Perspectiefschets 2023.pdf
Tekst van het document
PERSPECTIEFSCHETS 2023 1
Inhoudsopgave 1.
Inleiding ................................................................................................................................ 3
2.
Meicirculaire 2022 en overige ontwikkelingen gemeentefonds ......................................... 5
3.
Wettelijke verplichtingen en investeringen in de organisatie .......................................... 11
4.
Actuele financiële positie ................................................................................................... 13
5.
Kaders Programmabegroting 2023 ..................................................................................... 14
Bijlagen ........................................................................................................................................... 18
2
1. Inleiding Net als vorig jaar verschijnt er dit jaar geen Perspectiefnota maar een Perspectiefschets. In deze schets informeren wij u over stand van zaken zoals we die met de kennis van nu in kaart brengen. Het vertrekpunt van deze tot op heden beleidsarme Perspectiefschets is het vastgestelde Overdrachtsdocument 2022-2026. Dit hebben we geactualiseerd met de uitkomsten van de meicirculaire 2022, de actuele wettelijke verplichtingen en de noodzakelijke investeringen in de organisatie. In deze Perspectiefschets is nog geen rekening gehouden met de vertaling van het coalitieakkoord 2022-2026 en de niet-wettelijke verplichtingen. De komende maanden gaan we verder met de voorbereidingen voor de Programmabegroting 2023 en het bijbehorende meerjarenperspectief. We werken als college toe naar een conceptbegroting 2023 -2026 die we met u begin september willen bespreken in een vervolgbijeenkomst. Meicirculaire 2022 Verleden jaar gaven wij in de Perspectiefschets aan dat we ruimte wilden laten aan de in 2022 nieuw te kiezen volksvertegenwoordiging om meer principiële keuzes te kunnen maken ten aanzien van de heroverweging van beleid. Ambities versus mogelijkheden. Die situatie lijkt met de komst van de meicirculaire 2023 mogelijk achterhaald. De uitkomsten van deze circulaire zijn positief voor de gemeente Noordenveld over de gehele bestuursperiode.
Hiermee is de begroting 2023 en het meerjarenperspectief structureel sluitend te maken. Uiteraard horen hier nog wel de nodige onzekerheden bij, waaronder de hoge prijsstijgingen waar we mee te maken hebben, de gevolgen van de oorlog in Oekraïne en andere onzekerheden als gevolg van het kabinetsbeleid. Financiële armslag voor deze onzekerheden is zeer gewenst. Wettelijke verplichtingen en investeringen in de organisatie Voor deze Perspectiefschets hebben we wettelijk verplichtingen en daarmee dus onontkoom bare ontwikkelingen in beeld gebracht en financieel vertaald. Wij informeerden u in de 1 e Trimesterrapportage 2022 over de ontwikkelingen in onze gemeentelijke organisatie. Zo besloot de ondernemingsraad haar taken neer te leggen, waardoor noodzakelijke ontwikkelingen en inspraakmogelijkheden stagneren. Maar ook de gevolgen van een overspannen arbeidsmarkt gaan niet ongemerkt aan ons voorbij. De uitstroom van personeel houdt geen gelijke tred met de instroom van nieuwe collega’s. We zijn steeds vaker genoodzaakt om tijdelijk extern in te huren om klussen ‘gedaan te krijgen’.
Om als organisatie nu verder te kunnen en niet te hoeven wachten op het moment van besluitvorming over de Programmabegroting 2023, hebben we via de bijgevoegde Knelpuntenanalyse geïnventariseerd welke zaken op korte termijn (lees: in 2022) dienen te worden aangepakt en/of ingevuld door nieuw te werven collega’s. Deze knelpuntenanalyse geeft daarnaast ook de incidentele en structurele knelpunten in de komende jaren weer. Actuele financiële positie In deze Perspectiefschets hebben we aan de hand van de hiervoor genoemde aspecten onze financiële positie geactualiseerd. Dit hebben we weer gedaan met behulp van de welbekende A3. 3
Deze vormt het vertrekpunt voor eventuele niet-wettelijke verplichtingen en de vertaling van het coalitieakkoord 2022-2026 in de Programmabegroting 2023. Kaders Programmabegroting 2023 Ten slotte is er aandacht voor de financiële kaders van de Programmabegroting 2023. Belangrijke spelregels om onze Programmabegroting 2023 en het meerjarenperspectief structureel en reëel sluitend te krijgen en te houden.
4
2. Meicirculaire 2022 en overige ontwikkelingen gemeentefonds De meicirculaire 2022 is doorgerekend en geeft het volgende beeld in totalen. bedragen x € 1.000
2022
2023
2024
5.195
2025
5.692
2026
Totaaleffect Meicirculaire 2022 (>0 is een voordeel)
3.582
7.345
4.091
af: 1. reserveringen (o.a energietoelage en decentralisatie-uitk.)
