CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

9. BP_Bijlagen toelichting_Bijl 4 Archeologisch onderzoek

Besluitvormende vergadering 29 november 2023, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Bestemmingsplan Schoolstraat 3 EEN4.207 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Een, Schoolstraat 3

(Gemeente Noordenveld, Dr.)

Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende en Karterende Fase concept Steekproefrapport 2020-09/10

Een, Schoolstraat 3

(Gemeente Noordenveld, Dr.)

Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende en Karterende Fase concept Steekproefrapport 2020-09/10

Een, Schoolstraat 3 (Gemeente Noordenveld, Dr.) Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende en Karterende Fase Een onderzoek in opdracht van Gemeente Noordenveld Steekproefrapport 2020-09/10 ISSN 1871-269X Status: concept Auteur: drs. J.M.G. Bongers, fysisch geograaf / senior KNA-prospector. Autorisatie dr. J. Jelsma, senior KNA-archeoloog/prospector. Actorregistraties respectievelijk: 92394548 en 35453178 Goedgekeurd door de bevoegde overheid gemeente Noordenveld dhr. ... d.d. ... De Steekproef bv werkt volgens de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1 en SIKB-BRL 4000. Voor dit onderzoek gelden protocollen 4002 & 4003. Foto’s en tekeningen zijn gemaakt door De Steekproef, tenzij anders vermeld. © De Steekproef bv, 25 september 2020 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder bronvermelding. De Steekproef bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. De Steekproef bv Archeologisch Onderzoeks- en Adviesbureau, Hogeweg 3, 9801 TG Zuidhorn telefoon internet e-mail kvk

050 – 5779784 www.desteekproef.nl info@desteekproef.nl 02067214

Inhoud

Samenvatting Administratieve gegevens van het plangebied 1. Inleiding........................................................................................................................... 1 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01).............................................................................1 1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02).....................................................................................2 2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06)......................................................................................3 2.1 Bronnen..................................................................................................................... 3 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04)..............................................................................3 2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04).......................................................................................4 2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03)..........................................................................6 2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05)........................................................8 3.

Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05).........................................................................................9 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01).....................................................................9 3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03).................................................................10 4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07)..............................................................................11 Gebruikte bronnen Lijst van figuren en tabellen Archeologische periodes Appendix: Boorstaten en Laagbeschrijvingen boringen volgens Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode

Samenvatting In verband met geplande woningbouw is een archeologisch onderzoek uitgevoerd aan de Schoolstraat 3 te Een, gemeente Noordenveld, provincie Drenthe. Voor de nieuwbouw is graafwerk nodig voor onder meer funderingen en leidingen. Deze bodemingrepen vormen een bedreiging voor eventueel aanwezige archeologische waarden. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek (protocol 4002) en een veldonderzoek, verkennende en karterende fase (IVO-O; protocol 4003). Bij het bureauonderzoek zijn bronnen geraadpleegd op het gebied van fysische geografie, archeologie en historische geografie. Tijdens het veldonderzoek zijn zes boringen geplaatst om de opbouw en gaafheid van de bodem te bepalen en om te zoeken naar archeologische materialen. Een ligt op een plateau-achtige grondmorenerug. De dichtstbij bekende archeologische waarde is een celtic field, oftewel een akkercomplex uit de periode ijzertijd – romeinse tijd dat op honderd meter afstand ligt. Op ongeveer een halve kilometer afstand van het plangebied zijn resten gevonden uit de steentijd. Het terrein is ontgonnen aan het begin van de twintigste eeuw. In het zand is een sterk ontwikkelde podzolbodem gevormd wat erop wijst dat het zand langdurig droog geweest is.

