CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage I. Kerkgemeenschappen en kerkenpaspoorten

Oordeelsvormende vergadering 23 april 2025, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Kerkenvisie Noordenveld22.500 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

A

Roden

Kerkgemeenschappenpaspoort

Namen:

PG Roden-Roderwolde Doopsgezinde Gemeente Roden Rooms-Katholieke Kerk der Triniteit De Open Hof - gkv Roden Nieuw Apostolische Kerk Roden

Oprichting:

1605, 1857 1955 1959 1986 1964

1 Een vicarie is een tijdelijke aanstelling van een priester in een parochie, waarbij deze de plaats van de pastoor inneemt. De vicaris is verantwoordelijk voor de zorg voor de parochianen en de uitoefening van de kerkelijke taken.

53

Kerkgemeenschappenpaspoort

Roden (Drents: Roon) is een esdorp, met een geschiedenis die teruggaat tot in de vroege middeleeuwen. Het dorp ligt op de hogere zandgronden die de overgang vormen tussen het beekdal van het Peizerdiep in het oosten en de hogere veldgronden in het westen van het dorp. De eerste bewoners vestigden zich op hoger gelegen zandgronden in een uitgestrekt moerassig gebied. Op kleine schaal werd vervolgens het veen ontgonnen. Roden, toen geschreven als Rothen, wordt genoemd in oorkonden uit 1139; in die periode had Roden al een eigen katholieke kerk, die gesticht was als dochterkerk van Vries. Het dorp ontwikkelde zich als een agrarische gemeenschap. Het hart van het dorp was de brink met de daaraan gesitueerde dertiende-eeuwse Catharinakerk. In de zeventiende en achttiende eeuw vervulde Roden een belangrijke rol in de Drentse hopteelt. Rond 1850 verdween de hopteelt uit Roden. Aan het einde van de negentiende eeuw kreeg de bereikbaarheid van Roden een impuls door de aanleg van de Rodervaart. In 1893 werd de coöperatieve zuivelfabriek Ons Voordeel geopend. In het begin van de twintigste eeuw werd door de Nederlandse Tramweg van Maatschappij de tramlijn aangelegd tussen Drachten en Groningen via Roden. Mede door de verbeterde bereikbaarheid komt het dorp Roden verder tot bloei en de doorgaande wegen in de kern raken volledig bebouwd.

Vanaf de jaren 1960 ontstaat enige industrialisatie in Roden, omdat het dorp was aangewezen als industriële ontwikkelingskern na de Tweede Wereldoorlog. De haven werd gedempt en op de vrijgekomen ruimte worden bedrijven gesitueerd. Het dorp groeide uit tot een belangrijke forensenplaats en groeide vast aan omringende dorpen en buurschappen als Nieuw Roden en de Hullen, onder andere door woningbouw. Deze verstedelijking vroeg daarbij ook om een schaalvergroting van de (winkel)voorzieningen. In 1984 wordt de spoorverbinding tussen Groningen en Drachten (de voormalige tramlijn) opgeheven. PG Roden-Roderwolde Een van de oudste, bestaande kerkgemeenschappen in Roden is de Protestantste Gemeente (PG) RodenRoderwolde. Vandaag de dag bestaat de gemeente uit drie kerken: de Catharinakerk, de Jacobskerk te Roderwolde en het kerkelijk centrum Op de Helte. De PG Roden-Roderwolde bestaat sinds 2009, en is o.a. ontstaan uit de samenwerking tussen de Hervormde Gemeente Roden (Catharinakerk), Roderwolde (Jacobskerk) en de Gereformeerde Kerk (GK) te Roden (het kerkelijk centrum Op de Helte). De samenwerking tussen de Hervormde Gemeente te Roden en de GK Roden begon al eerder, in het jaar 2001. De Hervormde Gemeente te Roden werd opgericht in 1605 en maakte gebruik van de Catharinakerk. Deze kerk wordt het eerst gemeld in een oorkonde uit 1139.

De kerk was verplicht aan de bisschop van Utrecht om een bepaalde som geld uit te keren, evenals de kerken van Anloo, Beilen, Eelde, Norg, Roderwolde en Vries. In 1139 droeg de bisschop het recht op deze uitkering over aan de kerk van Oldenzaal, die de verplichting van de Drentse kerken in 1256 weer overgaf aan de kerk van Steenwijk. In de kerk stond een altaar, gewijd aan de Heilige Catharina. Aan dit altaar was ook een vicarie1 verbonden, gesticht door de familie Van Ewsum, de bewoners van het nabijgelegen havezate Mensinge. Deze familie had ook het recht van benoeming van de vicarie. Het recht van benoeming van de predikant was in ieder geval in 1780 bij edelen en eigenerfden van het kerspel Roden. In de negentiende eeuw zijn de edelen afgevallen en was het recht voorbehouden aan eigenerfden. De eerste predikant beroept in 1605 in Roden was Antonius Frederici. Zijn opvolger was Gajus Hopping (1608-1837). Een nazaat van predikant Gajus Hopping, Maria Catharina Hoppinck legateerde op 5 maart 1776 uiteindelijk een bedrag van tienduizend Caroli gulden aan de kerk Roden, bestemd voor het onderhoud van het orgel en het traktement (loon) van de organist. Een jaar later werd een bestek opgemaakt voor het nieuw te bouwen orgel door Albertus Anthoni Hinsz werkzaam in Groningen. Dit orgel uit 1779 is in de jaren 1950-1960 geheel gerestaureerd.

Voor 1800 bestonden de inkomen van de kerkvoogdij te Roden voornamelijk uit rogge-, haver-, gerstboter- en waspachten. De predikant ontving zijn loon in rogge dat elk jaar op Sint Maarten (11 november) geleverd moest worden. Tegelijkertijd zijn documenten beschikbaar die spreken over hoe het kerkgebouw, de Catharinakerk,

elk jaar uitgaven vereiste voor het verloden van de glazen, bakstenen, pannen, kalk, hout en het slot en grendel aan de kerkhofdeur.2 In 1784 werd een nieuwe pastorieboerderij voor de Hervormde Gemeente gebouwd. Namelijk het huidige pand op de Brink 5 te Roden, hoewel deze nog verbouwd is in het jaar 1844. In dit jaar werd de oorspronkelijke pastorie afgebroken en opnieuw opgebouwd. Deze nieuwe pastorie vormde de grondvorm van de in 1997 door de Hervormde Gemeente verkochte pastorie aan de Brink. Een nieuwe kosterswoning werd in 1863 gerealiseerd, de huidige Brink 2 te Roden. Deze kosterswoning was behalve ambtswoning ook een bedrijfswoning. Om in zijn levensonderhoud te voorzien, kreeg de koster zogenaamde kosterijgoederen, een aantal stukken land waarop hij koestallen, varkens- en schaapshokken kon houden.3 De koster was verantwoordelijk voor het schoonhouden van het kerkgebouw, het onderwijs aan de jeugd, trad op als voorzanger in de eredienst en moest verschillende werkzaamheden uitvoeren voor de kerkvoogden en predikant. In het jaar 1978 werd nog een bouwvergunning aan de Kerkvoogdij van de Hervormde Gemeente Roden gegeven voor het verbouwen van de kosterswoning Brink 2 te Roden.4 In de negentiende eeuw nam Koning Willem I een maatregel, namelijk het uitvaardigen van het Algemeen Reglement van 7 jan. 1816, dat invloed had op de Hervormde Gemeente te Roden.

Hierbij werd het bestuur van de kerk centraal geregeld door de staat. Het beheer waar de kerkvoogden mee te maken hadden, kwam onder staatstoezicht te staan van een Provinciaal College van Toezicht. De commissaris der Koning in de betreffende provincie was hiervan de voorzitter. In Drenthe was de predikant ds. G. Benthem Reddingius de eerste jaren de secretaris van het college. Het beroepen van een predikant, het benoemen van een kerkvoogd, het kopen en verkopen van onroerend goed en het bouwen van een pastorie of kosterswoning moest voortaan door dit college worden goedgekeurd. Tegelijkertijd bereikten verschillende geestelijke bewegingen ook Roden. In 1837 bleek dat in Roden de hervormden met 350 zielen was toegenomen, de rooms-katholieken met één, de Luthersen met twee, alleen de Mennonieten waren met vijf verminderd. Pas in 1857 was er sprake van een Afgescheidenen Kerk, later de Gereformeerde Kerk te Roden. Uiteindelijk werd bij Koninklijk Besluit van 7 juni 1920 no. 98 de Vereeniging tot Evangelisatie in de Nederduitsch Hervormde Gemeente te Roden goedgekeurd. Op 1 augustus van dat jaar werd J. Molenkamp als evangelist benoemd. De Vereeniging, bestaande uit meer orthodoxe hervormden, bleef werkzaam binnen de Hervormde kerk te Roden.