-1.509
-116
-106
-100
-100
Effect Meicirculaire 2022 na reserveringen
2.073
5.078
5.586
7.245
3.990
af: 2. correctie onderuitputting rijksuitgaven 2022 - 2025
-383
-786
-1.151
-1.576
Effect Meicirculaire 2022 na correctie onderuitputting
1.690
4.292
4.435
5.669
3.990
71
1.404
399
922
1.233
1.619
2.888
4.036
4.747
2.757
Effect op hek rondom het sociaal domein Effect ten gunste van de algemene middelen
De corona-compensatiemiddelen voor 2022, nieuwe decentralisatiebudgetten en enkele taakmutaties zijn buiten het effect op de begrotingsruimte gehouden. Voor de onderstaande bedragen geldt daarom dat hiervoor in de begroting naar verwachting nog budgetten worden aangemaakt. Reserveringen (bedragen x € 1.000)
2022
Coronacompensatie
123
Decentralisatie-uitkeringen
272
Taakmutatie Energietoelage lage inkomens
998
Overige taakmutaties Totaal
2023
2024 53
2025 53
2026 47
47
116
63
53
53
53
1.509
116
106
100
100
1. Reserveringen - onder andere taakmutatie Energietoelage en decentralisatie-uitkeringen In het beslag van de decentralisatie-uitkeringen zijn onder meer budgetten voor extra capaciteit BOA's (€ 34.000) en uitvoeringskosten klimaatakkoord (€ 230.000) opgenomen. De reservering voor de taakmutatie Energietoelage lage inkomens geeft gemeenten de mogelijkheid via categoriale bijzondere bijstand een eenmalige tegemoetkoming voor de gestegen energieprijzen toe te kennen aan huishoudens met een laag inkomen. Een bedrag van € 800 per huishou den is het uitgangspunt. Het ministerie heeft aangegeven dat gemeenten gecompenseerd worden als ze tekort komen. Het geheel levert voor de gemeente Noordenveld, ten opzichte van de begroting 2022, voor alle jaren een significante stijging op. Hierbij maken wij wel enkele kanttekeningen. In de meerjarenbegroting 2023 leiden de nieuwe kaders voor loon- en prijsstijgingen tot hogere ramingen. Beleidsintensiveringen, als gevolg van het Coalitieakkoord Rutte IV, waar tot nu toe nog geen rekening mee gehouden was, leiden mogelijk ook tot hogere uitgaven. De rente op de kapitaalmarkt stijgt, waardoor de rentelasten op toekomstige geldleningen stijgen.
Daarnaast wordt in de komende periode ook de begroting sociaal domein geactualiseerd en zal een overschot of tekort in ieder geval voor het huidige jaar en het begrotingsjaar 2023 worden verwerkt via de reserve sociaal domein. Wij adviseren daarom voorzichtig om te gaan met de aangekondigde groei (het accres 1) van het gemeentefonds. 1
Het Rijk bepaalt de omvang van het gemeentefonds in het normale begrotingsproces. Zij beweegt mee met de rijksuitgaven. Extra uitgaven en bezuinigingen hebben direct invloed op de omvang van het fonds. Deze krimpt of groeit mee met de rijksuitgaven. Deze beweging heet accres. 5
2.
Correctie onderuitputting rijksuitgaven 2022 - 2025
Het accres van het gemeentefonds is gekoppeld aan de uitgaven die het kabinet de komende jaren van plan is te doen. Valt dit straks in werkelijkheid tegen, dan zal de uiteindelijke uitkering van het gemeentefonds naar beneden worden bijgesteld. Wij stellen daarom voor om voor het huidige jaar en de komende drie jaren rekening te houden met in werkelijkheid 20% lagere rijksuitgaven. Dit levert een correctie op de berekening van het gemeentefonds in 2022 op van € 383.000 tot in € 1,6 miljoen in 2025. Vanaf 2026 wordt volgens planning de groei van het gemeentefonds losgekoppeld van de rijksuitgaven en is er voor dat jaar geen aanvullende correctie meer nodig. De belangrijkste onderwerpen uit de Meicirculaire 2022 zijn hieronder puntsgewijs uiteengezet en worden daarna individueel toegelicht. Als laatste is een financiële samenvatting opgenomen . 1. De invoering van de nieuwe verdeling van het gemeentefonds per 1 januari 2023 2. De accressen algemene uitkering vanaf 2022 tot en met 2025 3. De opschalingskorting wordt voor de jaren 2023 tot en met 2025 incidenteel geschrapt 4. Incidentele compensatie van € 1,4 miljard voor tekorten Jeugdzorg 5. Overige onderwerpen 1.
Nieuw verdeelstelsel gemeentefonds per 1 januari 2023 De huidige verdeling sluit niet goed meer aan op feitelijke kosten van gemeenten; dit geldt vooral voor het sociaal domein (achterhaalde aannames, sommige maatstaven 2 worden niet meer geactualiseerd). Hierdoor worden de middelen niet op een eerlijke manier over de gemeenten verdeeld. Hoe langer zou worden gewacht, hoe schever de verdeling wordt. In de meicirculaire 2022 is het herverdeeleffect op basis van het jaar 2022 door het rijk bekend gemaakt: voor Noordenveld een structureel nadeel van € 240.000 (€ 7,68 per inwoner). Binnen de opbouw van de gemeentefonds (sociaal domein 3, klassiek domein 4 en de verevening van eigen middelen 5) zijn echter wel grote verschuivingen te zien: - sociaal domein: -/- € 2,4 miljoen; - klassiek domein: + € 7,2 miljoen; - verevening eigen middelen: -/- € 5 miljoen. Bovenstaande verdeling hoort bij het jaar 2022. Ondanks dat het nieuwe verdeelstelsel ingaat per 2023 is het exacte effect vanaf 2023 niet door het rijk gepubliceerd en ook niet te berekenen.
