8. IHP Noordenveld 2021-2041.pdf
Tekst van het document
IHP 2021-2041 gemeente Noordenveld
April 2021 Samenstelling
Dit IHP is opgesteld door Noordhof Bouwmanagement & Advies in opdracht van de gemeente Noordenveld. Het is tot stand gekomen in samenspraak met de gemeente en de betrokken Vormgeving
BlueJeansFrog www.bluejeansfrog.nl Bronvermelding beeld
Foto’s: Quadraten, Noorderbasis, NB&A Iconen: Eucalyp via www.flaticon.com
Noordhof Bouwmanagement & Advies Klaas Noordhof | 06 15 01 34 31
Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Werkwijze 1.2 Leeswijzer 1.3 Wettelijk kader 1.4 Routekaart verduurzaming 2. Primair en voortgezet onderwijs in Noordenveld 2.1 Primair en voortgezet onderwijs
4
6. Bewegingsonderwijs
5 5 5 5
6.1 Huidige situatie
6
7. Oplossingsrichting
6
2.1.1 Primair onderwijs
6
2.1.2 Voortgezet onderwijs 2.2 Prognoses
7 8
2.2.1 Ontwikkeling leerlingprognoses
8
2.2.2 Analyse leerlingprognoses
9
2.2.3 Conclusie leerlingprognoses 2.3 Huidige situatie
9 9
2.3.1 Bezetting huidige gebouwen
9
2.3.2 Bouwjaar huidige gebouwen
10
3. Trends en ontwikkelingen 3.1 Veranderende onderwijsconcepten 3.2 Kwaliteit onderwijshuisvesting beter gedefinieerd 3.3 Passend onderwijs 3.4 Integrale Kindcentra 3.5 Duurzaamheid 3.6 Beleid ten aanzien van renovatie 3.7 Normkostenvergoedingen 3.8 Nieuwbouwwoningen 3.9 Andere focus op omgeving 4. Visie en uitgangspunten 4.1 Thema 1 – kwalitatief goede huisvesting 4.2 Thema 2 – Passend onderwijs 4.3 Thema 3 – Integrale Kindcentra 4.4 Thema 4 – duurzaamheid 4.5 Thema 5 – overige speerpunten 5. Analyse huidige situatie 5.1 Ruimtebehoefte, leegstand en ruimtetekort 5.2 Inventarisatie
11 12 12 12 12 12 12 12 13 13 14 15 15 15 16 16 17 19 19
20 21
6.1.1 Dorpskernen
21
6.1.2 (Nieuw-) Roden 6.2 Conclusie
21 22
7.1 Voorstellen vanuit het IHP 2016 7.2 Voorstellen vanuit ontwikkelingen leerlingenaantallen 7.3 Voorstellen vanuit IKC Vorming 7.4 Voorstellen vanuit huidige staat van de gebouwen 7.4.1 Nieuwbouw 7.4.2 Renovatie 7.5 Voorstelen vanuit verduurzaming 7.6 Locatie en tijdelijke huisvesting
23 23 24 24 24 25 25 25 25
8. Planning en financiën
27
8.1 Planning 8.2 Financiën
27 28
Bijlagen Bijlage 1 - datasheets gebouwen Bijlage 2 - berekening investeringskosten
1. Inleiding Goed onderwijs voor ieder kind, daar streven we naar. Voorwaarde daarbij is goede, passende onderwijshuisvesting. De gemeente Noordenveld en de schoolbesturen trekken samen op in het scheppen van deze voorwaarde.
1
Het onderwijs is altijd in ontwikkeling. Dit vraagt om regelmatig de visie en het zicht op de onderwijshuisvesting tegen het licht te houden. In de gemeente Noordenveld wordt hiervoor al vele jaren gewerkt vanuit een Integraal Huisvestingsplan (IHP). Het IHP wordt gezamenlijk met gemeente en schoolbesturen ontwikkeld en geeft de richting voor de komende periode weer. Dit rapport betreft het Integraal Huisvestingsplan 2021 – 2041 voor de gemeente Noordenveld. Doelstelling van dit IHP is om te zorgen voor kwalitatief en kwantitatief goede onderwijshuisvesting voor alle kinderen in de gemeente. Het IHP heeft een strategisch karakter. Gezamenlijk is een visie opgesteld op de onderwijshuisvesting die de basis is voor concrete voorstellen in de komende periode. Dit IHP is een dynamisch document dat regelmatig herijking nodig heeft, bijvoorbeeld als gevolg van wijzigende prognoses (deze worden één keer in de 2 á 3 jaar vernieuwd), veranderende ontwikkelingen of van beleidskeuzes.
4
1.1 Werkwijze
1.4 Routekaart verduurzaming
De beleidsafspraken betreffende onderwijs en onderwijshuisvesting worden gemaakt in het Op Overeenstemming Gericht Overleg (OGOO). Hierin zijn de schoolbesturen en de gemeente vertegenwoordigd. Onder verantwoordelijkheid van het OGOO is een werkgroep ingesteld. Vanaf januari 2021 is er in de werkgroep gezamenlijk gewerkt aan de totstandkoming van dit IHP. We zijn gestart met een plenaire bijeenkomst en vervolgens onderlinge gesprekken. Op basis daarvan is een gezamenlijk visie opgesteld en besproken in de werkgroep en het OGOO. Parallel aan dit traject is een inventarisatie uitgevoerd, waarbij alle bestaande huisvesting in kaart is gebracht en beoordeeld. Vervolgens zijn vanuit de opgestelde visie en de inventarisatie concrete voorstellen gemaakt en is het IHP in samenwerking met de werkgroep verder uitgewerkt en daarna vastgesteld in het OGOO.
In 2020 heeft de gemeente Noordenveld een routekaart opgesteld voor de verduurzaming van de vastgoedportefeuille. De ambitie is om in 2040 klimaatneutraal te zijn. De onderwijsgebouwen zijn niet opgenomen in de routekaart, omdat deze onderdeel uit maken van dit IHP. De ambitie van de gemeente voor het terugdringen van de CO2-uitstoot geldt ook voor het onderwijs en is daarom een van de speerpunten in het IHP. Ook hierin willen gemeente en schoolbesturen gezamenlijk optrekken en mooie stappen vooruitzetten.