De Nederlandse Hervormde Kerk was vanaf 1816 de naam voor de Nederduits(ch)e Gereformeerde Kerk die tijdens de Tachtigjarige Oorlog de officiële kerk van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden was geworden. De Hervormde Gemeente Roden leende hulppredikanten uit aan de Hervormde Gemeente te Nieuw-Roden, waaronder de hiervoor genoemde J. Molenkamp (1920-1929), J.G. Togtema (1929-1946) en Pieter Tietema (1955-1959). J.G.Togtema, een evangelist uit Roderveld (later Nieuw-Roden), was werkzaam als hulppredikant voor de Hervormde Gemeente Roden vanaf 1930. Hij begeleidde onder nadere de dagjes uit voor de Jongeren Vereniging van de Nederlands Hervormde Kerk te Nieuw-Roden en voor de Hervormde Jongeren Vereniging te Roden. Tot 1950 was de Hervormde Kerk tevens de eigenaar en beheerder van het armenhuis (of Waarkhoes) te Roden, gelegen op Leutingewolderweg 28.5 Mensen die geen geld hadden of zich niet konden redden, kregen hier eten en onderdak en werden tewerkgesteld op het veld. In 1950 is het huis door de kerk verkocht aan een particulier. Dit betekende echter niet dat de armenzorg verzorgd door de Hervormde Kerk stopte, deze nam alleen een andere vorm aan. Dit werd voortaan geleid door de predikant met een team van vrijwilligers, waaronder een ouderling, per predikantswijk. Dit vindt nog steeds plaats. Tussen 1951 en 1962 deed ds.

Geert de Wijk dienst als hulppredikant voor de Hervormde Kerk. Sedert 1968 werd een tweede predikantsplaats gecreëerd, die vijfendertig jaar in stand bleef. Mogelijk werd deze plaats gecreëerd vanwege de toename van bewoners in het dorp Roden en vanwege het wegvallen van de hulppredikant sinds 1962. Midden 1960 ontstond de behoefte vanuit de Hervormde Gemeente Roden om rond de preekstoel in de Catharinakerk een ruimer liturgisch centrum in te richten. De kerk was tot dan toe ingericht met de nadruk op preekdiensten. Rond de preekstoel bevond zich het doophek dat al langere tijd geen functie meer had. Het doophek is verwijderd en opgeslagen op de koorzolder. Door dit te doen ontstond voldoende ruimte om een liturgisch centrum met avondmaalstafel in te richten zoals die nu nog bestaat.6 Het Hinsz-orgel werd uiteindelijk in de jaren 1998-2004 nogmaals gerestaureerd, in opdracht van de toenmalige kerkvoogdij en begeleidt door de Stichting tot Behoud van het Hinsz-orgel. Gereformeerde Kerk Roden Op 26 februari 1857 werd een Christelijke Afgescheidene Gemeente te Roden geïnstitueerd. De Christelijke Afgescheidene Gemeenten waren een gereformeerd-protestants kerkverband in Nederland die gevormd werden na de Afscheiding in 1834. Tijdens de Afscheiding en de jaren erna verlieten tal van gereformeerden de Nederlandse Hervormde Kerk en richtten eigen gemeenten op.

De naam Gereformeerde Kerk (GK) is later, in 1892, aangenomen. In 1857 werden plannen gemaakt om een kerk te bouwen in Roden. Gezamenlijk brachten de kerkleden voor die tijd een kapitaal bedrag van 1252,- gulden bij elkaar. De gemeenteleden leenden het resterende bedrag, voor het totaal van 4300,- gulden aan bouwkosten, aan de kerkraad.7 Voor de totstandkoming van het gebouw in Roden kerkten de inwoners van Roden in Leek, Een of Zevenhuizen. In het jaar 1857 kocht de kerkgemeenschap een boerderij met erf aan. De boerderij werd omgebouwd tot pastorie en in de tuin verrees de kerk.8 De eerste predikant die in Roden in 1858 heeft gestaan, was ds. Frederik Alberts Kok, een van de zonen van Meister Albert Kok. Deze laatste was nauw betrokken bij de afscheiding in Dwingeloo waar in 1835 al een afgescheiden gemeente werd gesticht. De Christelijke Afgescheidene Gemeente te Roden, later de Gereformeerde Kerk, werkte samen met de Gereformeerde Kerk in het dorp Een, opgericht in 1845; een samenwerking die tot en met 1899 zou duren. De GK in Een werkte ook samen met de GK Veenhuizen tussen 1934 tot 1945 en van 1970 tot 1974. De GK Veenhuizen ging in 1974 op in GK Een-Norg-Veenhuizen, nu De Edenhof. Uit de notulen van 1903 blijkt dat de Gereformeerde Kerk te Roden in het jaar 1903 zo’n 319 leden telde, waarvan 51 huisgezinnen buiten en 29 in het dorp Roden woonde.

Tijdens deze periode was Ds. Dirk Felix de predikant (juli 1893 - maart 1909). Hij was een kandidaat uit de stad Assen. Zijn opvolger was ds. Jan Scholten, afkomstig uit Hindeloopen, Friesland. Het eerste kerkgebouw in Roden werd uiteindelijk in 1919 en onder het oog van predikant Hendrik Haspers afgebroken om plaats te maken voor een nieuw kerkgebouw. Deze is tegenwoordig onderdeel van het kerkelijk centrum Op de Helte. Tegelijkertijd kreeg de kerkgemeente een vernieuwde pastorie.9 In 1930, telde Roden ongeveer 1.206 bewoners die ook een woonplaats in het dorp hadden.10 De gereformeerde kerkgemeente kende 850 leden, die samen twee meisjesverenigingen, twee jongelingsverenigingen drie mannenverenigingen, vrouwenverenigingen en diverse meisjes- en jongensclubs vormden. Kort na de Tweede Oorlog stelde de Gereformeerde Kerk Roden een (tweede) predikant, ds. W.G. Berkhoff (legerpredikant, 1946-1949), aan voor bijzondere werkzaamheden. Met de naoorlogse uitbreiding van het dorp Roden en de nog bestaande verzuiling in Nederland, rond 1960, kon de kerkgemeente haar duizendste gemeentelid verwelkomen. Ds. C. Mak Azn (sept 1954 – jan. 1959) en ds. W.B. van

2 Van Nes, A. et al. Negen eeuwen Catharinakerk in Roden. Roden: 2012, 35. 3 Ibid., 40-42. 4­  Nieuwsblad van het Noorden, donderdag 2 maart 1978, 44. 5 In 1900 was het adresnummer van het armenhuis 374. 6 Van Nes, A. et al. Negen eeuwen Catharinakerk in Roden. Roden: 2012, 44-45. 7 Nieuwe provinciale Groninger courant. De Geref. Kerk van Roden bestaat honderd jaar. 23 feb. 1957. 8

Ibid.

9 Nieuwe provinciale Groninger courant. De Gerf. Kerk van Roden bestaat honderd jaar. 23 feb. 1957. 10 H.W. Methorst e.a. Volkstelling 31 December 1930. Algemene Landsdrukkerij: 1932-1934.

11 Nieuwe provinciale Groninger courant. ,, Op de Helte” wordt dinsdag officieel geopend. 13 September 1958. 12 Nieuwe provinciale Groninger courant. De Gerf. Kerk van Roden bestaat honderd jaar. 23 feb. 1957. 13 Nieuwe provinciale Groninger courant. ,, Op de Helte” wordt dinsdag officieel geopend. 13 September 1958. 14 Bijvoorbeeld: Nieuwsblad van het Noorden. Roden. 31 mei 1980; Nieuwsblad van het Noorden. Roden. 30 April 1980; Nieuwsblad van het Noorden. Roden. 23 oktober 1981; Nieuwsblad van het Noorden. Roden. 20 November 1984; Nieuwsblad van het Noorden. Roden. 11 Januari 1985; Nieuwsblad van het Noorden. Roden. 18 oktober 1986. 15 Zie: Geschiedenis van de gereformeerde Particuliere Synode Drenthe (18342004) | Website gewijd aan de landelijke en regionale geschiedenis van de Gereformeerde Kerken in Nederland (GKN) 1834-2004. 16 Rondom de oude St. Jacobskerk van Roderwolde. De Clockeslag. Jrg. 1, no. 2, November 2009; 0176.01 Collectie DTOB (Drents Archief). 17 Winschoter courant. “Doopsgezind Jongeren Weekend te Roden”. 6 oktober 1949.

54

18 De Krant. “Uit het Roner Archief: bouw Doopsgezinde kerk in Roden”. 6 februari 2020, zie: Uit het Roner archief: Bouw Doopsgezinde kerk in Roden - De Krant.

24 Nieuwsblad van het Noorden. “Intrede ds. G. de Groot”. 26 juni 1958. 25 Trouw. “Asser predikante begint kinderhuis in Suriname”. 5 juli 1982.