2 De Rijksoverheid kijkt bij de verdeling van het gemeentefonds onder meer naar:
aantal inwoners; aantal jongeren; aantal bijstandsontvangers; oppervlakte van de gemeente. Deze kenmerken heten maatstaven. 3 Jeugd, WMO en Participatie 4 O.a.: Infrastructuur, ruimte en milieu, Sport, cultuur en recreatie en Onderwijs 5 Iedere gemeente wordt geacht circa 3% uitgaven te dekken uit eigen middelen. Drie onderdelen: belastingen, grondexploitatie & overige inkomsten (treasury, deelnemingen). 6
2. Algemene uitkering uit het gemeentefonds In de meicirculaire 2022 zijn de accressen vanaf 2022 bijgewerkt. Voor alle jaren vanaf 2022 is sprake van een opwaartse bijstelling van het accres. De accressen zijn hoger dan aangekondigd in de voorgaande circulaires. Daarnaast zijn de accressen hoger dan eerder gemeld in de maartbrief 2022 en bijgesteld op basis van de Voorjaarsnota van het rijk. De cumulatieve mutaties ten opzichte van de septembercirculaire 2021 zijn als volgt (daarachter cursief het effect voor Noordenveld): - 2022: € 1.008 miljoen -> € 1.008 miljoen (€ 1,6 miljoen); - 2023: € 1.544 miljoen -> € 2.552 miljoen (€ 4,2 miljoen); - 2024: € 1.588 miljoen -> € 4.140 miljoen (€ 6,7 miljoen); - 2025: € 1.075 miljoen -> € 5.215 miljoen (€ 8,5 miljoen); - 2026: € 2.404 miljoen -> € 2.811 miljoen (€ 4,6 miljoen); - 2027: € 1.082 miljoen -> € 3.893 miljoen (€ 6,3 miljoen). In de jaren 2022 tot en met 2025 zijn de hogere accressen het gevolg van extra rijksuitgaven voor vennootschapsbelasting, de koppeling van de AOW-uitkering met het wettelijk minimumloon (dat stapsgewijs wordt verhoogd), het verlenen van rechtsherstel aan belastingplichtigen in box 3 en defensie-uitgaven. Ook is het accres opwaarts bijgesteld als gevolg van een hogere loon - en prijsontwikkeling dan eerder werd aangenomen. De bedragen werken tot en met 2025 structureel door.
Vanaf 2026 wordt de normeringsmethodiek aangepast. Vanaf dat jaar wijzigt het accres alleen nog maar voor de loon- en prijsontwikkeling. Bij onderdeel ‘5. overige onderwerpen’ wordt hier verder op ingegaan. In het Coalitieakkoord Rutte IV zijn middelen voor de woningbouwimpuls (10 x € 100 miljoen) en volkshuisvesting (4 x € 150 miljoen) opgenomen. Deze middelen worden voor de jaren 2023 tot en met 2025 onttrokken aan het voor die jaren gereserveerde accres. In de vorm van een specifieke uitkering kunnen gemeenten vervolgens daarop een beroep doen. 3. Opschalingskorting Het kabinet heeft besloten deze kabinetsperiode de oploop van de opschalingskorting te schrappen voor de periode 2022 tot en met 2025. Voor 2022 was de oploop van de opschalingskorting voor gemeenten al geschrapt. Het gaat om een reeks die oploopt van € 400 miljoen in 2023 (effect Noordenveld: € 652.000) naar € 675 miljoen in 2025 (effect Noordenveld: € 873.000). De reeks eindigt in een korting op het gemeentefonds van € 975 cumulatief in 2026 (effect Noordenveld: € 1,6 miljoen). Deze korting is in 2026 is meegenomen in de actuele berekening van het gemeentefonds voor Noordenveld. 4.
Incidentele compensatie van € 1,4 miljard voor de tekorten Jeugdzorg In de meicirculaire is de definitieve verdeling van € 1,4 miljard voor het jaar 2023 voor compensatie van de tekorten in de jeugdzorg (effect Noordenveld: € 2,2 miljoen) opgenomen. Het kabinet gaat de komende tijd met gemeenten en andere relevante partijen verder in gesprek over de Hervormingsagenda Jeugd, die moet bestaan uit een combinatie van een set van kostenbesparende maatregelen en een financieel kader waarmee een structureel houdbaarder jeugdstelsel wordt gerealiseerd. Bij het afsluiten van de Hervormingsagenda zal het kabinet ook besluiten over de extra middelen voor 2024 en latere jaren die aan gemeenten beschikbaar gesteld worden. Voor de jaren 2023 tot en met 2026 hadden het Rijk, de VNG en het 7
Interprovinciaal Overleg (IPO) aanvankelijk afgesproken dat de gemeenten een stelpost van 75% mochten opnemen in de begroting van nog te ontvangen middelen. Bij het opstellen van deze Perspectiefschets is nog niet duidelijk of dit voor de jaren 2024 en daarna nog steeds toegestaan is. In de nieuwe berekeningen van het gemeentefonds voor Noordenveld is daarom de eerder opgenomen stelpost voor 2024 (€ 1,5 miljoen) en 2025 (€ 1,4 miljoen) vervallen. Aanvullende toelichting voor tekorten Jeugdzorg Het bedrag van de dossiers bezuinigingen en aftrekposten waar overeenstemming over is bereikt, staat voor 2023 op € 374 miljoen en loopt landelijk op tot iets meer dan € 1 miljard voor 2026. Daarnaast is nog een lijst met dossiers waar nog geen overeenstemming is bereikt. Dat levert nog onzekerheid op. Er kunnen bedragen worden bijgeboekt naar dossiers waar wel overeenstemming over is, wat leidt tot een hogere aftrekpost van het gemeentefonds. Een extra besparing in het jeugddomein in 2024 van € 100 miljoen loopt op naar € 500 miljoen in 2025 en 2026, en structureel € 511 miljoen vanaf 2027. Deze besparing is een rijksverantwoordelijkheid. Het rijk is aan zet om de besparing in te vullen met (wettelijke) maatre gelen als aanvulling op de beoogde Hervormings-agenda. Het gaat om maatregelen waarbij gemeenten minder middelen nodig hebben of waarbij alternatieve inkomsten gegeneerd worden.
