Bijlage 2 Rapport K plus V 17-6-2021.pdf
Tekst van het document
CONCEPT
Medewerkers AOV De twee medewerkers AOV werden zowel op gemeentelijk niveau als op regionaal niveau ingezet. Binnen de gemeente maakte een van de medewerkers deel uit van het crisisteam. Op regionaal niveau is capaciteit ingezet voor informatievoorziening vanuit de VRD aan gemeenten en burgers via piketdienst, en voor het opstellen en aanpassen van de teksten van de noodverordeningen op basis van richtlijnen en modellen van de rijksoverheid. Eén van de medewerkers AOV heeft deelgenomen in de stafsectie Bestuurlijk juridische ondersteuning van de VRD. Op gemeentelijk niveau werd vanuit het crisisteam via het bestuurssecretariaat gezorgd voor verspreiding van de noodverordeningen naar de verschillende geledingen in de gemeente; niet alleen naar toezichthouders maar ook naar de medewerkers die contacten onderhielden met de verschillende organisaties op het vlak van sport en cultuur en het bedrijfsleven. Zij konden de beschikbare informatie delen met instellingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Ook op gemeentelijk niveau moesten veel telefonische vragen van burgers worden behandeld. De medewerkers AOV waren de schakel tussen de noodverordening en de onderdelen van de gemeenten die daarover contacten onderhielden met burgers en organisaties. Diverse vraagstukken bleken juridisch ingewikkeld te liggen.
Daardoor werd door de medewerkers die contacten onderhielden met burgers en organisaties voortdurend een beroep gedaan op de medewerkers AOV en de jurist van de gemeente. De werkdruk die daardoor ontstond, hebben de betreffende medewerkers kunnen aankaarten bij het crisisteam. Daarop heeft de leiding van de organisatie is besloten om een corona-informatieteam te vormen onder leiding van een van de managers van de gemeente. Medewerkers van verschillende afdelingen werden hiervoor vrijgemaakt. Dit was mogelijk omdat diverse activiteiten van de gemeente op een laag pitje waren gekomen vanwege de lockdown. De betreffende medewerkers konden hun activiteiten verleggen naar het informeren van burgers over COVID-19 maatregelen. Na afschaling in de zomermaanden in het team in het najaar weer geactiveerd. In tweede instantie is de maatregel genomen om een e-mailadres op de website te plaatsen corona@noordenveld.nl waardoor vragen van burgers zowel op inhoud als op frequentie van binnenkomen en afhandeling konden worden gekanaliseerd, zoals hierboven is gemeld. Met name na de verschillende persconferenties van het kabinet
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
26
ontstond er telkens een hausse aan vragen van burgers en organisaties die op deze wijze kon worden verwerkt.
CONCEPT
Het werk van de AOV -medewerkers voor COVID-19 heeft hun reguliere werkzaamheden voor een groot deel verdrongen. Desondanks konden zij ook nog werken aan een aantal kritische dossiers, onder meer op het vlak van ondermijning. Toezichthouders De gemeente Noordenveld heeft drie toezichthouders bouw- en woningtoezicht (bwt), APV en bijzondere wetten. De gemeente heeft formeel geen bijzondere opsporingsambtenaren (boa's) in dienst.44 Eén van de medewerkers heeft echter wel de benodigde bevoegdheden op basis van een eerdere aanstelling elders. Daarmee had de gemeente de facto een Boa. De toezichthouders zijn na de afkondiging van de noodverordeningen vanaf maart ingezet voor toezicht en handhaving op dat vlak. Dat ging ten koste van het reguliere werk op het vlak van bouwcontroles, controles brandpreventie en het vrije veldtoezicht in het kader van de Wabo. In de loop van maart hebben twee van de drie medewerkers zich toegelegd op de noodverordeningen. Zij zijn samen controles gaan uitvoeren bij kampeerterreinen en andere bedrijven. Na ruim een maand is het gemeentelijk toezicht op de noodverordeningen geconcentreerd bij de toezichthouder APV en bijzondere wetten. De andere toezichthouders hebben zich weer toegelegd op de bwt-controles. Ook tijdens de lockdown konden de bouw- en aanlegactiviteiten namelijk gewoon doorgaan en dat vergde toezicht van de gemeente.
Vanuit hun reguliere toezicht hadden zij in de nazomer wel een functie bij de opbouw van de Rodermarkt, samen met de toezichthouder APV. De afschaling van toezichtcapaciteit vanaf juni heeft niet tot knelpunten geleid in de zin van incidenten die zich merkbaar hebben voorgedaan als gevolg van het ontbreken van toezicht ter plekke. De toezichthouder APV en bijzondere wetten heeft in de periode maart tot en met mei 100% van zijn tijd ingezet voor de noodverordeningen. Datzelfde geldt voor de periode september tot een deel van november, toen de regels weer werden aangehaald. In goed overleg zijn de werkroosters van de toezichthouders aangepast om zichtbaar aanwezig te kunnen zijn op tijden dat dit relevant is met het oog op naleving van de noodverordeningen. Het accent van de toezichturen lag vanaf 14.00 uur tot 21.00 uur. Daarnaast werd ook in het weekend toezicht gehouden en verschoof de werkweek naar de betreffende medewerker van woensdag tot en met zondag. In de loop van de maand november was de medewerker tijdelijk niet beschikbaar. Daardoor beschikte de gemeente tijdelijk niet meer over eigen toezichtcapaciteit met strafrechtelijke handhavingsbevoegdheid. Vanaf november is capaciteit ingehuurd van de Stichting Veiligheidszorg. Met twee fte is de toezichtcapaciteit vanaf dat moment (weer) uitgebreid. De capaciteit tot november is door de gemeente als toereikend beoordeeld.
