Bijlage 1 Nota van uitgangspunten
Tekst van het document
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
VERSIE augustus 2025
Het fijnmazig fietsnetwerk van Noorden, dat de kernen onderling goed verbindt, biedt hier een goed uitgangspunt voor. Met de doorfietsroutes Roden - Groningen en Leek-Groningen wordt het noordelijk deel van de gemeente per fiets ook goed met de regio verbonden. Op het gebied van openbaar vervoer verbinden verschillende buslijnen de dorpen met buurgemeenten. Peize en Roden worden per Qlink direct verbonden met Groningen, terwijl de verbinding Leek - Assen dorpen zoals Nietap, Roden, Roderesch, Alteveer, Langelo en Peest met elkaar en de regio verbindt. Het dorp Veenhuizen kent een aparte busverbinding met Assen en Drachten, maar is per openbaar vervoer niet direct met de rest van de gemeente verbonden. → Een toename in vrije tijd, een groeiende welvaart en verstedelijking leiden tot een
RUIMTEVOLK
Figuur 31. De schaalvergroting in de landbouw is goed te zien door afname van het aantal bedrijven maar een vrij constant areaal aan landbouw.
grotere vraag naar recreatiemogelijkheden, met name in groene gebieden. In de gemeente Noordenveld bevindt 8% van de banen zich in de sector recreatie en toerisme. Hiermee is het aandeel banen in deze sector in de gemeente hoger dan in de provincie en Nederland (zie ook figuur 30).7 De vrijetijdseconomie vormt daarbij een essentiële pijler voor de economie van de gemeente Noordenveld. Er liggen kansen om het dag- en verblijfstoerisme in de gemeente verder te versterken, met een focus op kwaliteitsverbetering. Denk aan het vergroten van de diversiteit, het bevorderen van toekomstbestendigheid van bestaande voorzieningen en het faciliteren van innovatieve en passende nieuwe initiatieven. Door gericht te investeren in kwalitatieve verbetering en onderscheidend aanbod, kan recreatie en toerisme niet alleen bijdragen aan de versterking van het toeristisch profiel van de regio, maar ook aan het creëren
38
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
van extra arbeidsplaatsen en het vergroten van de brede welvaart voor onze inwoners. → In het buitengebied van Noordenveld zijn diverse agrarische bedrijven gevestigd. De landbouw is daarmee één van de identiteitsdragers van het buitengebied. Met 4% van de banen is de landbouwsector in de gemeente relatief beperkt (zie ook figuur 30). De laatste jaren nam het aantal agrarische bedrijven in Noordenveld af. Tegelijkertijd blijft het grondgebruik door landbouw nagenoeg gelijk (zie ook figuur 31). Dit wijst op schaalvergroting binnen de sector. Diverse opgaven in het buitengebied (denk aan stikstof, bodem- en waterkwaliteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit) vragen om een transitie in de landbouw, waarbij gezocht wordt naar meer toekomstbestendige vormen van bedrijfsvoering.