19 Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant. “Christelijke broederhulp in de praktijk”. 21 augustus 1954. 19 Leeuwarder courant: hoofdblad van Friesland. “Nieuws uit de kerken. Ook Kerkbouwactie van Doopsgezinde Broederschap”. 5 oktober 1959. 19 Nieuwsblad van het Noorden. “Afscheid van ds. C.E. Offerhaus van Haren en Roden“. 15 oktober 1957. 20 Leeuwarder courant: hoofdblad van Friesland. “Nieuws uit de kerken. Ook Kerkbouwactie van Doopsgezinde Broederschap”. 5 oktober 1959. 21 Nieuwsblad van het Noorden. “Afscheid van ds. C.E. Offerhaus van Haren en Roden“. 15 oktober 1957. 22 Ds. Knipscheer vierde zijn 65-jarig jubileum als predikant in 1953. Bron: Provinciale Drentsche en Asser courant. “65 jaar predikant”. 22 januari 1953. 23 Nieuwsblad van het Noorden. “Intrede mej. Ds. C.E. Offerhaus”. 17 september 1951.

26 Nieuwsblad van het Noorden. Kerk- en Schoolnieuws. Roden krijg parochie. 29 april 1964. 27 Nieuwsblad van het Noorden. Vrijwilligers van parochie Roden vertimmerden hun kerk. 12 September 1991. Ansichtkaart Roden, Geref. Kerk, circa 1919-1920. Bron: Orgel Roden Gereformeerde kerk. Ansichtkaart Roden Doopsgezinde Kerk, 1960-1979. Bron: Ansichtkaartenbeurs.nl. Halsema (1956-1964) waren de predikanten rond deze tijd. Kort daarvoor was de kerk al vergroot waardoor het aantal zitplaatsen met 200 vermeerderde. Volgens een krantenartikel uit 1958 was het niet meer woekeren met de ruimte, zeker voor het verenigingsleven. In de kerk konden twee nieuwe lokalen omgetoverd worden in éen grote zaal door de tussenschotten via rails in de wanden te schuiven. Het toneel kon tevens met een beweeglijk tussenschot afgesloten worden. Voor het bouwen van een kosterwoning werd begin 1956 een vergunning afgegeven.11 Kort voor het honderd-jarig bestaan van de kerkgemeente, in 1957, werd de nieuwe, moderne kosterswoning voltooid en had de kerkgemeenschap plannen voor de bouw van een nieuw jeugdgebouw.12 De pastorie kwam echter ook al in het gedrang. Kennelijk als de muziekvereniging ‘s avonds oefende in de kerkenraadskamer, aangebouwd bij de pastorie, kon de dominee niet meer in de studeerkamer werken.

In de regel was de studeerkamer de plaats waar gemeenteleden de dominee even persoonlijk konden spreken. Echter, prioriteit lag vooreerst op het realiseren van een nieuw jeugdgebouw. Tijdens de bebouwing in de jaren 1950 moest de kerkgemeente zich behelpen met de enkele lokaliteiten achter de pastorie. Kennelijk belemmerde dit het werk van de kerkgemeente aanzienlijk.13 Eind jaren 1970 werd het kerkgebouw ingrijpend veranderd. De ruimte tussen de kerk en bijgebouwen werd overkapt waardoor een hal ontstond voor ontmoetingen en bijeenkomsten. Bekend is dat de Gereformeerde Kerk na deze verbouwing, zeker in de jaren 1980, veelal gebruikt werd voor concerten door zangverenigingen, zoals het Christelijk Mannenkoor Roden, naast haar locatie voor erediensten, huwelijken en begrafenissen.14 In 1982 was het ledental van de Drentse Gereformeerde Kerken op haar hoogtepunt; 52.243 leden verdeelt over 44 kerken.15 Doopsgezinde Gemeente Roden De Doopsgezinde Gemeente te Roden is van 1937 en heeft sinds 1955 een eigen kerkgebouw in het dorp. Doopsgezinden zijn een christelijke beweging, internationaal bekend als mennonieten of menisten, die de volwassenendoop voorstaat en oorspronkelijk uit de Reformatie voortkomt. De doopsgezinden komen voort uit een oude traditie.

Ze vormden de Nederlandse tak van een van oorsprong radicaal-reformatorische stroming van protestantse christenen die zich begin zestiende eeuw in Friesland afsplitste van de Lutherse reformatie. In Drenthe is voor het eerst sprake van doopsgezinden in 1626. Van regeringswege werd hieraan niet veel gedaan. Het aantal doopsgezinden in Roderwolde breidde zich uit en in 1630 werd ook een groep in Havelte gevonden. Het is aannemelijk dat deze doopsgezinden uit Friesland kwamen, in welke provincie zij het grootste getal vormden. Tot 1658 is door de synode tevergeefs gepoogd de doopsgezinden te verenigen met de Gereformeerde Kerk.16 In 1937 gaf ds. Postma, een doopsgezinde predikant uit Den Horn, de eerste aftrap voor het doopsgezinde werk te Roden, samen met vijf in Roden wonende doopsgezinden. De dames H. Zondag-Dikema, J. Bieringa-Torenbeek, A. Luitjens-Westerdijk, gemeentesecretaris J. Buiteveld en echtgenote en twee belangstellenden, T. Annema en G. Riemersma resp. directeur en machinist van de zuivelfabriek te Roden. In het begin werd ‘gekerkt’ in Den Horn.17 Eens in de maand reed een zogenaamde kerkbus naar de dienst in Den Horn. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verbood de bezetter deze ‘buslijn’ en werd door ds. Verveld, Postma’s opvolger, eens per veertien dagen een preekbeurt verzorgd in het dorpshuis aan de haven.

Na de oorlog besloten de doopsgezinden te Roden, ondanks de goede banden met Den Horn, zich aan te sluiten bij de Doopsgezinde Gemeente Groningen. Vooral de betere bereikbaarheid voor de groep Roden gaf de doorslag. In 1950 kreeg de Kring Roden een eigen bestuur en de garantie dat om de twee weken pro deo door één van de Groninger predikanten een dienst verzorgd zou worden. Kort daarna werd via de Doopsgezinde Gemeente Groningen een predikante voor de Kringen Haren en Roden beroepen. Eind 1951 werd door de Groninger Doopsgezinde Gemeente en de vertegenwoordiging van de Kring Roden besloten een eenvoudig kerkgebouw te realiseren in het dorp Roden. In 1952 kocht de Verenigde Groningse Doopsgezinde Gemeente een perceel grond aan de Padkamp.18 Twee jaar later werd een aanvraag ingediend bij de gemeente Roden (nu gemeente Noordenveld) voor het bouwen van het kerkgebouw, of vermaning, zoals een doopgezinde kerkgebouw karakteristiek wordt genoemd. Het ontwerp voor de kerk was van de architecten J. Kort en J. Zondag. Aan de bouw van de kerk droegen een groep doopsgezinde jongeren uit Amerika en Europa bij; in 1954 werkten tien meisjes en achttien jongens aan het bouwen van de kerk.19 In maart 1955 vond de ingebruikneming van het kerkgebouw plaats. De bouw van de kerk in Roden was onderdeel van een landelijk bouwactie van het Nederlandse Doopsgezinde Broederschap.

Tussen 1950 en 1959 werden kerken gebouwen in Eindhoven, Amsterdam-Slotermeer, Haarlem-Noord, de Koog op Texel, Buitenpost, Warga, Roden, Mensingeweer en de Rijp. In 1959, telde de Doopsgezinde Broederschap 140 gemeenten met in totaal 38.000 leden.20 Ook al had de gemeente in Roden nu een eigen kerkgebouw, de samenwerking met andere doopsgezinde gemeenten bleef. Zo hadden de gemeenten van Haren en Roden dezelfde predikant. In het jaar 1957, nam mej. ds. C.E. Offerhaus (1951-1957) afscheid om haar intrede in Franeker te doen.21 Ze was in 1951 bevestigd door ds. L.D.G.

Knipscheer22 , doopsgezinde predikant te Groningen, en kreeg de bijzondere opdracht om voor de kringen Haren en Roden zorg te dragen van de Verenigde Groningse Doopsgezinde Gemeente.23 Ds. G. de Groot, deed zijn intrede in het jaar 1958, bij de Nieuw-gereformeerde Doopsgezinde Gemeente Haren, Roden en Zuidlaren.24 In 1982, vertrok ds. J.F.P. Kammeron-Gaaikema, doopsgezinde predikante te Assen en Roden, naar Suriname om een opvanghuis voor kinderen en noodsituaties te beginnen. Ook werd dit huis een SOS-kinderadres voor kinderen om hun problemen te bespreken, gelijkend aan de kindertelefoon in Nederland.25 De samenwerking met de Doopsgezinde Gemeente Haren duurde voort tot de dag van vandaag. De Doopsgezinde Gemeente Haren bestaat sinds 1958. In 1967 werd een nieuw orgel voor de vermaning te Roden gemaakt, door orgelbouwer E.R. Ottes, ook uit Roden. In Drenthe bouwde Ottes ook het orgel voor de Gereformeerde vrijgemaakte Kerk te Assen; en deed de restauraties van de orgels in de Grote Kerk te Emmen en de Hervormde Kerk te Rolde. Momenteel heeft de Doopsgezinde Gemeente Roden een grote omtrek qua leden. Deze komen van ver, voornamelijk uit Groningen en Friesland. De Doopsgezinde Gemeente te Roden is een kleine, autonome en hechte gemeenschap waarvan de leden nog altijd actief de erediensten op zondag bijwonen.