Met de verdubbeling van de in te zetten capaciteit kon de situatie die in de winter is ontstaan, toen de regels strenger werden en een verschuiving in het gedrag bij burgers en ondernemers waarneembaar was – minder strikte naleving. Dit heeft overigens nog niet tot noemenswaardige incidenten geleid. Medewerkers van de Stichting Veiligheidszorg hebben een opleiding afgerond en 44 Boa's hebben strafrechtelijke bevoegdheden, zoals het opleggen van boetes.
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
27
worden door de stichting ingezet om werkervaring op te doen, gericht op toetreding tot de reguliere arbeidsmarkt voor beveiliging. Door de afwezigheid van eigen capaciteit was er eind 2020 tot begin 2021 tijdelijk geen samenwerking tussen eigen capaciteit van de gemeente en ingehuurde capaciteit.
CONCEPT
In het crisisteam is vanaf eind mei de bezetting van toezicht en handhaving een regelmatig terugkerend onderwerp in het crisisteam. Er wordt gewezen op de mogelijkheid om via de provincie en de Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe (RUD) toezichthouders beschikbaar te krijgen. Voorts zou zo nodig toezichtcapaciteit van het bedrijf MB-all uit Utrecht kunnen worden ingehuurd.45 De gemeentelijke leidinggevende houdt deze mogelijkheid in de gaten. Van de inhuur van capaciteit is uiteindelijk de rest van het jaar geen gebruik gemaakt. In oktober zijn er op het niveau van de VRD afspraken gemaakt over het onderling uitlenen van Boa's tussen gemeenten. Noordenveld heeft hier niet aan meegedaan, maar kon wel eventueel beroep doen op capaciteit van elders.46 Ook dat is niet gebeurd. Afstemming met inzet capaciteit politie Van meet af aan is er afstemming geweest tussen de inzet van de gemeentelijke capaciteit en die van de politie: de wijkagenten en de overige agenten die actief zijn op het grondgebied van Noordenveld.47 In een enkel geval heeft de gemeentelijke toezichthouder een beroep moeten doen op inzet van de politie – bij een horecagelegenheid waar te veel mensen aanwezig waren en de ondernemer aanvankelijk niet wilde of kon meewerken aan vermindering van de drukte tijdens de Rodermarkt.
Door het feit dat er een politiebureau in Roden is gevestigd zijn de lijnen tussen de toezichthouders en de politie kort. Voorts hebben de medewerkers AOV regelmatig met de politiefunctionarissen kunnen overleggen over de (beperkte) vraagstukken die speelden in Noordenveld. Er is een wekelijks regulier overleg waarbij het afgelopen jaar vrijwel altijd de COVID-maatregelen aan de orde kwamen. Ook de medewerkers van de Stichting Veiligheidszorg overleggen regelmatig met de agenten die werkzaam zijn in Noordenveld. Voorts hebben zowel de politie als de medewerkers AOV contacten gehad met medewerkers jongerenwerk van WiN over het informeren van jongeren en zo incidenten te voorkomen. Complexiteit van toezicht Uit gesprekken in het onderzoek is door verschillende gesprekspartners naar voren gebracht dat het handhaven van maatregelen minder complex is naarmate de lockdownregels omvattender en strenger zijn. Daar waar regels worden versoepeld ontstaan interpretatiemogelijkheden en onduidelijkheden bij burgers en ondernemers. Er moet dan door bestuurders, beleidsmedewerkers en toezichthouders van de gemeente meer worden uitgelegd, toegelicht en overtuigd. Dat is naar de inzichten van de betrokkenen van de gemeente het afgelopen jaar telkens wel gelukt.
45 Verslag overleg Crisisteam 28 mei, 27 augustus, 3 september 2020, 24 september, 1 oktober 2020, 5 november 2020. 46 Verslag overleg Crisisteam 8 oktober 2020. 47 Genoemd in Verslag overleg Crisisteam 30 maart 2020.
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
28
4.3.4 Organisatie en aansturing De medewerkers AOV maken deel uit van de afdeling Bedrijfsvoering. Zij namen ook deel in het crisisteam van de gemeente en werden in feite vanuit het crisisteam door burgemeester en gemeentesecretaris aangestuurd. De gemeentelijke toezichthouders maken deel uit van de afdeling Publiekszaken. Zij werden rechtstreeks aangestuurd door het afdelingshoofd vanwege het (tijdelijk) ontbreken van een teamleider voor vergunningen, toezicht en handhaving.
CONCEPT
Vanaf november heeft de gemeente gebruik gemaakt van toezichtcapaciteit van de Stichting Veiligheidszorg Drenthe. De gemeente is geen partner van de stichting, zoals enkele andere Drentse gemeenten dat wel zijn, maar heeft sinds 2019 een contract met de stichting. Dat contract regelt de afname van diensten op het moment dat de opdrachtgever, in casus Noordenveld, dat wenst. De kosten voor inhuur kunnen gedekt worden uit de middelen die vanuit de rijksoverheid aan de gemeenten beschikbar zijn gesteld. Het hoofd Publiekszaken is de ambtelijke opdrachtgever van de stichting. Zoals in 4.2.1 is gemeld vond digitaal communicatie plaats tussen de toezichthouders ter plekke en de medewerkers AOV en het hoofd Publiekszaken. Ook werd verslag gedaan van bevindingen en deze werden zo nodig besproken tussen de toezichthouders en de medewerkers AOV en het hoofd. Waar dat nodig werd geacht, kon de wijze van optreden worden aangepast. Het toezichtwerk heeft het afgelopen jaar de nodige werkdruk opgeleverd. Betrokken medewerkers geven aan dat bij de leiding en het bestuur van de gemeente aandacht is voor dit vraagstuk. Zij voelen zich gesteund en worden waar nodig gefaciliteerd – zoals extra inzet van collega's om werkpieken weg te nemen.
