CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Nota van uitgangspunten

Besluitvormende vergadering 15 oktober 2025, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Actualisatie Omgevingsvisie - Nota van uitgangspunten12.969 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Nota van Uitgangspunten Kwaliteiten, opgaven en ontwikkelingen in beeld voor de actualisatie van de omgevingsvisie Noordenveld Versie 4: augustus 2025

COLOFON

Dit document is opgesteld door RUIMTEVOLK en is het resultaat van een samenwerkingsproces met de gemeente Noordenveld. Het copyright van de beelden, kaarten en foto’s berust bij RUIMTEVOLK tenzij anders aangegeven. Hoewel aan de inhoud en samenstelling van dit rapport de grootst mogelijke zorg is besteed, is het mogelijk dat informatie onjuist of onvolledig is. RUIMTEVOLK en de gemeente Noordenveld aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor de volledigheid en juistheid van de gegeven informatie. Aan de inhoud van dit rapport kunnen geen rechten worden ontleend. Dit document is niet voor aan commercieel gebruik. augustus 2025

2

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

INHOUD

1

Inleiding

Intermezzo: participatie aanpak

8

2 Samenvatting van de belangrijkste opgaven voor de omgevingsvisie Noordenveld 2050

12

3

DNA van Noordenveld

16

4

Opgaven en ontwikkelingen

28

5

Beleidsinventarisatie

48

6 Geraadpleegde bronnen

51

3.1 Karakteristieken van Noordenveld 3.2 Noordenveld in de regio 3.3 Uitkomsten participatieronde #1

4.1 4.2 4.3

3

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

4

Wonen, voorzieningen, leefomgeving, veiligheid, cultuur en erfgoed  Werken, mobiliteit, recreatie, energie, landbouw, gaswinning Landschap, water, klimaat, bodem, natuur

VERSIE augustus 2025

18 20 22

29 35 41

RUIMTEVOLK

1

Inleiding

Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingevoerd. Deze wet verplicht gemeenten tot het opstellen van een Omgevingsvisie waarin alle ambities en beleidsdoelen over ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, economie, natuur en water etc. in één beleidsstuk worden gebundeld. Zo worden de regels vanuit verschillende beleidsvelden in samenhang bekeken en beter op elkaar afgestemd. De omgevingsvisie is een strategische visie voor de lange termijn, waarin we als gemeente aangeven wat we belangrijk vinden in de omgeving waarin we wonen, werken en onze vrije tijd besteden. In 2017 stelden we als gemeente Noordenveld onze eerste omgevingsvisie vast: omgevingsvisie Noordenveld 2030. Deze visie is opgesteld onder de toen geldende wet- en regelgeving (de Wet ruimtelijke ordening). De wereld verandert echter snel. In de afgelopen jaren zijn er verschillende grote vraagstukken opgekomen, zoals op het gebied van duurzaamheid, klimaatadaptatie, stikstof, de toekomst van het landelijk gebied, welzijn, de energietransitie en het principe ‘water en bodem sturend’. Ook blijkt uit evaluatie dat de omgevingsvisie uit 2017 op onderdelen niet aan de eisen van de Omgevingswet voldoet. Daarom is het nu tijd om de omgevingsvisie te actualiseren. Bij de actualisatie van de omgevingsvisie beginnen we nadrukkelijk niet vanaf nul.

We bouwen voort op de omgevingsvisie uit 2017 en houden rekening met zowel de lokale actuele beleidsstukken van

5

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

Figuur 1. Dit overzicht toont de samenhang van een aantal belangrijke (beleids)stukken die de inhoud van de omgevingsvisie van Noordenveld voeden.

Noordenveld als de bredere regionale, provinciale en nationale kaders. De geactualiseerde omgevingsvisie komt in verschillende stappen tot stand: we starten met het verdiepen van de opgaven en het duiden van de kwaliteiten van de leefomgeving van Noordenveld. Dit document is het resultaat van deze stap. Vanuit de kennis van de belangrijkste opgaven en uitgangspunten voor de geactualiseerde omgevingsvisie, gaan we verder naar de volgende stap: koers bepalen. We stellen drie scenario’s op waarmee we de bandbreedte en consequenties van ruimtelijke keuzes in beeld brengen. Dit helpt ons bij het verkennen van mogelijke en wenselijke ‘toekomsten’. Gevoed door de uitkomsten van de gesprekken over de scenario’s stellen we een hoofdlijnennotitie op, bestaande uit een toekomstverhaal en strategische keuzes. Ten slotte gaan we over tot

VERSIE augustus 2025

het opstellen van de geactualiseerde visie. In deze stap worden de strategische keuzes doorvertaald naar gebiedsgerichte keuzes voor verschillende type gebieden in de gemeente. In elke stap die we doorlopen, vormt participatie met de samenleving, de politiek en de interne organisatie een wezenlijk onderdeel. Op pagina 8pagina 8pagina 8 vindt u meer informatie over de voorgestelde participatie aanpak. Het voorliggende document, de Nota van Uitgangspunten, vormt het startpunt van de actualisatie van de omgevingsvisie, een fundament. Deze Nota van Uitgangspunten geeft een duiding van de belangrijkste (integrale) opgaven waarop de geactualiseerde omgevingsvisie Noordenveld een antwoord moet geven. Het document geeft een overzicht van karakteristieken en kwaliteiten van de gemeente

RUIMTEVOLK

en biedt voor verschillende beleidsthema’s inzicht in trends en ontwikkelingen die er op de gemeente afkomen. We zijn ons ervan bewust dat beleid constant in beweging is. Deze Nota van Uitgangspunten is dan ook een momentopname, een vastlegging van de huidige stand van zaken, ofwel een foto. Gelukkig biedt de Omgevingswet ruimte voor dynamiek. Dit stelt ons in staat om onze doelen en ambities - op basis van ontwikkelingen en monitoring van ons beleid - in de loop der jaren aan te passen.

Figuur 2. Dit overzicht toont de drie fasen en bijbehorende tussenproducten waarmee naar de geactualiseerde Omgevingsvisie Noordenveld wordt toegewerkt.

Figuur 3. Deze figuur toont de verschillende overleggen en (tussen)producten in het proces van de actualisatie van de omgevingsvisie Noordenveld.

6

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

LEESWIJZER Na deze inleiding volgt een intermezzo waarin we op hoofdlijnen beschrijven hoe het participatieproces wordt vormgegeven. In hoofdstuk 2 volgen de belangrijkste conclusies en bevindingen uit de analyse. Dit hoofdstuk zet de belangrijkste (integrale) kansen en opgaven voor Noordenveld op een rij en beschrijft de vragen waar de geactualiseerde omgevingsvisie straks een antwoord op moet formuleren. Dit hoofdstuk vormt daarmee een samenvatting van de conclusies uit de analyse. Vervolgens beschrijven we in hoofdstuk 3 de huidige waarden en ruimtelijke karakteristieken van de gemeente. Hiervoor gebruiken we bestaande beschrijvingen en onderzoeken, maar is ook de inbreng van inwoners via de enquête van grote waarde geweest. In hoofdstuk 4 staat de analyse naar trends en ontwikkelingen centraal. Het hoofdstuk schetst aan de hand van kaartbeelden, figuren en tekst de huidige situatie (nu) en de meest relevante trends en ontwikkelingen die in de toekomst voor de gemeente Noordenveld (gaan) spelen. Tot slot hoofdstuk 5, waarin we de conclusies van de beleidsinventarisatie presenteren.

Werkwijze: lagenbenadering De methode van de lagenbenadering vormt het theoretisch kader voor de thematische analyse van opgaven en ontwikkelingen. De lagenbenadering deelt de omgeving in verschillende lagen in: de ondergrond, netwerken en occupatie (menselijke activiteiten). Het samenspel van deze lagen vormt de leefomgeving zoals we die kennen. Alle drie de lagen zijn aan verandering onderhevig, maar de snelheid waarmee ze veranderen verschilt per laag. Door de lagenbenadering toe te passen als methode, wordt de onderlinge samenhang tussen verschillende aspecten in de leefomgeving inzichtelijk gemaakt. De lagenbenadering biedt daarmee handvatten om vorm te geven aan duurzame ruimtelijke ontwikkeling.