1.2 Leeswijzer Hoofdstuk 2 van dit IHP gaat in op het onderwijs in de gemeente Noordenveld. Er is omschreven welke scholen en besturen zich binnen de gemeente bevinden, er wordt ingegaan op de leerlingprognoses en op de bouwjaren van het huidige scholenbestand. In hoofdstuk 3 zijn de trends en ontwikkelingen in het onderwijs en in de onderwijshuisvesting omschreven. Vervolgens is op basis daarvan in hoofdstuk 4 een gezamenlijk visie opgesteld. Deze visie is uitgewerkt in een aantal thema’s en daaruit volgend is omschreven wat dit concreet betekent voor de huidige huisvesting. In hoofdstuk 5 is het resultaat van de inventarisatie van de huidige gebouwen samengevat weergegeven. De uitgebreide inventarisatie is weergegeven in bijlage 1. Hoofdstuk 6 gaat in op het bewegingsonderwijs binnen de gemeente Noordenveld. Hoofdstuk 7 bevat de oplossingsrichting. Vanuit de visie en de analyse zijn concrete voorstellen gedaan voor aanpassingen in de onderwijshuisvesting. In hoofdstuk 8 is dit vertaald naar een concrete planning en een investeringsraming. 1.3 Wettelijk kader De regelgeving met betrekking tot de onderwijshuisvesting is vastgelegd in de Wet op Primair Onderwijs, de Wet op Expertisecentra en de Wet op het Voortgezet Onderwijs. De regels worden uitgewerkt in verordening huisvesting onderwijs gemeente Noordenveld.
Onlangs is de nieuwe versie (2021) van deze verordening vastgesteld. De gemeente Noordenveld hanteert hierbij de basis modelverordening zoals deze wordt opgesteld door de VNG. Vanuit de wetgeving en de verordening heeft de gemeente een zorgplicht op het gebied van onderwijshuisvesting. De gemeente is verantwoordelijk voor uitbreiding, (vervangende) nieuwbouw, eerste inrichting onderwijsleerpakket, schade als gevolg van vandalisme en brand en het bieden van voldoende ruimte voor bewegingsonderwijs. De schoolbesturen zijn in principe (juridisch) eigenaar van de onderwijsgebouwen en zijn verantwoordelijk voor de materiele instandhouding van de gebouwen. Hiervoor ontvangen zij geld vanuit de rijksoverheid. Gemeente en schoolbesturen hebben dus een gezamenlijke verantwoordelijkheid waar het gaat om de kwaliteit van de onderwijshuisvesting. In het IHP wordt geprobeerd goede afspraken vast te leggen, om invulling te geven aan deze gezamenlijke verantwoordelijkheid.
5
2. Primair en voortgezet onderwijs in Noordenveld Dit hoofdstuk beschrijft het huidige onderwijsaanbod in de gemeente Noordenveld en gaat in op de toekomstige ontwikkelingen (leerlingprognoses). Tevens wordt in hoofdlijnen de huidige huisvestingssituatie toegelicht.
2
2.1 Primair en voortgezet onderwijs 2.1.1 Primair onderwijs De gemeente Noordenveld telt in totaal zestien scholen voor primair onderwijs. Hiervan zijn vijftien scholen reguliere basisscholen. Er is één school voor speciaal basisonderwijs (SBO). In totaal bevinden acht scholen voor primair onderwijs zich in de grootste kern van de gemeente, Roden. De overige acht scholen zijn verdeeld over de kleinere dorpen in de gemeente Noordenveld. In totaal zijn er vijf schoolbesturen die één of meerdere vestiging in de gemeente hebben. OPO Noordenveld Het bestuur Openbaar Primair Onderwijs Noordenveld (OPON) heeft de meeste scholen voor primair onderwijs in de gemeente. Inclusief de school voor speciaal basisonderwijs zijn dit er twaalf. OPON biedt openbaar onderwijs aan in de gemeente. Naast de openbare scholen is er sprake van één samenwerkingsschool onder verantwoordelijkheid van OPON, dit betreft de school in Eén.
6
rsg de Borgen rsg de Borgen heeft in totaal 5 scholen in de gemeenten Westerkwartier en Noordenveld. De twee scholen in de gemeente Noordenveld zijn beide gevestigd in Roden, dit betreft De Esborg en De Ronerborg. De Esborg biedt praktijkonderwijs aan. Op De Ronerborg wordt havo en atheneum tot en met het 3e leerjaar aangeboden, vmbo bb en kb tot en met het 2e leerjaar en vmbo over de volledige 4 jaar. rsg de Borgen wil binnenkort ook starten met de bovenbouw voor de havo. Het aanbod is gebaseerd op het vastgestelde Regionaal Plan Onderwijsvoorzieningen, dat ingaat op 1 augustus 2021. Naast de scholen heeft rsg de Borgen ook het juridisch eigendom van één gymzaal. In hoofdstuk 6 wordt hier verder op in gegaan. De twee scholen hebben een regionale functie. Leerlingen komen zowel vanuit de gemeente als van buiten de gemeente Noordenveld.
Het schoolbestuur is alleen actief binnen de gemeente Noordenveld. OPON valt onder de gemeente Noordenveld, het bestuur van OPON wordt gevormd door het college van Burgermeester en wethouders van de gemeente Noordenveld. De reguliere basisscholen hebben een lokale functie, de leerlingen komen grotendeels uit dezelfde plaats en uit de gemeente Noordenveld. De school voor speciaal basisonderwijs ’t Hoge Holt heeft een meer regionale functie, zelfs ook voor leerlingen van buiten de gemeente. Quadraten Het bestuur Quadraten heeft vijfendertig scholen in de gemeenten Westerkwartier en Noordenveld. In Noordenveld zijn dit in totaal twee scholen, gevestigd in Roden. De twee scholen hebben beide een lokale functie, de leerlingen komen allemaal uit Roden. Quadraten is een samenwerkingsbestuur voor christelijk, openbaar, samenlevings- en samenwerkingsscholen in de genoemde gemeenten. De twee scholen in Noordenveld zijn christelijke basisscholen. Het bestuurskantoor is gevestigd in Grootegast.
CKC Drenthe Het bestuur CKC Drenthe verzorgt christelijk onderwijs en kinderopvang in de gemeenten Assen, AA en Hunze, Borger-Odoorn, Tynaarlo, Midden-Drenthe en Noordenveld en heeft in totaal 30 kindcentra. Het bestuurskantoor is gevestigd in Assen. In Noordenveld is er slechts sprake van één school, dit betreft de samenwerkingsschool in Veenhuizen. De OBS De Flint nieuwe samenwerkingsschool in 2021 in gebruik genomen, onder verantwoordelijkheid Nietap van CKC. De school heeft een lokale functie, de leerlingen komen uit Veenhuizen of de naaste omgeving.
OPO Noordenveld Noorderbasis OBS Het Palet
Quadraten
Roderwolde
CKC Drenthe OBS De Eskampen
Foxwolde Peize
rsg De Borgen
OBS ‘t Spectrum
Roden
NoorderBasis Het bestuur NoorderBasis heeft drieëndertig scholen in een groot aantal gemeenten in Friesland, Groningen en Drenthe. Dit betreffen scholen met de bijbel. In Noordenveld heeft NoorderBasis één school, die gevestigd is in Roden. De school heeft een iets regionale functie dan de andere basisscholen in de gemeente. Leerlingen komen vanuit een bredere omtrek naar deze school, soms ook van buiten de gemeente Noordenveld.