4.3.5 Afstemming De afstemming op het vlak van toezicht en handhaving heeft in de onderzoeksperiode tot december 2020 primair plaatsgevonden op het niveau van de VRD: in het RBT en in de ambtelijke ondersteunende overleggen van het RBT. De afstemming in de driehoek gemeente-justitie-politie (burgemeesters, hoofdofficier van justitie en regionale politiechef) vindt voor Noordenveld plaats op het niveau van de regio van vier gemeenten: Noordenveld, Tynaarlo, Aa en Hunze en Assen. Dat overleg heeft op reguliere basis ook plaatsgevonden in de onderzoeksperiode. Het overleg is eenmaal komen te vervallen. In dat overleg is COVID-19 wel aan de orde geweest, maar het accent heeft gelegen op de reguliere onderwerpen. Overleg over COVID-19 vond immers plaats op het niveau van de VRD. Mogelijke verschillen in de uitwerking van COVID-19 maatregelen in de landelijke omgeving en de meer stedelijke omgeving van Assen heeft geen rol gespeeld in de overleggen. Gemeente-intern Binnen de gemeente is er overleg en afstemming geweest tussen de medewerkers op het vlak van openbare orde en veiligheid en toezicht en de medewerkers voor economische zaken, welzijn, sport en cultuur. Op die wijze konden die medewerkers ondernemers en initiatiefnemers op die terreinen informeren over de regels in de noodverordeningen.
Medewerkers economische zaken hebben ook met vertegenwoordigers van de winkeliersverenigingen gesproken. Er is geen algemene informatie over de bepalingen uit de noodverordeningen vanuit de gemeente naar de
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
29
CONCEPT
ondernemers gegaan. Er is bilateraal gecommuniceerd met ondernemers en initiatiefnemers, zowel mondeling als schriftelijk. De gemeente was voor de betrokkenen niet de enige informatiebron. Een aantal winkels maakt onderdeel uit van een winkelketen en is van die kant geïnformeerd. Ook brancheorganisaties zoals Koninklijke Horeca Nederland hebben hun leden geïnformeerd over de regels die voor een zeer groot deel gelijkluidend waren in geheel Nederland. De gemeente heeft met de koepels van die organisaties geen contacten gezocht om activiteiten af te stemmen.
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
30
5 Informatie aan de gemeenteraad In dit hoofdstuk gaan we in op de informatievoorziening aan de gemeenteraad. In paragraaf 5.1 schetsen we kort de formele positie van de raad. In paragraaf 5.2 benoemen wij de informatie die de raad in 2020 heeft gekregen. In 5.3 staan de resultaten van een bijeenkomst met raadsleden waarin zij zich hebben kunnen uitspreken hoe zij de informatie en informatievoorziening hebben ervaren en over de mate waarin zij als raad en raadsleden zicht hebben gekregen op de uitvoering van de maatregelen, de mate waarin zij zich betrokken hebben gevoeld bij de maatregelen op gemeentelijk niveau en de acties die zij eventueel elf hebben ondernemen in het kader van de controlerende taak van de raad.
CONCEPT
5.1 Positie van de gemeenteraad bij een crisis De Wet publieke gezondheid 2008 (Wpg) regelt dat bij de uitbraak van een zware pandemie de minister van VWS direct de leiding heeft van de pandemiebestrijding. Hij/zij kan daarbij de voorzitters van de veiligheidsregio’s kan inschakelen. Artikel 39 van de Wet veiligheidsregio’s 2010 (Wvr) geeft bij bovengemeentelijke crises zoals bij pandemiebestrijding de voorzitters de nodige bevoegdheden om in hun regio maatregelen te nemen. Deze situatie was van half maart tot 1 december 2020 aan de orde. In de situatie zijn de verantwoordelijkheden van de burgemeester overgegaan naar de voorzitter van de veiligheidsregio. Daardoor is de gemeenteraad niet meer de direct controlerende instantie. De voorzitter vaardigt noodverordeningen uit en behoeft deze volgens de Wvr niet te laten bekrachtigen door de gemeenteraden. De gemeenteraden hebben aldus bij de pandemiebestrijding geen kaderstellende functie omdat de minister van VWS de kaders bepaalt. Volgens artikel 40 van de Wvr dient de voorzitter van de veiligheidsregio zich achteraf voor de door hem/haar tijdens de crisisbestrijding genomen besluiten te verantwoorden aan elke gemeenteraad in de regio.
Die verantwoording bestaat uit een in overleg met de burgemeesters opgestelde verslaglegging, uit de beantwoording van vragen van raadsleden en, desgevraagd, een mondelinge toelichting in de desbetreffende gemeenteraad. De voorzitter van de VRD heeft hieraan invulling gegeven door het houden van twee Webinars in 2020 en een verslag dat is uitgebracht in december.48 De gemeenteraad heeft voorts de bevoegdheid de burgemeester verantwoording te laten afleggen over zijn/haar rol in het RBT van de veiligheidsregio. De burgemeester van Noordenveld heeft hieraan invulling gegeven door mondelinge toelichtingen in het presidium van de raad en bij mededelingen tijdens raadsvergaderingen. Alle niet direct aan de ‘pandemiebestrijding’ gerelateerde raadsaangelegenheden gaan gewoon door. De agenda's van de raadsvergaderingen van Noordenveld laten dit in 2020 ook zien. Er wordt gesproken over ruimtelijke plannen, energiestrategie, begrotingen van gemeenschappelijke regeling, de eigen begroting, behandeling van moties over allerlei onderwerpen en dergelijke.49 Ook kan in de raden gesproken worden over bijvoorbeeld de financiële, sociale, culturele en economische gevolgen van de crisis, bijvoorbeeld de gevolgen voor ondernemers, verenigingen en instellingen.
