLAAN

F IGUUR 5. R ELATIEVE WARMTE LINDELAAN & C EDERLAAN

13

BINNENHOF De grasvelden aan de Binnenhof in Roden (zie rode arcering in figuur 6) zouden kunnen worden ingericht als multifunctionele speelplaats en klimaat-, vogel- en/of voedselbosje. Door op deze plaats meer biodiversiteit te creëren wordt het groene landschap rondom de Maatlanden (zie blauwe arcering in figuur 6) versterkt. In combinatie met andere struikgewassen zouden hier minimaal 8 bomen geplant kunnen worden van verschillende groottes. F IGUUR 6. LOCATIE BINNENHOF

ZULTHERESCHWEG Op de kadastrale percelen RDN01 I 5659 & RDN01 I 3506 hebben in het verleden sociale huurwoningen gestaan. Deze wijk bestaat ook deels uit sociale huur. Om de gezondheid in dit soort wijken te verbeteren zou, indien de percelen in eigendom zijn van de gemeente, een combinatie tussen een speeltuin met een vogelen voedselbosje gecreëerd kunnen worden, eventueel als participatieproject met de buurt. Omdat het in een woonwijk is gelegen, gelijk naast de industriegebieden van Roden (zie figuur 7) , heeft een gebied een relatief hogere temperatuur bij warme dagen (Waterschap Noorderzijlvest, 2020). Een voedselbosje op deze F IGUUR 7. R ELATIEVE WARMTE ZULTHERESCHWEG plek kan bijdragen aan een gezondere leefomgeving. Hier zouden 15 bomen van verschillende groottes geplaatst kunnen worden. Naast de straten die door de gemeente zijn aangewezen, kan ook op onderstaande locaties herplant plaatsvinden als klimaatadaptieve maatregel en vergroting van de biodiversiteit: PARKEERTERREIN WINKELGEBIED H EERESTRAAT Op de parkeerplaats aan de westzijde van het winkelgebied van Roden (zie figuur 8) kunnen, indien voldoende ondergrondse ruimte wordt gewaarborgd conform het handboek bomen, 10 bomen worden geplaatst ter compensatie voor relatief hoog te verwachten temperatuur op een warme dag. F IGUUR 8. RELATIEVE WARMTE PARKEERPLAATS RODEN

14

Daarnaast loopt de parkeerplaats enigszins af, waardoor zich aan de zuidzijde van de parkeerplaats water ophoopt bij een hoosbui (zie figuur 9). Door het planten van bomen zou dit afgevangen kunnen worden.

F IGUUR 9. WATERDIEPTE PARKEERPLAATS

H OEFBLAD, R ODEN Aan het hoefblad in Roden ligt een grasveld (zie figuur 10) dat voornamelijk in gebruik lijkt als trapveldje. Op figuur 11 is vervolgens te zien dat het bij hevige regenval ook een veld is waar zich veel water verzamelt dat mogelijk overlast kan geven. Door hier een wadi met 2 bomen te plaatsen kan deze wateroverlast afgevangen worden.

F IGUUR 10. LOCATIE HOEFBLAD RODEN

F IGUUR 11. WATERDIEPTE HOEFBLAD

15

PEIZE Zonnehof, Peize Het veld aan de Zonnehof in Peize (zie figuur 12) nabij bejaardenwoningen biedt kansen voor participatie met de buurt als bijvoorbeeld een vogelbosje of vlinderidylle wordt aangelegd. Ook geeft het verlichting van de hittestress op warme dagen (zie figuur 13) en door een wadi aan te leggen kan ook wateroverlast bij hevige regenval (zie figuur 14) voorkomen worden. Hierbij zal rekening gehouden moeten worden met het huidige uitzicht van de bewoners. F IGUUR 12. L OCATIE Z ONNEHOF , P EIZE

F IGUUR 13. RELATIEVE WARMTE ZONNEHOF

F IGUUR 14. WATERDIEPTE Z ONNEHOF

VEENKUIL , PEIZE Op dit veld (figuur 15) aan de Veenkuil in Peize staan momenteel twee berken. De blinde gevel van de woning is zeer aanwezig en kan minder opvallend worden gemaakt door 2 bomen te planten. Door samen met de buurt een vogelbosje of vlinderidylle te creëren kan participatie verhoogd worden. Ook zou het mogelijk zijn om een wadi aan te leggen.

F IGUUR 15. LOCATIE V EENKUIL PEIZE

16

Samengevat kunnen er tenminste 266 bomen worden geplaatst ter vergroting van de biodiversiteit (217 bomen, zie tabel 5) en als klimaatadaptieve maatregelen (zie tabel 6). T ABEL 6. HERPLANT BOMEN ALS KLIMAATADAPTIEVE MAATREGELEN Straat + plaatsnaam Lindelaan & Cederlaan Binnenhof Zulthereschweg Parkeerplaats Heerestraat Hoefblad Veenkuil, Peize