Roderesch
OBS De Tandem rsg De Esborg
2.1.2 Voortgezet onderwijs Op dit moment zijn er drie scholen voor voortgezet onderwijs in de gemeente Noordenveld. Eén van deze scholen betreft het dr. Nassau College in Norg. Eind 2020 heeft het Dr. Nassau College besloten dat deze locatie op korte termijn gaat sluiten. De huisvesting van deze school is in dit IHP daarom verder buiten beschouwing gelaten. Naast de school die gesloten wordt zijn er binnen de gemeente nog twee scholen voor voortgezet onderwijs. Dit betreft één school voor praktijk onderwijs en één school voor regulier voorgezet onderwijs. Beide scholen vallen onder hetzelfde schoolbestuur, rsg de Borgen.
SBO ‘t Hoge Holt
rsg De Ronerborg
SWS De Schans
OBS De Valkhof
Een
Norg
OBS De Hekakker
OBS De Elsakker
Westervelde
CBS De Parel
GBS De Rank
CBS De Hoeksteen
Roden
OBS De Marke (tijdelijke locatie)
OBS De Poolster
Zuidvelde SWS Speel & Leer
Veenhuizen
7
2.2 Prognoses
Leerlingprognoses regulier basisonderwijs
De prognoses geven de verwachte ontwikkeling in van het leerlingaantal per school weer. In deze paragraaf zijn deze prognose weergegeven en wordt deze geanalyseerd.
Naam
Plaats
2021
OBS De Tandem
Roden
2.2.1 Ontwikkeling leerlingprognoses Basis voor het opstellen van dit IHP zijn de leerlingprognoses die zijn opgesteld door Pronexus (juni 2020) en de meest recente leerlingenaantallen. In tabellen rechts op deze pagina is een samenvatting weergegeven van de leerlingenaantallen en de prognoses. In de eerste kolom zijn per school de leerlingenaantallen in 2021 (teldatum 1 oktober 2020) weergegeven. De tweede en derde kolom bevatten de geprognosticeerde leerlingen aantallen voor respectievelijk 4 jaar (norm voor het bepalen van tijdelijke ruimtebehoefte) en 15 jaar (norm voor bepalen van permanente ruimtebehoefte). Er zijn afzonderlijke tabellen opgesteld voor het regulier basisonderwijs, het speciaal basisonderwijs en het voorgezet onderwijs. Hieronder zijn de prognoses weergegeven in een samenvattende grafiek.
OBS De Marke
Roden
OBS Het Valkhof
Totaal voortgezet onderwijs
Totaal ‘t Hoge Holt
Totaal basisonderwijs
2500
2000
2025
2036
135
116
106
212
195
179
Roden
212
220
209
OBS De Poolster
Roden
322
320
309
CBS De Parel
Roden
104
94
88
CBS De Hoeksteen
Roden
218
211
204
GBS De Rank
Roden
118
116
110
OBS De Flint
Nietap
61
56
55
OBS Het Palet
Roderwolde
47
41
38
OBS De Hekakker
Norg
209
204
178
OBS ‘t Spectrum
Peize
144
126
119
OBS De Eskampen
Peize
310
330
307
SWS De Schans
Eén
83
68
62
OBS De Elsakker
Westervelde
53
60
53
SWS Speel en Leer
Veenhuizen
73
84
73
2.301
2.241
2090
Totaal regulier basisonderwijs
1500
Leerlingprognoses speciaal basisonderwijs
1000
Naam
Plaats
2021
2025
2036
SBO ’t Hoge holt
Roden
169
164
164
Leerlingprognoses speciaal basisonderwijs
500
0 2021
2023
2025
2027
2029
2031
2033
2035
2037
2039
Naam
Plaats
2021
2025
2036
De Ronerborg
Roden
405
425
385
De Esborg
Roden
108
104
96
8
2.2.2 Analyse leerlingprognoses Over het algemeen is er sprake van een daling van het leerlingaantal voor het regulier basisonderwijs, met name op de middellange termijn. Op de korte termijn (periode van 4 jaar) laat deze daling zich nog niet echt zien. De leerlingenaantallen voor het speciaal basisonderwijs een het voortgezet onderwijs blijven redelijk stabiel. Op de lange termijn dalen deze iets. Als we inzoomen op de cijfers is er een stijging te zien bij De Poolster en bij De Eskampen. De Poolster stijgt volgens de prognoses over 4 jaar tot 320 leerlingen, daarna daalt deze licht. De Eskampen stijgt naar 330 leerlingen, waarbij moet worden opgemerkt dat de naastgelegen school ’t Spectrum ongeveer met hetzelfde aantal leerlingen daalt. Aandachtspunten Bij de prognose moeten in ieder geval de volgende opmerkingen worden gemaakt: • Bij het opstellen van de prognoses zijn gegevens gebruikt over nieuwbouwwoningen/ wijken, zoals in Peize en in Norg. In de prognoses is nog geen rekening gehouden met een mogelijke uitbreiding Roden Zuid. • rsg de Borgen is voornemens om vanaf schooljaar 2022/2023 op de Ronerborg een bovenbouwafdeling voor de HAVO te openen. Naast de extra klassen bovenbouw wordt ook in de onderbouw een aanzuigende werking verwacht van leerlingen die nu al vanaf de eerste klas voor een andere school kiezen. • Onlangs heeft het Dr.
Nassau College (voortgezet onderwijs) besloten om de vestiging in Norg te sluiten. Het effect op de leerlingprognoses van De Ronerborg is niet precies duidelijk, maar zal vermoedelijk beperkt zijn. Vergelijking cijfers DUO Door het DUO worden ook prognosecijfers bijgehouden. Deze zijn niet als basis genomen voor dit IHP, maar wel in hoofdlijnen vergeleken met de cijfers van Pronexus. De gehanteerde cijfers van DUO zijn gebaseerd op telleningen uit 2018. Vanuit de vergelijking kunnen de volgende opmerkingen worden gemaakt: • Over het algemeen verschillen de prognoses op de korte termijn in beperkte mate. • Op de middellange- en lange termijn voorspellen de prognoses van DUO een stijging van het leerlingenaantal. Het is onduidelijk waarop deze stijging is gebaseerd. 2.2.3 Conclusie leerlingprognoses De leerlingprognoses geven een redelijk beeld van de verwachtte ontwikkeling in het onderwijs, waarbij we uitgaan van een lichte daling op de middellange termijn. De huidige gegevens kunnen goed worden gebruikt voor het bepalen van tekort aan vierkante meters of leegstand. In de komende hoofdstukken worden deze gegevens ook gebruikt. Wanneer er sprake is van een aanpassing van de huisvestingssituatie (renovatie of nieuwbouw) is het belangrijk om nog een duidelijker beeld te krijgen van de specifieke leerlingenontwikkelingen van de betreffende school.
Er is afgesproken om in dat geval voor de betreffende school nieuwe prognoses op te laten stellen. Voor het bepalen van de ruimtebehoefte is dan de huisvestingsverordening leidend, maar is er ruimte voor maatwerk.