In de tekst wordt met voetnoten verwezen naar de geraadpleegde bronnen. Het overzicht van geraadpleegde bronnen vindt u achterin dit document.

7

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

Figuur 4. Schematische weergave van de lagenbenadering zoals gehanteerd in deze analyse (bron: Ruimte met Toekomst).

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

Intermezzo: participatie aanpak

Om te komen tot een gedragen visie op de toekomstige leefomgeving, hebben we de kennis en ervaring vanuit de samenleving, het bedrijfsleven, organisaties en ketenpartners, de ambtelijke organisatie en onze lokale politiek hard nodig. De omgevingsvisie heeft betrekking op de omgeving die eenieder - inwoners, ondernemers, bezoekers - gebruikt. De keuzes die we in de omgevingsvisie vastleggen, zijn bepalend voor de wijze waarop huidige en toekomstige generaties wonen, werken, ontmoeten en recreëren in de gemeente. We vinden het dan ook belangrijk om de gebruikers van deze leefomgeving de mogelijkheid te bieden om een rol te spelen bij de totstandkoming van de omgevingsvisie. In dit hoofdstuk schetsen we op hoofdlijnen hoe we de participatie en bijbehorende communicatie voor de actualisatie willen vormgeven. Daarbij onderscheiden we doel, doelgroepen, aanpak en de wijze van verwerking van opbrengsten.

DOELEN

DOELGROEPEN

Onze doelen zijn als volgt: → het ontwikkelen van een integrale en gedragen geactualiseerde omgevingsvisie;

Bij de totstandkoming van de geactualiseerde omgevingsvisie onderscheiden we verschillende doelgroepen. We zetten in op een gepaste participatie- en communicatie aanpak per doelgroep. Daarbij kijken we naar de mate van belang en de mate van invloed die doelgroepen bij of op de omgevingsvisie hebben en houden we rekening met het schaal- en abstractieniveau van de visie. Om duidelijk te kunnen communiceren over de mate van betrokkenheid die we vinden passen bij de verschillende doelgroepen, gebruiken we de participatieladder (zie figuur 5).

→ het actief, participatief optrekken met inwoners, bedrijven, partners en de interne organisatie en politiek gedurende het proces; → het bieden van toegankelijke informatievoorziening en diverse fysieke en online mogelijkheden om verschillende doelgroepen te bereiken om het gesprek aan te gaan.

Dit communicatie- en participatieplan voor de actualisatie van de omgevingsvisie is opgesteld in lijn met ons gemeentelijk participatiebeleid. De 10 spelregels voor participatie uit ons participatiebeleid vormen het uitgangspunt voor dit plan en de uitvoering ervan. We zetten ons als gemeente in om de spelregels na te streven, en moedigen participanten aan om dit ook te doen.33 Figuur 5. Deze figuur toont de participatieladder.

9

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

10

→ Inwoners De omgevingsvisie gaat over de gemeente waarin de inwoners van de gemeente wonen, recreëren, elkaar ontmoeten en in sommige gevallen ook werken. Het is daarmee van belang dat zij in staat gesteld worden om hun ideeën, wensen en zorgen over de toekomstige leefomgeving met de gemeente te delen. Via verschillende middelen, zoals digitale peilingen, een expositie en een (digitale) ideeënbus worden inwoners geraadpleegd. Ook worden zij via verschillende communicatiemiddelen geïnformeerd over proces en inhoud. Input vanuit de samenleving op de omgevingsvisie wordt serieus ontvangen, maar zal niet altijd een plek in de visie kunnen krijgen. Er is ruimte voor inbreng op verschillende thema’s die de leefomgeving raken, zoals wonen, landschap, verkeer, economie en meer. Tegelijkertijd zijn er ook zaken die niet (meer) ter discussie staan in de omgevingsvisie. Dit betreft bijvoorbeeld vastgesteld lokaal beleid, maar ook wet- en regelgeving vanuit Europa, het Rijk of de provincie. Wanneer de gemeente een andere koers kiest dan door inwoners wordt ingebracht in bijvoorbeeld de enquête, wordt deze keuze toegelicht. Het coproduceren en meebeslissen over de omgevingsvisie gaat via de gemeenteraad, als gekozen volksvertegenwoordigers.

→ Professionele stakeholders (medeoverheden, ondernemers en andere samenwerkingspartners) Mede-overheden, ondernemers en andere samenwerkingspartners van de gemeente vormen belangrijke partners voor de gemeente in het uitvoeren van de ambities die de omgevingsvisie beoogt. Deze doelgroep wordt in het proces van de actualisatie van de omgevingsvisie geraadpleegd door middel van twee interactieve bijeenkomsten. Deze professionele partijen zullen op bepaalde inhoudelijke thema’s ook een adviserende rol hebben. Hierbij maken we een onderscheid tussen kennispartners/platforms en individuele belanghebbenden. Tot slot zullen de stakeholders via verschillende communicatiemiddelen op gerichte momenten informatie ontvangen over proces en inhoud.

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

→ Interne organisatie en ketenpartners Een gedragen omgevingsvisie vraagt ook betrokkenheid van de interne organisatie en lokale politiek. Onze interne organisatie speelt een belangrijke rol in het delen van de ambtelijke kennis en expertise en in het bewaken van de samenhang tussen de omgevingsvisie en andere (beleids)trajecten. Deze groep ambtenaren uit verschillende beleidsdomeinen wordt gedurende het proces geïnformeerd en wordt op meerdere momenten betrokken door middel van een aantal bijeenkomsten, waarbij zij een raadplegende en adviserende rol uitoefenen.

→ Gemeenteraad De gemeenteraad is bevoegd gezag om via een raadsbesluit de omgevingsvisie vast te stellen. Als vertegenwoordiger van de bevolking bepaalt hij de ambities en keuzes die de uiteindelijke omgevingsvisie beschrijft. Dit betekent dat de gemeenteraad (mee)beslist over het proces en de inhoud van de omgevingsvisie. In raadsvergaderingen worden de huidige gemeenteraad en - na de verkiezingen - de toekomstige gemeenteraad geïnformeerd over proces en inhoud en op onderdelen geraadpleegd. Vanuit de kaderstellende rol en verantwoordelijkheid geeft de gemeenteraad richting aan de gewenste toekomstige ontwikkeling van de leefomgeving. → College Het college van burgemeester en wethouders is de opdrachtgever in het proces van de omgevingsvisie. Ook is het college wettelijk bevoegd om omgevingsprogramma’s op te stellen, waarin globale beleidslijnen uit de omgevingsvisie verder uitgewerkt kunnen worden. Op verschillende momenten in het proces worden de bestuurders betrokken bij de voortgang en (deel)producten van de omgevingsvisie. Als opdrachtgever voor de actualisatie van de omgevingsvisie worden zij geïnformeerd over proces en inhoud. Tegelijkertijd vormen de leden van het college ook op gerichte momenten adviseurs op zowel inhoud als proces. Ten slotte zal het college ook besluiten nemen over (tussen) producten van de omgevingsvisie (meebeslissen).

RUIMTEVOLK

AANPAK (INSTRUMENTEN EN ACTIVITEITEN) De omgevingsvisie komt tot stand in verschillende fasen. Elke fase bestaat uit verschillende processtappen en bijbehorende (tussen) producten. Gedurende het traject zullen, in aansluiting bij deze onderdelen, diverse instrumenten en activiteiten ingezet worden ten behoeve van participatie met de samenleving, de politiek en de interne organisatie. De eerste stappen in het participatieproces zijn inmiddels al gezet en verwerkt in de voorliggende Nota van Uitgangspunten. Dit betreft de enquête onder de samenleving, een ambtelijke werksessie en informatieve bijeenkomsten met respectievelijk het college en de gemeenteraad. In de volgende twee fasen zullen opnieuw bijeenkomsten en activiteiten georganiseerd worden in het kader van de actualisatie van de omgevingsvisie. Voor het betrekken van de samenleving zetten we in op een combinatie van de digitale en fysieke middelen. Zo willen we in de tweede fase een digitale peiling organiseren. In fase 3, wanneer de eerste ideeën zijn uitgewerkt, zetten we in op een expositie en (digitale) ideeënbus. Ook zetten we in ieder geval in op het organiseren van werksessies met stakeholders en de interne organisatie. Tot slot organiseren we per fase minstens één bijeenkomst met het college en de gemeenteraad. We gebruiken verschillende kanalen en communicatiemiddelen om informatie over het proces

11

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

en over (tussen)producten te delen met onze interne organisatie, de samenleving, onze partners en andere geïnteresseerden. De gemeentelijke webpagina vormt de vindplaats voor achtergrondinformatie, openbare stukken (bijvoorbeeld (tussen)producten en opbrengsten participatie) en aankondigingen van activiteiten.

omgevingsvisie wel en niet is meegenomen, inclusief waarom.