Aantal bomen 12 8 15 10 2 2

Totaal

49 bomen

17

4.2

Voedselbos

Een voedselbos is een ecosysteem waarbij bomen en struiken in meerdere vegetatielagen zijn aangeplant en volop eetbare producten leveren (Voedselbos Schijndel, 2019; Grean Deal voedselbossen, 2020). Een volwaardig voedselbos beslaat tenminste 0,5 ha grond en bestaat uit een kruinlaag van hogere bomen en minimaal drie andere vegetatielagen van respectievelijk lagere bomen, struiken, kruiden, bodembedekkers, ondergrondse gewassen en klimplanten, en heeft een rijk bosbodemleven (Green Deal voedselbossen, 2020; Buiter, 2017). Voedselbossen binnen het stedelijk gebied kleiner dan 0,5 ha kunnen wel worden ingericht en beheerd volgens dezelfde principes in diversiteit, gelaagdheid, levende bodem en ecologisch beheer, maar heten officieel geen voedselbos, maar bijvoorbeeld een eetbare groenstrook. In hoofdstuk 3 is vermeld dat om volledig te compenseren voor de verloren gegane bomen er 20.600m2 moet worden terug geplant. Het is denkbaar dat dit niet te realiseren valt binnen de gemeente Noordenveld. Daarom zouden meerdere locaties kunnen worden aangewezen, zodat dit aantal vierkante meters zoveel mogelijk wordt benaderd, waarbij de rest wordt opgevangen door het planten van bomen. Ook zullen in de voedselbosjes bomen geplant worden die meetellen.

4.2.1 Voordelen van een voedselbos Duurzaamheid Een voedselbos draagt bij aan de vergroening en verduurzaming van de stedelijke omgeving doordat het water vasthoudt (waterretentie), de bodem verrijkt en via verdamping de omgeving verkoelt. Waterretentie van het voedselbos kan worden versterkt door een deel ervan in te richten als wadi. Als laatste dragen voedselbossen sterk bij aan klimaatmitigatie doordat zij vooral in de groeifase veel CO2 opnemen uit de atmosfeer en dit vasthouden in de bodem en biomassa (Buiter & de Waard, 2017). Hiermee kan een voedselbos een deel van de tijdens de storm verloren gegane opslag van CO2 door bomen vervangen. Op deze manier wordt bijgedragen aan de ambitie van de gemeente Noordenveld om in 2030 dé duurzaamste gemeente van Drenthe te zijn. Biodiversiteit Een voedselbos verhoogt de lokale biodiversiteit omdat het, door de gelaagdheid en verscheidenheid aan eetbare soorten een geschikt habitat vormt voor vogels, kleine zoogdieren, amfibieën en reptielen. Door hier gericht op in te zetten, bijvoorbeeld door een deel van het voedselbos in te richten als klimaat- en vogelbos, maar ook het plaatsen van insectenhotels en vleermuiskasten, kan de biodiversiteit en de ecologische waarde een extra boost gegeven worden. Ook leent een vogelbosje zich bij uitstek voor het versterken van de historische landschapsstructuur.

Kleine houtwallen en houtsingels als afscheiding van bijvoorbeeld een moestuin binnen het voedselbos leveren nestgelegenheid, beschutting en voedsel voor vogels. Vitaliteit, betrokkenheid en gezondheid Een andere ambitie die de gemeente Noordenveld heeft uitgesproken in haar omgevingsvisie 2030 is: “in 2030 heeft Noordenveld een levendige, vitale samenleving; iedereen telt mee, doet mee en draagt bij”. Een voedselbos is uitermate geschikt voor het bereiken van deze ambitie: binnen de gemeente is er goed contact met enkele wijk- en belangenverenigingen. Dit contact zou ingezet kunnen worden om vrijwilligers aan te trekken voor het beheer van het voedselbos. Een voedselbos verwacht vooral in de eerste 5-7 jaren slechts een beperkte mate van beheer, die met behulp van vrijwilligers goed kan worden overzien: het maaien van (toegangs)paden, het verwijderen van zaailingen en het eventueel beschermen van smakelijke bomen en planten tegen vraat zijn de voornaamste beheerwerkzaamheden. Participatie van bewoners draagt ook bij aan de vitaliteit

18

doordat men er sneller wandelend of op de fiets op uit gaat. Ook kan de oogst leiden tot een gezonder en gevarieerder eetpatroon van omwonenden. Kostenbesparend In navolging van bovenstaande participatie van omwonenden, wat de beheerkosten drukt, is een voedselbos voornamelijk zelfvoorzienend, waardoor veel minder inspanning in het beheer hoeft te worden geleverd dan bijvoorbeeld het regelmatig maaien van gazons. Desondanks vergt de realisatie van een voedselbos in eerste instantie wel enige (financiële) inspanning door bijvoorbeeld de eventuele aankoop van grond. De meeste kosten komen echter voort uit het ontwerp, de aanleg, het grondverzet en de aan te leggen infrastructuur. De kosten van het plantmateriaal zijn daarentegen relatief laag doordat er veel gebruik gemaakt wordt van overlevende soorten die ieder seizoen doorgroeien tot ze volgroeid zijn en dan nog jaren productief blijven. 4.2.2 Potentiële locaties voedselbossen Om geschikt te zijn als potentiële locatie voor een voedselbos moet vooraf worden gekeken naar de bodemgesteldheid en omgevingskenmerken van de locatie evenals ecologisch relevante factoren ten aanzien van de bodem (grondsoort- en structuur, mineralengehalte, grondwaterstand en bodemleven) en het klimaat. Deze controle is niet opgenomen in dit plan van aanpak.