2.3 Huidige situatie In hoofdstuk 5 wordt gedetailleerd in gegaan op de verschillende schoolgebouwen binnen de gemeente Noordenveld. In deze paragraaf wordt hier op hoofdlijnen een analyse van gemaakt, waarbij gekeken wordt naar de bezetting en de leeftijd van de gebouwen. 2.3.1 Bezetting huidige gebouwen Om de huidige bezetting en een tekort of leegstand te berekenen wordt eerst gekeken naar de ruimtebehoefte op dit moment. Voor het bepalen van de ruimtebehoefte wordt de berekening aangehouden zoals deze is opgenomen in de leerlingprognoses van Pronexus, met daarbij de aanpassing naar de meest recente leerlingaantallen (teldatum 1 oktober 2020). Vervolgens is dit vergeleken met de beschikbare ruimte. In onderstaande tabel is het resultaat van deze vergelijking weergegeven.
Ruimtebehoefte versus beschikbare capaciteit Onderdeel
Ruimtebehoefte 2020
Beschikbare ruimte
Verschil
Regulier basisonderwijs
13.369 m²
16.478 m²
3.109 m²
Speciaal basisonderwijs
1.493 m²
1.845 m²
352 m²
Voortgezet onderwijs
4.687 m²
5.592 m²
905 m²
Totaal
19.549 m²
23.915 m²
4.366 m²
In de tabel is zowel voor de ruimtebehoefte als voor de beschikbare ruimte OBS De Marke buiten beschouwing gelaten, aangezien er voor deze school op dit moment nieuwbouw ontwikkeld wordt en het oude pand is gesloopt. Er valt op dat er een redelijk overschot is en er dus sprake is van leegstand. Ten opzichte van de beschikbare ruimte is dit ruim 17%. In sommige gevallen is deze leegstand ingevuld door ruimten te verhuren aan bijvoorbeeld de kinderopvang. In hoofdstuk 5 is hierop een analyse gemaakt. Omdat er vanuit de leerlingprognoses over het geheel een daling wordt verwacht zal het verschil in de loop van de tijd groter worden.Uiteraard zijn er altijd op individueel niveau verschillen, maar de cijfers geven wel een goed totaalbeeld. Het is belangrijk om naar de toekomst toe het verschil te verkleinen om zo de huisvesting betaalbaar te houden. De rijksvergoeding voor het instandhouden van de gebouwen richting de scholen gebaseerd op het leerlingenaantal en dus de ruimtebehoefte. Voor de leegstand vierkante meters wordt dus geen vergoeding ontvangen maar moeten door de schoolbesturen wel de kosten worden gedragen.
9
Het verschil verkleinen kan zowel door aanpassing van de gebouwen of door medegebruik door andere partners, zoals de kinderopvang. Bij aanpassing kan het gaan om nieuwbouw of renovatie. Bij nieuwbouw wordt er goed gekeken naar de prognoses en kan passende huisvesting worden gerealiseerd. Bij renovatie kan ervoor worden gekozen om een deel van het gebouw af te stoten of voor een andere gebruiker geschikt te maken. Voor medegebruik binnen de onderwijs vierkante meters geldt dat dit formeel moet worden vastgesteld door het college van Burgermeester en wethouders. Daarbij geldt dat het onderwijs voorrang houdt, dus bij groei van een school komt het medegebruik dan te vervallen.
Bij de grafiek een korte analyse: • Er is één gebouw van voor 1950, dit betreft OBS De Flint in Nietap • Een relatief groot gedeelte van de gebouwen dateert uit de periode 1961 t/m 1980 en staan daarmee ouder dan 40 jaar. • Meer dan de helft de gebouwen (qua oppervlakte) zijn relatief recent gerealiseerd en staan er korter dan 20 jaar.
2.3.2 Bouwjaar huidige gebouwen De leeftijd van de huidige gebouwen zegt ook veel over de huidige huisvestingssituatie. In onderstaande grafiek is het totale bestand van onderwijshuisvesting in de gemeente Noordenveld, weergegeven in vierkante meters, aangegeven per bouwperiode. Opmerkingen: • In de grafiek is OBS De Marke niet meegenomen. • CBS De Hoeksteen is na een brand grotendeels herbouwd. Deze is daarom over 2 tijdvakken verdeeld. • OBS Het Palet is weergegeven in het tijdvak 2001-2010 omdat deze toen grotendeels nieuw is gebouwd aan een bestaande dorpshuis uit 1920.
2011-2020
OBS De Poolster, OBS ’t Spectrum, SWS De Schans, CKC Speel en Leer, SBO ’t Hoge Holt
2001-2010
OBS Het Palet, OBS De Eskampen, De Ronerborg, De Esborg
1991-2000
CBS De Hoeksteen (nieuwe deel)
1981-1990
OBS De Elsakker
1971-1980
OBS De Tandem, OBS De Hekakker, CBS De Hoeksteen (oude deel), GBS De Rank
1961-1970
CBS De Hoeksteen (nieuwe deel)
1951-1960 OBS De Flint
<1950 0
1000
2000
3000
4000
5000
6000
7000
8000
10
3. Trends en ontwikkelingen In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de trends en ontwikkelingen, die relevant zijn voor de onderwijshuisvesting in de gemeente Noordenveld.
3
De relevante trends en ontwikkelingen zijn de basis voor de visie op de toekomstige huisvestingsvraag, die in het volgende hoofdstuk wordt omschreven. We onderkennen de volgende trends en ontwikkelingen: • Veranderende onderwijsconcepten • Kwaliteit onderwijshuisvesting beter gedefinieerd • Passend onderwijs • Integrale Kindcentra • Duurzaamheid • Beleid ten aanzien van renovatie • Normkostenvergoeding • Nieuwbouw woningen • Andere focus op omgeving In dit hoofdstuk wordt per paragraaf een toelichting gegeven op deze trends en ontwikkelingen.
11
3.1 Veranderende onderwijsconcepten In het onderwijs hebben we steeds te maken met verandering in het onderwijsconcept. Deze ontwikkeling is langer aan de gang en blijft in beweging. Er wordt minder alleen maar klassikaal lesgegeven en vaker gekozen voor bijvoorbeeld een meer individuele aanpak. Het onderwijsconcept volgt vanuit de onderwijsvisie en kan daarom per school ook sterk verschillen. Deze veranderingen vragen flexibiliteit in het gebouw. Gebouwen moeten goed aanpasbaar zijn maar ook ruimten moeten breed en bij voorkeur multifunctioneel ingezet kunnen worden. Ook de digitalisering is een belangrijke trend in het onderwijs, dit betekent dat de infrastructuur hiervoor op orde moet zijn. 3.2 Kwaliteit onderwijshuisvesting beter gedefinieerd Op het gebied van het definiëren van de kwaliteit van de onderwijshuisvesting zijn de afgelopen periode landelijk grote slagen gemaakt. Voorheen was, bij nieuwbouw of renovatie, het bouwbesluit leidend. Tegenwoordig is de kwaliteit voor een goed gebouw in aanvullende documenten vastgelegd. Het gaat dan om het Programma van eisen frisse scholen en het Kwaliteitskader huisvesting. Het Programma van eisen frisse scholen is opgesteld door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Hierin worden met name zaken benoemd die te maken hebben met het leefklimaat binnen de school, zoals frisse lucht, geluid, licht etc.