Met de Rodermarkt bakt de gemeente nog altijd pannenkoeken voor het publiek; de opbrengst daarvan gaat naar het onderhoud van de instrumenten, inclusief het orgel. Ook biedt het oefenruimtes aan voor bijvoorbeeld koren. Rooms-Katholieke (RK) Kerk der Triniteit De RK Kerk der Triniteit valt onder de Parochie H. Franciscus van Assisi. De parochie telt drie plaatselijke geloofsgemeenschappen: Maria Tenhemelopneming in Assen, Triniteit in Roden en Maria ten Hemel Opgenomen in Zuidlaren. In 2015 gingen de voormalige drie katholieke geloofsgemeenschappen in het Noorden van Drenthe samen verder in de nieuwe parochie H. Franciscus van Assisi. Op 15 juni 2014 vierde de parochie der Triniteit haar vijftig jarig jubileum. Hoewel de parochie der Triniteit te Roden officieel in 1964 was benoemd als parochie vicari was al eerder katholieke activiteit in Roden.26 De Franciscanen hadden zich in 1935 in Drachten gevestigd om iets te doen aan de ontkerkelijking in Noord-Nederland, te beginnen in Friesland. In Roden en Peize woonden toen 42 katholieken die kerkten in woonkamers. Vanaf 1959 kwam iedere zondag een pater uit Veenhuizen om de H. Mis op te dragen in de kantine van de metaalwarenfabriek Egam te Roden. Van enkele tafels werd een altaar gebouwd, een kruisbeeld opgehangen en de Mis kon beginnen.

Later werd gekerkt in een (gehuurde) loods aan de Kanaalstraat, het zogenaamde schuurkerkje dat liefkozend ‘Roefke’ werd genoemd, met een aangebouwde schuur zonder toilet dat functioneerde als ‘pastorie’ voor pater Roefs. Pater Roefs stond tot 1983, een periode van bijna drieëntwintig jaar, in Roden; eerst als vicaris, later

Katholieke gemeenschap in Roden, in de (gehuurde) loods. Bron: Ons Noorden, ‘Zo ,,kerkt” men in Drenthe, 21 september 1963.

28 Nieuwsblad van het Noorden. Vier Nieuwe kerken verrijzen dit jaar in bisdom Groningen. Woensdag 26 januari 1966.

Kerkgemeenschappenpaspoort

29 Nieuwsblad van het Noorden. Vrijwilligers van parochie Roden vertimmerden hun kerk. 12 September 1991. 30 Nieuwsblad van het Noorden. Orgel bevalt goed. 10 april 1978. 31 Nieuwsblad van het Noorden. Vrijwilligers van parochie Roden vertimmerden hun kerk. 12 September 1991.

– toen de vicarie een echte parochie werd – als pastoor. Voor het huidige kerkgebouw werd de eerste aanzet gedaan in 1966, door het bisdom Groningen.27 Zowel het dorp Roden als Leek groeiden snel door hun geschiktheid als forenzendorpen. Een optie voor een terrein in Roden voor de realisering van kerk met pastorie werd snel gevonden, hoewel het wel wat moeite kostte om dit terrein in bezit te krijgen. Ook moest de bouw van een pastorie losgelaten worden. Opvallend genoeg, stelde de heer T.J. Roorda, secretaris van het bisdom Groningen, destijds dat nieuwe katholieke kerken zoals de geplande kerk in Roden niet meer in de hoogte gebouwd mochten worden maar aangepast moesten worden aan de stijl van de tijd.28 Het nieuwe kerkgebouw in Roden, gezien als een soort industriehal, werd ingewijd op 26 mei 1968 door de toenmalige bisschop mgr. P.A. Nierman.29 In 1978, werd een ‘nieuw’ orgel in de kerk geïnstalleerd. Het orgel moet rond 1890 gebouwd zijn en had tot kort dienst gedaan in het inmiddels gesloopte Mariapension te Groningen. Een aantal organisten werd uitgenodigd in de Kerk der Triniteit om kennis te maken het nieuwe orgel. Volgens het Nieuwsblad van het Noorden vonden deskundigen en leken het orgel prima passen in zijn nieuwe omgeving.

De klanken geproduceerd door het orgel werd zelfs “intiem en warm” en “goed geschikt voor deze kerk” genoemd.30 In 1991, was het kerkgebouw aan de Nieuweweg toe aan vernieuwing. De toenmalige vicevoorzitter van het parochiebestuur, Herman Oosterman, vertelde aan het Nieuwsblad van het Noorden dat het verhaal voor gebouwvernieuwing begonnen was met achterstallig onderhoud van de kerk, “waarvan de helft als kerkzaal en de andere helft als koffiezaal gebuikt werd”.31 De parochie was intussen gegroeid tot tussen de 1700 en 1800 parochianen en de kerk moest aangepast worden aan de nieuwe situatie. Met het hele plan, de vernieuwing, was al begonnen in de tijd van pater Roefs’ opvolger, pater Bocxe. Al de aanpassingen gebeurden door vrijwilligers. Architect A.J. van Ringh uit Winschoten maakte het ontwerp, nu mét toren. Iets wat het bisdom aanvankelijk niet zag zitten. Volgens hen was de tijd van torens als uiting van kerkelijk triomfalisme voorbij. Echter toen de econoom van het bisdom in Roden kwam kijken en het naar zijn zeggen niet een kerk maar een schuur vond, mocht de bouw van de toren doorgaan. Tijdens de verbouwing zijn de gelovigen de kerk niet uit geweest. Elke week werd op zaterdag, voor

32 Nederlandsch Dagblad. Kerkverbouw in LeekRoden. 29 maart 1978.

Net als de andere kerkgemeenschappen die kerkgebouwen bouwden na de Tweede Wereldoorlog in Roden was er geen pastoriewoning gebouwd met/voor De Open Hof. Sinds 1993 koopt De Open Hof bestaande woningen in het dorp die dan voor een bepaalde tijd dienen als pastoriewoning. Sinds 2023 heeft De Open Hof twee predikanten, het echtpaar Meerveld.38

34 Nederlandsch Dagblad. Instelling tweede predikantsplaats te Leek-Roden. 11 januari 1980.

36 Nederlands Dagblad: gereformeerd gezinsblad. Geref. (vrijg.) Roden opent nieuw kerkgebouw. 17 juni 1993.

55

De deels in zelfwerkzaamheid vernieuwde r.k. kerk in Roden. Mét toren. Foto: Han de Graaf. Bron: Nieuwsblad van het Noorden, 12 september 1991. de diensten, de boel opgeruimd. Zo kon de parochie van week tot week ook zien hoe de bouw vorderde. Volgens Oosterman bracht de realisatie van de nieuwe kerktoren ook een verantwoordelijkheid met zich mee. De parochie moest recht doen aan de toren, vond hij. Alle vernieuwingen werden door middel van vrijwilligerswerk gerealiseerd; een traditie binnen de parochie. In 2013 werd de sacristie uitgebreid. Voor de kerkzaal werd dankbaar gebruik gemaakt van het interieur van de inmiddels gesloten kerk in Veenhuizen. Het altaar tabernakel en doopvont van de RK kerk in Veenhuizen werd in 2014 in de Kerk der Triniteit geïnstalleerd. Ook werd een glas-in-lood wand en de nieuwe vouwwand geplaatst. Met de sluiting van de kerk in Veenhuizen heeft de parochie heeft de parochie der Triniteit een deel van de leden overgenomen van Veenhuizen. Vandaag de dag vervult de parochie een regionale functie met leden wonend in een straal van vijfentwintig kilometer rondom Roden. De Open Hof - gkv Roden De Open Hof in Roden maakt deel uit van het kerkverband van de Nederlandse Gereformeerde Kerken (afgekort NBK). De kerk in Roden bestaat nog niet zo lang. Tot 1986 kerkten de leden uit Roden namelijk in Leek, als onderdeel van de Gereformeerde Kerk te Leek-Roden.

De Gereformeerde Kerk Leek was al opgericht in 1835; een jaar na de Afscheiding (zie Gereformeerde Kerk Roden voor meer uitleg). De Gereformeerde Kerk te Leek-Roden was erg mobiel. Toen ze begonnen aan de uitbreiding van hun kerkgebouw, vonden de kerkdiensten plaats in het gebouw van de (syn.) Gereformeerde Kerk te Zevenhuizen.32 In 1977 had de Gereformeerde Kerk haar naam verandert in de Gereformeerde Kerk te Leek-Roden. Tot dat moment hadden de leden in Roden, Zevenhuizen en Boerakker de status van inwonende leden van de Kerk te Leek. Omdat er nog geen zicht was op de kerksituering in die plaatsen, ging de classis Grootegast akkoord met het voorstel van de Kerk te Leek om hun status te veranderen in die van “gewone” kerkleden.33 In 1980 benaderde het ledenaantal hun duizendste gemeentelid. De kerkenraad van de Gereformeerde Kerk te Leek-Roden stemde in met het instelling van een tweede predikantsplaats om de groeiende gemeente te dienen.34 Vanaf het midden van de jaren 1980 groeide het aantal in Roden wonende leden zo snel (ze waren nu met 175 leden en groeide naar 347 in 1988) dat in Roden een zelfstandige kerkelijke gemeente tot stand kwam. Aparte diensten in Roden werden belegd waarvoor het dorpshuis Lemenkörf te Nieuw-Roden als onderkomen diende.