5. Overige onderwerpen Btw-compensatiefonds Het plafond van het btw-compensatiefonds bedraagt € 3,6 miljard voor gemeenten in 2022. Als de gezamenlijke declaraties van gemeenten onder het plafond blijven wordt het verschil in het gemeentefonds gestort. Bij overschrijding van het plafond volgt een uitname uit het gemeen tefonds. In de septembercirculaire 2021 is een voorschot voor het jaar 2021 van € 216 miljoen verstrekt. In de meicirculaire 2022 is afrekening voor het jaar 2021 opgenomen: aanvullend € 119 miljoen (effect Noordenveld: € 194.000). De eindstand van 2021 heeft ook structurele gevolgen voor de ramingen 2022 tot en met 2026. Vanuit voorzichtigheidsoogpunt, en rekening houdende met adviezen van de provinciale toezichthouder, hebben wij 50% van de eindstand 2021 voor de komende jaren als stelpost opgenomen in de berekening van het gemeentefonds (alle jaren ongeveer € 270.000).
Integratie-uitkeringen De integratie-uitkeringen Voogdij/18+ en Inburgering worden vanaf de nieuwe verdeling van het gemeentefonds per 2023 overgeheveld naar de algemene uitkering. Voor 20 23 en verder is de algemene uitkering daarom opgehoogd met het bedrag dat beschikbaar was voor beide integratie-uitkeringen. De omvang van de integratie-uitkering Participatie wijzigt daarnaast ook als gevolg van de overheveling van de budgetten voor Nieuw Wajong en Nieuw begeleiding (exclusief beschut werk) naar de algemene uitkering per 1 januari 2023.
8
Wijzigingen integratie-uitkeringen (bedragen x € 1.000)
2022
2023
2024
2025
2026
Inburgering
9
Voogdij 18+
50
Participatie
122
-7
-20
-38
-46
Totaal
180
-7
-20
-38
-46
overgeheveld naar algemene uitkering
Aanpassing normeringsmethodiek In het Coalitieakkoord Rutte IV is besloten dat het gemeentefonds vanaf 2026 niet langer via de normeringssystematiek geïndexeerd wordt. Daarmee vervalt de koppeling aan de rijksuitgaven. Het accres wordt vanaf 2026 wel bijgesteld als gevolg van de jaarlijkse loon - en prijsontwikkeling zoals deze door het CPB wordt geraamd. Al langer leeft de behoeft e om het uitkeringsstelsel beter aan te laten sluiten bij de gewijzigde bestuurlijke verhoudingen. Het streven is om in de zomer van 2022 de Tweede Kamer nader te informeren in een Contoure nnota. Daarin moet dan staan wat de hoofdrichting wordt van een toekomst-bestendige en stabiele financieringssystematiek van gemeenten, inclusief opties voor een vergroting van het lokale belastinggebied. Vergoeding opvang vluchtelingen uit Oekraïne Om gemeenten duidelijkheid te geven over wat zij vluchtelingen kunnen bieden en welke kosten vergoed worden door het rijk, is een regeling voor een specifieke uitkering op basis van normbedragen opgesteld. In het kader van de opvang ontheemden zijn gemeenten zijn bij de opvang van Oekraïners ook verantwoordelijk voor: -
het realiseren van voldoende en adequate onderwijshuisvesting. Vergoeding vindt plaats via een specifieke uitkering, waarbij de gemeenten achteraf gecompenseerd worden voor gerealiseerde kosten;
-
het inrichten van leerlingenvervoer. Vergoeding vindt plaats via een eenmalige decentralisatie uitkering voor de periode maart - juli 2022;
-
de zorg en ondersteuning vanuit de Wmo en de Jeugdwet, en de uitvoering van het basistakenpakket Jeugdgezondheidszorg, het Rijksvaccinatieprogramma en het prenataal huisbezoek uit de Wet publieke gezondheid.
Voor de bedrijfsvoering en kosten voor GGD en veiligheidsregio’s en gemeenten moet nog een systeem voor vergoeding worden opgericht. Om de 25 veiligheidsregio’s te kunnen ondersteun en is een bedrag van ongeveer € 500.000 per maand per regio geschat. Veel mensen die uit Oekraïne zijn gevlucht, melden zich bij gemeenten. Personen met de Oekraïense nationaliteit kunnen worden ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP). Deze inschrijvingen tellen mee bij een jaarlijkse telling op 1 januari van het aantal inwoners en kunnen gevolgen hebben voor de prognose van het aantal inwoners van een gemeente.