Het Kwaliteitskader huisvesting is opgesteld door de PO-raad. Er is een aparte versie voor het primair onderwijs en voor het voortgezet onderwijs. Aan de hand van een aantal thema’s gaat dit document breder in op de kwaliteit van het schoolgebouw. Bij de meeste bouw- en renovatieprojecten in het onderwijs worden deze documenten gehanteerd om het kwaliteitsniveau goed vast te leggen. 3.3 Passend onderwijs Vanaf 2014 is de wet Passend Onderwijs van kracht. Het doel van deze wet is om leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte een passende plek te geven binnen het onderwijs. De scholen hebben een zorgplicht om een passende onderwijsplek te bieden. Passend onderwijs kan gevolgen hebben voor de onderwijshuisvesting. Dit kan enerzijds praktisch zijn, waar het gaat om toegankelijkheid of en realiseren van een verzorgingsruimte, maar ook de inhoudelijke begeleiding vraagt voldoende flexibiliteit van het gebouw. Vaak is er behoefte aan meerdere kleine ruimten binnen het gebouw waar gedifferentieerd kan worden gewerkt. De handreiking ‘De verbinding Passend Onderwijs en zorg voor de jeugd’ van de VO-raad, PO-raad en VNG geeft hiervoor een goede richting. 3.4 Integrale Kindcentra Een ontwikkeling die ook al een aantal jaar speelt is de vorming van Integrale Kindcentra (IKC).
Er is landelijk veel discussie over wat exact onder een IKC wordt verstaan, maar de ontwikkeling dat een gebouw meer is dan alleen een school is op veel plekken ingezet. Daarbij wordt de eerste combinatie gezocht met de kinderopvang, waarbij met name wordt gefocust op de doorgaande leerlijn vanaf 0 t/m 12 jaar. Maar ook samenwerking met andere partners rondom het kind behoren vaak tot de mogelijkheden. Vanuit het IHP 2016 is voor het onderwijs in de gemeente Noordenveld ook al breed ingezet op IKC-vorming.
De ontwikkelingen op het gebied van IKC-vorming, met name de samenwerking onderwijs en opvang, gaan op dit moment erg snel. Vanuit de politiek is er veel aandacht voor IKCvorming. De ontwikkeling lijkt een kant op te gaan waarbij de peuteropvang onderdeel wordt van het onderwijs. Ook valt op dat er steeds meer samenwerkingsverbanden ontstaan tussen schoolbesturen een kinderopvangorganisaties. Onlangs is OPON bijvoorbeeld een samenwerkingsovereenkomst aangegaan met een kinderopvangorganisatie. 3.5 Duurzaamheid Duurzaamheid speelt een steeds belangrijkere rol in de maatschappij. Ook de gemeente Noordenveld heeft een ambitieuze duurzaamheidsdoelstelling, vanuit het beleid dat Europees en landelijk is ingezet. De gemeente Noordenveld wil in 2040 klimaatneutraal zijn. Dit houdt in per saldo geen effect hebben op het klimaat. De onderwijshuisvesting maakt onderdeel uit van deze ambitie, aangezien dit onderdeel uitmaakt van het maatschappelijk vastgoed. Om deze ambitie te bereiken zijn ingrijpende maatregelen nodig. De regelgeving sluit hier ook steeds meer op aan. Bij nieuwbouw is de BENG-eis (Bijna Energie Neutraal Gebouw) al standaard opgenomen in het bouwbesluit. De gemeente Noordenveld heeft de ambitie om bij nieuwbouw in ieder geval te kiezen voor ENG (Energie Neutraal Gebouw).
3.6 Beleid ten aanzien van renovatie Er is landelijk nog geen duidelijk beleid ten aanzien van renovatie. Sinds een aantal jaar zijn de schoolbesturen in het primair onderwijs verantwoordelijk geworden voor het groot onderhoud. Voorheen lag dit bij de gemeente. Voor voorgezet onderwijs lag deze verantwoordelijkheid al langer bij de schoolbesturen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor (vervangende) nieuwbouw. Renovatie is wettelijk nu niet vastgelegd en valt daarmee tussen wal en schip. In een aantal gevallen kan renovatie een betere keuze zijn dan nieuwbouw, maar is het onduidelijk hoe de kosten moeten worden gedragen. Schoolbesturen ontvangen een vergoeding voor de instandhouding van het gebouw maar deze is onvoldoende voor een grootschalige renovatie. Er wordt landelijk aan een visie hierop gewerkt, maar tot deze tijd zullen gemeenten en schoolbesturen hier gezamenlijk goede afspraken over moeten maken. 3.7 Normkostenvergoedingen Voor het bepalen van de kosten voor nieuwbouw gelden normaal gesproken normaliter de normkostenvergoedingen zoals deze door de VNG zijn bepaald. Tot een enkele jaren terug zat er een groot gat tussen de werkelijke kosten voor een nieuw schoolgebouw en de vergoeding hiervoor.
De afgelopen jaren is de normkostenvergoeding sterk geïndexeerd en is de ervaring dat binnen de nieuwste vergoedingen, met het huidige prijspeil, een nieuw schoolgebouw te realiseren is. De normkostenvergoeding voorziet niet in extra duurzaamheidsmaatregelen ten opzichte van het bouwbesluit.
12
3.8 Nieuwbouwwoningen Op een aantal plekken binnen de gemeenten is er sprake van nieuwbouwwijken. Dit kan gevolgen hebben voor de onderwijshuisvesting. Een bestaand gebouw kan te klein zijn of op bepaalde plekken waar nu geen school staat kan er behoefte ontstaan aan een schoolgebouw. Zoals in hoofdstuk 2 is omschreven zijn is de meeste nieuwbouw meegenomen in de leerlingprognoses. De mogelijke nieuwbouw in Roden Zuid ontbreekt hier nog in en kan mogelijk nog gevolgen hebben voor de huisvestingsbehoefte. 3.9 Andere focus op omgeving Ten aanzien van de omgeving zien we een andere focus. Waar het gaat om schoolpleinen wordt er meer gekeken naar een groene invulling. De natuur en bijvoorbeeld ruimte voor opvang van regenwater spelen een steeds belangrijkere rol. Ook verkeersveiligheid vraagt meer aandacht. De verkeersdrukte neemt toe, steeds meer ouders brengen de kinderen met de auto. Dit kan aanpassingen vragen aan het de infrastructuur rondom een schoolgebouw.
13
4. Visie en uitgangspunten Op basis van de trends en ontwikkelingen is gezamenlijk een visie opgesteld en is vanuit de visie bepaald welke concrete punten de focus hebben voor de onderwijshuisvesting.