Bij de keuze voor potentiële locaties is gekeken naar bestaande groenstroken binnen het gemeentelijk areaal waarbij omvorming tot een voedselbos de huidige cultuur- en landschapsstructuur niet aantast (conform de gidsprincipes uit de Noordenveldse kwaliteitsgids). Net als bij het herplanten van bomen is ook hier gekeken naar locaties van mogelijke waterophoping bij een hoosbui en waar een relatief hoge temperatuur te verwachten is op een warme zomerse dag. Locatie 1. Groenstrook nabij christelijke basisschool de hoeksteen, Roden. Deze groenstrook (zie figuur 16) is aangedragen door de gemeente Noordenveld als potentiële locatie voor een voedselbos. De groenstrook, gelegen op het kadastrale perceel RDN01 K 883 heeft een oppervlakte van 1900 m2 en is gelegen binnen een locatie die als warmer aangemerkt wordt ten tijde van zomerse dagen.

F IGUUR 16. LOCATIE & RELATIEVE WARMTE “DE HOEKSTEEN ” 11

19

Een concept voor de inrichting van dit voedselbosje is te zien in figuur 17. De bestaande beplanting blijft behouden en wordt aangevuld met enkele grote notenbomen zoals de walnoot en tamme kastanje (groene bomen in de afbeelding). Daarnaast worden verspreid over het perceel, in clusters, meerdere fruitbomen geplaatst, zoals appel- en perenbomen (de gele bomen in figuur 17). Het gras wordt aangevuld met kruidenmengsels. Ook worden twee moestuintjes aangelegd met verschillende soorten groenten als wortels en sla, maar ook fruit zoals aardbeien. Deze moestuinen worden gescheiden van het omliggende grasland met een vlechthaag van bijvoorbeeld meidoorn. Vlechtheggen zijn uitermate geschikt voor vogels en dienen als bescherming. Maar ook zijn vlechtheggen landschapselementen die van nature in Drenthe voorkomen en daarmee ook de cultuurhistorie benadrukken.

F IGUUR 17. VOEDSELBOS LOCATIE “DE H OEKSTEEN ”

Naast de locatie die door de gemeente is aangewezen zijn er in Roden (locatie 2) en Norg (locatie 3), nog twee potentieel geschikte locaties voor voedselbossen aanwezig:

20

Locatie 2: Nijlandspark Dit grasperceel (zie linkerzijde figuur 18) (gras- en kruidachtige) met kadastrale aanduiding RDN01 I 5183 is gelegen nabij gymzaal Nijlandsdijk aan het Nijlandspark in Roden, midden in een woonwijk en ten noorden van woonzorgcentrum “interzorg de Hullen”. FIGUUR 18. L OCATIE NIJLANDSPARK (LINKS ) EN VERLENGING GROEN KARAKTER ( RECHTS ) Het heeft een kadastrale oppervlakte van 7570 m2, waarvan ongeveer 6570 m2 onbebouwd en geschikt is voor een voedselbos. Hierbij moet echter worden opgemerkt dat enkel de strook met bomen en bosschages rondom het veld in eigendom zijn van de gemeente, maar het grasveld zelf niet.

F IGUUR 19 R ELATIEVE WARMTE “NIJLANDSPARK ”

F IGUUR 20. WATERDIEPTE BIJ HEVIGE REGENVAL

Door de samenwerking te zoeken met de eigenaar van het veld en gezamenlijk een voedselbos te creëren wordt het groene karakter ten noorden van deze locatie gevolgd en versterkt (zie rechterzijde figuur 18). Zoals te zien op figuur 19 valt het veld precies tussen twee gebieden met een relatief hogere temperatuur op warmere dagen en zou daarmee zeer geschikt zijn om de warmte, zoals beschreven in hoofdstuk 4.1, af te vangen. In het omliggende gebied blijft ook, in verhouding, veel water staan bij hevige regenval (zie figuur 20). Door het voedselbos te combineren met een wadi, kan de waterafvoer bevorderd worden.

21

Locatie 3: de Klencke Aan de straat de Klencke, aan de rand van Norg, is

het kadastrale perceel NOR00 R 2296 gelegen (zie figuur 21). Voor het gemeentelijk beheer is dit perceel geclassificeerd als grasland overig. Een groot deel van dit perceel is ingericht als trapveldje. Ook is het tegen een bosplantsoen (gemengd bos; kadastrale aanduiding NOR00 X 214) gelegen. De rand van dit perceel zou over de gehele lengte kunnen worden gebruikt als voedselbos, klimaatbos en vogelbos, waarbij het trapveldje blijft bestaan. Op deze manier zou ongeveer 2300 m2 geschikt kunnen worden gemaakt als voedselbos zonder dat het open karakter van het veld komt te vervallen. Om een volwaardig voedselbos te creëren zou het zelfs samengevoegd kunnen worden met het naastgelegen bosplantsoen (kadastrale aanduiding: NOR00 X 214).