VERSIE augustus 2025
→ De gemeente Noordenveld heeft het doel om in 2040 klimaatneutraal te zijn.8 Een klimaatneutrale gemeente houdt in dat er binnen de gemeentegrenzen geen netto broeikasgassen uitgestoten worden. Onderdeel van dit doel is de ambitie om binnen de gemeente evenveel energie op te wekken als er wordt verbruikt. Dit vraagt om forse investeringen in energiebronnen, de energie-infrastructuur en in (het beperken van) de energievraag. In de RES Regio Drenthe 1.0 is vastgelegd dat de regio in 2030 3,45 TWh aan hernieuwbare energie wil opwekken. De gemeentelijke opgave voor Noordenveld die hierbij is vastgesteld, is 0,11 TWh.9 Momenteel (juli 2025) is het zonnepark Zuidvelde in ontwikkeling, dat na realisatie ertoe zal leiden dat het Noordenveldse doel uit de RES 1.0 is vervuld. Het doel voor 2030 vormt echter een tussenstop richting de duurzaamheidsdoelen voor de langere
RUIMTEVOLK
De Slokkerd
termijn. Er ligt een opgave voor om keuzes te maken over aanvullende doelstellingen op het gebied van opwek. Op dit moment worden de gemeentelijke opwek ambities geactualiseerd. → Om de beoogde energietransitie mogelijk te maken, moet het energienetwerk verzwaard worden. Dit vraagt om aanpassingen in de ondergrond (kabels en leidingen), maar heeft ook een impact bovengronds. Zo zijn er in de openbare ruimte voldoende plekken nodig voor transformatorhuisjes. Op grotere schaal moet ook ruimte gevonden worden voor uitbreiding of plaatsing van elektriciteitsstations. Netbeheerder Enexis is binnen de gemeente op zoek naar drie nieuwe locaties voor middenspanningsstations.20
39
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
→ In Langelo, net buiten Norg, bevindt zich de grootste ondergrondse gasopslag van Nederland. Deze installatie, beheerd door de NAM, heeft een opslagcapaciteit van 6 miljard kubieke meter. De gasopslag vormt daarmee een belangrijke schakel in het garanderen van leveringszekerheid van gas voor huishoudens in Nederland. De huidige activiteiten en de onzekerheid over de toekomstige inzet van de opslaglocatie brengen verschillende opgaven met zich mee. Zo ondervinden inwoners schade aan gebouwen die in verband gebracht wordt met het in- en uitpompen van gas. Ook leven er zorgen over veiligheid, gezondheid en leefkwaliteit in relatie tot eventuele plannen voor gaswinning op deze locatie. Om alle ontwikkelingen rondom de gasopslag in goede banen te leiden, werken
VERSIE augustus 2025
we als gemeente Noordenveld vanaf 2021 in het Omgevingstraject Grijpskerk/Langelo samen met het Rijk, gemeente Westerkwartier, NAM en omwonenden en organisaties aan het zoveel mogelijk beperken en wegnemen van (eventuele) lasten voor de omgeving.32 → Hoewel de beschikbaarheid van aardgas op dit moment voor veel huishoudens nog essentieel is, wordt landelijk gewerkt aan het aardgasvrij maken van de bebouwde omgeving. Dit is een belangrijk onderdeel van de energietransitie. In het kader van de warmtetransitie wordt gezocht naar alternatieve warmtebronnen voor het verwarmen van woningen. Binnen de gemeente zijn de mogelijkheden voor collectieve oplossingen (warmtenetten) beperkt. Voor de meeste gebieden en wijken
RUIMTEVOLK
lijken individuele oplossingen (all-electric of hybride) het meest voordehand liggend.8 Dit betekent dat woningeigenaren zelf verantwoordelijkheid dragen voor het verduurzamen van woningen en het treffen van energiebesparende maatregelen. In het faciliteren van de warmtetransitie is de gemeente gestart met het opstellen van plannen voor de Energieke buurten: Roderwolde, Norg-West en Kortland (Peize). In navolging hierop wordt gewerkt aan wijkuitvoeringsplannen voor de Vijfde Verloting en Hullenveld in Roden. Momenteel (2025) wordt voor het dorp Veenhuizen en voor het buitengebied invulling gegeven aan een uitvoeringsplan voor de warmtetransitie. → Onderdeel van het doel om in 2040 klimaatneutraal te zijn, is ook het voorkomen van onnodig gebruik van grondstoffen. Het verminderen van afval, het vergroten van het aandeel afval dat wordt hergebruikt en minder gebruik van nieuwe grondstoffen pakt de gemeente zijn maatregelen die onderdeel uitmaken van de transitie naar een circulaire economie.35
40
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
VERSIE augustus 2025
RUIMTEVOLK
4.3 LANDSCHAP, WATER, KLIMAAT, BODEM, NATUUR