4
De gezamenlijke visie geeft aan hoe we als gemeente en schoolbesturen het onderwijs en de onderwijshuisvesting in de toekomst willen zien. Dit is de stip op de horizon en geeft een richting aan de te maken keuzes. De visie hebben we als volgt opgesteld:
Het kind staat centraal in het onderwijs. Vanuit een integraal denken willen we samen kijken naar welke kansen we alle kinderen kunnen bieden. Dit vraagt een integrale aanpak binnen het maatschappelijk vastgoed. Voor de onderwijshuisvesting betekent dit dat we gaan voor kwalitatief goede en duurzame gebouwen die ruimte bieden voor passend onderwijs en bij het basisonderwijs voor een doorgaande lijn van 0 t/m 12 jaar.
Deze visie op onderwijs en onderwijshuisvesting is vertaald in een aantal thema’s, met daarbinnen verschillende speerpunten. In dit hoofdstuk wordt per paragraaf een thema en de daarbij behorende speerpunten toegelicht. Vervolgens is per thema aangegeven wat dit concreet betekent voor de onderwijshuisvesting. Deze concrete uitwerkingen zijn de basis voor de voorstellen die in dit IHP (zie hoofdstuk 7) worden gedaan. 14
4.1 Thema 1 – kwalitatief goede huisvesting
4.2 Thema 2 – Passend onderwijs
Voor de gemeente en schoolbesturen staat kwalitatief goede huisvesting voorop. De kwaliteit van de huisvesting bepaalt voor een deel de kwaliteit van onderwijs. Daarom is het belangrijk dat huisvesting goed op orde is. Gebouwen moeten passend zijn en ondersteunend aan het onderwijs. Er moet voldoende ruimte zijn en de gebouwen moeten passen bij de vorm van onderwijs, maar ook exploitatiekosten kunnen hierbij een belangrijke rol spelen.
Gezamenlijk willen we goede invulling geven aan het landelijk beleid ten aanzien van passend onderwijs. Dit is vertaald in de volgende speerpunten: • We werken waar het kan toe naar inclusief onderwijs. Kinderen die anders naar het speciaal onderwijs gaan vinden zoveel mogelijk een plek binnen de reguliere scholen. Om invulling te geven aan passend onderwijs is er behoefte aan gedifferentieerde ruimten. Er moet ruimte zijn om lesvormen beter af te stemmen op individuele onderwijsbehoefte. Dus bij voorkeur niet meer alleen standaard grote lokalen aan een gang maar meer plekken voor bijvoorbeeld zelfstandig werken. Ook vraagt dit meer spreekruimten voor externe expertise, zoals bijvoorbeeld de schoolmaatschappelijk werk of een fysiotherapeut. De huidige wijze van berekenen van ruimtebehoefte voorziet hier niet voldoende in, dat blijft een dilemma. Samenwerking met/medegebruik door andere instanties kan mogelijk een uitkomst bieden. • De toegankelijkheid van de huisvesting moet goed op orde zijn. Concreet houdt dit in dat elke gebouw in ieder geval voorzien in een mindervaliden toilet, gangen die breed genoeg zijn en geen hoge drempels.
Wat we onder kwalitatief goede huisvesting verstaan is vertaald in de volgende speerpunten: • De huisvesting is passend bij de ruimtebehoefte. Er moet voldoende ruimte zijn, maar een te groot gebouw geeft juist een extra financiële last. Geld dat aan de exploitatie van een te groot gebouw moet worden besteed moet worden gaat ten koste van het onderwijs zelf. • De huisvesting is bouwkundig en installatietechnisch in goede staat. Uitgangspunt is dat gebouwen qua onderhoud en uitstraling goed op peil zijn, waardoor sprake is van een veilige en prettige leer- en werkomgeving. Ook de positieve uitstraling is hierbij belangrijk. • Naast de goede staat van het gebouw willen we dat huisvesting voldoet aan het PvE (programma van eisen) frisse scholen en het kwaliteitskader huisvesting. In deze documenten is de kwaliteit van onderwijshuisvesting goed vastgelegd. Daarbij is sprake van een gezonde en veilige werk- en leeromgeving voor personeel en kinderen. Bij het PvE frisse scholen wordt nu uitgegaan van gemiddeld klasse B (stand van zaken 2021). • De huisvesting moet functioneel passend zijn voor (veranderende) onderwijsconcepten en passend voor de leerlingen. Zoals in hoofdstuk 3 aangeven is onderwijs steeds in ontwikkeling, een gebouw moet passend zijn voor de huidige en toekomstige vormen van onderwijs. Dit vraagt waar nodig aanpassing en vooral flexibiliteit.
Passend betekent ook geschikt voor de doelgroep, voor een school voor bijvoorbeeld praktijkonderwijs kunnen andere uitgangspunten gelden dan voor regulier onderwijs. • Deze flexibiliteit is ook nodig om in te spelen op andere ontwikkelingen uit de maatschappij. Bijvoorbeeld de digitalisering maar ook andere ontwikkelingen vragen hierbij de aandacht. Een goed voorbeeld hiervan is de corona-pandemie. Het vraagt de nodige creativiteit en flexibiliteit om hier op een goede manier mee om te gaan. • Voor het onderwijs gaan we uit van veilige omgeving. Het gaat dan bijvoorbeeld om sociale veiligheid en de verkeersveiligheid rondom de school. Ook in de gebouwen is veiligheid een belangrijk aandachtspunt. • Er zijn goede voorziening voor buitenspelen, bij voorkeur met veel groen.
Concreet leidt de visie op kwalitatief goede huisvesting tot de volgende acties: 1. Op basis van de speerpunten wordt de huidige huisvesting geanalyseerd en kan de een prioritering worden aangebracht waar het gaat om renovatie of nieuwbouw 2. Wanneer er sprake is van renovatie of nieuwbouw worden de genoemde uitgangspunten (waaronder pve frisse scholen en kwaliteitskader) als minimumeisen meegenomen.
Vanuit de speerpunten worden de volgende concrete afspraken gemaakt: 1. Wanneer er sprake is van grondige renovatie of nieuwbouw bouwen we volgens de eisen van het bureau advies toegankelijkheid (BAT-eisen). 2. Incidenteel kan het mogelijk zijn dat er aanpassingen moeten worden gedaan aan bestaande gebouwen (maatwerkoplossingen).
4.3 Thema 3 – Integrale Kindcentra In het IHP 2016 is er een start gemaakt met een gezamenlijke visie op Integrale Kindcentra (IKC). Deze visie wordt doorgezet in dit nieuwe IHP. We willen zoveel mogelijk toewerken naar Integrale Kindcentra, waarbij onderwijs, kinderopvang en andere maatschappelijke organisaties zoveel mogelijk samenwerken. Deze samenwerking is inhoudelijk maar ook zoveel mogelijk binnen hetzelfde gebouw. Daarbij onderkennen we de volgende aandachtspunten: • Basis voor de IKC-vorming is een nauwe samenwerking tussen kinderopvang en basisonderwijs waarbij er een doorgaande leerlijn wordt gerealiseerd van 0 t/m 12 jaar. • Bij voorkeur zitten deze partijen in hetzelfde gebouw, zodat optimaal kan worden samengewerkt en de functies elkaar verstrekken. Schoolbesturen hebben de wens om in ieder gebouw de kinderopvang inpandig een plek te geven. In de gevallen waar meerdere scholen bij elkaar staan en de kinderopvang centraler is georganiseerd is dit niet altijd mogelijk, maar wordt wel zo veel mogelijk de samenwerking gezocht. • Voor de IKC-vorming wordt breder gekeken dan de samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang. Waar mogelijk proberen we andere maatschappelijke organisaties aan te laten sluiten, zoals schoolmaatschappelijk werk, zorg, bibliotheek op school etc.