48 VRD, Drenthe in Coronatijd, Verantwoording voorzitter veiligheidsregio Drenthe, december 2020 49 https://ris2.ibabs.eu/Calendar/Index/Noordenveld.
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
31
5.2 Informatiestroom naar de gemeenteraad Er zijn in 2020 diverse brieven en documenten bij de gemeenteraad van Noordenveld binnengekomen. De regionale GGD heeft reeds eind februari berichten naar de colleges en gemeenteraden in Drenthe verzonden over de komst van COVID-19 naar Nederland en de mogelijke gevolgen voor de volksgezondheid, de inzet die de GGD zou plegen en de gevolgen daarvan voor de reguliere dienstverlening door de GGD.50
CONCEPT
Medio maart heeft de gemeenteraad een afschrift van een ambtelijke brief van de gemeente aan ondernemers ontvangen over de informatie die ondernemers kunnen verwerven over de gevolgen van COVID-19 en de maatregelen die daarvan het gevolg zullen zijn. Ook van de brancheorganisatie Koninklijke Horeca Nederland hebben het college en de gemeenteraad een brief ontvangen met daarin een oproep om maatregelen te nemen die de lasten voor de horecasector beperkt zouden moeten houden.51 Nadat op 13 maart de GRIP4 is afgekondigd komt de voorzitter van de VRD op 18 maart met zijn eerste brief aan de colleges en raden van de Drentse gemeenten. Het is de eerste van negen brieven van de voorzitter waarin hij de colleges en raden informeert over ontwikkelingen en maatregelen, waaronder de noodverordeningen. De veertien noodverordeningen en het Intrekkingsbesluit van 1 december 2020 worden ook ter kennisname naar de raden gestuurd. Op 20 januari 2021 stuurt de voorzitter een rapport met een terugblik op de uitvoering door de Veiligheidsregio in 2020.52 Raadsleden konden in juni en december voorts informatie verkrijgen via Webinars die door de VRD werden georganiseerd. De Webinars boden de mogelijkheid tot het stellen van vragen (chatten) aan de voorzitter en de vicevoorzitter van de VRD.
De landelijke Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft in 2020 in totaal 22 ledenbrieven verstuurd aan raden en colleges van de gemeenten. Vanaf brief nr. 8 van 18 maart 2020 bevatten die brieven informatie over onderwerpen rond COVID-19 die voor gemeenten van belang zijn, zoals de financiële aspecten van maatregelen, mogelijkheden voor digitale besluitvorming, en de op handen zijnde spoedwet – de latere Tijdelijke wet maatregelen COVID-19. Er werd informatie verstrekt over de activiteiten en overleggen van de VNG met de ministeries over de onderwerpen die betrekking had op COVID-19. De brieven bevatten ook informatie over bijvoorbeeld de gevolgen van COVID-19 voor de voorgenomen de algemene ledenvergadering van de VNG en andere onderwerpen. Deze ledenbrieven zijn de standaard wijze waarop de VNG haar leden informeert: niet alleen de colleges, maar ook de raden.53 Van de Vereniging van Drentse gemeenten heeft de raad in maart een persbericht ontvangen over de ondersteuning van ondernemers door gemeenten en provincie.54 ook
50 GGD, Informatiebrief coronavirus (COVID-19) in Drenthe, 28-2-2020 en Maatregelen i.v.m. bestrijding Coronavirus, 12-3-2020. 51 Brief medewerker Recreatie en Toerisme van de gemeente en HKN, Horeca hard geraakt door gevolgen Corona-virus; graag uw medewerking waaronder o.a. die op het gebied van gemeentelijke lasten, 16-3-2020. 52 VRD 20-1-2021 op cit. 53 VNG, Brief aan leden, nr. 8 e.v. 54 VDG, Drentse gemeenten en provincie willen ondernemers steunen die in de problemen komen door de effecten van corona, 24-3-2020.
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
32
de provincie heeft een persbericht aan de raden gestuurd waarin zij melding maakt van de opening van een snelloket vanaf eind mei voor een subsidie voor de vrijetijdssector.55 Het college van B&W van de gemeente Noordenveld heeft de gemeenteraad op 7 mei een brief gestuurd waarin het een overzicht geeft van de maatregelen die in het kader van COVID-19 zijn genomen. Daarnaast heeft de burgemeester een aantal malen in het Presidium van de gemeenteraad en het overleg van fractievoorzitters mededelingen gedaan over de ontwikkelingen rond COVID-19 en de maatregelen op regionaal en gemeentelijk niveau.56 Op 21 oktober hebben de burgemeester en de portefeuillehouder voor financiën presentaties gegeven over COVID-19 in Noordenveld en over de financiële effecten van de COVID-19 maatregelen voor de gemeente.57
CONCEPT
5.3 Ervaring en waardering informatie en betrokkenheid Op 12 mei 2021 hebben de onderzoekers een Teams-groepsgesprek gevoerd met vertegenwoordigers van de gemeenteraad van Noordenveld (vier raadsleden en een raadsvolger). In het gesprek is aan de orde gekomen hoe de gemeenteraad en de fracties zich hebben opgesteld, hoe de betrokkenheid van de raad is geweest en hoe de informatie aan de raad wordt beoordeeld. Hetgeen hieronder wordt weergegeven is gebaseerd op het gesprek en is niet per se representatief voor de wijze waarop in de gehele raad over de betrokkenheid en informatievoorziening door het college wordt gedacht. Opstelling van raadsleden Raadsleden hebben het college, de ambtelijke organisatie en ook de veiligheidsregio de ruimte willen geven om te acteren in de COVID-19 crisis. In het groepsgesprek is erop gewezen dat het primair om uitvoering van crisismaatregelen ging en dat men de inzicht en de deskundigheid ontbeert om daar politiek op te acteren. Ook werd genoemd bij raadsleden geen behoefte bestond om rond de COVID-19 crisis politiek te bedrijven. Veiligheidsregio De Veiligheidsregio Drenthe (VRD) heeft telkens bij nieuwe noodverordeningen de gemeenteraad geïnformeerd.