Op basis daarvan lijkt het terrein tijdens de prehistorie geschikt te zijn geweest voor menselijke bewoning. De bodem is matig bewaard gebleven, maar diepe verstoringen zijn niet aangetroffen. Dat betekent dat eventuele archeologische waarden zullen zijn aangetast, maar dat diepere delen nog wel aanwezig kunnen zijn. Het onderzoek heeft geen archeologische vondsten opgeleverd zoals stukken bewerkt vuursteen of scherven aardewerk. selectie-advies door senior KNA-prospector drs. J.M.G. Bongers Aangezien het onderzoek geen aanwijzingen heeft opgeleverd voor de aanwezigheid van een vindplaats en uit de nabije omgeving evenmin archeologische waarden bekend zijn, adviseren wij om geen nader archeologisch onderzoek te ondernemen en het terrein op archeologische gronden vrij te geven voor de geplande ontwikkeling. Wel wijzen wij erop dat voor al het graafwerk geldt dat als archeologische grondsporen worden aangetroffen en/of vondsten worden gedaan, dat daarvan direct melding dient te worden gemaakt conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Noordenveld.

Administratieve gegevens van het plangebied Tabel 1: Een, Schoolstraat 3: administratieve gegevens. Provincie

Drenthe

Gemeente

Noordenveld

Plaats

Een

Toponiem

Schoolstraat 3

Kaartblad

12A

Hoekcoördinaten

noordwest: noordoost: zuidwest: zuidoost:

Kadastrale perceelnummers

N4574

Bestemmingsplan Kleine Kernen Noordenveld 2014

enkelbestemming maatschappelijk dubbelbestemming waarde archeologie 2

Oppervlakte

0,34 hectare

NAP-hoogte maaiveld

7 meter NAP

Huidig grondgebruik

school met plein

Soort onderzoek

bureauonderzoek & veldonderzoek verkennende en karterende fase

Opdrachtgever

Gemeente Noordenveld

Uitvoerder

De Steekproef drs. J.M.G. Bongers (senior KNA-prospector)

Bevoegde overheid

gemeente Noordenveld

Steekproef projectcode

2020-09/10

Onderzoeksmeldingsnummer

4892574100

Datum veldwerk

22 september 2020

Maximale diepte onderzoek

120 centimeter onder maaiveld

Beheer en plaats documentatie

De Steekproef bv / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed / Noordelijk Archeologisch Depot / DANS / DINO-loket (boorgegevens)

222,468 / 565,814 222,543 / 565,805 222,461 / 565,768 222,538 / 565,770

1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01) In opdracht van Gemeente Noordenveld, vertegenwoordigd door de heer K. Verschoor, is een inventariserend archeologisch onderzoek uitgevoerd aan de Schoolstraat 3 te Een, gemeente Noordenveld, provincie Drenthe (zie Figuur 1). De aanleiding voor het onderzoek wordt door de opdrachtgever geformuleerd als: 'Het schoolgebouw wordt verbouwd tot appartementen en het bijbehorende terrein wordt ingevuld met woningbouw en bijbehorende infra.' Voor de plannen is graafwerk nodig zoals voor de aanleg van onder meer funderingen en leidingen. Deze ingrepen vormen mogelijk een bedreiging voor eventueel aanwezige archeologische waarden in de bodem. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek verkennende en karterende fase (IVO-O). Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een archeologisch verwachtingsmodel van het gebied aan de hand van beschikbare fysisch-geografische, archeologische en historisch-geografische informatie. Tijdens het veldonderzoek is dit verwachtingsmodel getoetst. Daartoe zijn de opbouw en gaafheid van de bodem bepaald en is gezocht naar archeologische indicatoren.

Figuur 1: Een, Schoolstraat 3: uitsnede van de topografische kaart 1:25.000. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: Topografische Dienst Kadaster 2020.

1

1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02) Het plangebied ligt in de bebouwde kom van Een aan de Schoolstraat 3. Tijdens het onderzoek was de school niet meer in gebruik (zie Figuur 2). Noordelijk van de school lag een plein met twee zandbakken. Westelijk van de school lag een grasveld met bomen. Volgens informatie van het Kabels en Leidingen InformatieCentrum (KLIC) lopen er leidingen vanaf de weg naar de school van elektriciteit, gas, water en dataverkeer.