Gedurende het proces zetten we in op zorgvuldige en laagdrempelige participatie, waarbij verschillende doelgroepen de kans krijgen om hun stem te laten horen. Wanneer we tussentijds constateren dat er meer of minder betrokkenheid van een bepaalde doelgroep nodig is, kan dit ertoe leiden dat onze aanpak wijzigt. Dit kan betekenen dat we inzetten op aanvullende instrumenten en activiteiten en/of dat we andere communicatiekanalen inzetten.

OPBRENGSTEN PARTICIPATIE De opbrengsten van de participatie nemen we als advies mee bij het opstellen van de (deelproducten van de) omgevingsvisie. Aan het einde van elke fase bundelen we de opbrengsten van de participatiemiddelen in een Nota van Participatie. De Nota van Participatie vormt een naslagwerk dat ervoor zorgt dat alle input uit de participatie herleidbaar is. Dit document biedt een beknopte samenvatting van de participatieuitkomsten op hoofdlijnen. Daarbij gaat aandacht uit naar zaken die veel overeenstemming kennen, maar ook naar aspecten waar de meningen over verdeeld zijn. In de Nota van Participatie wordt aangegeven wat in de uitwerking van de

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

2

Samenvatting van de belangrijkste opgaven voor de omgevingsvisie Noordenveld 2050

In deze Nota van Uitgangspunten van de actualisatie van de omgevingsvisie Noordenveld wordt een beknopte analyse gemaakt van bestaande kwaliteiten, karakteristieken en van thematische ruimtelijke en maatschappelijke opgaven en ontwikkelingen die (naar verwachting) op de gemeente afkomen. De verschillende thema’s die in het document aan bod komen, zijn in werkelijkheid niet los van elkaar te zien. Sterker nog, de verschillende ontwikkelingen die op Noordenveld afkomen zijn sterk met elkaar verweven en beïnvloeden elkaar. De uitdaging ligt voor om deze verschillende thematische opgaven vanuit een breed perspectief te bekijken. Daarbij moet inzichtelijk worden wat het vertrekpunt is, op welke onderdelen de ontwikkelrichting al vast ligt - bijvoorbeeld door kaders van bovenliggende overheden - én waar ruimte is om als gemeente aanvullende en nieuwe keuzes te maken. Uit dit voorliggende document komen de volgende vraagstukken naar voren waarin we in de geactualiseerde omgevingsvisie straks een antwoord op moeten formuleren.

13

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

→ Noordenveld kenmerkt zich als een gemeente waar het prettig leven is, met gezonde inwoners en gemeenschappen. Inwoners geven de kwaliteit van leven een score van 7,7. De zorg voor de leefomgeving is hoog en in de verschillende dorpen en buurtschappen zijn er veel initiatieven die bijdragen aan de leefbaarheid. Tegelijkertijd dreigt de leefbaarheid steeds meer onder druk te komen te staan door onder andere demografische ontwikkelingen zoals de (dubbele) vergrijzing, ontgroening en huishoudensverdunning. De gemeente kenmerkt zich door de vele (woon) zorgvoorzieningen in kernen als Roden, Peize en Norg. Net als elders in Nederland neemt de druk op de zorg en andere voorzieningen toe. Om voorzieningen in stand te houden zijn voldoende gebruikers van de voorzieningen nodig en is aanwezigheid van voldoende personeel en vrijwilligers van belang. Een toename van het aantal oudere huishoudens en de verwachte (gestage) afname van het inwoneraantal van Noordenveld kunnen het (financiële) draagvlak voor behoud van voorzieningen negatief beïnvloeden. Dergelijke ontwikkelingen vragen om meer focus op het stimuleren van de zelf- en samenredzaamheid van de samenleving. In de omgevingsvisie moet verkend worden welke randvoorwaarden hiervoor van belang zijn: Wat vragen demografische ontwikkelingen van de toekomstige leefomgeving en van de

VERSIE augustus 2025

woningvoorraad in de dorpen en daarbuiten? Wat is de gewenste strategie in de locatiekeuze van (maatschappelijke) voorzieningen en woningen? Hoe dragen we zorg voor een leefomgeving die zelf- en samenredzaamheid stimuleert?

→ Binnen de regio Groningen-Assen kenmerkt Noordenveld zich hoofdzakelijk als woongemeente, op gunstige afstand van de economische zwaartepunten in de steden Groningen en Assen (waar een relatief groot deel van de lokale bevolking werkt). Voor de komende jaren is er vooral behoefte aan woningen voor jongeren en starters, woningen voor senioren en levensloopgeschikte woningen. De omgevingsvisie moet een antwoord geven op de vraag waar deze woningen komen, wat de overige ambities zijn richting 2050 en wat voor woonmilieus hierbij horen. Het gaat om de vraag: wat voor woongemeente je in de toekomst wilt zijn? Zeker omdat in de regio de komende jaren een stevige groei van het aantal arbeidsplaatsen en van het inwoneraantal verwacht wordt. Vooralsnog zal dit met name in stedelijk gebied landen, met name in stad Groningen. Binnen de gemeentegrenzen komt het arbeidspotentieel vanwege vergrijzing juist verder onder druk te staan, doordat de omvang van de potentiële beroepsbevolking afneemt. Ook is het de

RUIMTEVOLK

vraag of in de toekomst op regionaal niveau nog wel voldoende werk beschikbaar is voor inwoners uit de gemeente, bijvoorbeeld door concurrentie om arbeidsplaatsen en/ of mismatch in vraag en aanbod. Met het oog op economische weerbaarheid en vitaliteit van dorpen, rijst de vraag of de positionering van Noordenveld als woongemeente bij uitstek voldoende toekomstbestendig is. In de omgevingsvisie roept dit op om na te denken over de positie die Noordenveld inneemt op de regionale woning- en arbeidsmarkt. Voor welke doelgroepen wil de gemeente Noordenveld aantrekkelijk zijn? Hoe hangt dit samen met de positie van andere gemeenten binnen de RGA? Welke eisen stelt dit aan de leefomgeving? En welk type werkgelegenheid sluit hierop aan?

14

natuurlijke en cultuurhistorische kwaliteiten in de omgevingsvisie een belangrijk uitgangspunt vormen, zien we ook dat dit in sommige gevallen op gespannen voet komt te staan met andere thema’s die om ruimte vragen, zoals ontwikkelruimte voor woningbouw, (verblijfs) toerisme, bedrijvigheid of de energietransitie. Dit geldt ook voor de landbouwsector. De landbouw is één van de belangrijke economische en cultuurhistorische dragers van het buitengebied in de gemeente Noordenveld. Diverse opgaven in het buitengebied (denk aan stikstof, bodem- en waterkwaliteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit) vragen om een transitie in de landbouw, waarbij gezocht wordt naar meer toekomstbestendige vormen van bedrijfsvoering en ruimte, passend bij de draagkracht van bodem- en watersystemen. Deze opgaven moedigen ons aan om in de omgevingsvisie een heldere leidraad te geven aan de samenkomst van deze thema’s: Welke functies geven we op welke plekken prioriteit? Hoe kunnen verschillende ruimtevragers zo goed mogelijk bij elkaar gebracht worden?