41
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
VERSIE augustus 2025
RUIMTEVOLK
→ De gemeente Noordenveld maakt op landschappelijk gebied deel uit van de Kop van Drenthe, het gebied van het Fochteloërveen tot De Onlanden. Op regionaal niveau vormt de Kop van Drenthe de overgang van het hoger gelegen Drents Plateau naar het lager gelegen laagveengebied in het noorden. Het gebied kent een zeer gevarieerde bodemopbouw en een divers landschap dat is gevormd door de invloed van ijstijden en veengroei. Binnen de Kop van Drenthe en gemeente Noordenveld zijn drie type landschappen te onderscheiden (zie ook figuur 32): het hoogveenontginningslandschap in het zuiden, het esdorpen- en beekdalenlandschap in het midden, en het laagveenontginningslandschap in het noorden. Deze landschappen worden doorsneden door verschillende beeklopen, waaronder die van het Eelder- en Peizerdiep. → Het watersysteem (zie figuur 33) in de gemeente Noordenveld wordt op twee manieren gevoed: enerzijds door de waterinlaat vanuit het Noord-Willemskanaal en anderzijds door lokaal aanwezige kwelsystemen die zorgen voor de aanvoer van schoon, zuurstofarm grondwater. Dit water stroomt via de boven- en middenlopen van het Eelder- en Peizerdiep door het landschap, waarna het uiteindelijk samenkomt in De Onlanden. Dit complexe systeem is essentieel voor zowel de waterhuishouding van landbouwgronden als de natuurgebieden in de gemeente. 26
42
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
→ Wanneer men zich door de gemeente verplaatst, zijn de verschillende landschappen goed te ervaren: het hoogveenontginningslandschap wordt gekenmerkt door een typerend verkavelingspatroon, het esdorpenlandschap door glooiende dekzand- en keileemplateaus doorsneden door beekdalen en het laagveenontginningslandschap door een open weidelandschap met smalle strookvormige verkaveling en sloten.12, 27 Het landschap is voortdurend in verandering, zowel door natuurlijke processen als door menselijk handelen. Denk hierbij aan de grootschalige veenontginningen vanaf de 17e eeuw, het rechttrekken van beken, en de ruilverkavelingen in de 20e eeuw. Ook in de toekomst zullen transities in onder meer energievoorziening en de agrarische sector het landschap beïnvloeden. De kenmerken van het landschap en de bebouwing bieden kansen en houvast om deze transities een plek te geven in het landschap van Noordenveld. De opgave voor de toekomst ligt met name in het behouden en herstellen of versterken van de landschapswaarden. → Op verschillende plekken in de gemeente zijn de grenzen van het bodem- en watersysteem bereikt. Intensief landgebruik, klimaatverandering en grondwateronttrekkingen door landbouw en drinkwaterwinning hebben effect op de veerkracht van het bodem- en watersysteem.
Opgaven zoals verdroging van landbouwgrond en natuur, dalende grondwaterstanden en bodemdaling (veenafbraak) vragen om gebiedsgerichte oplossingen.
VERSIE augustus 2025
Figuur 32. Diverse landschappen in de gemeente Noordenveld. Bron: Omgevingsvisie Noordenveld.
RUIMTEVOLK
Om een toekomstbestendig bodem- en watersysteem te garanderen, ligt de opgave voor om - in lijn met landelijke en regionale ambities en wetten - bodem en water (weer) meer sturend te laten zijn voor (toekomstig) grondgebruik en functies. Voor de gemeente Noordenveld zijn de belangrijkste thema's op veengronden bodemdaling, wateroverlast en verdroging en speelt op zandgronden met name verdroging.28 → Ook de gemeente Noordenveld ervaart de effecten van een veranderend klimaat. Hevige regenbuien, langere periodes van droogte en hetere zomers komen steeds vaker voor. Het veranderde klimaat heeft betrekking op verschillende thema’s, zoals gezondheid, natuur, landbouw, wonen, industrie en het bodem- en watersysteem. Om voorbereid te zijn op het veranderende klimaat en overlast te beperken, moeten er in de dorpen en het buitengebied maatregelen getroffen worden op het gebied van een klimaatadaptieve inrichting. ‒ De kans op wateroverlast neemt toe door zeespiegelstijging en extreme regenbuien. Specifiek voor Noordenveld is er door de ligging ten opzichte van de Hondsrug kans op hevige neerslag in het noordoosten van de gemeente. Stresstesten tonen aan waar water zich ophoopt, wat duidt op mogelijke overlastlocaties in dorpskernen, met name in Roden.