Figuur 2: Een, Schoolstraat 3: foto van het plangebied genomen in noordoostelijke richting.

2

2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06) 2.1 Bronnen Tijdens het bureauonderzoek is de bestaande relevante kennis van het plangebied verzameld. De gebruikte bronnen voor het onderzoek staan aan het eind van dit rapport. Eén van de bronnen is ARCHIS 3, het archeologisch registratie- en informatiesysteem van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Deze databank is toegankelijk voor organisaties die werkzaam zijn in de archeologie. Het bevat een GIS-systeem waarin onder meer een archeologische kaart en aardkundige kaarten geraadpleegd kunnen worden. 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04) Een ligt op hogere gronden westelijk van het beekdal van het Groote Diep (zie Figuur 3). Volgens paleogeografische reconstructies van Vos et al. (2018, niet afgebeeld) zijn deze hogere gronden tijdens het holoceen niet overwoekerd geraakt met veenmoeras. Op de geologische kaart (niet afgebeeld) is het plangebied gekarteerd als grondmorene (keileem) van de formatie van Drenthe met minder dan twee meter dekzand (Dr6). Op de geomorfologische kaart (niet afgebeeld) ligt Een op een plateau-achtige grondmorenerug (F11). Op de bodemkaart (niet afgebeeld) heeft het plangebied een veldpodzolbodem in lemig fijn zand (Hn23).

Figuur 3: Een, Schoolstraat 3: hoogtekaart gemaakt met behulp van het Actueel Hoogtebestand Nederland 3 uit 2019. Het plangebied is rood omlijnd.

3

2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04) Uit het plangebied zijn geen archeologische waarden bekend (zie Figuur 4). Op honderd meter zuidwestelijk van het terrein liggen de restanten van een celtic field, oftewel een akkercomplex uit de ijzertijd – romeinse tijd (AMK-terrein 8740). Op ongeveer een halve kilometer afstand is westelijk en zuidelijk van het plangebied vuursteen gevonden dat wijst op menselijk bewoning tijdens de steentijd (AMK-terreinen 8742 en 8751, zie Figuur 4). Op vergelijkbare afstand noordelijk van het plangebied zijn scherven aardewerk uit de periode neolithicum – bronstijd en een huisplattegrond uit de vroege ijzertijd gevonden (2688020100). Tabel 2: Een, Schoolstraat: vondsten en archeologische onderzoeken zoals weergegeven op de kaart van Figuur 4. zaaknummer

omschrijving

datering

8580

celtic field

ijzertijd – romeinse tijd

8740

celtic field

ijzertijd

8741

nederzetting / vuursteenvindplaats

mesolithicum

8751

schans Portugal

16e eeuw

8752

bewoningssporen

mesolithicum en/of neolithicum

2688012100

celtic field

ijzertijd – romeinse tijd

bij opgraving door BAI in 1960 ook nederzettingssporen

laat neolithicum en midden / late bronstijd

scherven aardewerk

neolithicum en bronstijd

huisplattegrond en scherven aardewerk

vroege ijzertijd

2688694100

drie stukken bewerkt vuursteen

mesolithicum

2688701100

drie stukken bewerkt vuursteen

mesolithicum – neolithicum

twee scherven aardewerk

neolithicum

3066347100

schans

16e eeuw

3158630100

sieraad van runderhoorn

neolithicum – ijzertijd

3207279100

celtic field

ijzertijd – romeinse tijd

2688020100

4

Figuur 4: Een, Schoolstraat: archeologische waarden rondom het plangebied. De roze terreinen staan op de archeologische monumentenkaart, gele terreinen zijn in het verleden archeologisch onderzocht en groene stippen zijn vondstlocaties. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: Archis3.