→ De verschillende (beschermde) natuurgebieden zoals Leekstermeergebied, Norgerholt, Fochteloërveen, De Onlanden, de kenmerkende brinkdorpen, de geschiedenis van het veen en de Koloniën van Weldadigheid in Veenhuizen maken stevig onderdeel uit van het DNA van de gemeente. Het afwisselende landschap, de rijke cultuurhistorie en de veelzijdige natuur in de gemeente zijn van grote waarde voor inwoners en bezoekers. Zij komen hier graag om te recreëren. Hoewel behoud en versterking van de landschappelijke,

→ De gezonde leefomgeving is een kernkwaliteit van de gemeente Noordenveld. Tegelijkertijd heeft de gemeente te maken met (aankomende) klimaatopgaven. Door klimaatverandering en intensief grondgebruik staan landschappelijke kwaliteiten, biodiversiteit

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

en de draagkracht van het bodem- en watersysteem onder druk. In de hele gemeente zullen droogte en wateroverlast (zoals nu soms al merkbaar in Peize en Norg) in de toekomst vaker voorkomen, met negatieve gevolgen voor mens, dier en natuur. Om een prettig en veilig leefklimaat in de kernen en het buitengebied ook in de toekomst te kunnen garanderen, is inzet op een integrale aanpak van systeemopgaven noodzakelijk. Hierbij komen water, bodem, energie, klimaat, natuur en landbouw allemaal samen. Dit betekent dat we moeten nadenken over: Hoe gaan we zorgvuldig om met het water- en bodemsysteem? Hoe zorgen we ervoor dat ons water- en bodemsysteem sturend is bij het maken van keuzes over welke functies we waar willen toestaan en/of ontwikkelen? Wat vraagt dit van de inrichting en het gebruik van de leefomgeving?

→ Een goede bereikbaarheid van bestemmingen binnen de gemeentegrenzen én daarbuiten is randvoorwaardelijk voor een vitale gemeente en het welzijn van inwoners. Voorzieningen zoals zorg en detailhandel, maar ook werk- of studieplek en sociale contacten moeten voor elke inwoner goed bereikbaar zijn. Bij het realiseren van een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat speelt bereikbaarheid binnen de gemeente Noordenveld een belangrijke rol.

RUIMTEVOLK

Op dit moment vormt de auto vaak het primaire vervoermiddel voor verplaatsingen binnen de gemeente en naar de regio, met name voor langere afstanden. Vanuit duurzaamheids- en gezondheidsoverwegingen, ligt er een opgave voor om in te zetten op multimodale bereikbaarheid en daarmee degelijke alternatieven voor de auto te bieden, vervoersarmoede te voorkomen en verduurzaming van autogebruik te stimuleren. Veel inwoners en bezoekers van Noordenveld gebruiken al vaak de fiets om zich van A naar B te verplaatsen. De aanwezigheid van een fijnmazig fietsnetwerk en de doorfietsroutes als Roden-Groningen en Leek-Groningen bieden een stevige basis om op voort te bouwen. Op het gebied van openbaar vervoer ervaren inwoners de bereikbaarheid als minder goed. Hoewel verschillende buslijnen de dorpen met onder andere Groningen en Assen verbinden, zijn er ook plekken in onze gemeente waar de bus niet komt. Op deze plekken kan men gebruik maken van de hub-taxi. Deze biedt slecht beperkt een alternatief voor reguliere buslijnen. Het vormgeven van een optimale lokale en regionale bereikbaarheid is een opgave die vraagt om een integrale en ruimtelijke vertaling in de omgevingsvisie.

Daarbij gaat het om vragen zoals: Hoe geven we invulling aan de randvoorwaarden voor duurzame, gezonde, toegankelijke en veilige bereikbaarheid - op regionaal niveau en binnen de gemeente? Wat betekent dit voor de rol van de auto, het openbaar vervoer en langzaam verkeer? En welke impact heeft dit voor onze infrastructuur en het landschap?

15

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

aardgasgebruik op verschillende schaalniveaus voor onze gemeente? Welke doelen hebben we als gemeente en hoe geven we hier vorm aan? → Om woningen en bedrijven ook in de toekomst te kunnen voorzien van warmte en elektriciteit, zijn veranderingen vereist in de omgang met energiebronnen. Om onze impact op klimaatverandering te minimaliseren is een overstap op duurzame energie en zuiniger energiegebruik noodzakelijk. De energietransitie speelt op alle schaalniveaus, maar vraagt ook van de gemeente om investeringen te doen die bijdragen aan een klimaatneutrale toekomst. De energietransitie gaat gepaard met ruimtelijke aanpassingen in de gebouwde omgeving, het landschap en de ondergrond. Daarbij gaat het om energieprojecten zoals zon-op-dak en windmolens, maar ook om transformatorhuisjes en batterijen voor energieopslag, laadinfrastructuur voor duurzame mobiliteit en verduurzaming van gebouwen door bijvoorbeeld warmtepompen. In de omgevingsvisie moet worden beantwoord welke inzet de gemeente levert om bij te dragen aan de energietransitie. Daarbij dient ook rekening gehouden te worden met de binnen de gemeente gelegen gasopslag Langelo. Deze speelt op dit moment een belangrijke rol in het voorzien in aardgas voor Nederlandse huishoudens.

De vragen die in de omgevingsvisie aan bod komen zijn onder andere: op welke wijze wordt binnen Noordenveld ruimte geboden aan energieopwek, -opslag en -transport? Wat betekenen de ontwikkelingen rondom

VERSIE augustus 2025

De Omgevingsvisie vormt het centrale document waar alle beleidsopgaven voor de fysieke leefomgeving verankerd zijn. Vanuit de geest van de Omgevingswet is het de bedoeling dat de Omgevingsvisie het overkoepelende startpunt is van beleidsvoornemens, waarnaar er uitwerking volgt in een programma of het omgevingsplan. De vraagstukken die hierboven aan bod komen, hangen samen met een bredere, overkoepelende opgave voor ons als gemeente: het integraal denken en werken onder de Omgevingswet. Het hanteren van de integrale aanpak die de Omgevingswet voorschrijft, vormt voor ons als gemeente het vertrekpunt om te komen tot weloverwogen, toekomstbestendige keuzes voor de leefomgeving. Op ambtelijk, bestuurlijk en politiek niveau ligt de uitdaging voor om op zoek te gaan naar slimme koppelingen tussen verschillende thema’s. Tegelijkertijd vraagt de Omgevingswet ons ook om scherpe keuzes te maken, daar waar ambities lastiger te verenigen zijn.

RUIMTEVOLK

3

DNA van Noordenveld

Kernwaarden: transparant, leefbaar, groen, ondernemend en duurzaam Vanuit de eerste omgevingsvisie van de gemeente Noordenveld staan vijf kernwaarden centraal. Het zijn de waarden die voor de inwoners van Noordenveld bovenaan staan als het gaat om wat zij belangrijk vinden in Noordenveld. De kernwaarden zijn: transparant, leefbaar, groen, ondernemend en duurzaam. Transparant en een transparant bestuur betekent dat het voor inwoners helder is welke afwegingen het bestuur maakt, het betekent niet dat inwoners altijd gelijk krijgen. Leefbaarheid staat voor alles wat het samen leven in Noordenveld prettig maakt. Groen staat voor natuur, rust en ruimte voor de inwoners en bezoekers. Recreatie en toerisme, hoogwaardige kennisindustrie, een levendige middenstand in de verschillende kernen en de agrarische sector zijn de pijlers van Noordenveld als ondernemende gemeente. Duurzaam is het zorgvuldig omgaan met de beschikbare bronnen en het gebruik van de ruimte. Deze pijlers nemen we mee in deze actualisatie van de omgevingsvisie en vormen een belangrijk vertrekpunt.

Figuur 6. Een uitsnede uit de huidige Omgevingsvisie Noordenveld.