F IGUUR 21. L OCATIE DE KLENCKE

Samenvattend kan worden geconcludeerd dat minimaal 10.770 m2 beschikbaar is binnen de gemeente voor het creëren van voedselbossen. Inclusief de locaties aan de Zulthereschweg (1950 m2) in Roden en Zonnehof in Peize (600 m2) geeft dat een totaal van 12.720 m2 aan geschikte oppervlakte voor een voedsel- klimaat en/of vogelbosje (zie tabel 7). T ABEL 7. AANPLANT M2 VOEDSELBOS Locatie + plaatsnaam CBS de Hoeksteen, Roden Nijlandspark, Roden De Klencke, Norg

Aantal m2 1900 6570 2300

Zonnehof, Peize Zulthereschtweg, Roden

897 1053

Totaal

12.720 m2

22

5.

Kostenraming

5.1

Herplant bomen

Voor de herplant van bomen kan uit worden gegaan van een kostenpost van € 1000,- per boom. In deze kosten zitten onder andere het bestellen van het plantmateriaal, grondverbetering- en bewerking, het graven van het kuilgat, het aanplanten van de boom, de boompalen, boomband en eventuele drainage. Ook de nazorg en het beheer van de bomen is in dit bedrag opgenomen. Bij het herplanten van bomen op de parkeerplaats van de Heerestraat in Roden moet rekening gehouden worden met extra kosten voor het openbreken van de parkeerplaats, het afvoeren van de vrijgekomen bestrating evenals het creëren van voldoende ondergrondse ruimte voor de boom. Daarmee komen de kosten hiervoor met een bedrag van € 4000,- per boom hoger uit dan het herplanten van een boom in de berm of op een grasveld. Vanwege eerder gevoerde gesprekken door de gemeente over het aanplanten van extra bomen op deze locatie, zijn de 10 bomen echter opgevoerd bij “aanplant biodiversiteitsbomen”, in plaats van deze als aparte kostenpost op te nemen in de kostenraming. Het totaalbedrag voor het herplanten van bomen ter versterking van de laanstructuur en het verhogen van de biodiversiteit langs wegen en in woonwijken komt in totaal op € 499.000, - (zie tabel 8). T ABEL 8. K OSTENRAMING HERPLANT BOMEN Wat Aanplant laanstructuurbomen Aanplant biodiversiteitsbomen Totaal

Aantal (stuks/uren) 233 266*

Kosten per stuk/uur € 1000,€ 1000,-

Totaal € 233.000, € 266.000, € 499.000, -

* dit betreft het totaal aantal van 266 mogelijke bomen die ingezet kunnen worden ter verhoging van de biodiversiteit, inclusief de 10 bomen die potentieel op de parkeerplaats van de Herestraat in Roden geplaatst kunnen worden.

5.2

Creëren voedselbos

In het geval waarbij de verloren gegane bomen worden vervangen door vierkante meters aan voedselbos, vogelbos, klimaatbos of vlinderidylle, moet worden uitgegaan van een bedrag van € 15,per vierkante meter. Voor het vervangen van het volledig aantal van 20.600m2 zoals vermeld in hoofdstuk 3, zal rekening gehouden moeten worden met een bedrag van 20.600x € 15,- = 309.000, -. Echter is binnen de gemeente, zoals vermeld in hoofdstuk 4.2 momenteel een totaal van 12.720m2 (62%) aan potentiële locaties beschikbaar gevonden. In voedselbossen worden ook bomen geplant. Door hier uit te gaan van het planten van 233 (kruin-, lagere- en fruit-) bomen wordt gecompenseerd voor het gemiste aantal bomen bij de 1:1 herplant (n=201 bomen) evenals de gemiste aantal m2 (n=38 bomen) waardoor het totaal aantal te planten bomen (n=800) wordt behaald. Voor elke van deze bomen moet uit worden gegaan van dezelfde kosten per boom zoals vermeld in hoofdstuk 5.1, te weten € 1000,- per boom, exclusief nazorg. De kosten voor het opzetten van de voedselbossen, zonder participatie en bijdragen van bijvoorbeeld dorpsbelangen en woningstichtingen, komt dan neer op €429.800,- (zie tabel 9).

23

T ABEL 9. KOSTENRAMING VOEDSELBOS Wat

Aantal (m2/stuks/uren)

Aanleg voedselbossen Aanplant bomen Totaal

12.720 239

Kosten per m2/stuk/uur € 15,€ 1000,-

Totaal

€ 190.800 € 239.000 € 429.800, -

Om de herplant van de bomen, zoals beschreven in dit plan van aanpak, is een totaalbedrag van €928.800,- benodigd. Door de werkzaamheden te spreiden zoals beschreven in het meerjarenplan (zie hoofdstuk 6) zullen deze kosten over meerdere jaren kunnen worden uitgespreid.

24

6. Meerjarenplan De werkzaamheden en kosten voor het herplanten van bomen zijn verdeeld over 4 jaren met daaropvolgend 5 jaren aan nazorg. Jaar 10 is het laatste jaar dat is meegenomen in dit plan van aanpak (zie tabel 10). In dit meerjarenplan wordt gesproken over de VOORBEREIDING van werkzaamheden. Hierbij moet worden gedacht aan het doen van een KLIC-melding waarmee de geschiktheid van de potentiële wordt getoetst in verband met mogelijk aanwezige leidingen. Ook het maken van groenplannen per beoogde locatie valt onder de voorbereidingen van de werkzaamheden. Ook wordt gesproken over AANPLANT VAN BOMEN EN /OF VOEDSELBOS . Bij aanplant moet worden gedacht aan het bestellen van het plantmateriaal, grondverbetering- en bewerking, het graven van het kuilgat, de aanplant zelf, het plaatsen van boompalen- en banden en het aanleggen van eventuele drainage.