15
•
De samenwerking moet vorm krijgen vanuit inhoud. Deze ontwikkeling speelt vooral voor de dorpskernen, waarbij het IKC een bredere maatschappelijke functie kan hebben. We streven ook naar een goede samenwerking tussen basisonderwijs en voortgezet onderwijs. Deze samenwerking zit hem op dit moment niet in het gebouw maar is puur inhoudelijk, om ook de doorgaande lijn van 10 t/m 14 jaar goed te kunnen bewaken.
•
• •
De genoemde aspecten zijn in de volgende concrete acties uitgewerkt: 1. De inhoudelijke samenwerking wordt door de schoolbesturen zelf vorm gegeven. 2. Voorafgaand aan nieuwbouw of renovatietrajecten (indien ruimte beschikbaar) wordt goed geïnventariseerd welke organisaties vanuit de inhoudelijke visie kunnen aanhaken. 3. Als sprake is van nieuwbouw worden, indien er organisaties willen instappen, aanvullend op het onderwijsprogramma ruimten gerealiseerd voor IKC-vorming. De investering kan worden gedaan door de organisaties zelf of door de gemeente, waarbij sprake moet zijn van een kostendekkende huur voor de investering. Hiervoor wordt dan een gezamenlijk contract afgesloten tussen gemeente, schoolbestuur en de betreffende organisatie. 4. Bij de bestaande bouw wordt waar mogelijk leegstand aangewend voor IKC-vorming, per locatie moet maatwerk worden gemaakt. Medegebruik moet in dat geval goed worden vastgelegd, in overleg met de gemeente. 5. Bij bestaande bouw waar geen ruimte beschikbaar is wordt onderzocht of uitbreiding voor IKC-vorming kan worden gerealiseerd. De gemeente heeft daarbij een ondersteunende rol (bijvoorbeeld waar het gaat om vergunningen) maar de investering zal door een andere partij (bijvoorbeeld de kinderopvang) moeten worden gedaan.
Duurzaamheidsmaatregelen met een terugverdientijd tussen de 7 en 20 jaar komen in principe bij de gemeente terecht. Hierover moet dan wel afzonderlijke besluitvorming plaatsvinden. Bij het bepalen van de haalbaarheid van de maatregelen is het belangrijk om een goed beeld te hebben in de toekomst van het gebouw over de lange termijn. We willen voor de gebouwen als basis uitgaan van de BENG-eisen (Bijna Energie Neutraal Gebouw) en van aardgasvrije gebouwen. De ambitie is om waar het kan te gaan voor een ENG (Energie Neutraal Gebouw) of NOM-gebouw (Nul-Op-de-Meter). Gezamenlijk worden afspraken gemaakt tussen schoolbestuur en gemeente of en hoe deze ambitie kan worden ingevuld en hoe de kosten worden verdeeld.
De visie op duurzaamheid en ambities zijn vertaald naar de volgende concrete acties: 1. Voor alle bestaande gebouwen (die niet op korte termijn worden vervangen) wordt in 2021 een duurzaamheidsonderzoek uitgevoerd en kunnen deze maatregelen indien haalbaar volgens de visie worden geïmplementeerd 2. Bij nieuwbouw en grondige renovatie gelden BENG en aardgasvrij als minimumeis. De stappen naar ENG en NOM worden onderzocht. 3. De duurzaamheid wordt globaal in kaart gebracht bij de analyse in dit IHP en weegt mee in de keuzes en prioritering van het uitvoeringsprogramma.
4.5 Thema 5 – overige speerpunten
4.4 Thema 4 – duurzaamheid De gemeente Noordenveld heeft, vanuit landelijke en Europese regelgeving, een hoge ambitie neergezet waar het gaat om duurzaamheid. Wanneer we dit gezamenlijk vertalen naar de onderwijshuisvesting zien we twee lijnen. De eerste lijn is dat de gebouwen moeten voldoen aan de nieuwe wet- en regelgeving. Hierin zijn de laatste jaren veel wijzigingen doorgevoerd, die in een aantal gevallen ook invloed kunnen hebben op bestaande situaties. De tweede lijn is om te onderzoeken welke maatregelen mogelijk zijn om te verduurzamen en om mee te werken aan de doelstelling om de CO2-uitstoot fors te reduceren. De gemeente streeft ernaar om in 2040 een energieneutrale gemeente te zijn. Het stellen van deze doelstelling houdt in dat er vanuit de gemeente extra moet worden geïnvesteerd in duurzaamheid, aangezien de huidige vergoedingen hierin niet voorzien. Het thema duurzaamheid hebben we vertaald in de volgende aandachtspunten: • De schoolbesturen willen in principe investeren in duurzaamheidsmaatregelen met een terugverdientijd van ≤ 6 jaar. Belangrijk is dat het gaat om een realistische berekening en dat het resultaat ook wordt gemonitord.
Naast alle genoemde speerpunten zijn er nog enkele overige speerpunten die niet direct onder een apart thema zijn onder te brengen, maar wel van belang zijn voor de huisvesting. Het gaat dan om de volgende onderwerpen: • Het bewegingsonderwijs voor de kinderen is belangrijk waarbij er sprake moet zijn van voldoende capaciteit en een goede bereikbaarheid, bij voorkeur in nabijheid van de school. • Hoewel renovatie wettelijk nog niet is geregeld, kan dit in een aantal gevallen een goed alternatief zijn voor nieuwbouw. Bijvoorbeeld vanuit het duurzaamheidsoogpunt of bij gebouwen waarvan een deel nog relatief nieuw is.
Concreet werken we dit uit in de volgende acties: 1. De capaciteit en bereikbaarheid van de lokalen bewegingsonderwijs (gymzalen) wordt meegewogen bij de voorstellen in dit IHP. Dit is verder uitgewerkt in hoofdstuk 6. 2. Wanneer er sprake is van renovatie wordt er maatwerk gemaakt, waarbij gemeente en schoolbestuur afspraak maken over de kosten, op basis van onder andere de onderhoudsreserve.
16
5. Analyse huidige situatie Voor het opstellen van dit IHP is de huidige situatie van de onderwijshuisvesting in kaart gebracht.