17

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

3.1 KARAKTERISTIEKEN VAN NOORDENVELD

Mensingebos

→ Gemeente Noordenveld bestaat uit 26 dorpen en buurtschappen. Roden, Norg en Peize staan bekend als de drie centrumdorpen van de gemeente. Nieuw-Roden, Een en Veenhuizen vormen de drie basisdorpen. Andere kernen in de gemeente zijn: Altena, Alteveer, Een-West, Foxwolde, Huis ter Heide, Langelo, Lieveren, Leutingewolde, Matsloot, Nietap, Peest, Peizermade, Peizerwold, Roderesch, Roderwolde, Sandebuur, Steenbergen, Terheijl, Westervelde en Zuidvelde. 11 De gemeente Noordenveld is in 1998 ontstaan uit een samenvoeging van de voormalige gemeenten Norg, Peize en Roden. → Noordenveld is landschappelijk te onderscheiden in drie deelgebieden:

18

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

‒ In het noordelijke deel wordt Noordenveld gekenmerkt door het laagveenontginningslandschap met wegdorpen. Het natuurgebied De Onlanden is gelegen in dit deelgebied. Dit natuurgebied op de grens met Groningen kent een belangrijke functie op het gebied van waterberging en vormt een belangrijk recreatief uitloopgebied voor inwoners en bezoekers. ‒ In het zuidelijke deel bevindt zich het hoogveenontginningslandschap. Het koloniedorp Veenhuizen is gelegen in dit deelgebied, inclusief het Fochteloërveen. ‒ Tussen deze twee deelgebieden vormen de esdorpen en jonge ontginningsdorpen, ontstaan op het dekzandlandschap, het esdorpenlandschap. Noordsche

VERSIE augustus 2025

Veld en Zuursche Duinen zijn typische natuurgebieden in dit deelgebied. De drie deelgebieden worden doorkruist door hetzelfde beekdalsysteem.12 → De gemeente Noordenveld kent een rijke cultuurhistorie. De eeuwenoude hunebedden en de karakteristieke esdorpen met hun brinken zijn landschappelijke uitingen van deze cultuurhistorie. De aanwezigheid van korenmolens draagt verder bij aan dit historische beeld. Ook de turfwinning en landgoed Mensinge hebben het landschap in de loop van de jaren gevormd. Daarnaast vormt de Maatschappij van Weldadigheid, met haar unieke kolonievaart en de historische gebouwen in Veenhuizen, een bijzonder onderdeel van de cultuurhistorie. Sinds 2021

RUIMTEVOLK

Hunebed D1

staat deze plek, als onderdeel van de Koloniën van Weldadigheid, op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. In 2020 werd de gemeente dan ook erkend als Erfgoedgemeente van Nederland, waarbij zowel tastbaar als immaterieel levend erfgoed gewaardeerd wordt. 11, 12, 13 → Noordenveld is een landelijke gemeente met een diverse omgeving waarin bossen, zandverstuivingen, heidevelden en veenmoerassen elkaar afwisselen. Deze plekken zijn te bezoeken en bewonderen middels een uitgebreid wandel- en fietsroutenetwerk. Ook zijn er uitkijktorens om van het mooie landschap te genieten. Wie liever op een andere manier recreëert, kan terecht bij verschillende musea in de gemeente. 11, 12

19

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

→ Noordenveld heeft een actief en divers evenementenaanbod. Enkele kenmerkende evenementen zijn Festival Veenhuizen, Rodermarkt, Norger Feestvierdaagse, Worteldagen, Folly Art Norg en het Wat 'n Kunst festival. Daarnaast zijn er muzikale evenementen in Peize, zoals Pais Sonic en Brinkpop, en worden er diverse wielerevenementen georganiseerd, waaronder De Lus van Roden en Slag om Norg. 17

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

3.2 NOORDENVELD IN DE REGIO

→ De gemeente Noordenveld ligt in het noorden van de provincie Drenthe. De westzijde van de gemeente grenst aan de Friese gemeenten Opsterland en Ooststellingwerf. De noordelijke buurgemeente is de gemeente Groningen. Binnen de provincie Drenthe grenst Noordenveld aan de gemeenten Tynaarlo, Assen en Midden-Drenthe. → Noordenveld kent een centrale ligging binnen Noord-Nederland. Binnen de gemeentegrenzen bevinden zich geen spoorlijnen en snelwegen. Wel zorgen diverse hoofdwegen zoals de N372 en de N373 voor een goede ontsluiting op de regio en nabijgelegen snelwegen A7 en A28. Binnen de gemeente hebben de dorpen een verschillende oriëntatie op nabijgelegen steden. Het noordelijk deel van de gemeente richt zich voornamelijk op de stad Groningen, terwijl het zuidelijk deel meer op Assen georiënteerd is.

20

→ De drie Noordelijk Drentse gemeenten Tynaarlo, Aa en Hunze en Noordenveld en provincie Drenthe werken samen in de

Figuur 7. Een kaartbeeld uit de Verstedelijkingsstrategie Regio Groningen Assen (bron: De Zwarte Hond).

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

Vijversburg in Norg

Regiodeal Noord-Drenthe. In deze Regiodeal, met als titel ‘Vitaal Verbonden’, werken zij samen om een toekomstbestendige regionale brede welvaart te realiseren. 14 → Noordenveld maakt deel uit van het regionale samenwerkingsverband Regio Groningen Assen (RGA). De RGA is door het programma NOVEX aangewezen als een van de zestien NOVEX-gebieden. Eind 2023 is een ontwikkelperspectief opgesteld waarin de RGA zich richt op de realisatie van 36.000 woningen en 28.000 extra arbeidsplaatsen in de periode tot 2040.15, 16

initiatief is een brede compensatie voor de inwoners van Noord-Drenthe en Groningen. Met een pakket van 50 maatregelen wordt geïnvesteerd in het herstel van de regio, het vergroten van de leefbaarheid, het bieden van nieuwe kansen en het wegwerken van achterstanden. Het programma rust op vier centrale pijlers: een sociale agenda, een agenda voor herstel, een economische agenda en een isolatieagenda.18

→ Als antwoord op de decennialange gaswinning, en de gevolgen hiervan, heeft het kabinet het programma Nij Begun gelanceerd. Dit

21

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

3.3 UITKOMSTEN PARTICIPATIERONDE #1 Als gebruikers van de leefomgeving vormen inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden een belangrijke informatiebron in het bepalen van de karakteristieken en kwaliteiten van onze gemeente. Door middel van een enquête is de samenleving van Noordenveld gevraagd hoe zij naar de leefomgeving kijkt en welke wensen, zorgen en ideeën er leven. In deze paragraaf geven we een samenvatting van de belangrijkste bevindingen uit de resultaten.

In totaal vulden 460 deelnemers tussen 2 en 30 juni 2025 de enquête in. Niet iedereen heeft de enquête volledig afgerond: in totaal hebben 323 deelnemers de hele enquête ingevuld. Met het aantal respondenten kan met een betrouwbaarheid van 95% en een foutmarge van 5% uitspraken worden gedaan over de hele populatie van de gemeente Noordenveld.

De vragen zijn beantwoord door deelnemers uit verschillende dorpen en verschillende leeftijdsgroepen. Wanneer we kijken naar de verdeling in leeftijdsgroepen, dan ontstaat een herkenbaar beeld: de hogere leeftijdscategorieën zijn overtegenwoordigd in relatie tot de bevolkingsopbouw van de gemeente, terwijl de groep <24 jaar en 25 - 34 jaar ondervertegenwoordigd zijn in relatie tot de bevolkingsopbouw. De sterkste overtegenwoordiging bevindt zich in de categorieën 55 - 64 jaar en 65 - 74 jaar. Hoewel er niet uit elke kern mensen hebben deelgenomen aan de enquête, zijn de respondenten relatief goed naar verhouding verdeeld over de verschillende dorpen. De meeste respondenten komen uit Roden, waar ook het grootste deel van de inwoners van de gemeente woont. Figuur 8. Een uitsnede uit de online enquête.

22

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

DE GEMEENTE NOORDENVELD ANNO 2025 In de enquête werden deelnemers gevraagd om in enkele steekwoorden de gemeente Noordenveld te beschrijven. De woorden die men gebruikt om de leefomgeving te beschrijven, zijn overwegend positief. ‘Groen’, ‘rust’, ‘ruimte’ en ‘natuur’ zijn woorden die veel respondenten toekennen aan de gemeente. Hoewel veel deelnemers de gemeente als rustig ervaren, wordt de gemeente tegelijkertijd ook levendig genoemd vanwege de aanwezigheid en nabijheid van voorzieningen en de gezellige en actieve gemeenschap.