Jaar 1 Algemeen ▪ De door de Raad aangenomen motie om de bomen te herplanten die tijdens de zomerstorm van 2019 verloren zijn gegaan wordt in april 2022 door Witteveen Groenprojecten en Advies verwerkt tot een plan van aanpak waarmee de Raad kan worden geadviseerd. ▪ Vervolgens kan dit plan van aanpak tijdens de Raadsvergadering worden gepresenteerd. ▪ Als de Raad akkoord heeft gegeven, kan worden gekeken naar de inpassing van de algehele begroting voor de duur van het project. Bomen ter versterking van de laanstructuur ▪ De begroting voor het aanplanten van de laanbomen ter versterking van de laanstructuur wordt vastgesteld. ▪ Ook wordt gestart met de voorbereiding voor het herplanten van de laanstructuurbomen. ▪ De ontwerpen kunnen vervolgens ter inzage worden gelegd, waarbij in de tijdrekening wordt gehouden met eventuele zienswijzen en bezwaarschriften.

Jaar 2 Bomen ter versterking van de laanstructuur ▪ Voorafgaand aan het planten van de bomen, dient een KLIC-melding te worden gedaan. ▪ In maart/april en oktober/november kan de aanplant van de bomen ter versterking van de laanstructuur plaatsvinden. ▪ Na de aanplant van de laanbomen begint ook de nazorg van de laanbomen. Dit duurt tot en met jaar 7, waarna overgegaan wordt op het bestendig beheer. ▪ Na het planten van de bomen dient ook het beheersysteem (BOR) evenals de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) te worden bijgewerkt. Voedselbos ▪ De begroting voor het aanplanten van de voedselbossen wordt vastgesteld. ▪ Ook wordt gestart met de voorbereidingen voor het aanleggen van de voedselbossen. ▪ De ontwerpen kunnen vervolgens ter inzage worden gelegd, waarbij in de tijdrekening wordt gehouden met eventuele zienswijzen en bezwaarschriften; ▪ Omdat bij voedselbossen wordt gerekend op buurtparticipatie worden in dit jaar meerdere communicatiemiddelen worden aangewend om informatie te verschaffen.

25

Buurtbijeenkomsten in mei en oktober kunnen worden gebruikt voor het werven van vrijwilligers.

Jaar 3 Bomen ter versterking van de laanstructuur ▪ Nazorg & beheer Voedselbos ▪ Voorafgaand aan het aanleggen van het voedselbos, dient een KLIC-melding te worden gedaan. ▪ In maart/april en oktober/november kan de aanplant van de voedselbossen plaatsvinden. ▪ De nationale boomfeestdag (3e woensdag in maart) kan worden ingezet als feestelijke opening voor de projecten. ▪ Na de aanleg van de voedselbossen begint ook de nazorg en het beheer in samenwerking met de vrijwilligers. Dit duurt tot en met jaar 8, waarna overgegaan wordt op het bestendig beheer. ▪ Na het aanleggen van het voedselbos dient ook het beheersysteem (BOR) evenals de BGT te worden bijgewerkt. Bomen ter verhoging van de biodiversiteit ▪ De begroting voor het aanplanten van bomen ter verhoging van de biodiversiteit wordt vastgesteld. ▪ Ook wordt gestart met de voorbereidingen voor het aanleggen van de voedselbossen. ▪ De ontwerpen kunnen vervolgens ter inzage worden gelegd, waarbij in de tijdrekening wordt gehouden met eventuele zienswijzen en bezwaarschriften.

Jaar 4 Bomen ter versterking van de laanstructuur ▪ Nazorg & beheer Voedselbos ▪ Nazorg & beheer Bomen ter verhoging van de biodiversiteit ▪ Voorafgaand aan het planten van de bomen, dient een KLIC-melding te worden gedaan. ▪ In maart/april en oktober/november kan de aanplant van de bomen ter verhoging van de biodiversiteit plaatsvinden. ▪ Na de aanplant van de biodiversiteitsbomen begint ook de nazorg. Dit duurt tot en met jaar 9, waarna overgegaan wordt op het bestendig beheer. ▪ Na het planten van de bomen dient ook het beheersysteem (BOR) evenals de BGT te worden bijgewerkt.

Jaar 5 t/m jaar 10 Bomen ter versterking van de laanstructuur ▪ Nazorg & beheer Voedselbos ▪ Nazorg & beheer Bomen ter verhoging van de biodiversiteit ▪ Nazorg & beheer

26

T ABEL 10 MEERJARENPLAN

27

7.

Risicoanalyse

Deze risicoanalyse beperkt zich tot het vermelden van de kansen die er voor de gemeente Noordenveld liggen bij het herplanten van de bomen evenals de risico’s die hieraan zitten.