Daarnaast hebben raadsleden is in het verband van de vier noordelijke gemeenten Noordenveld, Tynaarlo, Aa en Hunze en Assen met de voorzitter van de VRD gesproken over de gang van zaken onder GRIP4. De deelnemers aan het gesprek in dit onderzoek hebben het opereren van de veiligheidsregio als topdown ervaren. De inbreng van een gemeente als Noordenveld is daarbij beperkt geweest en betond primair in het kader van de deelname van de burgemeester in de RBT. Men vindt die top-down benadering geen probleem. Daarnaast wijst men op de ruimte voor invulling die er is geweest. Dat was specifiek het geval bij openstelling van toiletruimten op de campings in Noordenveld. De burgemeester heeft zich beijverd voor meer openstelling dan de voorzitter van de veiligheidsregio voornemens was. Daar is de voorzitter van de VRD uiteindelijk in mee gegaan. Men wijst er ook op dat de communicatielijnen binnen Drenthe kort zijn.
55 Provincie Drenthe, Provincie open snelloket coronamaatregelen voor vrij tijdssector. Steuntje in de rug voor
ondernemers in vrije tijdssector Drenthe, zonder datum.
56 College van B&W Noordenveld, 7-5-2020 en mededelingen opgenomen in verslagen van fractievoorzitters en Presidium
van 8-4-2020, 7-5-2020, 27-5-2020, 17-8-2020 en 7-10-2020. 57 Presentatie van wethouder, 21-10-2020.
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
33
CONCEPT
Uitvoering door de gemeente Uit de bijeenkomst met raadsleden blijkt dat men vindt dat de gemeente in zijn algemeenheid goed heeft geopereerd op de onderwerpen waarop dit onderzoek zich richt: uitvoering van de Tozo-regeling en toezicht en handhaving. De gesprekspartners in dit onderzoek hebben waargenomen dat er weinig klachten zijn vanuit het bedrijfsleven over de wijze waarop de Tozo-regeling is uitgevoerd. Ook is men bekend met het feit dat ambtenaren en bestuurders contacten hebben onderhouden met ondernemers en instellingen. Zij hebben daar waarderende opmerkingen over gekregen. Volgens geluiden van ondernemers die de raadsleden hebben bereikt, was de voorlichting vanuit de gemeente toereikend. Daar waar zelfstandige ondernemers recht hadden op een uitkering werd het geld snel overgemaakt op de rekening van de betreffende ondernemers, is het beeld. De kritische geluiden over ontoereikende ondersteuning die men heeft vernomen, hadden niet zozeer betrekking de uitvoering van de regeling door de gemeente als wel over de regeling zelf. Tijdens het groepsgesprek is erop gewezen dat naast gesprekken met individuele ondernemers er ook gesprekken met ondernemersverenigingen zijn geweest. Ook ten aanzien van dit onderwerp wordt erop gewezen dat de communicatielijnen – in dit geval binnen Noordenveld tussen gemeente en bedrijfsleven – kort zijn.
Ook hebben de deelnemers aan het gesprek in dit onderzoek een positief beeld van de wijze waarop de gemeente toezicht heeft gehouden. Men neemt waar dat er hoegenaamd geen incidenten in Noordenveld zijn geweest en dat mensen zich aan de regels hebben gehouden. Daar waar er bijvoorbeeld in Norg een vraagstuk was met een horecaondernemer is het vraagstuk met optreden en praten goed opgelost. Een vraagstuk rond de wandeling/protestmars is volgens de raadsleden goed opgepakt door erover met de initiatiefnemers te communiceren. Dat de gemeente het accent heeft gelegd op primair communiceren in plaats van handhavend optreden door het uitdelen van boetes, wordt positief gewaardeerd. Ook bestaat het beeld dat bij de winkelsluiting de gemeente iets soepeler is geweest dat verwacht kon worden op basis van de regels. Dit heeft goed uitgepakt en was positief. Betrokkenheid van de gemeenteraad In de gemeenteraad is het omgaan met de COVID-19 crisis niet expliciet en apart geagendeerd. Wel is de situatie een aantal malen ter sprake gekomen. Bij de mededelingen heeft de burgemeester regelmatig informatie verstrekt vanuit de veiligheidsregio. Ook konden in de rondvraag van de raadsvergaderingen vragen gesteld worden aan het college. Het college heeft voorts een aantal malen de raad schriftelijk geïnformeerd – zie ook paragraaf 5.2.
In bijeenkomsten waar over het sociaal domein wordt gesproken is aan de orde geweest of er ambtelijk voldoende capaciteit beschikbaar was voor het uitvoeren van de Tozoregeling. Dat bleek het geval. In de mei-vergadering is bij motie gevraagd om coulance met (sport en cultuur) instellingen die onroerend goed huren dat gemeentelijk eigendom is, om de kosten van die instellingen te beperken. Het college is daarin meegegaan – zie ook paragraaf 2.3). Ook is in de gemeenteraad gesproken over de mogelijkheid dat inwoners de bedrijven in Noordenveld zoveel mogelijk helpen door niet online, maar bij Noordenveldse bedrijven
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
34
te kopen. Dit is door de burgemeester onder meer aan de orde gesteld in zijn online praatje voor de inwoners van Noordenveld.