9
Financiële samenvatting In de onderstaande tabel zijn de verschillen opgenomen tussen de berekeningen van het gemeentefonds op basis van de septembercirculaire 2021 en de meicirculaire 2022. bedragen x € 1.000 Accres (inclusief overige ontwikkelingen uitkeringsfactor) Afrekening btw-compensatiefonds 2021
2022
2023
1.683
2024
2025
2026
3.757
6.323
8.084
652
873
1.095
4.554
194
Opschalingskorting Uitkeringsbasis en hoeveelheidsverschillen
-229
-43
-163
-386
-636
Taakmutaties
1.242
2.452
237
73
78
Integratie- en decentralisatie-uitkeringen
282
47
47
47
47
Belastingcapaciteit
-14
1.074
1.031
991
946
Corona-compensatiemiddelen
47
Nieuwe taken sociaal domein
172
-1.296
-1.309
-1.326
-1.332
Stelpost: btw-compensatiefonds
114
116
116
115
115
-1.581
-1.483
-1.367
Stelpost: 75% bedragen arbitragecomm. extra bijdrage jeugd Overige kleine verschillen Effect Meicirculaire 2022 (>0 is een voordeel)
91
17
20
19
319
3.582
5.195
5.692
7.345
4.091
10
3. Wettelijke verplichtingen en investeringen in de organisatie Wettelijke verplichtingen De geïnventariseerde wettelijke verplichtingen waaraan we als gemeente te hebben voldoen zijn in dit geval structurele aanpassingen van de gemeentelijke bijdrage aan een aantal gemeenschappelijke regelingen. De hieronder gepresenteerde bedragen zijn afkomstig uit de ingediende ontwerpbegrotingen van de gemeenschappelijke regelingen. Deze kunnen nog wijzigen als gevolg van ingediende zienswijzen door afzonderlijke deelnemers aan de gemeenschappelijke regelingen. De aangepaste bijdragen dienen een plek te krijgen in de Programmabegroting 2023. De provincie ziet er op toe dat wij de exacte bedragen ramen in onze begroting die zijn toegezegd aan deze gemeenschappelijke regelingen. Dit beeld ziet er als volgt uit 6: Gemeenschappelijke regeling (bedragen x € 1.000)
Veiligheidsregio Drenthe (VRD) Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe (RUD) - Aanvullende financiering door extra middelen Rijk Zorg- en Veiligheidshuis Drenthe (ZVHD) Recreatieschap Drenthe Gemeentelijke Gezondheidsdienst Drenthe (GGD)
Publiek Vervoer
Noord Midden Drenthe (NMD)
Toename Toelichting / opmerkingen bijdrage 2023 t.o.v. 2022
62 Het meerjarig overzicht is nog niet ontvangen. 137 Ontwerpbegroting 2023 RUD -45 de verhoging van de gelden voor de RUD worden voor € 44.888 gefinancierd uit extra middelen Rijk 1 6 136 Door de nieuwe ontwikkeling zal de bijdrage voor de gemeente Noordenveld gaan stijgen. Het totaal te financieren bedrag voor de gemeente Noordenveld voor de basistaken en programma jeugd bedraagt voor 2023 € 1.311.871. Dit bedrag is exclusief de bijdrage voor Veilig Thuis Drenthe. Ten opzichte van 2022 gaat het totaal te financieren bedrag omhoog met € 135.873. 1 In 2023 maken enkele medewerkers die via de deelnemers worden ingehuurd gebruik van een pensioenregeling. In deze begroting gaan we ervan uit dat de nieuwe (vervangende) mensen in dienst komen bij Publiek Vervoer. Ten opzichte van de voorgaande begroting ontstaat er daarmee een verschuiving van de inhuurkosten naar kosten (eigen) personeel. Voor de vervanging en de borging van de kennis is in 2023 sprake van extra personeelslasten. In het boekjaar 2023 is de deelnemersbijdrage van Noordenveld geraamd op € 22.209,-. Dit is 2,5% van het totale budget van € 888.373,- dat in totaal geraamd is voor de uitvoering van het Publiek Vervoer middels de gemeenschappelijk regeling Publiek Vervoer Groningen Drenthe. 7 Voor 2022 was € 318.598 en verwacht 2023: € 325.296,Uitgangspunten voor de begroting 2023: Personele lasten met 2% verhoogd t.o.v.
begroting 2022. Algemene kosten met 4% verhoogd t.o.v. begroting 2022. Verdeelsleutel 2022 aangehouden, dit kan nog wijzigen n.a.v. gemeentefonds 2023. 305
6 De bedragen voor de GGD en NMD zijn nog onder voorbehoud.
11
Investeringen in de organisatie Zoals al gezegd verandert de omgeving waarin de gemeente Noordenveld haar werk doet in hoog tempo. Digitalisering, individualisering, (dubbele) vergrijzing, inwoners en ondernemers die hogere eisen aan de snelheid en kwaliteit van onze dienstve rlening stellen, krapte op de woningen arbeidsmarkt, crises met mondiale impact, een rijksoverheid die steeds meer taken overhevelt tegen steeds krapper wordende budgetten. Het is slechts een kleine greep uit de onderwerpen die druk van buiten veroorzaken op onze gemeente. Inmiddels hebben we (mede als gevolg van deze externe druk) ook te maken met interne druk in de organisatie. We zien een oplopend (langdurig) ziekteverzuim, we hebben moeite om vacatures te vervullen, we hebben te maken gekregen met e en aantal onvoorziene omstandigheden zoals de bodemverzakkingen in Middenveld, de neerwaartse bijstelling in het Gemeentefonds van ruim 2 miljoen euro, de opvang van Oekraïners en de Coronacrisis. Ondertussen bereiden we, na de decentralisaties in het Sociaal Domein, de komst van de tweede grote stelselwijziging voor, de Omgevingswet. Dat betekent een steeds groter beroep op onze slagvaardigheid, creativiteit, deskundigheid en flexibiliteit.
Het betekent ook meer werkdruk omdat daar waar verandering, nieuwe taken, vacatures of ziekte aan de orde is, het (tijdelijk) een extra stap van de medewerkers vraagt in onze organisatie. Naast deze ontwikkelingen zien we ook dat we zaken hebben laten liggen in de afgelopen jaren waardoor we nu toe zijn aan ‘groot onderhoud’ in de organisatie. Bovenstaande brengt spanning met zich mee in werkklimaat en werkplezier. De oplossing om te komen tot dat herstel van werkklimaat en werkplezier is geen enkelvoudige. Op meerdere terreinen en lagen is verandering, actie noodzakelijk om te komen tot verbetering van de situatie. Doel is uiteindelijk om met plezier aan het werk te zijn bij de gemeente Noordenveld en de goede dingen te doen en deze ook goed te doen. Die route is er één van "samen”. Alleen door de dialoog aan te gaan en samen de schouders er onder te zetten kunnen we werken aan herstel van werkplezier en werkklimaat. De onderwerpen werkklimaat (waaronder werkdruk) en werkplezier zijn al langere tijd onderwerp van gesprek met de Ondernemingsraad. Zij hebben vanwege het ontbreken van voldoende voortgang op de verschillende gespreksonderwerpen hun taken begin maart neergelegd. De personele problemen zijn volgens hen groot en de OR ervaart onvoldoende tijd en denkkracht in de organisatie beschikbaar om dat tot een goed eind t e brengen.