7.1

Kansen

▪ Het Fonds Leefbaarheid heeft een jaarlijks geldpotje van € 5000,-. Deze zou nog verder kunnen worden aangevuld door de gemeente. Dit bedrag zou, in overleg, kunnen worden aangewend voor de realisatie van voedselbossen; ▪ Buurtparticipatie zorgt voor lagere beheerkosten voor de gemeente doordat een deel van het beheer door vrijwilligers wordt uitgevoerd; ▪ Voor de Meerweg in Nietap loopt ook al een initiatief van het Landschapsbeheer Drenthe. Mogelijk zouden de kosten voor het herstellen van de laanstructuur aan deze weg worden gedeeld door de gemeente en het Landschapsbeheer. ▪ Ook al kan met de Bossenstrategie nog geen rekening worden gehouden bij het opstellen van dit plan van aanpak door de zienswijze die de gemeente heeft ingediend, toch zou het goed mogelijk zijn dat er vanuit de provincie in de toekomst geld vrij komt voor de realisatie van verschillende projecten zoals de voedselbossen; ▪ De woningstichting(en) Actium, Woonborg en Woonzorg Nederland zouden kunnen worden aangeschreven met het verzoek om financieel bij te dragen aan de vergroening van de leefomgeving; ▪ Door bloemen- en kruidenmengsels rond de aangeplante bomen te zaaien worden de beheerkosten verlaagd omdat er minder vaak bij de bomen gemaaid hoeft te worden. Tegelijkertijd wordt de biodiversiteit op deze plaatsen verhoogd.

7.2 ▪ ▪ ▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Risico’s

De bij 7.1 genoemde kansen zijn eveneens risico’s voor de gemeente: als er geen geld vrij komt zal de gemeente de kosten volledig zelf moeten dragen; Als de Raad geen geld en/of toestemming geeft om de plannen uit te voeren zal men opnieuw moeten nagaan hoe de herplant van de bomen kan worden ingericht; De groenplannen moeten ter inzage worden aangeboden. Mogelijk komen hier zienswijzen op en/of bezwaarschriften waardoor de planning niet wordt gehaald of het gehele project niet door kan gaan; De KLIC-melding kan aangeven dat bepaalde locaties die men in gedachten heeft voor het planten van bomen ongeschikt is; Tussen het opstellen van dit plan van aanpak en bestellen van het plantmateriaal zit enige tijd, waardoor de prijzen vanwege schaarste en/of inflatie kunnen stijgen; Het plantmateriaal bevat mogelijk een aantal bomen die ongeschikt zijn om te planten. Daarom moet bij de bestelling rekening gehouden worden met een inboet van 10%; Na het planten van de bomen kan er een droge of juist zeer natte periode optreden die ongunstig is voor de groei van de bomen. Hierdoor zullen de kosten voor nazorg stijgen; Bij het opstellen van dit plan van aanpak is ervan uitgegaan dat de gemeente de plannen zelf uitvoert. Indien de gemeente dit uitbesteed aan een externe partij zal rekening gehouden moeten worden met hogere kosten vanwege inhuur.

28

Verwijzingen Bomenbeleidsplan, 2018., Bomenbeleidsplan Noordenveld Herziening 2018, gemeente Noordenveld. Omgevingsvisie, 2017., Omgevingsvisie Noordenveld 2030 – Transparant, Leefbaar, Groen, Ondernemend, Duurzaam, Gemeente Noordenveld. Gemeente Noordenveld, 2020. De Noordenveldse Kwaliteitsgids – gebiedseigen door ontwikkelen op basis van ruimtelijke karakteristieken, gemeente Noordenveld Ministerie van LNV, z.d. Nederlandse rode lijsten https://minlnv.nederlandsesoorten.nl/content/rode-lijsten Stichting RIONED, z.d. De effectiviteit van klimaatadaptatiemaatregelen. https://klimaatadaptatienederland.nl/publish/pages/160788/de_effectiviteit_van_klimaatadaptatie maatregelen_2019_1_3.pdf Waterschap Noorderzijlvest, 2020. Klimaatatlas Hitte Noordoost Nederland, 2 september 2020. https://noorderzijlvest.maps.arcgis.com/apps/MapSeries/index.html?appid=2175f067c68445aaa911 3c489ef4ab75 Voedselbos Schijndel, 2019., https://www.voedselbosschijndel.nl/het-plan/ Green Deal voedselbossen, 2020. Factsheet voedselbossen voor provincie, gemeente en waterschap Buiter, M., 2017. Wat doet een voedselbosbouwer en wat is een voedselbos? Voedselbosbouw Nederland Buiter, M & de Waard, F., 2017. De kosten en baten van een voedselbos. Voedselbosbouw Nederland

29

Bijlagen

30

Bijlage 1.

Memo plan van Aanpak herplant bomen gemeente Noordenveld

In 2019 zijn er tijdens een storm in Noorderveld naar schatting 800 bomen verloren. Er wordt een plan van aanpak opgesteld voor het herplanten van deze bomen. Deze memo is opgesteld voorafgaand aan het plan van aanpak, om de verschillende kansen op een rij te zetten. Met deze memo willen wij de wethouder informeren en een richting vragen waarin wij het plan van aanpak op moeten stellen. Fruitbomen Bij de basisscholen zijn pleinen aangelegd voor spelen en ontwikkelen. Op deze pleinen kunnen fruit- en/of vruchtenbomen worden geplant, bijvoorbeeld bij elke school 5 bomen. Dit kunnen hazelnoot, tamme kastanje, walnoot of fruitbomen zoals appel of peer zijn. De leerlingen kunnen meehelpen om deze bomen te planten en de vruchten zelf opeten of er kan iets van gemaakt worden zoals appelmoes. Dit is goed voor educatie, klimaatadaptatie en de bewustwording van de voordelen van een groene leefomgeving. Voedselbos Binnen het stedelijk gebied kan gezocht worden naar plekken om een voedselbos te realiseren. Een voedselbos bestaat voornamelijk uit inheemse soorten waar men fruit, noten, wortels of blad kan oogsten. Een voedselbos zou ook meteen kunnen dienen als vogelbosje. Er kunnen besdragende struiken worden geplant zoals meidoorn, lijsterbes, of Gelderse roos. In de winter eten veel vogels van deze bessen.