CONCEPT
Verder heeft men in de raad het college verzocht om bijvoorbeeld geen straten in groot onderhoud te nemen (vervanging bestrating en ondergrondse werkzaamheden) die de bereikbaarheid van winkels en andere bedrijven zou kunnen beperken. Daaraan is door de gemeente gehoor gegeven. Het vervolg in de raad Bij de behandeling van het economisch beleidsplan in de gemeenteraad in 2021 is wel ingegaan op de economische perspectieven voor ondernemers in relatie tot COVID-19 en de perspectieven nadien. In het groepsgesprek is erop gewezen dat wanneer de crisis voorbij is, gekeken kan worden hoe ondernemers geholpen kunnen worden. Dat is gecompliceerd omdat ook in normale tijden ondernemingen in zwaar weer kunnen komen. Er zal moeten worden bepaald of indien een ondernemer in de problemen is gekomen, dit een gevolg is van de COVID-19 crisis of dat andere factoren in het geding zijn. Dat is voor de gemeente en voor de gemeentelijke politiek moeilijk te bepalen, zo wordt opgemerkt door raadsleden. In de bijeenkomst voor dit onderzoek is ook gesproken over de naar verwachting moeilijke situatie waarin culturele instellingen en mogelijk ook sportverenigingen zullen verkeren na de crisis. Aan de ene kant is de gemeente al tegemoet gekomen door de kosten van die instellingen en verenigingen te beperken waar dat mogelijk was.
Daardoor hebben de instellingen en verenigingen mogelijk financiële middelen opzij kunnen leggen voor na de crisis. Aan de andere kant is het de vraag wat de mogelijkheden voor de gemeente verder zijn. De financiële situatie van de gemeente Noordenveld biedt niet veel ruimte voor veel financiële steun. Veel zal ook afhangen van de financiële middelen die die rijksoverheid beschikbaar stelt aan de gemeente. Tot nu toe is de gemeente voor de kosten redelijk gecompenseerd, maar de vraag is hoe dat in de toekomst zal zijn. In het gesprek werd onderkend dat het mogelijk is dat ondernemers of instellingen het na de crisis niet gaan redden. Dat brengt voor de gemeente niet alleen een vraagstuk met zich mee voor de betreffende ondernemer, instelling of vereniging, maar raakt ook direct aan het vraagstuk van de leefbaarheid van de (kleine) kernen waar de betreffende ondernemer, instelling of vereniging is gevestigd. Daaraan zal de raad aandacht moeten besteden.
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
35
6 Conclusies Op grond van de voorgaande hoofdstukken komen wij tot de volgende conclusies
Conclusies 1. De gemeente Noordenveld heeft de Tozo-regeling uitgevoerd als een
inkomensondersteuningsregeling voor zelfstandige ondernemers, conform de bedoeling en opzet van de regeling. De gemeente heeft als een uitkeringsinstantie geopereerd. De gemeente heeft alle aanvragen gehonoreerd die aan de aanvraagvoorwaarden en beoordelingscriteria van de regeling voldeden. De financiële afhandeling is vlot verlopen.
CONCEPT
2. Noordenveld heeft binnen de gemeentelijke organisatie voldoende capaciteit
kunnen inzetten om tot een snelle afhandeling van de aanvragen te komen. Na de eerste twee weken van de eerste tranche van de Tozo-regeling is het gelukt om binnen twee werkdagen de beslissing op aanvragen naar de aanvragers te zenden.
3. De tijdspanne tussen afkondiging van de Tozo-regeling door het kabinet enerzijds en
het moment van toepassen van de regeling en het beantwoorden van vragen over de regeling aan zelfstandige ondernemers anderzijds, was te kort waardoor in eerste instantie medewerkers niet alle vragen van ondernemers konden beantwoorden. Toch waren er snel voldoende informatiebronnen binnen en buiten de gemeente beschikbaar en raadpleegbaar voor de uitvoerders van de gemeente. Vragen en onduidelijkheden bij aanvragers konden in tweede instantie afdoende worden beantwoord respectievelijk weggenomen.
4. De gemeente heeft naast de uitvoering van de Tozo-regeling in navolging van
voorstellen van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), in afstemming met gemeenten in de regio en ook zelfstandig, maatregelen genomen om het ontstaan van financiële problemen bij ondernemers, verenigingen en instellingen in Noordenveld zoveel mogelijk te voorkomen en/of te beperken.
5. De Tozo-regeling is binnen het sociale onderdeel van de gemeente uitgevoerd.
Vanuit 'economische zaken' zijn daarnaast op informele wijze contacten gelegd met ondernemers over de financieel-economische vraagstukken waarmee zij te maken hadden of konden krijgen. Ook vanuit de onderdelen cultuur en sport zijn contacten met culturele organisaties en sportverenigingen onderhouden. De contacten betroffen zowel financiële aspecten als de regels die van kracht werden in de noodverordeningen van de Veiligheidsregio Drenthe. Naast ambtelijke medewerkers hebben ook collegeleden contacten gelegd met ondernemers, ondernemersverenigingen en andere organisaties.
6. De gemeente heeft uitvoering gegeven aan de noodverordeningen die in de periode
van 16 maart tot 1 december 2020 voor de Veiligheidsregio Drenthe van kracht zijn geweest. De gemeente heeft bij toezicht en handhaving primair ingezet op communicatie met (potentiële) overtreders en waarschuwing bij geconstateerde overtredingen of dreigende overtredingen. Gemeente en politie hebben in 2020 een beperkt aantal boetes uitgedeeld in Noordenveld.