De noodzakelijke incidentele en structurele investeringen die hierbij horen hebben we in beeld gebracht en financieel verwerkt in de actuele financiële positie in deze Perspectiefschets. De volledige analyse en de toelichting op de door ons voorgestelde route en ‘stip op de horizon’, treft u aan in de bijlage Knelpuntenanalyse bij deze Perspectiefschets.
12
4. Actuele financiële positie In dit hoofdstuk treft u de actuele financiële positie van de gemeente aan, uiteengezet volgens de systematiek van de A3. Helemaal onderaan deze tabellen zijn de actuele begrotingssaldi 2023 – 2026 te zien, voorafgaande aan de Programmabegroting 2023. Financiële positie inclusief meicirculaire, ontwikkelingen en investeringen in de organisatie Financiële vooruitzichten 2023 - 2026
2023
2024 63
Structurele begrotingsruimte per 1 juni 2022 - volgens meerjarenbegr. 2022 incl. begr.wijz. omgeving De Marke (-/-10)
2025
2026
173
446
-801
2.209
Effecten gemeentefonds Septembercirculaire 2021 Meicirculaire 2022
790
765
1.035
5.078
5.586
7.245
-786
-1.151
-1.576
Af: correctie verwachte onderuitputting rijksuitgaven (= lagere accressen gemeentefonds 2022 - 2025): 20%
3.990 geen effect
Effect Meicirculaire ten gunste van begrotingsruimte
4.292
4.435
5.669
3.990
Begrotingsruimte na vooruitzichten gemeentefonds
5.145
5.373
7.150
5.398
Manege Roden
p.m.
p.m.
p.m.
p.m.
Aanpassingen de Westerd
-24
-24
-24
-24
Sporthuis Peize
-33
-33
-33
-33
Huisvesting gemeentehuis
-33
-33
-33
-33
1e Trimesterrapportage 2022
-265
-265
-265
-265
Raadsvoorstellen 2022 met effect op begrotingsruimte 2023 en verder
Organisatie-ontwikkeling / effecten knelpuntenanalyse vanaf 2022
-815
-815
-815
-815
Totaal raadsvoorstellen 2022 met effect op begrotingsruimte 2023 en verder
-1.170
-1.170
-1.170
-1.170
Startsaldo Perspectiefschets 2023 - inclusief structurele effecten uit 2022
3.976
4.203
5.981
4.229
Intensivering/nieuwe taken met specifieke uitkering - die geen effect op begrotingsruimte hebben
2023
2024
2025
2026
Regeerakkoord Rutte IV - uitgaven waar een uitkering tegenover komt te staan / indicatieve bedragen Woningbouw/volkshuisvesting
413
413
414
414
Stikstof
p.m.
p.m.
p.m.
p.m.
Klimaat
p.m.
p.m.
p.m.
p.m.
Nationaal groeifonds
p.m.
p.m.
p.m.
p.m.
Regiodeals
413
496
496
0
Totaal
826
909
910
414
De effecten van de geïnventariseerde wettelijke verplichtingen Voorstellen Perspectiefschets 2023
2023
2024
2025
2026
Gemeenschappelijke regelingen GGD
-136
-136
-136
-136
RUD
-92
-92
-92
-92
VRD
-62
-62
-62
-62
Overige (ZVHD, Publiek Vervoer, NMD, Recreatieschap Drenthe)
-15
-15
-15
-15
Overig Beleidsintensiveringen uit regeerakkoord
p.m.
p.m.
p.m.
p.m.
Totaal 'Voorstellen Perspectiefschets 2023 (3 O's)'
-305
-305
-305
-305
Begrotingssaldo 2023 na blok B - 3 O's
3.671
3.898
5.676
3.924
Aanvullende investeringen voor 2023 vanuit het bestaande MUP en actuele begrotingssaldi II. Voortzetting ingezet beleid / MUP
2023
2024
2025
2026
5. Integraal sportaccommodatieplan - investering € 725.000 (2023)
-47
-47
-47
-47
7. Nieuwe IHP 2021-2031 - diverse investeringen vanaf 2023 - bedragen nog controleren (cf. fin. uitgangspunten? )
-327
-327
-415
-415
Totaal 'Voortzetting ingezet beleid / MUP'
-374
-374
-462
-462
Totaal 'I. Wettelijk verplicht en II. Voortzetting ingezet beleid / MUP'
-374
-374
-462
-462
Begrotingssaldo 2023 na C. Voortzetting ingezet beleid / MUP
3.297
3.524
5.214
3.462
13
5. Kaders Programmabegroting 2023 In de Financiële verordening gemeente Noordenveld 2018 is in artikel 4 opgenomen dat voor 1 juni aan de raad een Perspectiefnota wordt aangeboden met een voorstel voor het beleid en de financiële kaders van de programmabegroting voor het volgende begrotingsjaar en de meerjarenraming. In casu de Programmabegroting 2023 en het meerjarenperspectief 2024 tot en met 2026. In dit voorstel zijn de richtlijnen en uitgangspunten als kaders opgenomen met een technisch administratief karakter. De richtlijnen en uitgangspunten zijn me de gebaseerd op de Macro Economische Verkenning 2022 (verschenen september 2021) van het Centraal Planbureau, evenals het Centraal Economisch Plan 2022 (verschenen 31 maart 2022) van het Centraal Planbureau. Loon en prijsstijgingen De werkgeverslasten bestaan voornamelijk uit de personele uitgaven in het kader van CAO afspraken en premiestijging ABP c.a. Werkgeverslasten: Cao effecten voor 2022 Werkgevers en vakbonden hebben een akkoord over de nieuwe cao’s voor de gemeentelijke sector. Het akkoord geldt voor 24 maanden, tot 31 december 2022. Met deze cao zijn afspraken gemaakt voor 2021 en 2022. Het akkoord bevat onder andere afspraken over het salaris, een eenmalige uitkering, een minimumsalaris van € 14 per uur, de harmonisatie van verlof en het mogelijk maken van verlofsparen.