Door de gestage groei van leden bleek het dorpshuis niet meer toereikend en werd uitgeweken naar de gymnastiekzaal aan de Floralaan te Roden. Vergaderlokaliteiten verhuisde naar het schoolgebouw De Rank, een gereformeerde basisschool gesticht in het jaar 1985 te Roden.35 In 1989 kreeg de gemeente te Roden een eigen predikant in de persoon

37 Nederlands Dagblad: gereformeerd gezinsblad. Geref. (vrijg.) Roden opent nieuw kerkgebouw. 17 juni 1993. 38 Dit Is Roden, De site van Roden. 39 NAK Roden blijft gehuisvest in duivenhok tot kerstdagen 20.. Forumarchief voor allen die het apostolische werk een warm hart (zouden willen) toedragen!

Kerkgebouw de Open Hof, Groene Zoom 1, Roden. Bron: Nederlands dagblad: gereformeerd gezinsblad. 16 juni 1993.

33 Nederlandsch Dagblad. Naamswijziging Geref. Kerk te Leek. 8 februari 1977.

35 Nederlandsch Dagblad. Volgend jaar in Roden kerkdiensten. 4 juli 1985.

van ds. O.W. Bouwsma.36 In 1990 benoemt de kerkenraad een initiatiefcommissie met de opdracht om onderzoek te doen naar mogelijkheden om tot een eigen permanente huisvesting in Roden te komen. In 1991, na een in eigen gemeente gehouden financiële rondgang, werd unaniem besloten om over te gaan tot de realisatie van een kerkgebouw in Roden. Een bouwcommissie werd aangesteld. Een jaar later werd het definitieve plan, gemaakt door architectenbureau De Ruiter te Assen, goedgekeurd en de benodigde grond werd aangekocht. Op 21 november 1992 werd de eerste steenlegging door het oudste Roder gemeentelid broeder A. Dam gedaan. In 1993 wordt de nieuwe kerk in gebruik genomen. De kerkgemeente was inmiddels uitgegroeid tot 510 leden. De naam ‘De Open Hof’ duidt op de functie van de kerk naar zowel binnen als naar buiten. Met de naam is aansluiting gezocht bij de straatnamen in de directe omgeving.37

Nieuw Apostolische Kerk Roden In het dorp Roden bestaat een Nieuw Apostolische Kerk (NAK) sinds 1964. In 2012 heeft de gemeente het huidige kerkgebouw aan de Woldzoom betrokken. Vanaf 1978 was de NAK Roden gehuisvest in het pand van de Postduivenvereniging de Snelle Thuiskomst.39 In 2007 had NAK Roden nog geen eigen kerkgebouw, maar wel 100 leden. Drenthe telt vijf Nieuw Apostolische kerken: Assen, Emmen, Hoogeveen, Roden en Tweede Exloërmond. De gemeente in Assen is de oudste en bestaat sinds 1902, gevolgd door Hoogeveen. In Assen werd het eerste kerkgebouw in 1914 ingewijd. Roden is de jongste gemeenschap. De NAK is in Nederland in 1897 ontstaan door een scheuring met de Hersteld Apostolische Zendingskerk en later, circa vijftig jaar later, door een scheuring met de Hersteld Apostolische Zendinggemeente in de Eenheid der Apostelen (HAZEA). Tussen 1897 en 1961 gebruikte men de naam HAZEA voor de Hersteld Apostolische Zendingskerk. Na deze laatste splitsing in 1946 ontstond het Apostolische Genootschap, en gebruikte men de naam Nieuw Apostolische Kerk voor voormalig HAZEA. De diensten van de NAK onderscheiden zich van andere, meer traditionele geloofsgemeenschappen door een grote ingetogenheid tijdens en stilte voor de aanvang van de eredienst. De liederen die gezongen worden, komen uitsluitend uit de eigen gezangenbundel van de Nieuw Apostolische Kerk.

De prediking wordt verzorgd door een priesterlijk ambt en, sinds 1 januari 2023, door zowel mannen als vrouwen.

1

Kerkenpaspoort

Doopsgezinde Kerk

Kerkenpaspoort

Adres

Padkamp 2b, Roden

Bouwjaar

1954

Architect

onbekend

Bouwstijl

zakelijk traditionalisme

Oppervlakte

266 m2

Status

geen

Soort eigenaar

kerkgemeenschap

Functie

religieus/bijeenkomsten

De Doopsgezinde Kerk Roden is een sober, eenbeukig kerkgebouw, met later uitgebreide platte rechthoekige aanbouw opgetrokken uit rode baksteen. Het heeft een open klokkenstoel op het originele kerkgebouw met spitse toren. In de noordgevel zit de hoofdingang die afgedekt is met een simpel vormgegeven en later aangebrachte luifel. Het dak heeft aan de kopse kanten een simpel vierkant accent. De architectuur van het gebouw is o.a. sober en simpel gehouden voor het beoogde multifunctionele gebruik van het pand. De gevels zijn bekroond met een brede witte kroonlijst. Deze kroonlijst is in een iets andere vorm doorgezet in de later gebouwde platte aanbouw. De kerkzaal is aan de buitenkant zichtbaar door de toepassing van vier rechthoekige vensters met roeden in de oost- en westgevels. In beide gevels zijn nog twee kleine ramen te vinden, waarvan een dichtgemaakt is. Deze zorgen voor licht in de vestibule en de vide. Alle ramen hebben een gemetselde bovendorpel. Van de voormalige schoorsteen gelokaliseerd op de hoek van de west- en zuidgevel is alleen een smal bakstenen restant nog zichtbaar. De schoorsteen is ingekort, tot op kroonlijst hoogte. Op de overige hoeken is een prominente regenpijp met opvangbak geplaatst. Deze is hetzelfde op elke hoek en waarschijnlijk origineel. Ook de platte aanbouw heeft veranderingen ondergaan.

Oorspronkelijk besloeg deze twee en halve raam van de kerkzaal. Vandaag de dag bedekt de aanbouw bijna de gehele westgevel. Hoewel de drie ramen verdeling aangehouden is in de latere aanbouw, zjin de ramen zelf groter geworden en is de portiek verkleind. Deze heeft nu alleen een toegangsdeur, terwijl de eerdere uitbreiding hier ook nog een rechthoekig raam had tot aan de grond met licht overhangend dak in functionele stijl. Het kerkorgel aanwezig in de kerkzaal (ook wel vermaning genoemd) is in 1967 gebouwd door de orgelbouwer E.R. Ottes te Roden. Het interieur is tevens sober. Kernwaarden zijn gelegen in de functionele en typologisch zin die het gebouw inneemt binnen de bebouwingsgeschiedenis van het dorp Roden. De enige andere kerk gerealiseerd in Roden, kort na de Tweede Wereldoorlog, is de Rooms-Katholieke Kerk der Triniteit Roden, gebouwd in 1968.

Perceelsgrens Kerk Overige bebouwing Ingang kerk

56

2

Kerkenpaspoort

Op de Helte

Kerkenpaspoort

Adres

Touwslager 125, Roden

Bouwjaar

1919, uitbreiding 1978

Architect

onbekend

Bouwstijl

neoromaans

Oppervlakte

1.358 m2

Status

geen status

Soort eigenaar

kerkgemeenschap

Functie

religieus/bijeenkomsten/opvang

Hoewel niet precies bekend is hoe vroeg een kerkgebouw verrees op de locatie van de Op de Heltekerk, is het oudste gedeelte van het kerkgebouw rond 1919 opgetrokken. Een bestaand kerkgebouw, mogelijk het eerste gereformeerde kerkgebouw van het dorp Roden, werd afgebroken voor nieuwbouw. De nieuwe kerk, gericht met haar hoofdentree op de Kanaalstraat, was een zaalkerk met geveltoren, rondboogvensters en portaal. De pastoriewoning werd naast de kerk gesitueerd. Het kerkgebouw is opgetrokken uit rode baksteen. Het portaal en de toren, met fronton versiering aan de vier weerszijden van de toren en spits dak, staan in het midden van de symmetrische voorgevel. Net boven het dak van het portaal is een plaquette aangebracht. Plaquettes onder de ramen aan weerzijden van de portiek herinneren aan de Afscheiding die geleidt heeft tot de oprichting van een Christelijke Afgescheidene Gemeente te Roden in 1857, later de Gereformeerde Kerk Roden genoemd. Het portaal wordt geflankeerd door rechthoekige ramen waarbij de vensters gescheiden zijn door een gemetselde zuil met daarboven, in het verlengde van de rechthoekige ramen, rondboogvensters. Een identieke maar kleinere variant van de rondboogvensters bevindt zich boven het portaal, met daarboven een rond raam.