5

2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03) Op de kadastrale kaart van 1811-1832 en op een topografische kaart uit 1902 ligt het plangebied nog in woeste, onontgonnen grond, waarschijnlijk heide (zie Figuren 5 en 6). Op de kaart van 1902 staat enkele tientallen meters noordwestelijk van het plangebied een korenmolen (zie Figuur 6, K.M.). Op een kaart uit 1923 is het plangebied ontgonnen en in gebruik als landbouwgrond. Westelijk van het plangebied stond langs de Hoofdstraat een school. Deze situatie is op een kaart uit 1947 vrijwel ongewijzigd. Op een kaart uit 1961 staat voor het eerst de tegenwoordige school (zie Figuur 6).

Figuur 5: Een, Schoolstraat 3: interpretatie van de kadastrale kaart van 1811-1832 door hisgis.nl. Het plangebied is rood omlijnd. Het terrein bestond nog uit heide / woeste grond (lila gekleurd).

6

Figuur 6: Een, Schoolstraat 3: topografische kaarten uit 1902, 1923, 1947 en 1961. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: www.topotijdreis.nl

7

2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05) Op de archeologische beleidskaart van de gemeente Noordenveld (Arcadis 2011, niet afgebeeld) heeft het plangebied een hoge of middelhoge verwachting. Hiervoor geldt dat bij ingrepen groter dan duizend vierkante meter verkennend archeologisch booronderzoek nodig is. Het plangebied overschrijdt deze grens. Het plangebied lijkt door de hoge ligging tijdens alle archeologische periodes een geschikte vestigingsplek te zijn geweest voor menselijke bewoning. Gezien eerdere vondsten uit de omgeving lijkt het plangebied met name kansrijk voor de prehistorie, oftewel steentijd, bronstijd en ijzertijd. Bij het veldonderzoek kunnen onder meer stukken bewerkt vuursteen en scherven aardewerk gevonden worden. Eventuele archeologische resten zullen zijn aangetast door ploegen en de bouw van de school. Om de bovengenoemde verwachting te toetsen is een veldonderzoek uitgevoerd dat staat beschreven in Hoofdstuk 3. Tabel 2: Een, Schoolstraat 3: specificatie archeologische verwachting. datering:

met name prehistorie, maar romeinse tijd en middeleeuwen niet uitgesloten

complextype:

nederzetting, begraving

locatie:

hele terrein

diepteligging:

in top dekzand

omvang:

vanaf enkele meters diameter

gaafheid en conservering:

kans op organische conservering klein

uiterlijke kenmerken:

bewerkt vuursteen, houtskool, scherven aardewerk

mogelijke verstoringen:

ploegen en bouw school

8

3. Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05) 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01) Het veldwerk is uitgevoerd op 22 september 2020. Er zijn zes boringen gedaan op onderlinge afstanden van ongeveer 25 meter (zie Figuur 7). De gemiddelde boordichtheid bedraagt twintig boringen per hectare. De boringen zijn uitgevoerd met een edelmanboor van tien centimeter diameter. Ze zijn dubbel gedaan zodat het onderzoek niet alleen verkennend maar ook karterend is. De boringen reiken tot dieptes tussen 100 en 120 centimeter beneden maaiveld. De boormonsters zijn onderzocht door ze laagsgewijs af te snijden in de boorkop. Daarna is het opgeboorde zand gezeefd om te zoeken naar archeologische indicatoren zoals bewerkt vuursteen en scherven aardewerk. De boringen zijn beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB). De boorlocaties en hoogtes zijn ingemeten met een GPS met een maximale onnauwkeurigheid van enkele centimeters. De resultaten van de boringen zijn opgenomen in de Appendix in de vorm van boorstaten en laagbeschrijvingen. Er is geen veldkartering uitgevoerd. De vondstzichtbaarheid was slecht (zie Figuur 2).

Figuur 7: Een, Schoolstraat 3: boorpuntenkaart. Het plangebied is rood omlijnd, de boorlocaties worden weergegeven door gele stippen.