Bomen implementeren bij nieuwbouwprojecten Bij nieuwbouwprojecten kunnen bomen of groen meteen worden ingepast. Groen kan de verbinding zijn tussen de woonwijken, er kunnen wandel- of fietspaden door het groen worden aangelegd. Ook is er misschien een optie om als gemeente woningstichtingen te ondersteunen met het vergroenen van hun kavels. Bossenstrategie De provincie Drenthe wil door middel van de bossenstrategie zorgen voor uitbreiding van de huidige bossen en het versterken van landschapselementen. Daarom is het een optie om de bomen terug te planten in de vorm van bos, wat een verbinding kan geven tussen de huidige bossen en het stedelijk gebied in de gemeente. Er wordt gebruik gemaakt van inheemse boomsoorten, die van oudsher voorkwamen in de regio. Klimaatadaptief en biodivers In en rondom het stedelijk gebied kan gebruik worden gemaakt van diverse boomsoorten. Dit zorgt voor meer biodiversiteit. Ook kan op plekken waar wateroverlast of hittestress plaatsvindt, bomen worden geplant die deze effecten verminderen. Een boomsoort met een grote kroon kan zorgen 31

voor veel schaduw, wat de hittestress vermindert. Bij wateroverlast kunnen er bomen worden geplant die water vasthouden in de bodem. Bomen terug planten op de oorspronkelijke locaties Het is ook een optie om de bomen op de locaties waar ze zijn omgewaaid weer terug te planten. Bij het terug planten zijn er kansen om andere boomsoorten of boomgroottes te gebruiken. Boomstructuur Vanuit de omgevingsvisie komt naar voren dat het belangrijk is om de bestaande landschappelijke structuur te behouden en te versterken. Boomfeestdag De bomen kunnen worden terug geplant tijdens de nationale boomfeestdag. Deze dag kan worden gebruikt als belangrijk communicatiemiddel richting inwoners. Het is een goede gelegenheid om kinderen en ouders te vertellen over de gemeentelijke groenvisie en om hen bij het groen in de omgeving te betrekken. Bomen uitdelen aan inwoners Het uitdelen van bomen aan inwoners brengt meer bewustwording voor het vergroenen van hun tuinen. Een voordeel van het planten van bomen op particuliere grond kan zijn dat bomen vaak meer ruimte hebben om te groeien en iets verder van wegen afstaan. Landschappelijke inpassing Bomen kunnen worden gebruikt voor het inpassen van gebouwen in het omliggende landschap. Het aanbrengen van bomen bij bedrijventerreinen of zonneweides geeft een heel andere uitstraling.

De bomen rondom de bedrijventerreinen zorgen voor de vermindering van lichthinder, dit is vooral belangrijk voor natura2000 gebieden. Recreatiebosjes Er kunnen bosjes worden aangelegd waar specifieke recreatiegelegenheid is. Bijvoorbeeld een bosje waar met een mountainbikeroute, met een kabouterpad of met een blote voeten pad. Productiebos De bomen kunnen terug worden geplant in een productiebos voor de houtoogst. Dit hout kan worden verwerkt binnen de gemeente op verschillende manieren. Bijvoorbeeld door het hout te versnipperen en de snippers te gebruiken in speeltuinen.

32

Bijlage 2. Detailoverzicht herplant bomen ter versterking van de Laanstructuur Roden

Hullenweg, Roden Tussen okster en Liester Tussen Liester en Grasbroek Tussen Grasbroek en Stinseweg Tussen Stinsenweg en de manege Tussen Manege en Norgerweg

12 6 13 4 3

Totaal Hullenweg

38 bomen

Peest

Hoofdweg, Peest Tussen Peesterstraat en Hulligtenweg Tussen Hulligtenweg en einde Peest Buiten bebouwde kom

4 6 36*

Totaal Hoofdweg 46 bomen * Buiten de bebouwde kom zou, ter versterking van de laanstructuur een fors aantal bomen geplaatst kunnen worden. Omdat het een smalle weg betreft, kunnen deze trapsgewijs (bijv. 10 in de linkerberm, 10 in de rechterberm) geplaatst worden. Langs deze weg staat veel berk, daarom uitgegaan van een onderlinge afstand van 10 m. Roderesch

Hoofdweg, Roderesch Tussen Evangelische gemeente en Esweg Tussen Esweg en 30 km zone Roderesch

3 5

Totaal Hoofdweg

8 bomen

Peize

Zuurseweg, Peize Zuurseweg 2 Zuurseweg 8 Kruising Zuurseweg met Molenweg en Dalkruidlaan Grasveldjes Zuurseweg/Dalkruidlaan Grasveldjes Zuurseweg/Hogeweg