Langdurige neerslag kan ook leiden tot grondwateroverlast, zoals vollopende kruipruimtes, vooral in het zuiden van Peize, de wijk Roderveld (door leem en veen in de
43
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
ondergrond) en in de beekdalen. Extreme neerslag kan bovendien leiden tot frequenter werkende riooloverstorten, waardoor lokale watergangen zoals het Peizerdiep vervuilen en de kans op contact met ziekteverwekkers toeneemt, met negatieve impact op de volksgezondheid. ‒ Tegelijkertijd neemt droogte in de nabije toekomst sterk toe, met de jaren 2018, 2019, 2020 en 2022 als belangrijke indicatie. In droge zomers dalen grondwaterstanden extra sterk en nemen beekafvoeren met gemiddeld 30% af. Noordenveld, als hooggelegen gebied, ondervindt hierdoor een grotere kans op bodemdaling door de variëteit aan grondsoorten, en droogte vormt hierdoor het grootste risico. Vooral zandgronden zijn gevoelig, en effecten zijn duidelijk zichtbaar op het groen. De hogere ruggen en stuwwallen, zoals de Rug van Zeijen en rond Norg, zijn bijzonder droogtegevoelig. De gevolgen van droogte zijn breed: verdorring van groen, afname van biodiversiteit en een toename van natuurbranden. Veenoxidatie en bodemdaling nemen toe, vooral in veenrijke gebieden en beekdalen, met een verwachte daling tot maximaal 40 cm in 2050. Voor de landbouw kan dit betekenen dat onttrekkingen uit oppervlaktewater en mogelijk ook grondwater beperkt worden, terwijl de noodzaak tot beregening toeneemt, vooral voor akkerbouwgewassen.
Droogte leidt ook tot schade aan infrastructuur door verzakking en scheuren, en vermindert de waterkwaliteit doordat de
VERSIE augustus 2025
Figuur 33. Toponiemenkaart voor deelgebied Kop van Drenthe. In blauw zijn de belangrijkste waterlopen aangegeven, in groen natuurgebieden en meren, en in bruin de ruggen. Bron: LANDSCHAPSECOLOGISCHE SYSTEEMANALYSEVAN KOP VAN DRENTHE.
RUIMTEVOLK
Figuur 35. Deze figuur toont de herkomst van de stikstofdepositie per N2000 gebied. Voor zowel Norgerholt als Figuur 34. Ruimtelijke
Fochteloërveen komt
weergave van het
meer dan de helft van
KRW-oordeel
de landbouw.
concentratie van verontreinigende stoffen in het water toeneemt, wat risico's voor mens en dier (inclusief recreanten) met zich meebrengt. ‒ Het klimaat van 2050 zal naar verwachting een hogere maximumtemperatuur hebben (stijging van 2 tot 3 °C). Het aantal tropische dagen (>30°C) en warme dagen (>25°C) zal toenemen, evenals nachten met temperaturen boven 20 °C. De bebouwde omgeving warmt sneller op dan het omliggende gebied (hitte-eilandeffect), waarbij met name de dorpskernen kwetsbaar zijn, met de maximale temperatuurstijging van ongeveer 6 °C in het centrum van Roden ten opzichte van het buitengebied. Dit heeft negatieve effecten op de gezondheid van inwoners (hittestress), waarbij de meest kwetsbare inwoners vaak in de heetste delen wonen.