Aan weerszijden van de voorgevel is een gemetselde rechthoekig hoekpinakel met diamantkop en getrapte onderkant ter afsluiting geplaatst. Ter hoogte van de goot van het dak is een horizontale gemetselde sierlijst (speklaag) in de voorgevel te zien. De topgevel wordt beëindigd door een gemetselde kroonlijst. Een tweede volgt de belijning van het zadeldak. Boven het ronde raam in de toren is eenzelfde gemetselde sierlijst aangebracht.

Perceelsgrens Kerk Overige bebouwing Ingang kerk

57

De dwarsgeplaatste driebeukige uitbreiding aan de noordzuidzijde, achter de pastoriewoning, dateert uit 1951. In 1978, werd het kerkgebouw nogmaals ingrijpend aangepast. De hoofdentree kwam aan de Helterbult (nu Touwslager) te liggen. Het orgel, dat in 1970 door Pels en van Leeuwen was geïnstalleerd, werd toen verplaatst. De ruimte tussen de kerk en bijgebouwen werd overkapt en omgevormd tot hal. Voor het orgel van Pels en van Leeuwen maakte de kerk gebruik van een instrument van de hand van N.A.G. Lohman/Jan Doornbos. In 2006 werd het orgel uit de Hervormde Kapel te Nieuw Roden verplaatst naar de Op de Heltekerk. Zeven jaar later werd het volledig kerkelijk centrum gemoderniseerd, waarbij het houten plafond van de oude zaalkerk blauw is geschilderd. Kernwaarden zijn gelegen in de functionele en typologische zin die het gebouw inneemt binnen de bebouwinggeschiedenis van het dorp Roden, en in de ensemblewaarde met de pastoriewoning. Het oudste gedeelte van het kerkgebouw en de pastoriewoning zijn een waardevol ensemble dat ten minste de status van karakteristiek pand verdient.

3

Kerkenpaspoort

Catharinakerk

Kerkenpaspoort

Adres

Brink 8, Roden

Bouwjaar

13de eeuw (koor, zijbeuken, doopvont), 15e eeuw (toren)

Architect

onbekend

Bouwstijl

romaans-gotisch

Oppervlakte

400 m2

Status

rijksmonument

Soort eigenaar

kerkgemeenschap

Functie

religieus/bijeenkomsten

In de dertiende eeuw kwam de huidige Catharinakerk tot stand als een eenbeukige romano-gotische kerk met koepelgewelven. De kerk, opgetrokken uit steen, ontleent haar naam aan de Heilige Catharina van Alexandrië. In het interieur zijn aanzetten van gordelbogen en sporen van muurbogen te vinden. Aan het begin van de vijftiende eeuw is het oude koor vervangen door het huidige driezijdig gesloten gotische koor. Kort hierna zijn de zijbeuken gebouwd waarin lage spitsboogvensters te zien zijn. Het koor heeft lange spitsboogvensters met bakstenen vorktraceringen. Dit koor werd in opdracht van de bewoners van de havezate Mensinge te Roden gebouwd. De bewoners van Mensinge bleven tot ten minste 1817 eigenaar van het koor. In de vijftiende eeuw is de kerktoren, deels binnen en deels buiten de kerk, opgetrokken. De toren bezit een rondbogige ingang die een ojiefvorm als bekroning heeft. De kerk is gebouwd op een verhoogd kerkhof dat, op haar beurt, afgezet is door een keermuur. Sinds 1500 is nog veel met de Catharinakerk gebeurd. Zo werd ze gedeeltelijk verwoest tijdens de Tachtigjarige Oorlog om opnieuw gerestaureerd te worden tussen 1643 en 1663. De meest ingrijpende transformatie is mogelijk de vervanging van de koepelgewelven van het schip door stenen tongewelven.

Bij de restauratie van 1932-’33 werd het interieur uiteindelijk ontdaan van haar pleisterlagen waardoor het rode baksteenwerk in het zicht kwam; een experiment uitgevoerd door de rijksbouwmeester dat uiteindelijk in heel Nederland zou plaatsvinden. De structuur van pijlers met aanzetten van gordelbogen en gehele scheibogen tussen schip en beuken karakteriseert het interieur van de Catharinakerk. Deze structuur draagt het tongewelf van het schip en de halve tongewelven van de zijbeuken, geholpen door flinke trekbalken. Een recente en grondige restauratie vond in 2016-2017 plaats. Tijdens het archeologisch onderzoek bij deze restauratie kwamen vier grafkelders en resten van een stenen vloer (resten van voormalige interieur) en veldkeien (fundering van een voorgaande kerk) bloot te liggen.

Perceelsgrens Kerk Overige bebouwing Ingang kerk

58

Het dertiende-eeuwse romaanse doopvont, gemaakt van Bentheimer zandsteen, wordt door vier leeuwen gedragen. De rand van de doopvont is versierd met wijnranken en acanthusbladeren. In het koor zitten een gotische sacramentsnis, waarvan de sponningen van het deurtje nog zichtbaar zijn, en een waterbekken. In de noordwand van het koor is ook de toegangsdeur tot de sacristie te zien. De achttiende-eeuwse preekstoel heeft gedraaide hoekzuilen en decoratief snijwerk op de panelen; de herenbank komt uit dezelfde eeuw. Deze bank draagt het wapen van landsecretaris Coenraad Wolter Ellents en zijn echtgenote, destijds bewoners van havezate Mensinge. Het orgel van de Catharinakerk is door A.A. Hinsz gebouwd, een orgelbouwer uit Duitsland, die ook in de stad Groningen werkzaam was. Het orgel heeft een orgelkas vervaardigd door A. Smid (1780). Het orgel wordt nog steeds bij erediensten gebruikt.

De waarden van de Catharinakerk zijn gelegen in de historische gelaagdheid van het interieur, haar oorspronkelijkheid, en in de aanwezigheid van de romaanse doopvont en achttiende-eeuwse interieurelementen. De kerk neemt tezamen met de kerkmuur bovendien een prominente en hoogstaande plek in op de dorpsbrink, in het hart van de historische dorpskern Roden.

4

Kerkenpaspoort

Rooms-Katholieke Kerk der Triniteit

Kerkenpaspoort

Adres

Nieuweweg 11, Roden

Bouwjaar

1968

Architect

architectenbureau Nieman en ir. Steeneken

Bouwstijl

post-65

Oppervlakte

462 m2

Status

geen

Soort eigenaar

kerkgemeenschap

Functie

religieus/bijeenkomsten

Op 26 mei 1968 werd de Rooms-Katholieke Kerk aan de Nieuweweg te Roden door Mgr. Nierman, de toenmalige bisschop van Groningen, ingewijd. Het gaat om een zaalkerk met bijruimten in functionalistische stijl dat is opgetrokken uit baksteen. De bijruimten kunnen afgesloten worden door middel van schuifwanden. Het moderne kerkgebouw met zijn baksteenbouw en ranke klokkentoren is een beeldmerk van de kerkbouw aan het eind van de jaren zestig van de vorige eeuw in ons land en in de gemeente Noordenveld. De bakstenen toren met zichtbare klokkenstoel met daaronder een kruisbeeld werd tijdens een grondige verbouwing in 1991 toegevoegd. Aan de voet van de toren is een gedenksteen te zien met de tekst ‘Vrede en alle goeds—de klok werd gegoten voor het hospitium den Eikelaar te Leek en mag nu hier Gods lof zingen— 29_9_1991 zr. IDA’. De toevoeging van de toren zorgde ervoor dat het kerkgebouw ook van buiten beter herkenbaar werd als kerk. Voorheen wekte de architectuur van de kerk meer associaties op van een garage of schuur. De verbouwde kerk is op 29 september 1991 ingezegend door bisschop Mgr. Möller. De parochie betrok haar eerste ‘eigen’ kerk in oktober 1960, in een gehuurde loods aan de Kanaalstraat 52 te Roden. Het schuurkerkje, met kerkbanken en altaar van hout, werd snel bekend als het ‘roefke’ (Pater Roefke was toen de pastoor).

Al snel groeiden de kerkgemeenschappen in Roden en Leek als gevolg van het industrialisatiebeleid van de toenmalige gemeente Roden en de andere dorpen vanwege hun geschiktheid als forenzendorpen voor de stad Groningen. Kort daarna begon de parochie te kijken naar een nieuwe locatie. Op 13 november 1967 werd een bouwkeet bij de huidige locatie gezet; op 2 mei 1968 kon het kerkgebouw worden opgeleverd.