1 Boom vervangen 1 2 10* 5*

Totaal Zuurseweg 19 bomen * kan eventueel ingezet voor het vergroten van de biodiversiteit

33

Nietap

Meerweg , Nietap Tussen rotonde en boerderij Lindenstein Tussen boerderij Lindenstein (#16) en driesprong

5 80

Totaal Meerweg 85 bomen * Conform de door de gemeente aangeleverde bomenkaart (GIS) stonden op dit stuk aan de rechterzijde alleen al 84 bomen, nu nog 11. Om dit te herstellen, kunnen minimaal 80 bomen geplaatst worden Leutingewolde

Turfweg, Leutingewolde Turfweg 11 Turfweg 7 Turfweg 5A t/m Turfweg 3 Turfweg 3 – kruising met de ring

6 4 3 3

Totaal Turfweg

16 bomen

Foxwolde

Haarveensedijk, Foxwolde Tussen Damweg en Haarveen Tussen Haarveen en Roderwolderweg

3* 16*

Totaal Haarveensedijk 21 bomen * De rechterzijde van de berm is bijna geheel leeg en zou gebruikt kunnen worden voor het versterken van de laanstructuur. Mogelijk is hier echter de wens om het zicht op het open landschap te behouden. Derhalve geen bomenaanplant aan de rechterzijde berm gepland

34

Bijlage 3. Detailoverzicht herplant bomen ter vergroting van de biodiversiteit Statenlaan, Roden Tussen Hofstedenlaan en Schonauwen (oost) Tussen Hofstedenlaan en Schonauwen (schoolzijde) Tussen Schonauwen en Slotlaan

10* 4* 20*

Totaal Statenlaan 34 bomen * Vanwege voldoende ruimte (ook ondergronds) kan hier gekozen worden voor 1e grootte bomen, waarbij gekeken kan worden naar verschillende soorten t.b.v. stimulatie biodiversiteit. Indien gekozen wordt voor 2e- of 3e grootte bomen, kunnen meer bomen worden geplaatst

Hofstedenlaan, Roden Bushalte “Statenlaan” zuidzijde Tussen Statenlaan en Havezathenlaan Tussen Havezathenlaan en Kastelenlaan

3* 7* 16*

Totaal Hofstedenlaan 26 bomen * Vanwege voldoende ruimte (ook ondergronds) is hier gekozen voor 1e grootte bomen, waarbij gekeken kan worden naar verschillende soorten t.b.v. stimulatie biodiversiteit. Indien gekozen wordt voor 2e- of 3e grootte bomen, kunnen meer bomen worden geplaatst

De Zulthe, Roden Rotonde tot J.p. Santeeweg Grasveld bij Rotonde richting Roden Berm op kruising met Ceintuurbaan west

3 10 7

Totaal de Zulthe

20 bomen

De Hulst, Roden Straat Grasveld op kruising met de Klimop* Grasveld bij de Hulst 36-42 Grasveld op kruising met de Hazelaar

3 8 4 3

Totaal de Hulst 18 bomen * Zorgen dat zicht op vijver beschikbaar blijft voor omwonenden

35

Oosteinde, Roden Opvullen ruimtes gehele straat*

14

Totaal Oosteinde 14 bomen * Op de kruising met de 2e energieweg ligt een berm waar heel goed vergroend kan worden. Het pand (Oosteinde 6, 6A en 6B) heeft in de BAG de status “Sloopvergunning verleend”. Mocht dit van de gemeente zijn, dan kan van deze kans goed gebruikt worden gemaakt. Deze optie is niet meegenomen in deze berekening.

Ceintuurbaan noord, Roden e

1 2 Grasvelden op kruising met Ceintuurbaan west & Leeksterweg Grasveld op kruising met Fletcher hotel Langewold Grasvelden tussen Fletcher hotel Langewold & Zulthereschweg Vanaf Zulthereschweg begint industrieterrein

4

Totaal Ceintuurbaan noord

13 bomen

2 7 n.v.t.

Leeksterweg, Roden Velden nabij Bushalte Leeksterweg tot aan Jasmijnlaan Jasmijnlaan tot Larixlaan

Jasmijnlaan tot Larixlaan Tussen Acacialaan en meidoornlaan

18* 7** Kruidenmengsel in middenberm met fietspad; 8* 3*

Totaal Leeksterweg 36 bomen * Middels omvorming zouden meerdere soorten bomen, evenals bomen van verschillende groottes kunnen worden geplaatst. ** Met een tussenruimte van 20 m en voldoende ondergrondse ruimte zou een overzichtelijke laanstructuur gecreëerd kunnen worden

Elswout, Roden Gehele straat

10

Totaal Elswout

10 bomen

Larixlaan , Roden Gehele straat

9

Totaal Larixlaan

9 bomen

36

Acacialaan, Roden Gehele straat

7

Totaal Acacialaan

7 bomen

Kamperfoelie, Roden Gehele straat

2

Totaal Kamperfoelie

2 bomen

De Hop, Roden Gehele straat

8

Totaal De Hop

8 bomen

37

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=96aa2393-006c-4a1a-b331-bede57312867