44
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
Voor natuur en landbouw betekent dit een verschuiving van de soortensamenstelling in watersystemen en landgebonden natuur, en de noodzaak voor schaduwrijke omgevingen tijdens hittegolven.22, 29, 30 → Alle landen uit de Europese Unie moeten in 2027 voldoen aan de Kaderrichtlijn Water (KRW). Deze Europese richtlijn stuurt op gezond en schoon water door verbetering van de ecologische en chemische waterkwaliteit. Binnen Noordenveld vallen verschillende oppervlaktewaterlichamen, zoals het Leekstermeer en de bovenlopen van Eelder- en Peizerdiep onder de KRW-richtlijn. Op dit moment zijn alle KRW waterlichamen beoordeeld als ‘slecht/ voldoet niet’ (zie ook figuur 34).31 → In het landelijk gebied van de gemeente Noordenveld vormt landbouw een belangrijke
VERSIE augustus 2025
identiteitsdrager. De landbouwsector in dit gebied heeft een diverse structuur, met zowel akkerbouw als veehouderij, zij het met een relatief hoge vertegenwoordiging van melkveebedrijven. De veehouderij is dominant in de laagveengebieden en in de beekdalen. De akkerbouw, met name aardappelen en suikerbieten, is vooral te vinden op de esgronden en hogere zandruggen. Daarnaast zijn er in het gebied ook andere takken van landbouw aanwezig, zoals bloembollen, fruitteelt en vollegrondsgroenten. De landbouwbedrijven zijn over het algemeen modern en intensief, maar er is ook ruimte voor extensievere vormen.23 → De agrarische sector in Noordenveld staat voor diverse grote opgaven. Klimaatverandering heeft directe gevolgen voor de bedrijfsvoering, met name door de toename
RUIMTEVOLK
Leekstermeergebied
van droogteperioden die leiden tot een grotere behoefte aan beregening en potentieel lagere opbrengsten, vooral op de zandgronden. De waterbeschikbaarheid is hierbij een kritiek punt. Daarnaast spelen er opgaven rondom de transitie naar kringlooplandbouw en meer extensieve vormen van landbouw, wat vraagt om aanpassingen in bedrijfsvoering en potentieel ook in landgebruik. De druk op de stikstofdepositie op nabijgelegen natuurgebieden is een belangrijke factor die de veehouderijsector voor uitdagingen stelt en vraagt om innovatie of aanpassing.23 → Een ander belangrijk aspect is de verwachting van een toenemend aantal stoppende agrariërs in de komende jaren. Dit leidt tot een toename van vrijkomende agrarische bebouwing (VAB). Voor de Kop van Drenthe wordt deze ontwikkeling ook geschetst, waarbij voor de gehele provincie Drenthe
45
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
een aanzienlijke toename van VAB wordt verwacht. 23 Om verrommeling van en ondermijning in het landelijk gebied te voorkomen, is het cruciaal om nieuwe, toekomstbestendige functies te vinden voor deze voormalige erven. Functiewijziging van VAB-locaties vraagt om zorgvuldige afweging in relatie tot het bodem- en watersysteem, de directe omgeving en met oog voor ruimtelijke kwaliteit. → Net als in de rest van Nederland staat de biodiversiteit (zie ook figuur 35) in Noordenveld onder druk. De gemeente Noordenveld herbergt drie belangrijke Natura 2000-gebieden, die van cruciaal belang zijn voor de instandhouding van waardevolle natuur en biodiversiteit: 1. Leekstermeergebied: dit uitgestrekte gebied, gelegen in het noorden van de gemeente
VERSIE augustus 2025
Noordenveld op de grens met de provincie Groningen, omvat het Leekstermeer zelf en de omliggende natte graslanden, moerassen en bosjes. Het is een belangrijk waterrijk natuurgebied dat van grote betekenis is voor watervogels, zoals kolganzen en brandganzen, en diverse moerasplanten. De belangrijkste kenmerken zijn de open waterplas en de extensief beheerde natte gronden. Het gebied staat onder druk door vermesting (nutriënten vanuit omringende landbouw) en verdrogingsgevoeligheid in droge perioden, ondanks inspanningen voor waterpeilbeheer. Ook stikstofdepositie heeft een negatieve invloed op de kwetsbare vegetatie. De actuele staat van instandhouding van veel habitattypen is nog ongunstig.30 2. Norgerholt: dit oude bosgebied ligt ten zuidwesten van Norg, in het hart van de gemeente Noordenveld. Het Norgerholt is
RUIMTEVOLK
Buitengebied bij Norg