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
36
7. Toezichthouders van de gemeente hebben in de eerste maand na de afkondiging van
de eerste noodverordening bij ondernemers gecontroleerd op, en met ondernemers gecommuniceerd over de maatregelen die moesten en konden worden genomen. Daarnaast hebben medewerkers economische zaken, cultuur en sport met ondernemers, instellingen en verenigingen gecommuniceerd over de maatregelen en de wijze waarop deze konden worden nageleefd.
8. De gemeente heeft geanticipeerd op risico's bij de naleving van regels door in het
voorjaar en nog eens in de zomer van 2020 hotspots met verhoogd risico van te grote groepen mensen aan te wijzen en daarop het toezicht te richten.
9. De prioritaire inzet van de gemeente op communicatie met doelgroepen boven
CONCEPT
repressieve handhaving heeft een positief effect gehad op de samenwerking met niet-justitiële instanties over bevordering van naleving van regels door onder meer jongeren.
10. De korte tijdspanne tussen de afkondiging van bijstelling van maatregelen in
noodverordeningen door het kabinet en het van kracht worden van de bijgestelde regels heeft telkens in eerste instantie geleid tot onbekendheid met de regels bij toezichthouders en burgers.
11. Binnen de gemeentelijke organisatie zijn vanuit het centrale crisisteam medewerkers
telkens geïnformeerd over de noodverordeningen en de aanpassingen in de regels opdat zij daarover met externen gevraagd en ongevraagd konden communiceren. De kennis kon telkens snel verspreid worden binnen de gemeentelijke organisatie.
12. De gemeente Noordenveld is bestuurlijk en ambtelijk betrokken geweest bij de
voorbereiding van de maatregelen van de Veiligheidsregio Drenthe.
13. De toezichtcapaciteit in de gemeente Noordenveld is beperkt geweest in het kader
van de noodverordeningen. In het begin en later waar dat nodig was, is toezichtcapaciteit afkomstig van bouw en woningtoezicht ingezet, ten koste van het reguliere toezicht. De beschikbaarheid van gemeentelijke capaciteit is kwetsbaar gebleken voor uitval. De gemeente heeft tot medio november 2020 geen beroep gedaan op externe toezichtcapaciteit. Op leidinggevend niveau is de beschikbaarheid van capaciteit en het toereikend zijn van de capaciteit wel een aandachtspunt geweest, maar dit heeft niet geleid tot inzet van extra capaciteit van elders.
14. Bij raadsleden die in het kader van dit rekenkameronderzoek zijn gesproken, bestaat
tevredenheid over de wijze waarop de gemeente en de veiligheidsregio de COVID-19 crisis hebben opgepakt en de wijze waarop de gemeente maatregelen heeft uitgevoerd.
15. Raadsleden die in het kader van dit onderzoek zijn gesproken, hebben genoemd dat
bij de gemeenteraad behoefte bestond om de gemeente en de veiligheidsregio de ruimte te geven om de noodzakelijke maatregelen te nemen en activiteiten uit te voeren, zonder hierbij politiek te interveniëren. Tegelijkertijd wordt gesignaleerd dat het college gevolg heeft gegeven aan signalen en wensen van de raad om de negatieve gevolgen van de COVID-19 maatregelen voor ondernemers, instellingen en verenigingen te voorkomen en te beperken.
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
37
Bijlage 1 Interviews
CONCEPT
De volgende functionarissen zijn in het kader van dit onderzoek geïnterviewd. • Burgemeester van de gemeente Assen, tevens voorzitter van de Veiligheidsraad • Burgemeester van de gemeente Noordenveld • Wethouder economische zaken van de gemeente Noordenveld • Wethouder sociale zaken van de gemeente Noordenveld • Gemeentesecretaris van de gemeente Noordenveld • Afdelingshoofden van de gemeente Noordenveld • Medewerkers betrokken bij de uitvoering van de Tozo • Medewerkers openbare orde en veiligheid • Medewerker toezicht en handhaving Op 12 mei 2021 is via Teams een groepsgesprek gevoerd met vertegenwoordigers van de gemeenteraad van Noordenveld. Daarvoor konden de raadsfracties zich aanmelden bij de Raadsgriffie. Er hebben vijf personen deelgenomen van de partijen Gemeentebelangen, Groen Noordenveld, VVD, ChristenUnie en D'66.
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
38
CONCEPT
Bijlage 2 Documenten Voor dit onderzoek zijn de volgende documenten geraadpleegd. • GGD Drenthe/Veiligheidsregio Drenthe, Sitraps 1 april2020 tot en met 10 december 2020. • Gemeente Noordenveld, Corona virus: hoe gaan wij daar mee om?? Interne notities. 12 maart 2020; 16 maart 2020; 17 maart 2020; 19 maart 2020. • Gemeente Noordenveld, Verslag overleg Corona (Crisisteam), 12, 13, 16, 17, 19 en 23 maart; 1, 6, 9, 14, 22 en 30 april; 7, 14, 20 en 28 mei; 4, 11, 18 en 25 juni; 4 juli; 20 en 27 augustus; 3, 17, 24 en 29 september; 1, 8 15, 22 en 29 oktober; 5, 12, 19 en 26 november; 3 december 2020. • Gemeente Noordenveld, email berichten en brieven van burgemeester aan de gemeenteraad over COVID-19. 12 maart 2020; 16 maart 2020; 26 maart 2020; 7 mei 2020. • Gemeente Noordenveld, Lijst met mogelijke locaties groepsvorming en contactpersonen, versie 25/3/2020. • Gemeente Noordenveld, Continuïteitsplan gemeente Noordenveld Corona, 30 maart 2020. • Gemeente Noordenveld, Tegemoetkoming coronaschade cultuur, advies aan B&W, oktober 2020. • Gemeente Noordenveld, Kwijtschelden huur aan amateursportverenigingen, advies aan B&W, september 2020. • Gemeente Noordenveld, Besluit college 8 september 2020 inzake compensatie kwijtschelden huur aan amateursportorganisaties i.v.m. corona.