Het akkoord is gesloten door de werkgevers VNG en WSGO (Werkgeversorganisatie Samenwerkende Gemeentelijke Organisaties) en de vakbonden FNV, CNV en FDO-MHA. Het gaat om de Cao Gemeenten en de Cao SGO (samenwerkende gemeentelijke organisaties). Onder deze cao’s samen vallen zo’n 170 duizend medewerkers. Overzicht van de belangrijkste afspraken -
Salaris en eenmalige uitkering
-
De salarissen stijgen per 1 december 2021 met 1,5% en per 1 april 2022 met 2,4%. Hiernaast ontvangen alle gemeentelijke medewerkers een corona-onkostenvergoeding van € 300 en een eenmalige uitkering van € 900.
Salaris minimaal € 14 per uur -
Werkgevers hebben met de vakbonden afgesproken extra te investeren in het inkomen van alle medewerkers in de lagere loonschalen. Daarom krijgt vanaf 1 januari 2022 elke medewerker in de gemeentelijke sector een salaris van minimaal € 14 per uur.
Thuiswerkvergoeding -
Medewerkers die volgens afspraak thuis werken, ontvangen in 2022 een vergoeding van € 2 netto per dag. Voor 2023 gaan partijen nieuwe afspraken ontwerpen op basis van de ontwikkeling van het thuiswerken en de wet- en regelgeving daaromheen. Die afspraken worden dan opgenomen in een volgende cao.
14
Voor 2022 zijn we uitgegaan van een stijging van de werkgeverslast en van 1,5%. Door deze vastgestelde CAO stijgen de werkgeverslasten in 2022 in werkelijkheid met afgerond 2,5%. Deze toename van 1% werkt structureel door in de begroting 2023 en de meerjarenraming 2024 tot en met 2026. Daarnaast voorzien wij een stijging in 2023 opnieuw 1% loonsom-stijging op basis van een nieuwe CAO vanaf 1 januari 2023. Ondanks relatief hoge inflatie - en inflatieverwachtingen (zie hierna) verwacht het CPB een beperkte loongroei. Werkgeverslasten: Premie stijging ABP c.a. In de begroting 2022 is een premiestijging voorzien van 0,5%. Het ABP heeft echter besloten de premie in 2022 niet te verhogen. Gelet op de gunstige ontwikkelingen van de dekkings -graad van de ABP pensioenen verwachten wij ook voor 2023 geen premiestijging. De dekkingsgraad is een graadmeter voor de financiële gezondheid van een pensioenfonds. De dekkingsgraad geeft aan of een fonds voldoende geld in kas heeft om aan zijn verplichtingen te voldoen. Met andere woorden: of het in staat is de pensioenen uit te keren. Niet alleen aan huidige, maar ook aan toekomstige gepensioneerden. De dekkingsgraad wordt uitgedrukt in een percentage.
Het ABP heeft momenteel een dekkingsgraad van 117,4% (1e kwartaal 2022) Resumé werkgeverslasten Dit betekent voor de raming 2023, alsmede de meerjarenraming 2024 tot en met 2026 ten opzichte van de raming 2022, een stijging van de werkgeverslasten van 2%. Prijscompensatie Inflatie is terug van weggeweest en domineert momenteel het economische nieuws. Het gemiddelde prijspeil lag in maart 9,7% hoger dan een jaar geleden. Voor bijna 60% kwam dit door de hogere energieprijzen. Voor heel 2022 wordt een gemiddelde inflatie van 5,5% verwacht gebaseerd op de prijsverwachting voor energie, voedsel en grondstoffen na de escalatie van het conflict in Oekraïne. Het CBS houdt nu rekening met een inflatie van boven de 4% tot en met november. De inflatieverwachtingen zijn daardoor flink naar boven bijgesteld. Voor 2023 rekent het CBS op 2,9% (was 2,5%). Nieuwe informatie wijst op een groter dan ve rwachte krapte op de arbeidsmarkt. Ook was de economische groei in het laatste kwartaal van 2021 hoger dan verwacht. Hierdoor komt de economie dichter bij haar potentiële productieniveau dan waar eerder rekening mee is gehouden. Dit zorgt voor meer opwaart se prijsdruk. De gevolgen van de problematiek in Oekraïne komen boven op een reeks andere prijsopdrijvende factoren.