PLUSPUNTEN EN MINPUNTEN VAN HET WONEN IN DE GEMEENTE NOORDENVELD

23

Het overgrote deel van de respondenten van de enquête vindt het prettig wonen en leven in de gemeente. Gemiddeld wordt het wonen en leven in Noordenveld met een score van 7,7 beoordeeld. Om de redenen achter deze beoordeling te achterhalen, is in de enquête ook gevraagd naar de belangrijkste positieve en negatieve punten van het leven in Noordenveld. Deelnemers werd gevraagd om maximaal drie punten te kiezen uit een scala aan opties, en konden daarnaast ook eigen punten inbrengen wanneer deze niet tot de mogelijkheden behoorden. De aanwezigheid van natuurgebieden in de buurt (73%), goede voorzieningen (48%) en voldoende welzijns- en zorgvoorzieningen (34%) werden het vaakst gekozen als de belangrijkste positieve punten. Op de vraag naar de belangrijkste negatieve punten van het leven in de gemeente, kozen de meeste deelnemers voor de slechte

bereikbaarheid met het openbaar vervoer (28%). Ook de optie ‘anders, namelijk…’ (24%) werd vaak gekozen. In de bijbehorende toelichting kwamen uiteenlopende thema’s aan bod, zoals verkeersveiligheid, (geluids)overlast, onderhoud van de openbare ruimte en het gebrek aan voorzieningen voor de jeugd. Ongeveer even vaak kozen deelnemers echter ook voor de optie ‘er zijn geen negatieve punten’ (24%).

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

Figuur 9. De figuur toont een visualisatie van woorden die men gebruikt om de gemeente Noordenveld te beschrijven. De grootte van het lettertype laat zien hoe vaak een woord is genoemd.

RUIMTEVOLK

MOOISTE PLEKKEN VAN DE GEMEENTE NOORDENVELD Met de omgevingsvisie bouwen we voort op de kwaliteiten van de huidige leefomgeving. We vinden het dan ook belangrijk om inzichtelijk te krijgen op welke plekken binnen de gemeente mensen graag komen. Op de vraag naar de mooiste en meest gewaardeerde plek(ken) in de gemeente Noordenveld komen in de enquête een hoop locaties langs. Natuurgebieden zoals De Onlanden, het Mensingebos, het Leekstermeer, het Fochteloërveen, de Lieversche Diep en het bos bij Norg worden door veel deelnemers benoemd. Ook plekken met een bijzondere cultuurhistorische waarde, zoals Veenhuizen, het landgoed Mensinge en de kenmerkende dorpsbrinken komen vaak terug in de antwoorden. Om een beter beeld te krijgen bij de plekken waar inwoners waarde aan hechten, werd ook gevraagd om foto’s van mooie plekken uit de gemeente te delen. In totaal zijn er 135 foto’s ingezonden. Een selectie hiervan vindt u op de volgende pagina.

Figuur 10. De figuur toont een visualisatie van plekken in de gemeente Noordenveld die genoemd zijn in de enquête. De grootte van het lettertype laat zien hoe vaak een woord is genoemd

24

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

25

Figuur 11. Gevangenismuseum Veenhuizen (Diederik Wierenga)

Figuur 12. Peize, Gravelonefifty (Harriët)

Figuur 13. Rodermarktparade (anoniem)

Figuur 14. Stichting Survivalrun Norg (Koen van der Steen)

Figuur 15. Kerk Peize (Dick Bresser)

Figuur 16. Hunebed D1 Steenbergen (Rolf Swart)

Figuur 17. Vistrap richting Roderweg (Inez Bodewitz)

Figuur 18. Heidebos Mesingebos (Martien Haasjes)

Figuur 19. Terheijl (Rolf Swart)

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

DROMEN OVER DE TOEKOMST: NOORDENVELD IN 2050 In de omgevingsvisie schetsen we een gewenst toekomstbeeld voor de gemeente. Hoewel het jaar 2050 nog ver weg lijkt, is het belangrijk om vooruit te denken over hoe huidige en toekomstige generaties dan fijn kunnen wonen, werken en verblijven in de gemeente. Ontwikkelingen zoals woningbouw, maar ook verduurzaming van onze energieopwek, -transport en -gebruik kennen namelijk een lange doorlooptijd. Om te verkennen welke ideeën en wensen er leven, vroegen we deelnemers naar hun dromen voor de toekomstige leefomgeving. De dromen over de toekomstige leefomgeving van Noordenveld zijn veelzijdig. Toch komen bepaalde thema’s als rode draad in de antwoorden terug. Zo wordt het behouden van de groene en natuurlijke kwaliteiten door meerdere deelnemers benoemd. Vooruitblikkend naar 2050 hopen deelnemers op een gemeente die niet te veel veranderd is, en zich nog steeds kenmerkt als groen, ruimtelijk en levendig. Men wenst voor 2050 een gemeente met voldoende, betaalbare woningen en voldoende voorzieningen - voor jong en oud. Ook vindt men het belangrijk dat er aandacht is voor alle dorpen. Het behouden van gemeenschapskracht, stimuleren van werkgelegenheid en het verbeteren van bereikbaarheid per openbaar vervoer zijn thema’s die meerdere keren worden aangehaald.

26

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

Figuur 20. De figuur toont een visualisatie van woorden die men gebruikt om hun wensen voor de gemeente Noordenveld in het jaar 2050 te beschrijven. De grootte van het lettertype laat zien hoe vaak een woord is genoemd.

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

MEEST BELANGRIJKE OPGAVEN VOOR DE TOEKOMST Ook werd deelnemers gevraagd naar welke uitdagingen zij zien voor de leefomgeving van de gemeente Noordenveld. Uit een reeks opgaven - gerelateerd aan de thema’s die ook in dit document aan bod komen - konden deelnemers aangeven welke opgaven zij als meest belangrijk zagen voor de toekomst en die daarom de meeste prioriteit verdienen. Hierbij daagden we deelnemers opnieuw uit om maximaal drie opgaven te kiezen. Met stip op één werd de aanwezigheid van ‘voldoende en passende woningen’ gekozen als belangrijk thema voor de toekomst. Circa de helft van de deelnemers (50%) koos deze opgave als één van de drie meest belangrijke opgaven. Op de tweede plaats volgt de opgave ‘gezonde leefomgeving’: een omgeving die uitnodigt tot ontmoeten, bewegen en ontspannen (37%). De opgave die daarna het vaakst werd gekozen, is ‘biodiversiteit’: een omgeving met een grote variatie aan planten, bomen en dieren. 33% van de deelnemers beschouwde dit als één van de drie meest belangrijke opgaven.

Figuur 21. De figuur toont welke opgaven respondenten het belangrijkst achten voor de toekomst.

Opgaven die door de deelnemers minder vaak als meest belangrijk beschouwd werden, zijn de thema’s ‘recreatie en toerisme’ (5%) en ‘landbouw’ (6%).

27

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

4

Opgaven en ontwikkelingen

4.1 WONEN, VOORZIENINGEN, LEEFOMGEVING, VEILIGHEID, CULTUUR EN ERFGOED

29

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

30

Figuur 22. Prognoses schetsen de verwachting dat het aantal inwoners gestaag zal afnemen tot

Figuur 23. Prognoses schetsen de verwachting dat het aantal huishoudens tot 2035 zal toenemen,

2050.

waarna de groei omslaat in stabilisatie of krimp tot 2050.

ook figuur 23).1 Om eventuele woningleegstand op de langere termijn te voorkomen, is het belangrijk om op deze ontwikkeling voor te sorteren en een visie en strategie achter de hand te hebben.

→ In 2024 woonden er in totaal 31.690 inwoners in de gemeente Noordenveld, verdeeld over 14.374 huishoudens. Over de jaren heen is het inwoneraantal van de gemeente redelijk gelijk gebleven. Na een periode van lichte daling tussen 2017 - 2021, groeit de laatste jaren het aantal inwoners weer licht.1 Prognoses schetsen de verwachting dat richting 2050 het aantal inwoners gestaag zal afnemen (zie ook figuur 22). Het aantal huishoudens is in de gemeente vanaf 2012 continu toegenomen. 2 Binnen Noordenveld groeit het aantal huishoudens harder dan het aantal inwoners. Dit wijst op huishoudensverdunning: de huishoudenssamenstelling wordt kleiner. In het regionale woningmarktonderzoek laten prognoses zien dat het aantal huishoudens op de korte termijn (tot 2035) zal toenemen, waarna de groei omslaat in stabilisatie of mogelijk krimp van het aantal huishoudens (zie

→ In de regio Groningen - Assen, waar Noordenveld onderdeel van uitmaakt, ligt tegelijkertijd een forse woningbouwopgave. Er zijn extra woningen nodig om de regionale woonvraag van huidige en toekomstige huishoudens te beantwoorden. Het regionale woningbehoefteonderzoek schetst voor de periode 2024 - 2040 een opgave van +31.500 woningen (netto). Voor de gemeente Noordenveld wordt binnen deze opgave uitgegaan van een uitbreidingsbehoefte van + 575 woningen tot 2030. Daarvan zijn 300 woningen nodig voor het inlopen van het huidig woningtekort en zijn de overige 275