• Gemeente Noordenveld, Besluit college 27 oktober 2020 inzake compensatie kwijtschelden huur aan niet amateursportorganisaties vim corona. • Gemeente Noordenveld, Rampenstaf gemeente Noordenveld. Mutaties als gevolg van de aanpassingen in de gemeentelijke organisatie, 2020. • Gemeente Noordenveld, Model toekenningsbrief uitkering in het kader van de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo), 2020. • Gemeente Noordenveld, Model Wijzigingsformulier TOZO, 2020 en 2021. • Helsloot, I. et al., Wat doet, mag en wil de raad? Een onderzoek naar de rol van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch ten tijde van (corona)crisis, oktober 2020. • Ministerie van SZW, Alles wat u moet weten over Tozo: Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers, 2020. • Klaas Smid, Bijpraten actuele situatie corona, Gemeente Noordenveld, 21 oktober 2020 • Stimulansz, Handreiking Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers (Tozo) voor gemeenten, oktober 2020 • VNG, Adviesnotitie Coronacrisis: van ‘moeten’ naar ‘willen’ samenwerken. Ontwikkelingen, implicaties Tijdelijke wet maatregelen covid-19 en keuzes rond de Corona-aanpak, oktober 2020 • VRD, Handhavingskader noodverordening COVID-19 Veiligheidsregio Drenthe, • VRD, Handhavingsstrategie maatregelen COVID-19.
Per 11 november 2020 • VRD, Besluit van de voorzitter van de Veiligheidsregio Drenthe houdende voorschriften ter voorkoming van verdere verspreiding van het coronavirus/COVID19 (Noodverordening COVID-19 Veiligheidsregio Drenthe). Versies 1 tot en met 14, 16 maart – 18 november 2020. • VRD, Drenthe in Coronatijd, Verantwoording voorzitter veiligheidsregio Drenthe, december 2020.
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
39
• •
Webinar 4 december 2020, https:/youtube.be/3bgelj1wTZ50. Alex Wekema, COVID-19, De financiële effecten, 21 oktober 2020.
Daarnaast zijn documenten geraadpleegd die naar de gemeenteraad van Noordenveld zijn gezonden. Lijst van ingekomen stukken van de gemeenteraad in verband met COVID-19 crisis weeknr. 10 11 12
CONCEPT
13
14 17 18 19 20 22 24 27 28 29 33 35 36 38 40 42 45 46 47 48 49 50 51
Ingekomen stuk Informatiebrief GGD Brief van GGD inzake Corona Brief van Kon. Horeca Nederland plus bericht aan ondernemers Brief VRD rollen afspraken GRIP 4 Covid 19 Bericht van College aan ondernemers tijdelijke ondersteuning Noodverordening VRD 26 maart 202 Ledenbrief VNG Update Corona Persbericht Drentse gemeenten Ledenbrief VNG Update Corona Raadsbrief VRD nr. 3 Ledenbrief VNG Coronacrisis nr. 6 Brief College aan Raad over Coronamaatregelen Brief gemeente ondersteuning ondernemers Raadsbrief VRD nr. 4 Noodverordening 10 mei 2020 Noodverordening VRD 29 mei 2020 Persbericht Prov. Opening snelloket Noodverordening VRD 15 juni 2020 Raadsbrief VRD nr. 5 Noodverordening VRD 30 juni 2020 Ledenbrief VNG Coronacrisis nr. 14 Ledenbrief VNG Coronacrisis nr. 15 Noodverordening 15 juli 2020 Ledenbrief VNG Coronacrisis nr. 16 Noodverordening VRD 10 augustus 2020 Noodverordening VRD 21 augustus 2020 Raadsbrief VRD nr. 6 Noodverordening VRD 15 september 2020 Noodverordening VRD 29 september 2020 Raadsbrief VRD nr. 7 Raadsbrief VRD nr. 8 Noodverordening VRD 14 oktober 2020 Noodverordening VRD 4 november 2020 Ledenbrief VNG Corona Noodverordening VRD 7 november 2020 Raadsbrief VRD nr. 9 Noodverordening VRD 18 november Ledenbrief VNG ontwikkelingen Coronacrisis Intrekkingsbesluit Noodverordening 1 december 2020 Ledenbrief VNG Coronacrisis nr. 20 Ledenbrief VNG Coronacrisis nr.
21 Ledenbrief VNG Coronacrisis nr. 22
17 mei 2021. Ons kenmerk 20251-005
40
Onze contactgegevens KplusV Vestiging Arnhem Postbus 60055 6800 JB Arnhem Westervoortsedijk 73 6827 AV Arnhem T +31 (0)26 355 13 55
Vestiging Amsterdam Postbus 74744 1070 BS Amsterdam Science Park 402 1098 XH Amsterdam T +31 (0)20 669 90 66
E info@kplusv.nl
Vestiging Rotterdam Stationsplein 45 (Groot Handelsgebouw) 3013 AK Rotterdam 4de verdieping Ruimte A4.004 T +31 (0)10 254 00 17
I www.kplusv.nl
CONCEPT
Thema's
41
CONCEPT
CONCEPT