Perceelsgrens Kerk Overige bebouwing Ingang kerk

59

In het interieur is het negentiende-eeuwse Adema-orgel een opvallende aanwezige in de sobere kerkzaal. Het orgel is omstreeks 1890 gebouwd door firma Gebr. Adema te Leeuwarden voor de kapel van het Rooms-Katholieke Liefdegesticht te Groningen. In 1924 werd het orgel overgeplaatst naar de nieuwe kapel aldaar. In 1937 breidde Doornbos het orgel met enkele registers uit. De firma S. Haarsma te Drachten restaureerde het orgel in 1978 en plaatste het in Roden. Het orgel is nogmaals gerestaureerd in 2002. In 2012 besloot het parochiebestuur de kerkzaal een meer sacrale uitstraling te geven. De glas-in-lood ramen, afkomstig uit een kerk in Groningen, werden in 2014 geplaatst. In datzelfde jaar werden het altaar, het tabernakel en de doopvont van de gesloten Rooms-Katholieke Kerk in Veenhuizen in de kerkzaal van de Kerk der Triniteit geplaatst. Daarvoor was een versterking van de fundamenten van de kerkzaal nodig. Kernwaarden zijn gelegen in het architectonisch en stedenbouwkundig belang van het kerkgebouw, alsook in de functionele en typologisch zin die het gebouw en de kerkgemeenschap innemen binnen de ontwikkeling en de (bewoners)geschiedenis van het dorp Roden. Het kerkgebouw verdient betere bescherming op basis van haar bouwjaar. De enige kerk van dat jaartal in de Noordenveldse collectie.

5

Kerkenpaspoort

De Open Hof

Kerkenpaspoort

Adres

Groene Zoom 1, Roden

Bouwjaar

1992

Architect

A. de Ruiter te Assen

Bouwstijl

ongedefinieerde bouwstijl, met minimalistische kenmerken

Oppervlakte

933 m2

Status

geen

Soort eigenaar

kerkgemeenschap

Functie

religieus/bijeenkomsten

De Open Hof is een modern kerkgebouw zonder toren, opgetrokken uit witte steen. In plaats van een klokkenstoel of toren heeft het een opvallend, abstract paarsblauw kunstwerk met daarin een wit kruis. Deze is aangebracht aan de kopse kant van het kerkgebouw, zichtbaar vanaf het Bevrijdingsplantsoen en de Maatlanden rotonde te Roden. De kerk is in het jaar 1993 in gebruik genomen door de Gereformeerde Kerk Roden. Tot 1988 kerkten de leden uit Roden in Leek. Het aantal leden groeide zo snel dat in Roden een zelfstandige kerkelijke gemeente tot stand kwam. Het kerkgebouw bestaat uit verschillende geometrische vormen, waarvan de kerkzaal het grootste volume heeft en een opvallend hellend dak. De kerkzaal heeft schuifwanden die toegang geven tot twee vergaderzalen. De entree, twee rood geschilderde dubbele deuren, komt uit op een voorplein en wordt gekarakteriseerd door twee ronde vormen. De hal geeft toegang tot de kerkzaal, wc-ruimten, een bureau, meerdere vergaderzalen, berging en een keuken. De langgerekte ramen van de kerkzaal hebben paarsblauwe kozijnen en beslaan de gevel tot kort onder het platte dak. De bovendorpel van de kozijnen volgt de schuine lijn van het dak. De binnenmuren van de kerk zijn wit, en het plafond van de kerkzaal is van gebleekt vuren voorzien. De binnendeuren zijn lichtgrijs gekleurd. De wand van het liturgisch centrum moest zacht lila worden.

De kerkzaal en hal hebben een epoxy grindvloer. De overige ruimten moesten een warm grijs tapijt krijgen. Kernwaarden zijn gelegen in de functionele zin die het gebouw inneemt in de ontwikkelings- en bewonersgeschiedenis van het dorp Roden. Het kerkgebouw neemt een prominente plek in aan de Maatlanden rotonde. Daarnaast is het eerste kerkgebouw gebouwd door de kerkgemeenschap Gereformeerde Kerk Roden in het dorp wat het cultuurhistorische waarde geeft.

Perceelsgrens Kerk Overige bebouwing Ingang kerk

60

6

Kerkenpaspoort

Nieuw Apostolische Kerk

Kerkenpaspoort

Adres

Woldzoom 10, Roden

Bouwjaar

2012

Architect

BOA bouwkundig tekenburo

Bouwstijl

postmodern

Oppervlakte

217 m2

Status

geen

Soort eigenaar

kerkgemeenschap

Functie

religieus/bijeenkomsten

De Nieuw Apostolische Kerk te Roden is een moderne variant van de traditionele rechthoekige, eenschepig kerkgebouw. Dit symmetrisch gebouw verving een eerder kerkgebouw, gesitueerd aan de Hullenweg. In Roden bestaat sinds 1964 een Apostolisch Genootschap. Het hoofdgebouw, opgetrokken uit donkerroodbruin baksteen en glas, bestaat uit een hal en kerkzaal. De “bijgebouwen”, die elkaar spiegelen, zijn de entree, consistoriekamer, vergaderruimte, keuken en wc-ruimte. Boven de hal bevindt zich een tweede (grotere) vergaderruimte. De apsis spiegelt de entree gesitueerd in de oostgevel, en is deels binnen en deels buiten gebouwd. De kerkzaal is afgedekt door een zadeldak gemaakt van leizwarte Narvik Datura dakpannen en de “bijgebouwen” door een plat dak. Het zadeldak loopt op de kopse kant schuiner af (overstek op vlucht) dan gebruikelijk bij een traditioneel zadeldak. De apsis heeft op de buitengevel een blauw kruis als accent; eenzelfde kruis is terug te vinden aan de voorkant van de kerk, rechts van de ingang. Het dak is voorzien van een wit boeideel en goot. De voor- en achtergevel van het hoofdgebouw bestaan uit langgerekte kozijnen die ingekapseld worden door de donkerroodbruine bakstenen zijmuren. De zijgevels hebben tevens kozijnen die de gevel van boven tot beneden doorlopen, maar worden afgewisseld door bakstenen vlakken.

In het midden van de gevel wordt de bakstenen muur onderbroken door aluminium gevelbekleding dat aansluit op het dak van de “bijgebouwen”. De ramen van de bijgebouwen lijken door te lopen in de muur van het hoofdgebouw. Kernwaarden liggen in de functionele en typologisch zin die het gebouw inneemt in het dorp Roden. Het is verder een exemplarisch voorbeeld van jonge religieuze bouwkunst binnen de gemeente Noordenveld, een gegeven dat bescherming verdient.

Perceelsgrens Kerk Overige bebouwing Ingang kerk

61

B

Kerkgemeenschappenpaspoort

Nieuw-Roden

Kerkgemeenschappenpaspoort

Namen:

Hervormde Kerk, later Hervormde Kapel Nieuw-Roden Baptisten gemeente Roden

Oprichting:

1922, buiten gebruik 2006 ?

40 Provinciale Drentsche en Asser Courant, 19 april, 1909. Een kort artikel verwijst naar de plaggenhutten op het Roderveld. lijke taken.

Nieuw-Roden (Drents: Nei-Roon of Nij-Roon) is een relatief jong dorp. Het ontstond eind negentiende eeuw, toen gestart werd met de ontginning van de heide- en veenontginningen van het Roonderveld. Rond 1850 was het Roderveld een heidevlakte met hier en daar een berkenboom, stukjes bos en wilgen langs De Loop. Kanalen en wijken werden gegraven voor de afwatering en turftransport. De verveningswerkzaamheden trokken arbeiders aan, die plaggenhutten bouwden op de verhoogde zandgronden.40 De ontginningsnederzetting die ontstond werd Roderveld genoemd, het latere Nieuw-Roden. De bewoners, Veldsters en Wieksters, waren op het esdorp Roden en de Hervormde Kerk te Roden georiënteerd voor handel en bedrijvigheid. Rond 1910 kwam een zandweg gereed tussen Roden-Roderveld-Zevenhuizen, waardoor het aantal inwoners in Roderveld langzamerhand toenam.

Dorpsgezicht van Nieuw-Roden, met op de achtergrond de Nederlands Hervormde Kerk. 1920-1930. Bron: DM280571, Drents Archief. In de jaren 1920 verdwenen de plaggenhutten en werden stenen huizen gebouwd. De laatste hutten werden vlak voor de Tweede Wereldoorlog afgebroken. De Nij-Roners kregen door de landelijke woningwet (1901) een kavel toegewezen, de plaggenhut verdween en bewoners moesten leren omgaan met het ‘nieuwe wonen’. De school voor lager onderwijs kwam aan de Dorpsstraat in 1903. De bewoners van Roderveld werden zelfvoorzienend en hun kinderen hoefden niet meer met modderige klompen naar de school in Roden. Aan de Terheijlsterweg werd in 1922 de Hervormde Kerk opgeleverd, een zaalkerk met uitspringende entreepartij en geveltoren. De bewoners hoefden dus ook niet meer naar Roden voor erediensten. Enkele jaren later werd aan de Eikenlaan een christelijke tweeklassige lagere school geopend. Deze kwam tot stand voor de ‘Vereeniging school met den Bijbel’ in 1930-1931 en werd gebouwd naar het interbellum-stijl ontwerp van architect H. Beumer uit Arnhem.