een van de oudste bossen van Nederland en kenmerkt zich door een hoge biodiversiteit, met een rijke flora en fauna die gebonden is aan oud loofbos en de aanwezige kwel. De belangrijkste kenmerken zijn de oude bomen, de variërende vochtigheid en de aanwezigheid van zeldzame bosplanten. Het gebied heeft een complexe hydrologie, met zowel verdrogings- als vernattingsproblematiek. De stikstofdepositie is een grote zorg; voor vrijwel alle stikstofgevoelige habitattypen wordt de kritische depositiewaarde overschreden, wat leidt tot een structureel ongunstige staat van instandhouding. Maatregelen gericht op hydrologisch herstel, vermindering van stikstofdepositie en actief bosbeheer zijn essentieel om de instandhoudingsdoelstellingen te behalen.24
ligt aan de zuidwestelijke zijde van de gemeente Noordenveld, op de grens met Friesland. Het Fochteloërveen is een van de weinige resterende, levende hoogveengebieden in Nederland. De belangrijkste kenmerken zijn de uitgestrekte veenmosvegetaties, vennen en moerassen, die een essentieel leefgebied vormen voor typische hoogveensoorten, waaronder de kraanvogel. Het natuurgebied is extreem gevoelig voor verdroging en stikstofdepositie. De kritische depositiewaarden voor stikstof worden structureel overschreden, wat een negatieve invloed heeft op de groei en samenstelling van de veenmosvegetatie, cruciaal voor levend hoogveen. Hydrologisch herstel en het vasthouden van water zijn noodzakelijk om de hoogveencondities te behouden en verder te ontwikkelen.25
3. Fochteloërveen (deels in Noordenveld): een klein deel van dit uitgestrekte hoogveengebied
46
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
VERSIE augustus 2025
→ Ook buiten de Natura 2000-gebieden speelt er een opgave in het bewaken van natuurlijke kwaliteiten. De gemeente staat aan de lat voor het beschermen van het landschap en de biodiversiteit buiten de natuurgebieden. Dit omvat het beschermen, versterken en vergroten van ecologische kwaliteiten zoals groene structuren (bermen, bomenrijen, sloten) in de omgeving, maar gaat ook over een zorgvuldige omgang met beschermde diersoorten en hun verblijfplaatsen in gebouwen.37 → Binnen de gemeente Noordenveld ligt één bestaand drinkwaterwingebied, namelijk Nietap, waar Waterbedrijf Groningen jaarlijks ongeveer twaalf miljoen kubieke meter grondwater wint om het noordwestelijke deel van de provincie Groningen en een deel van Drenthe van drinkwater te voorzien.30 Daarnaast wordt het gebied Leek-Roden gezien
RUIMTEVOLK
als een van de vier locaties voor een mogelijke Aanvullende Strategische Voorraad (ASV) 28 In de loop van 2025 wordt verwacht dat de ASV’s in de provinciale omgevingsverordening worden opgenomen.34 De beschikbaarheid van zoetwater in de toekomst is niet vanzelfsprekend en de vraag naar drinkwater neemt de komende jaren toe. De Onlanden spelen hierbij een cruciale rol als waterbergingsgebied. Hoewel De Onlanden primair is ingericht als waterberging om wateroverlast in de stad Groningen te voorkomen, biedt het gebied ook potentieel voor de zoetwatervoorziening. De Onlanden kan dan dienen als een bron voor oppervlaktewater aanvulling.30
47
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
VERSIE augustus 2025
RUIMTEVOLK
5
Beleidsinventarisatie
Het proces om tot een geactualiseerde omgevingsvisie voor Noordenveld te komen, is gestart met het in beeld brengen van bestaande beleidsuitgangspunten voor de fysieke leefomgeving. Door middel van een beleidsinventarisatie is in beeld gebracht welke ontwikkelingen, opgaven, kansen en bijbehorende ambities er in de verschillende domeinen spelen. In de inventarisatie verkenden we hoe het huidige beleid binnen de gemeente zich op hoofdlijnen verhoudt tot nieuwe ontwikkelingen en thema’s en de doelen van de Omgevingswet. Deze doelen zijn integraliteit, actualiteit, gebiedsgericht, participatie en samenwerking.
ACTUALITEIT VAN HET BELEID In 2017 stelden we als gemeente Noordenveld onder de toen geldende wet- en regelgeving (Wet ruimtelijke ordening) onze eerste omgevingsvisie vast. Hoewel deze omgevingsvisie op veel relevante thema’s in relatie tot de fysieke leefomgeving ingaat en ambities beschrijft, valt ook op dat een doorvertaling voor verschillende (recente) grote opgaven en vraagstukken ontbreekt. Om deze integrale opgaven het hoofd te bieden, is er behoefte aan actueel en toekomstgericht beleid dat van toepassing is op de Noordenveldse situatie. Met de actualisatie van de omgevingsvisie wordt verder gebouwd op het raamwerk dat in 2017 is neergelegd. Naast de omgevingsvisie kennen we als gemeente ook diverse sectorale beleidsstukken. Een analyse naar de mate waarin het gemeentelijk beleid actueel is, leidt tot een wisselend beeld.