9

3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03) bodem In het plangebied aan de Schoolstraat 3 is vooral goed gesorteerd, zwak lemig, matig fijn zand aangeboord. Het betreft jong dekzand dat is afgezet aan het eind van de laatste ijstijd in een periode waarin het zo koud was dat er nauwelijks vegetatie was en grootschalige zandverstuivingen optraden. In de oostelijke helft ligt op een meter diepte een laag zand die matig tot sterk lemig is. Dit zand is waarschijnlijk afgezet in een fase van de ijstijd waarin er meer begroeiing was waardoor aangevoerd silt, dat als stof door de lucht getransporteerd wordt, minder makkelijk opnieuw kon opwaaien. Lagen keileem of keizand zijn niet aangeboord. In het dekzand heeft zich een sterk ontwikkelde podzolbodem gevormd. Dat betekent dat het zand langdurig droog geweest is. Intacte podzolbodems zijn niet aangetroffen. Bij vier van de zes boringen is alleen het onderste deel van de inspoelingshorizont (BC) nog waargenomen en bij de overige twee boringen was de bodem verstoord tot aan de overgang van de inspoelingshorizont naar het onderliggende gele zand (C-horizont). De dikte van het geroerde pakket bedraagt in oplopende volgorde: 60, 60, 65, 70, 75 en 80 centimeter. De onderste decimeters van dit pakket bestaan uit grote brokken in- en uitspoelingshorizont (E en B) van de podzolbodem.

Mogelijk is deze laag ontstaan door het eenmalig ploegen of omspitten van de bovenste circa veertig centimeter van de bodem ten tijde van de ontginning aan het begin van de twintigste eeuw. Naar boven toe wordt het geroerde pakket steeds homogener. Op het hele terrein is enkele decimeters grond opgebracht, waarschijnlijk ten tijde van de bouw van de school. Door deze opgebrachte grond is het geroerde pakket van 60 tot 80 centimeter relatief dik. Diepe verstoringen zijn niet aangetroffen bij het booronderzoek. archeologie Het plangebied lijkt tijdens alle archeologische periodes voldoende droog te zijn geweest als vestigingsplek voor de mens. Hoewel de bodem matig bewaard is gebleven, kunnen wel diepe archeologische resten aanwezig zijn zoals graven en diepere delen van sporen van bijvoorbeeld paalgaten van boerderijen. Maar het onderzoek heeft geen aanwijzingen opgeleverd voor de aanwezigheid van archeologische waarden. De zeefresiduen van de boormonsters bestonden vooral uit grind. Archeologische indicatoren zoals bewerkt vuursteen of scherven aardewerk zijn niet gevonden.

10

4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07) belangrijkste resultaten De plaats Een ligt op een plateau-achtige grondmorenerug. De dichtstbij bekende archeologische waarde is een celtic field, oftewel een akkercomplex uit de periode ijzertijd – romeinse tijd dat op honderd meter afstand ligt. Op ongeveer een halve kilometer afstand van het plangebied zijn resten gevonden uit de steentijd. Het terrein is ontgonnen aan het begin van de twintigste eeuw. In het zand is een sterk ontwikkelde podzolbodem gevormd wat erop wijst dat het zand langdurig droog geweest is. De bodem is matig bewaard gebleven, maar diepe verstoringen zijn niet aangetroffen. Het onderzoek heeft geen archeologische vondsten opgeleverd zoals stukken bewerkt vuursteen of scherven aardewerk. archeologisch verwachtingsmodel Het gebied lijkt tijdens de prehistorie geschikt te zijn geweest als vestigingsplek voor de mens. Van eventuele archeologische waarden kunnen diepe delen bewaard gebleven zijn. Maar het onderzoek heeft geen aanwijzingen opgeleverd voor de aanwezigheid van archeologische waarden. Daarom kan de archeologische verwachting zoals opgesteld in Paragraaf 2.5 naar beneden toe worden bijgesteld. selectie-advies door senior KNA-prospector drs. J.M.G.