62

Opening van de School met de Bijbel, Nieuw-Roden, 1931. Bron: Foto archief Historische Vereniging Roon.

De school heeft een gevelsteen met de tekst: Eerste steen gelegd door J.G. Togtema. evangelist. Deze evangelist was de voorzitter van de lokale Evangelisatie Vereeniging, opgericht in 1920, die samenwerkte met de Nederlands Hervormde Kerk Roderveld/Nieuw-Roden en ook werkzaam was in het dorp Roden.41 In de jaren 1930 en 1940 breidde het dorp Nieuw-Roden flink uit, vooral door sociale woningbouw en winkelbouw in de dorpskern. In de tweede helft van de vorige eeuw werden veel nieuwe straten aangelegd. Omdat Roderveld zich had ontwikkeld van ontginningsnederzetting tot een dorp met stenen huizen, scholen en kerk, vond een naamsverandering plaats. In 1928 kreeg het dorp de naam Nieuw-Roden om het nieuwe dorpskarakter te benadrukken. In 1930 telde Nieuw-Roden ongeveer 434 bewoners die in ook daadwerkelijk in het dorp woonden.42 Opmerkelijk is het feit dat Nieuw-Roden in de edities van de jaren 1942 en 1948 van het Van Goor’s aardrijkskundig woordenboek van Nederland nog steeds benoemd wordt als nieuw opgekomen dorp onder Roden; Roderveld staat beschreven als een buurt onder Roden. Uiteindelijk door de bouw van nieuwbouwwijken in Roden waaronder de Vijfde Verloting (ca. 1990) groeiden de dorpen Nieuw-Roden en Roden definitief aan elkaar vast. De grens tussen de dorpen lag rond 1930 nog bij de Woldzoom. Door de nieuwbouwijken verdwenen de tussenliggende weilanden.

In het oorspronkelijke dorp hebben de adressen nog de plaatsnaam Nieuw-Roden, in de nieuwbouwwijken hebben de adressen de plaatsnaam Roden. Tot vandaag, probeert de belangenvereniging van Nieuw-Roden het oorspronkelijke eigen karakter van het dorp in stand te houden. ’t Dörpshuus Nij-Roon aan de Roderweg, waar ook de Baptistengemeente Roden haar erediensten houdt, vervult daarbij een belangrijke rol. In het oorspronkelijke dorp is de voormalige Hervormde Kerk, later de Hervormde Kapel Nieuw-Roden, nog steeds een beeldbepalend gebouw. Hervormde Kerk, later Hervormde Kapel Nieuw-Roden De Hervormde Kerk Nieuw-Roden diende als kerk voor Roderveld, later Nieuw-Roden, van 1922 tot en met 2006. De kerk is tegenwoordig privébezit en huisvest een christelijke kinderopvang. Het is bekend dat evangelische bijeenkomsten in Roderveld al plaatsvonden voor de bouw van het kerkgebouw en de christelijke tweeklassige school. Zo hielden ds. Teensma van Veenhuizen en de heer Schoppert in 1912 een ‘Evang. Nam. 2 1/2 uur bij A. Tel.’43 Voor de bouw van de Hervormde Kerk Nieuw-Roden, kerkten de bewoners uit Roderveld in de Hervormde Kerk te Roden. Vanaf 1816 was het Algemeen Reglement voor de Nederlandsche Hervormde Kerk van kracht in het Koninkrijk der Nederlanden. De samenwerking tussen de hervormde kerkgemeenschappen Nieuw-Roden en Roden bleef bestaan na de bouw van de kerk in Nieuw-Roden.

Zo werden onder meer pogingen gedaan in 1950 om een tweede predikant te benoemen, die dan voornamelijk Nieuw-Roden als arbeidsterrein aan zou doen.44 Een buitengewone ledenvergadering werd in 1950 bijeengeroepen met als hoofdmoot de samenwerking met de Hervormde Kerk te Roden, een samenwerking dat vooral ging om het vaststellen van hulp- of tweede predikanten.45 Bekend is dat de heer Tietema in 1955 zijn intrede deed als evangelist in de Nederlands Hervormde gemeente van Nieuw-Roden waar hij werd bevestigd door ds. D. Kramer te Roden. Vier jaar later nam de heer Tietema weliswaar afscheid, maar bleef in het dorp Nieuw-Roden wonen.46 In de jaren 1930 en 1940 was de heer J.G. Togtema (hulp)predikant/evangelist in de Hervormde Kerk te Nieuw Roden en Roden. Hij begeleidde dagjes uit voor de Hervormde jongeren Vereniging Roden en voor de jongeren vereniging van de Nederlands Hervormde Kerk te Nieuw-Roden. Vlak voor zijn dood, in het jaar 1951, vierde Togtema zijn 26-jarig ambtsjubileum in Tzummarum. In 1940 vierde de Nederlandse Hervormde Evangelisatie te Nieuw-Roden haar zilveren jubileum.47 Negen jaar later vonden enkele herstelwerkzaamheden aan het kerkgebouw plaats.48 Uiteindelijk, in 2004, hield de Nederlandse Hervormde Kerk Nieuw-Roden op te bestaan. Het overgrote deel van de lidmaten ging over naar de nieuwe Protestantse Kerk in Nederland (PKN).

In Nieuw-Roden werd de Hervormde Kerk (later de Hervormde Kapel) onderdeel van de PKN-gemeente Roden-Roderwolde (zie ook het kerggemeenschappenpaspoort Roden). In 2006 is de laatste kerkdienst in de Hervormde Kapel Nieuw-Roden gehouden. Baptisten gemeente Roden Baptistengemeenten zijn protestantse kerkgenootschappen en elke gemeente is autonoom. Baptisten vormen een stroming binnen het protestantisme die de zuigelingendoop afwijst en de geloofsdoop door onderdompeling voorstaan. In Nederland is het baptisme in 1609 te Amsterdam begonnen. Toen werden vijftig Engelsen, die vanwege geloofsvervolging Engeland waren ontvlucht, op de belijdenis van hun baptistengeloof gedoopt. De eerste Nederlandse baptistengemeente dateert van 1845. In dat jaar doopte een Duitse baptist in het Drentse Gasselternijveen een groep gelovigen rond de afgezette Nederlands Hervormde predikant dr. Johannes E. Feisser. Via Feisser kwam het baptisme in Nederland terecht. Feisser werd namelijk na zijn doop gekozen als voorganger van de eerste Nederlandse baptistengemeente (genoemd ‘Gemeente Gedoopte Christenen’). De allereerste Baptistenkerk in Nederland, gesticht in 1867, stond aan de Handelstraat in Stadskanaal en de eerste volwassen doop was in het naastgelegen dorp in Gasselternijveen.

Veel nieuwe baptistengemeenten ontstonden in de tweede helft van de negentiende eeuw, vooral in het noorden en het westen van Nederland, onder meer in Sneek, Groningen, Winschoten, Franeker en Haarlem. In 1881, in Foxhol, verenigden verscheidene baptistengemeenten zich in de Unie van Baptistengemeenten, met een eigen opleiding voor predikanten aan de Vinkenhof te Bosch en Duin. Circa 1900 steeg het aantal baptistengemeenten in Nederland tot twintig, met een gezamenlijk ledenaantal van ruim een duizend leden. Vijfentwintig jaar later werd de Nederlandse Baptisten Jeugd Beweging (NBJB) opgericht om het contact tussen jeugdleiders en jeugd van diverse gemeenten te bevorderen. In de jaren 1940 wordt de Baptistengemeente Emmen opgericht. Het Dörpshuus Nij-Roon, waar de Baptisten gemeente Roden haar erediensten houdt, werd in het jaar 1962 geopend.49 Het is bekend dat een baptistengemeente in Roden bestond voor dit moment. Volgens het Twentsch dagblad Tubanitia was Ds. Jac. G. Littooij voor 1953 (toen hij dienst deed aan de Zendingsgemeente Assen) verhuist naar Roden waar hij de Baptistengemeente diende.50 Zijn opvolger G. v. ’t Woud nam in 1954 een beroep aan in Daarlerveen. In hetzelfde jaar kocht de Unie van Baptistengemeenten een pand aan in Arnhem dat tot bureau werd ingericht.51 De provincie Drenthe telt vandaag de dag ten minste zestien baptistengemeenten, gevestigd in o.a.

Assen, Coevorden, Emmen, Hoogeveen, Meppel en Roden. In 1982 verenigden tweeëntwintig vrije baptistengemeente zich in de Broederschap van Baptistengemeenten in Nederland (BNN). De Baptistengemeente Roden behoort tot de Unie-ABC gemeenten in Nederland, een organisatie opgericht in 2020 door een bestuurlijke fusie van de Broederschap van Baptistengemeenten in Nederland en de CAMA-gemeenten. In de dorpen Roden en Nieuw-Roden is de Baptisten gemeente Roden vooral bekend van de open zangavonden en de kerstzangdiensten die ze organiseren.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=d2b503d4-6669-474a-bc3f-94c67205fd96