49
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
Op bepaalde thema’s zoals wonen, onderwijshuisvesting, bedrijventerreinen, klimaatadaptatie, erfgoed en gemeentelijk grondbeleid is beleid (op onderdelen) relatief actueel. Daarnaast zijn verschillende beleidsstukken momenteel in ontwikkeling, zoals op het gebied van wonen & zorg, landschapsherstel, biodiversiteit, duurzame energieopwek en inrichting en beheer van de openbare ruimte. Op andere thema’s, zoals recreatie, archeologie, mobiliteit en landbouw is beleid meer gedateerd of ontbreken duidelijke beleidsambities.
INTEGRALE EN GEBIEDSGERICHTE UITWERKING In de omgevingsvisie worden verschillende sectorale visies tot één integraal verhaal over de fysieke leefomgeving bij elkaar gebracht. Met de omgevingsvisie uit 2017 werd al een eerste stap gezet in het integraal denken over de leefomgeving. Met uitzondering van dit document is het huidige gemeentelijk beleid nog hoofdzakelijk sectoraal. Kijkend naar de integraliteit van het gemeentelijk beleid, dan valt op dat hier nog een slag te slaan is. In werksessies met de gemeentelijke organisatie werd beaamd dat het integraal denken en werken nog geen vanzelfsprekendheid is, waardoor er soms sprake is van een sectorale stapeling van opgaven. Tegelijkertijd is te zien dat er binnen de beleidsvelden wel stappen worden gezet richting een meer integrale benadering. In verschillende sectorale beleidsstukken, zoals voor de thema’s wonen, klimaatadaptatie en verduurzaming,
VERSIE augustus 2025
valt op dat nadrukkelijk de samenhang wordt opgezocht met andere vraagstukken. Hoewel de omgevingsvisie zich kenmerkt door integraliteit, zullen er in de actualisatie van de omgevingsvisie ook gebiedsgerichte keuzes gemaakt worden. Op verschillende plekken binnen de gemeente vragen opgaven namelijk om andere uitwerkingen. Een vrij groot deel van het beleid kent al een gebiedsgerichte component. Dit geldt voor beleidsthema’s zoals de warmtetransitie, wonen, bedrijventerreinen, verkeer en landschap. Het traject van de omgevingsvisie kan gebruikt worden om te verkennen waar en welke aanvullende gebiedsgerichte uitwerkingen gewenst zijn.
REGIONALE SAMENWERKING EN PARTICIPATIE Vanuit meerdere samenwerkingsverbanden zijn we als gemeente Noordenveld goed aangehaakt op regionale trajecten. Thema’s zoals mobiliteit, energie, vrijetijdseconomie, klimaatadaptatie, natuurontwikkeling, landbouw, water en woningbouw zijn de laatste jaren in regionaal verband opgepakt. Als gemeente Noordenveld werken we nauw samen met andere Noord-Drentse gemeenten, maar maken we ook onderdeel uit van de provinciegrens overstijgende samenwerking vanuit Nij Begun. Daarnaast wordt binnen de regio Groningen-Assen met andere gemeenten, de provincie, het Rijk en partners samengewerkt aan de regionale verstedelijkingsopgave. Voor de actualisatie van de gemeentelijke omgevingsvisie ligt er een kans om vanuit de Noordenveldse context keuzes
RUIMTEVOLK
te maken en positie te kiezen, en dit zo goed mogelijk te verbinden aan regionale ambities en ontwikkelingen. Als gemeente zetten we ons in om (vroegtijdige) participatie te verankeren in beleid en projecten. Eind 2023 is de gemeentelijke visie op participatie en bijbehorende inzet vastgelegd in het gemeentelijk participatiebeleid. Mede hierdoor is recent gemeentelijk beleid veelal in participatie met belanghebbenden tot stand gekomen. Dit geldt bijvoorbeeld voor het woonbeleid, duurzaamheidsbeleid en beleid rondom inrichting van de openbare ruimte en welstand. Bij meer gedateerd beleid valt op dat participatie niet altijd een rol heeft gespeeld. Wel vormde participatie bij de totstandkoming van de omgevingsvisie in 2017 een belangrijke factor. Voor de actualisatie van de omgevingsvisie ligt de opgave voor om verder te bouwen op de verkregen input uit eerdere beleidstrajecten.