Bongers Aangezien het onderzoek geen aanwijzingen heeft opgeleverd voor de aanwezigheid van een vindplaats en uit de nabije omgeving evenmin archeologische waarden bekend zijn, adviseren wij om geen nader archeologisch onderzoek te ondernemen en het terrein op archeologische gronden vrij te geven voor de geplande ontwikkeling. Wel wijzen wij erop dat voor al het graafwerk geldt dat als archeologische grondsporen worden aangetroffen en/of vondsten worden gedaan, dat daarvan direct melding dient te worden gemaakt conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Noordenveld.

11

Gebruikte bronnen

AHN-Viewer. www.AHN.nl. Actueel Hoogtebestand Nederland. Rijkswaterstaat, Adviesdienst Geo-informatie en ICT. Arcadis 2011 (geen auteur vermeld). Achtergrondrapport archeologische verwachtings- en beleidsadvieskaart Noordenveld. Gemeente Noordenveld. 13 december 2011. ARCHIS 3. www.test.zoeken.cultureelerfgoed.nl Bosch, J.H.A. 2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Deltares-rapport 2008-UR0881/A. Hisgis, Historisch Geografisch Informatiesysteem. www.hisgis.nl Fryske Akademy Jongmans, A.G., M.W. van den Berg, M.P.W. Sonneveld, G.J.W.C. Peek, en R.M. van den Berg van Saparoea. 2013. Landschappen van Nederland: Geologie, bodem en landgebruik. Wageningen: Academic Publishers. Kadata via www.kadaster.nl, 2019. Topografische Kaart 1:25.000 van Topografische Dienst Kadaster, Emmen. Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1. www.SIKB.nl. 2018. Centraal College van Deskundigen Archeologie. Klijnstra, B. 1990. Geologische Kaart van Nederland blad 12 West Assen. Rijks Geologische Dienst Haarlem. www.ruimtelijkeplannen.nl www.topotijdreis.nl Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts en J. Bazelmans 2018: Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu, Amsterdam (Prometheus).

Lijst van figuren en tabellen Figuren 1 Topografische kaart 2 Foto plangebied 3 Hoogtekaart 4 Archeologische waarden in de omgeving 5 Kadastrale kaart 1811-1832 6 Topografische kaarten 7 Boorpuntenkaart

Tabellen 1 Administratieve gegevens 2 Archeologische waarden in de omgeving 3 Specificatie archeologische verwachting

Archeologische periodes

paleolithicum: paleolithicum vroeg: paleolithicum midden: paleolithicum laat: paleolithicum laat A: paleolithicum laat B:

ijzertijd: tot 300.000 BP 300.000 - 35.000 BP 35.000 BP - 8.800 vC 35.000 - 18.000 BP 18.000 BP - 8.800 vC

mesolithicum: mesolithicum vroeg: mesolithicum midden: mesolithicum laat:

8.800 - 7.100 vC 7.100 - 6.450 vC 6.450 - 4.900 vC

neolithicum: neolithicum vroeg: neolithicum vroeg A: neolithicum vroeg B: neolithicum midden: neolithicum midden A: neolithicum midden B: neolithicum laat: neolithicum laat A: neolithicum laat B:

5.300 - 4.200 vC 5.300 - 4.900 vC 4.900 - 4.200 vC 4.200 - 2.850 vC 4.200 - 3.400 vC 3.400 - 2.850 vC 2.850 - 2.000 vC 2.850 - 2.450 vC 2.450 - 2.000 vC

bronstijd: bronstijd vroeg: bronstijd midden: bronstijd midden A: bronstijd midden B: bronstijd laat:

2.000 - 1.800 vC 1.800 - 1.100 vC 1.800 - 1.500 vC 1.500 - 1.100 vC 1.100 - 800 vC

pleistoceen: elsterien saalien weichselien holoceen:

2,5 miljoen - 10.000 BP 475.000 - 410.000 BP 200.000 - 130.000 BP 116.000 - 10.000 BP 10.000 - heden

vC nC BP

= = =

voor Christus na Christus before present; present = 1950

ijzertijd vroeg: ijzertijd midden: ijzertijd laat:

800 - 500 vC 500 - 250 vC 250 - 12 vC

romeinse tijd: romeinse tijd vroeg: romeinse tijd vroeg A: romeinse tijd vroeg B: romeinse tijd midden: romeinse tijd midden A: romeinse tijd midden B: romeinse tijd laat: romeinse tijd laat A: romeinse tijd laat B:

12 vC - 70 nC 12 vC - 25 nC 25 - 70 nC 70 - 270 nC 70 - 150 nC 150 - 270 nC 270 - 450 nC 270 - 350 nC 350 - 450 nC

middeleeuwen: middeleeuwen vroeg: middeleeuwen vroeg A: middeleeuwen vroeg B: middeleeuwen vroeg C: middeleeuwen vroeg D: middeleeuwen laat: middeleeuwen laat A: middeleeuwen laat B:

450 - 1.050 nC 450 - 525 nC 525 - 725 nC 725 - 900 nC 900 - 1.050 nC 1.050 - 1.500 nC 1.050 - 1.250 nC 1.250 - 1.500 nC

nieuwe tijd: nieuwe tijd vroeg: nieuwe tijd midden: nieuwe tijd laat:

1.500 - 1.650 nC 1.650 - 1.850 nC 1.850 – heden

Algemeen Steentijd (tot 2000 vC) De steentijd is opgedeeld in het paleolithicum, mesolithicum en neolithicum. Het paleolithicum (oude steentijd) wordt vooral gekenmerkt door de ijstijden. Na het laatpaleolithicum verbetert het klimaat. Vindplaatsen uit het late paleolithicum zijn vooral te herkennen aan concentraties vondstmateriaal (bewerkt en/of verbrand vuursteen, houtskool) met weinig en moeilijk te herkennen grondsporen zoals kuilen, paalgaten en houtskoolconcentraties die mogelijk wijzen op haardplaatsen. Vondsten uit het mesolithicum of midden steentijd, gekenmerkt door sporen en vondsten van rondtrekkende jagers en verzamelaars, bestaan voornamelijk uit bewerkt vuursteen, verbrande hazelnootdoppen en houtskoolfragmenten. Mesolithische grondsporen zijn vooral oppervlaktehaarden en haardkuilen. In een natte omgeving kunnen ook werktuigen van gewei of hout bewaard zijn gebleven. Voorbeelden hiervan zijn geweibijlen, bogen, visfuiken, etc. In het neolithicum (nieuwe steentijd) werden dieren gehouden en in het neolithicum werd eveneens akkerbouw bedreven. Grondsporen uit deze periode kunnen bestaan uit paalgaten van bijvoorbeeld boerderijen, resten van beschoeiingen, greppels, (afval)kuilen en haardplaatsen. Aardewerk komt in deze tijd voor, evenals bewerkt (vuur)steen en geslepen bijlen.

Metaaltijden (2000-12 vC) In de bronstijd en ijzertijd kwam bemesting en wisselbouw binnen de akkerbouw voor. Sporen uit de bronstijd en ijzertijd kunnen bestaan uit kuilen, paalgaten van boerderijplattegronden, bijgebouwen of spiekers, waterkuilen of -putten, erf- ofakkerafscheidingen en sporen van akkerbewerking zoals de kruiselings getrokken voren van een eergetouw. Houtskool kan duiden op de aanwezigheid van haarden voor voedselbereiding of het bakken van aardewerk. Ook kunnen er restanten gevonden worden die duiden op metaalbewerking, zoals stukken ovenwand, brons- of ijzerslakken, sintels, mallen, smeltkroezen, metaal bedoeld voor omsmelten, etc. Vondsten kunnen verder bestaan uit bijvoorbeeld metalen voorwerpen of voorwerpen van aardewerk zoals vaatwerk, maar ook slingerkogels, rammelaars, spinklosjes en weefgewichten. Romeinse tijd (12 vC-450 nC) In de romeinse tijd vormde de Rijn de noordelijke grens van het romeinse rijk. Langs deze grens, de limes, werden grensposten, nederzettingen en wegen gebouwd. In het noorden van Nederland zijn ook romeinse vondsten gedaan, maar dit zijn voornamelijk losse vondsten als romeinse munten, mantelspelden en scherven romeins aardewerk. Middeleeuwen en nieuwe tijd (450 nC-heden) Na een afname in de bevolkingsdichtheid aan het einde van de romeinse tijd en de periode erna, steeg deze weer in het begin van de middeleeuwen.