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

woningen bedoeld om te anticiperen op de huishoudensgroei. In de periode 2032 t/m 2040 wordt uitgegaan van +100 woningen. Dit is - in verhouding met buurgemeenten zoals Groningen, Assen en Westerkwartier - een relatief beperkte opgave.1 In het Coalitieakkoord uit 2022 is een totale ambitie van +800 - 1.000 nieuwe woningen tot 2040 vastgelegd. 36

→ In februari 2024 bestond de totale plancapaciteit van de gemeente Noordenveld uit 1.220 woningen, waarvan 330 woningen een ‘harde’ status hebben. In de Woondeal heeft de gemeente afgesproken de prioriteit te leggen bij het ontwikkelen van de sleutellocaties: Norg (Oosterveld), Peize (Zuid) en Roden (Vrijetijdsboulevard). Daarnaast wordt ingezet op het concreet maken van zoeklocaties voor

RUIMTEVOLK

Figuur 25. In Noordenveld is slechts een klein deel van de woningvoorraad nu al levensloopgeschikt. Ongeveer 2/3 van de Figuur 24. Binnen Nederland kenmerkt de gemeente door een relatief hoog aandeel ouderen.

nog eens 300 woningen, waarbij o.a. gekeken wordt naar Roden-Zuid. → Naast de kwantitatieve woningbouwambitie, ligt ook de uitdaging voor om na te denken over de kwalitatieve invulling van de woonvraag. Wat voor type woongemeente wil Noordenveld zijn in 2050? Hierbij gaat het om het type woonmilieu en woonomgeving, maar ook om ambities en eisen m.b.t. duurzaamheid, natuurinclusiviteit, circulariteit, toegankelijkheid en inclusiviteit. Ook gaat dit gepaard met de vraag waar te ontwikkelen: via inbreiding of uitbreiding? → De gemeente Noordenveld heeft, net als elders in Nederland, te maken met vergrijzing. Het aandeel ouderen in de gemeente is de afgelopen jaren sterk toegenomen: het aantal inwoners van 65 jaar of ouder heeft zich

31

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

ontwikkeld van 1 op de 5 in 2010 naar bijna 1 op de 3 in 2024.2 Deze ontwikkeling zet de komende jaren door. Ook neemt binnen deze groep ouderen het aandeel 80+-ers toe. Dit heet dubbele vergrijzing. De (dubbele) vergrijzing is fors: binnen Nederland kenmerkt Noordenveld zich op dit moment al door een relatief hoog aandeel senioren (zie ook figuur 24). Vergrijzing gaat gepaard met verschillende opgaven: zo groeit de zorgvraag door een toenemende groep inwoners met risico op dementie en andere gezondheidsproblemen, terwijl landelijk het aanbod aan zorgpersoneel en beschikbare mantelzorgers juist daalt (zie figuur 26). Het voorzien in geschikte (levensloopbestendige) woonvormen en woonomgeving is van groot belang. Ook ligt de uitdaging om meer in te zetten op ondersteuning vanuit de samenleving, als aanvulling op ondersteuning door professionals

VERSIE augustus 2025

woningvoorraad is potentieel geschikt.

én op het verkennen en benutten van zorginnovaties en -technologie. → De huidige woningvoorraad van Noordenveld bestaat uit circa 15.050 woningen.3 Het overgrote deel van de woningen die er in 2050 nodig zijn, is dus al gebouwd. De Noordenveldse woningvoorraad kenmerkt zich door de aanwezigheid van voornamelijk eengezinswoningen (86%, ten opzichte van 64% NL). Gemiddeld gezien zijn de woningen in Noordenveld met 147 m2 groter dan het landelijk (120 m2) en provinciaal (140 m2) gemiddelde. Van de woningen die nu al in de gemeente staan, is bijna 74% gebouwd voor 1990. Woningen van deze leeftijd kenmerken zich over het algemeen door een lagere energetische kwaliteit. Zo’n 71% van de woningvoorraad is een koopwoning, 19% van de woningen is in eigendom van een

RUIMTEVOLK

Molen in Norg

woningcorporatie en 10% is overige huur. 3 Er ligt een uitdaging voor om de bestaande woningvoorraad (zowel koop als huur) goed aan te laten sluiten bij de woonbehoeften van de toekomst. Dit vraagt om investeringen in de kwaliteit van woningen en van de woonomgeving, o.a. op het gebied van verduurzaming, energieprestaties en klimaatbestendigheid. In het bijzonder speelt daarbij in de regio aandacht voor het herstellen van schade aan woningen door gaswinning. Vanuit het programma Nij Begun ondersteunt het Rijk woningeigenaren bij het repareren, versterken en isoleren van woningen. Naast deze opgaven, moet er ook aandacht zijn voor het geschikt maken van woningen om (langer) zelfstandig thuis te kunnen wonen en het inspelen op

32

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

demografische veranderingen zoals een toename van het aantal kleinere huishoudens. → Het betaalbaar houden van de woonlasten en het vinden van een geschikte, betaalbare woning wordt voor verschillende doelgroepen steeds lastiger. Uit het regionale woningbehoefteonderzoek blijkt dat 48% van de huishoudens in Noordenveld vanwege hun inkomensopbouw tot de corporatiedoelgroep behoort, terwijl slechts 19% van de woningvoorraad een corporatiewoning is. Meer dan de helft van de corporatiedoelgroep woont in een koopwoning.1 De Noordenveldse koopvoorraad is binnen de regio relatief duur: in 2024 had 43% een waarde van boven de toenmalige betaalbaarheidsgrens (> €390.000 euro).1 Op landelijk en regionaal niveau wordt

VERSIE augustus 2025

ingezet op het vergroten van de betaalbare woningvoorraad. Dit bestaat onder meer uit een streven om te komen tot een meer divers woningvoorraad met een groter aandeel sociale huur op regionaal en gemeentelijk niveau. → In het adviesrapport “Elke regio telt!” wordt geconstateerd dat in de regio’s buiten de economische kerngebieden in Nederland, essentiële voorzieningen steeds vaker onder druk staan. De aanwezigheid van voorzieningen zoals zorg, onderwijs, detailhandel, cultuur en sport zijn van groot belang voor de leefbaarheid van de gemeente. In Noordenveld is men trots op het voorzieningenniveau. Niet alleen hebben veel (kleine) kernen nog een basisschool, ook zijn er in de gemeente veel culturele verenigingen, evenementen

RUIMTEVOLK

Figuur 27. Zo’n 43 - 46% van de volwassenen en Figuur 26. Oldest Old Support Ratio: de verhouding tussen het aantal 85-plussers en het aantal 50-74 jarigen. De OOSR geeft aan hoeveel mensen

ouderen in de gemeente

potentieel in staat zijn informele zorg te bieden aan één 85-plusser. Door de vergrijzing raakt deze verhouding in de toekomst uit balans en zijn er

geeft aan zich wel eens

minder mantelzorgers beschikbaar om informele zorg te bieden. Voor de gemeente Noordenveld lijkt het aantal potentiële mantelzorgers in 2035 al

eenzaam te voelen.

onder druk te komen staan. Bron: CBS en PBL, 2020.

en meerdere sport- en beweegparken. De aanwezigheid van verschillende voorzieningen in dorpscentra zoals Roden, Peize en Norg, maken dit belangrijke plekken in de gemeente voor ontmoeting, verblijf en sociale interactie. Het behoud van voorzieningen is belangrijk voor inwoners. Tegelijkertijd is het de vraag of draagkracht van voorzieningen overeind blijft als de samenleving verandert en er steeds meer oudere huishoudens in de gemeente wonen. Om voldoende voorzieningen in stand te houden zijn voldoende gebruikers van de voorzieningen nodig, maar is er daarnaast ook vraag naar voldoende vrijwilligers. Landelijk wordt er door de druk op (kleinschalige) voorzieningen steeds meer gekozen voor het clusteren van bijvoorbeeld zorg, onderwijs en detailhandel en het samenbrengen van functies en activiteiten onder één dak.