50
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
VERSIE augustus 2025
RUIMTEVOLK
6
Geraadpleegde bronnen
1.
Companen. 2024. Woningbehoefteonderzoek Regio Groningen-Assen.
24.
Provincie Drenthe. 2023. Concept Natuurdoelanalyse Norgerholt.
2.
CBS - Huishoudensstatistiek. 2025. Aantal huishoudens.
25.
Provincie Drenthe. 2023. Concept Natuurdoelanalyse Fochteloërveen.
3.
ABF Research. 2024. Basisregistratie adressen en gebouwen -
26.
Witteveen+Bos, Waterschap Noorderzijlvest. 2024. Intregrale Systeemanalyse Elder- en Peizerdiep
bewerking ABF research 2020-2024. 4.
CBS. 2024. Omvang beroepsbevolking (15-75 jaar), per 1.000
27.
Arcadis. 2024. De Kop van Drenthe kent vele gezichten.
inwoners.
28.
LAOS landschapsarchitectuur. 2025. Kop d’r bij: Toekomstbestendige
5.
CBS / LISA. 2023. Aantal banen per 1.000 inwoners van 15-74 jaar.
6.
Gemeente Noordenveld. 2024. Bedrijventerreinenvisie Noordenveld.
7.
LISA. 2023. Aantal banen totaal R&T-sector.
8.
Gemeente Noordenveld. 2021. Warmtevisie Noordenveld.
9.
Werkbureau RES-regio Drenthe. 2021. RES 1.0 regio Drenthe.
10.
GGD Drenthe. 2022. Gezondheidsatlas Drenthe.
11.
Gemeente Noordenveld. 2017. Omgevingsvisie Noordenveld 2030
12.
Libau. 2020. De Noordenveldse Kwaliteitsgids
13.
BügelHajema in opdracht van gemeente Noordenveld. 2023. Quick
Kop van Drenthe Analysedocument. 29.
Provincie Drenthe. 2024. Contournota Omgevingsvisie ‘Horizon van Drenthe’.
30.
Witteveen+Bos, provincie Drenthe. 2023. LESA Drenthe deelgebied Kop van Drenthe.
31.
Informatiehuis water. n.d. Waterkwaliteitsportaal.
32.
Gemeente Noordenveld. n.d. Gasopslag Langelo.
33.
Gemeente Noordenveld. 2023. Participatiebeleid Noordenveld.
34.
Provincie Groningen. n.d. Beschikbaarheid zoetwater
scan omgevingsvisie Noordenveld
35.
Gemeente Noordenveld. 2021. Programma Duurzaam Noordenveld
14.
DrentheDichtbij. 2025. Regiodeal toegekend aan Noord-Drenthe.
36.
Gemeente Noordenveld. 2022. Coalitieakkoord ‘Samen bouwen aan
15.
RGA/Rijksoverheid. 2023. Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Regio Groningen Assen.
16.
RGA/TwynstraGudde. 2025. Toekomstagenda 2026-2030 RGA.
17.
Provincie Drenthe. 2025. Evenementen & activiteiten Kop van
Noordenveld’. 37.
Provincie Drenthe. 2024. Handreiking basiskwaliteit natuur.
Drenthe. 18.
Nij Begun Groningen / Noord-Drenthe. 2025. Nij Begun: op weg naar erkenning, herstel en perspectief.
19.
Gemeente Noordenveld. 2023. Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026.
20.
Gemeente Noordenveld. 2025. Brief aan de raad - Voortgangsdocument RES-regio Drenthe
21.
Royal Haskoning. 2023. LSA Kop van Drenthe.
22.
Gemeente Noordenveld. 2025. Lokale adaptatiestrategie.
23.
Aequator Groen + Ruimte bv, Waterschap Noorderzijlvest. 2023. Landbouwanalyse Kop van Drenthe.
52
VERSIE augustus 2025
RUIMTEVOLK