Vondsten uit de middeleeuwen en later bestaan voornamelijk uit scherven aardewerk, waaronder importaardewerk, munten en metalen voorwerpen (zoals mantelspelden, spijkers), resten van aardewerkproductie, metaalbewerking, wolbewerking etc. Belangrijke gebouwen (bijvoorbeeld kerken en borgen) werden van baksteen / kloostermoppen gebouwd.

Appendix Een, Schoolstraat 3: Boorstaten

(cm)

(cm)

700

700

6

5 3

2

4 1

650

650

podzol brokken podzol brokken podzol brokken podzol brokken

podzol brokken

C

600

BC

BC

C

podzol brokken BC C

BC C

C 600

C

550

550

basis geroerde bovengrond

Appendix Een, Schoolstraat 3: Laagbeschrijvingen 1 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 222473 : 565800 : 660

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 30 zand zwak siltig, 7,5yr4/2, bouwvoor 30 - 50 zand zwak siltig, 7,5yr4/1, vergraven 50 - 60 zand zwak siltig, mix, Opm.: Podzolbrokken 60 - 70 zand zwak siltig, 7,5yr3/4, BC-horizont 70 - 100 zand zwak siltig, 10yr4/6, C-horizont 2

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 222473 : 565775 : 680

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 20 zand zwak siltig, 7,5yr4/2 20 - 45 zand zwak siltig, matig grindig, 7,5yr4/2, vergraven 45 - 55 stenen 55 - 70 zand zwak siltig, mix, vergraven, Opm.: Podzolbrokken 70 - 75 zand zwak siltig, 10yr6/6, C-horizont, dekzand 75 - 100 zand zwak siltig, 10yr7/4 3

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 222493 : 565788 : 682

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 5 stenen 5 - 50 zand zwak siltig, 2,5y6/3, opgebrachte grond 50 - 80 zand zwak siltig, mix, vergraven, Opm.: Podzolbrokken 80 - 95 zand zwak siltig, 7,5yr4/4, BC-horizont 95 - 120 zand zwak siltig, 10yr4/6, C-horizont, dekzand 4

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 222513 : 565800 : 673

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 5 stenen 5 - 25 zand zwak siltig, 2,5y6/3, opgebrachte grond 25 - 35 zand zwak siltig, 7,5y2/1, homogeen, bouwvoor 35 - 60 zand zwak siltig, mix, vergraven, Opm.: Podzolbrokken 60 - 65 zand matig siltig, 7,5yr3/3, BC-horizont, dekzand 65 - 90 zand matig siltig, zwak grindig, 10yr5/4, C-horizont 90 - 120 zand matig siltig, 2,5y7/4 5

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 222513 : 565774 : 694

1/2

Appendix Een, Schoolstraat 3: Laagbeschrijvingen

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 40 zand zwak siltig, 7,5yr4/2 40 - 75 zand zwak siltig, mix, vergraven, Opm.: Podzolbrokken 75 - 90 zand zwak siltig, 10yr5/4, C-horizont 90 - 110 zand sterk siltig, 2,5y6/3 6

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 222533 : 565788 : 695

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 55 zand zwak siltig, 10yr2/2 55 - 65 zand zwak siltig, 7,5yr5/1, vergraven, Opm.: Podzolbrokken 65 - 70 zand zwak siltig, 7,5yr4/4, BC-horizont 70 - 85 zand zwak siltig, 10yr6/6, C-horizont, dekzand 85 - 110 zand matig siltig, 2,5y7/4

2/2

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=c868751d-ac48-4fd7-babb-f74f9eb00a8c