We verwachten in de tweede helft van 2022 nog een opwaarts effect van in totaal 0,5 procentpunt door het loslaten van de huurbevriezing en de terugkeer naar het normale collegegeldtarief. Bovendien voelen ondernemers over de hele breedte al een tijdje de druk om de aanblijvend hoge energie-, materiaal-, transport- en productiekosten door te berekenen in hun afzetprijzen. Deze druk zal naar verwachting toenemen nu de prijzen van energie en grondstoffen zoals gas en graan door de oorlog nog verder stijgen. 15
Omdat we momenteel nog uitgaan van een kortstondige verstoring van de internationale handel nemen we aan dat de prijzen van energie, voedsel en grondstoffen op de wereldmarkten later dit jaar weer zullen zakken. Al met al houden we zoals gezegd, wel rekening met een inflatie van boven de 4% tot en met november. Er is ook een scenario denkbaar waarin de huidige situatie in Oekraïne uitmondt in een langdurig economisch conflict. In zo’n scenario zullen de verstoringen in de internationale handelsketens nog groter en langduriger zijn. Ook verstoringen van de energieleveringen uit Rusland zijn dan niet uitgesloten. In dat geval zullen energie -, voedsel- en grondstoffenprijzen nog harder stijgen en langduriger hoog blijven. In zo’n scenario, zou de inflatie voor heel 2022 kunnen oplopen tot 8,2% en het zou tot halverwege 2023 kunnen duren voordat de inflatie weer onder de 7% duikt. Duidelijk is dat de inflatie in ieder geval in 2022 hoog zal zijn. Voor 2022 hebben we in de gemeentelijke begroting 2022 en het meerjarenperspectief rekening gehouden met een kostenstijging over prijsgevoelige uitgaven van 2%. Daarmee lopen we ver achter bij de huidige feitelijke situatie van gemiddeld 5,5%. Dit verschil lopen we niet meer in.
Vandaar dat wij voorstellen de kostenstijging over prijsgevoelige uitgaven ten behoeve van de begroting 2023 te bepalen op 4%, voor de meerjarenraming 2024: 3%, voor de meerjarenramingen 2025 en 2026: 2%. Mocht het zo zijn dat door actuele ontwikkelingen een bijstelling van deze percentages noodzakelijk is dan komen wij bij de behandeling van de begroting 2023 hierop terug. Subsidies en bijdragen Subsidies en bijdragen aan derden worden jaarlijks geraamd op basis van bestaande subsidies met een prijsindex van 4,0%. Voor de gesubsidieerde instellingen kan daar waar sprake is van het onderdeel looncomponent en voor zover er al geen afzonderlijke indi viduele afspraken zijn gemaakt worden uitgegaan van bindende cao-afspraken. Huren en pachten De huren en pachten worden (indien van toepassing) in 2023 verhoogd met 4,0%. Tarieven sportaccommodaties c.a. Uitgangspunt is een trendmatige verhoging van 4,0%. Op basis van marktwerking kan de manager afdeling sport en accommodaties een afwijkend percentage hanteren na accordering door het college. Raming aantal inwoners en woonruimten Het aantal inwoners en woonruimten wordt geraamd aan de hand van de laats t bekende gegevens en aangepast aan autonome ontwikkelingen.
Deze ramingen zullen integraal worden gebruikt in de begroting 2023 en de meerjarenraming 2024 -2026 (bijvoorbeeld bij de Algemene Uitkering uit het Gemeentefonds et cetera) Raming inwoners per 1 januari: 2022 2023 2024 31.240
31.270
31.300
2025
2026
31.330
31.360 16
Raming woningen per 1 januari: 2022 2023 2024 14.650
14.755
14.915
2025
2026
15.080
15.250
Belastingen rechten en heffingen Onderstaand overzicht is gebaseerd op eerder door de raad genomen besluiten. Per belastingsoort zijn de voorgestelde uitgangspunten aangegeven. Belastingsoort
Uitgangspunten voor 2023
a. OZB
Uitgangspunt is een netto toename van de opbrengsten met 4,0%.
b. Reinigingsheffing
Uitgangspunt is 100%-kostendekking. Hierop worden de tarieven gebaseerd.
c. Rioolheffing
Tarieven bepalen op basis van GRP. Uitgangspunt is 100%kostendekking. Hierop worden de tarieven gebaseerd.
d. Toeristenbelasting
De gemeenteraad heeft op 20 juni 2018 besloten de pilot toeristenbelasting een structureel vervolg te geven waarbij onder meer is besloten kinderen tot en met 12 jaar vrij te stellen voor toeristen belasting. Voor 2023 hanteren we dezelfde tarieven als voor 2022.
e. Marktgeld (Peize)
Jaarlijkse verhoging met het verwachte inflatiepercentage van 4,0%.
f. Lijkbezorgingsrechten
Jaarlijkse verhoging met het verwachte inflatiepercentage van 4,0%.
g. Forensenbelasting
Jaarlijkse verhoging met het verwachte inflatiepercentage van 4,0%.
h. Leges
Een algemeen uitgangspunt: een verhoging met het verwachte inflatiepercentage van 4,0%. NB: Ten aanzien van de leges kan niet zonder meer in alle gevallen een verhoging plaatsvinden, als gevolg van externe regelgeving (leges rijbewijzen en dergelijke).
i. BIZ (Bedrijfs-
We hebben in onze gemeente momenteel twee BIZ heffingen, een
investeringszones)
voor het centrum van Roden en een voor de bedrijventerreinen Roden en Peize. In een BI-zone leggen ondernemers via een gezamenlijke bijdrage (bestemmingsheffing) middelen op tafel voor activiteiten die de economische ontwikkelingen van een BI-zone versterken. Deze zijn gericht op het bevorderen van de leefbaarheid, veiligheid of de ruimtelijke kwaliteit in de BI-zone. Deze zijn aanvullend op de taken die de gemeente uitvoert. De positieve uitkomst van de draagvlakmeting in 2019 heeft geleid tot een nieuwe vijfjaarlijkse periode van 2020 tot en met 2024 waarin de BIZ-bijdrage van kracht is. De tarieven blijven gedurende deze periode gelijk.
Renteomslag In de begroting 2023 wordt, evenals in de begroting 2022 en onder voorbehoud van mogelijke besluitvorming met betrekking tot herfinanciering, vooralsnog gerekend met een renteomslag percentage van 1,5% conform de richtlijnen van het BBV. 17
Bijlagen 1. A3 meerjarenbegroting 2023-2026 – MUP 2. Knelpuntenanalyse organisatie 3. Matrix knelpuntenanalyse
18