33

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

→ De inrichting van de leefomgeving kan invloed uitoefenen op de gezondheid van inwoners, door gezonde keuzes te stimuleren. Op het gebied van gezondheidsbevordering gaat dit bijvoorbeeld over het aanbieden van aantrekkelijke en toegankelijke mogelijkheden om te ontmoeten, ontspannen en bewegen voor verschillende doelgroepen. Noordenveld is een zeer beweegvriendelijke gemeente. De Drentse gezondheidsatlas laat zien dat inwoners van Noordenveld een ongeveer even goede ervaren gezondheid hebben als gemiddeld in Drenthe. Wat opvalt is dat ouderen zich in Noordenveld relatief weinig eenzaam voelen (zie figuur 27), dat de jeugd in Noordenveld meer sport en beweegt dan in de rest van Drenthe en dat relatief weinig mensen in Noordenveld risico hebben op een depressie of angststoornis.10

VERSIE augustus 2025

→ Het verhaal van het verleden, geworteld in tradities, gewoonten maar ook in stenen (monumenten) en het landschap, vormt de identiteit van een gebied. De gemeente Noordenveld herbergt verschillende culturele en historische parels die het DNA van de gemeente zichtbaar maken. Zo staat Noordenveld (inter)nationaal bekend om Veenhuizen, één van de koloniën van Weldadigheid dat sinds 2021 de status van UNESCO Werelderfgoed kent. Ook elementen zoals korenmolens, hunebedden en landgoederen en de aanwezigheid van meerdere musea dragen bij aan de beleving van cultuur(historie). Er ligt een opgave voor om zorgvuldig om te gaan met cultuurhistorische kwaliteiten, met ruimte voor doorontwikkeling en versterking van de belevingswaarde. In het bijzonder speelt deze opgave voor Veenhuizen, de UNESCO status brengt verplichtingen met

RUIMTEVOLK

Bollenveld bij Norg

zich mee voor het behoud en beschermen van het erfgoed. Deze focus op behoud en bescherming kan mogelijkheden voor nieuwe ontwikkelingen beperken. → Voor een gezonde en veilige leefomgeving is het van belang dat de impact van omgevings­ effecten zoveel mogelijk beperkt worden. Het gaat daarbij om geluids-, geur- en lichthinder, maar ook om trillingen, luchtkwaliteit en externe veiligheid. Op het gebied van externe veiligheid is bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen aandacht nodig voor eventuele gezondheids- en veiligheidsrisico’s op het gebied van LPG-stations, aanwezigheid van gevaarlijke stoffen bij bedrijven en campings, munitietransport richting het munitiedepot in Veenhuizen en de ondergrondse gasopslag in

34

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

Langelo. Daarnaast moet rekening gehouden worden met de effecten van klimaatverandering die impact hebben op de veiligheid en gezondheid. Dit betreft bijvoorbeeld gevoeligheid voor bosbranden in en rondom het Fochteloërveengebied en de bossen rond Norg en Langelo, wateroverlast bij hevige regenval en een toenemende kans op hittestress. 19

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

4.2 WERKEN, MOBILITEIT, RECREATIE, ENERGIE, LANDBOUW, GASWINNING

35

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

RUIMTEVOLK

36

Figuur 28. Werkgelegendheidsontwikkeling. Bron: Werkgelegenheidsre-

Figuur 29. Inwoners van Noordenveld werken vooral buiten de gemeente, maar in de regio. De banen in Noordenveld worden ook veelal door inwoners

gister provincie Drenthe (2024), Lisa (2023).

uit de regio gevuld. (Aantal banen x1.000).

→ Mensen die tussen de 15 en 67 jaar oud zijn, worden gezien als potentiële beroepsbevolking. De beroepsbevolking in de gemeente Noordenveld is 708 mensen per 1.000 inwoners. Dit ligt onder het landelijk en provinciaal gemiddelde (zie ook figuur 28). 4 Vergrijzing en het wegtrekken van jongeren zullen ook in Noordenveld de komende jaren zorgen voor een toenemende druk op de (toekomstige) beroepsbevolking en een afname van het aantal beschikbare arbeidskrachten.

wonen in Noordenveld werken. Ook werken er meer inwoners van Noordenveld buiten de gemeente dan in de gemeente zelf. Vooral de bedrijven in de gemeente Groningen leveren hierbij veel werkplekken op (zie ook figuur 29). Richting de toekomst is het behoud en versterken van werkgelegenheid binnen de gemeentegrenzen van belang. Ook is hierbij aandacht nodig voor de rol die robotisering, digitalisering en kunstmatige intelligentie spelen bij het vormgeven van de toekomstige lokale werkgelegenheid.

→ Ook het aantal banen in de gemeente Noordenveld ligt met 541 banen per 1.000 inwoners onder het provinciaal en landelijk gemiddelde.5 De gemeente kent dan ook een vrij sterke negatieve arbeidspendel: er wonen meer mensen in Noordenveld die elders werken, dan dat er mensen die elders

→ Handel, overheidsdiensten en (lichte) industrie vormen momenteel de grootste sectoren in de gemeente Noordenveld. Circa 20% van het aantal banen in de gemeente bevindt zich op een van de verschillende bedrijventerreinen. Dit percentage is lager dan het gemiddelde van Nederland en provincie

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

VERSIE augustus 2025

Drenthe, waar ongeveer 30% van de banen zich op bedrijventerreinen bevindt.6 → In de gemeente liggen vier bedrijventerreinen: Bitseveld, Haarveld, Noordhoek (woon-werkcombinatie) en Westeres. Ten zuiden van de terreinen Westeres en Noordhoek en ten westen van Bitseveld, ligt de Vrijetijdsboulevard. Voor een vitale economie is toekomstbestendigheid van werklocaties van belang. Dit vraagt om inpassing van ruimtevragers zoals voor de energietransitie, circulaire economie, en klimaatbestendigheid. Ook ligt de opgave voor om uitbreidingsruimte te vinden voor bedrijvigheid (vervangingsvraag en aanvullende vraag). Uit de behoefteraming (STEC) volgt een opgave van 2 - 6 ha tot 2030 (incl. vervangingsvraag). Tot 2040 wordt hier circa +4 ha bovenop verwacht.6 Op dit moment wordt uitbreiding van bedrijventerreinen (nog)

RUIMTEVOLK

Figuur 30. Het percentage banen in de sectoren handel, industrie, landbouw en recreatie en toerisme ligt in Noordenveld hoger dan het gemiddelde van Nederland en Drenthe.

37

niet als noodzakelijk gezien en ligt de focus vooral op het efficiënter benutten van de bestaande bedrijventerreinen, door middel van het benutten van onbebouwde ruimte en herstructurering op deze terreinen.

faillissementen en leegstand toe. Dergelijke ontwikkelingen zetten de toekomstbestendigheid en vitaliteit van de dorpscentra onder druk. Dit nodigt uit om na te denken over de toekomstige invulling van de centrumgebieden.

→ De dorpscentra van Roden, Peize en Norg vervullen een functie voor omliggende dorpen en buurtschappen op het gebied van detailhandel en horeca. Waar Peize en Norg vooral een functie hebben als boodschappendorpen voor de directe omgeving, trekt het centrum van Roden met haar aanbod ook bezoekers van buiten de gemeente. Veranderingen in het consumentengedrag, bijvoorbeeld door online winkelen, hebben gevolgen voor het winkelaanbod in de dorpen. Door economische onzekerheid (zoals prijsinflatie en mogelijke dalingen van bestedingen als gevolg) neemt de kans op

→ Bereikbaarheid van voorzieningen zoals winkels, zorg en onderwijs is een belangrijke pijler voor de leefbaarheid. Om ervoor te zorgen dat men zich goed van plek A naar B kan verplaatsen, moet de (OV)-bereikbaarheid binnen de gemeente én vanuit de regio op peil zijn. Op dit moment is voor afstanden boven de 7,5 km de auto het primaire vervoermiddel voor de meeste inwoners van Noordenveld. Voor kortere afstanden (<7,5 km) kiest men al vaak voor de fiets of wandelen. Met het oog op een gezonde leefomgeving is het een uitdaging om naast de personenauto andere duurzame alternatieven (verder) te faciliteren.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=ae37380c-408e-49ca-889d-0383cc946ca8