5
In hoofdstuk 2 van dit IHP is op hoofdlijnen ingegaan op de onderwijshuisvesting de gemeente Noordenveld. In dit hoofdstuk is een analyse gemaakt per gebouw. De gezamenlijke visie is een belangrijke basis voor de uitgevoerde analyse. Er specifiek gekeken naar de verschillende uitgangspunten uit de visie. De analyse per gebouw is als bijlage 1 bijgevoegd bij dit IHP. Hierbij is een analyse gemaakt van de ruimtebehoefte, het ruimtetekort of leegstand en het medegebruik. Daarnaast is een inventarisatie van de staat van het huidige gebouw en de omgeving gemaakt. Hierbij is uitgegaan van een puntensysteem van 1 t/m 5 (slecht, matig, voldoende, goed, uitstekend). Op basis van deze inventarisatie is tevens een totaalscore per gebouw bepaald. Pagina 1 van de bijlage bevat een uitgebreide toelichting op de gevolgde werkwijze. In de volgende tabel is een samenvatting weergegeven van deze analyse. Vervolgens volgt er een duiding van de gegevens vanuit deze inventarisaties in de paragrafen 5.1 en 5.2.
17
Medegebruik in m2
Uitstraling
Bouwkundige staat
Veiligheid
Exploitatie
Onderwijskundig/functionaliteit
Binnenmilieu
Toegankelijkheid
Duurzaamheid
Totaalscore
+4
64
2
2
2
1
1
1
3
1
13
1.960
1.284
+ 676
+5
74
2
2
3
2
3
3
3
2
20
2012
2.184
1.831
+ 353
41
5
5
5
3
3
4
5
4
34
1970
1.276
730
+ 546
+3
100
2
2
2
1
2
1
3
1
14
1.670
1.296
+ 374
+2
50
3
3
3
3
3
3
3
3
24
825
793
+ 32
+1
2
2
2
1
1
2
3
1
14
diverse
520
506
+ 14
+1
2
2
2
1
2
2
1
1
13
2009
570
436
+ 134
4
4
4
3
4
3
3
3
28
1979
1.350
1.251
+ 99
+4
58
2
1
3
1
2
1
3
1
14
Peize
2007
1.490
924
+ 566
+5
67
4
4
3
3
4
4
4
3
29
OBS De Eskampen
Peize
2009
1.490
1.760
- 270
-2
4
4
3
3
4
4
4
3
29
SWS De Schans
Een
2016
623
620
+3
5
5
4
3
3
4
3
3
30
13.
OBS De Elsakker
Westervelde
1989
610
466
+ 144
3
2
3
2
4
2
3
2
21
14.
SWS Speel en Leer
Veenhuizen
2020
610
567
+ 43
5
5
5
5
5
5
4
5
39
Roden
2012
1.845
1493.
+ 325
+1
4
4
4
3
2
4
3
3
27
Naam
Nr.
BVO benodigd in m2
+ 399
BVO beschikbaar in m2
901
Bouwjaar
1.300
Plaats
Leegstand (+) of tekort (-) in lokalen
Leegstand (+) of tekort (-) in m2
Renovatiejaar (grote renovatie of uitbreiding
Samenvatting analyse huidige situatie
Regulier Basis Onderwijs 1.
OBS De Tandem
Roden
1972
2.
OBS Het Valkhof
Roden
1972
3.
OBS De Poolster
Nieuw-Roden
4.
CBS De Parel
Roden
5.
CBS De Hoeksteen
Roden
1973
6.
GBS De Rank
Roden
1971
7.
OBS De Flint
Nietap
1878
8.
OBS Het Palet
Roderwolde
1920
9.
OBS De Hekakker
Norg
10.
OBS 't Spectrum
11. 12.
1995/1998
1994/2007
+2
Speciaal Basis Onderwijs 15.
SBO 't Hoge Holt
Voorgezet onderwijs 16.
De Ronerborg
Roden
2008
3.575
3.080
+ 495
n.v.t.
4
4
4
3
4
4
4
3
30
17.
De Esborg
Roden
2008
2.017
1.670
+ 410
n.v.t.
4
4
4
3
4
3
4
3
29
18
5.1 Ruimtebehoefte, leegstand en ruimtetekort Ruimtebehoefte In de tabel is per school de benodigde en beschikbare ruimtebehoefte tegen elkaar afgezet. Voor het basisonderwijs is dit, naast de ruimtebehoefte in vierkante meters, ook aangegeven in aantal lokalen. De huidige verordening gaat weliswaar niet meer uit van het aantal lokalen maar puur van ruimtebehoefte in vierkante meters, maar omdat de scholen veelal nog klassikaal werken geeft dit wel een goed beeld van de reële ruimtetekort of leegstand binnen een gebouw. Leegstand Voor het grootste deel van de gebouwen is er sprake van een overschot in vierkante meters en dus theoretisch leegstand. Voor de meeste van deze scholen geldt dat er ook enkele of meerdere lokalen leegstaan. Een klein deel van de leegstand wordt opgevangen door medegebruik, veelal door kinderopvangorganisaties. Er blijft ook dan sprake van een groot overschot, wat met name voor de exploitatie van de gebouwen een aandachtspunt is, zie ook de toelichting bij paragraaf 2.3.1. Voor SBO ’t Hoge Holt is er op basis van het gemeten bvo theoretisch sprake van leegstand, hoewel er onlangs een uitbreiding is gerealiseerd. Dit heeft ermee te maken dat het gebouw een lage bruto/netto-verhouding kent, waardoor veel ruimte verloren gaat. Daarnaast speelt meer dat de school een relatief hoge instroom kent gedurende het jaar.
Omdat er in het speciaal onderwijs sprake is van kleine groepen betekent dit al snel dat er een lokaal extra nodig is. Qua aantal lokalen sluit het gebouw, met de uitbreiding, goed aan bij de ruimtebehoefte. Ruimtetekort Voor De Eskampen is er een tekort in aantal lokalen. Gezien de prognoses zoals toegelicht in hoofdstuk 2 wordt dit tekort in de toekomst groter. Het tekort wordt opgevangen door de leegstand in het naastgelegen gebouw van ’t Spectrum. Beide scholen zijn van hetzelfde schoolbestuur. Wanneer naar de ruimtebehoefte van beide gebouwen gezamenlijk wordt gekeken, ook in de toekomst, kan dit binnen de twee gebouwen worden opgelost, waardoor er niet direct actie is vereist. OPON streeft naar een betere verdeling qua leerlingen tussen de scholen. Vanuit de analyse komen qua ruimtebehoefte verder de volgende aandachtspunten naar voren, die zich niet direct laten zien in vierkante meters: • De ruimtebehoefte bij OBS De Poolster is een aandachtspunt. Het gebouw biedt qua lokalen net genoeg ruimte voor het aantal leerlingen, ook dat volgens de prognoses wordt verwacht. De recente stijging van het leerlingenaantal heeft echter tot gevolg gehad dat er inpandig nog beperkt plek is voor de kinderopvang, hoewel de vraag er wel is, ook vanuit de visie op een integraal Kindcentrum.
Geadviseerd wordt om te onderzoeken of het gebouw kan worden uitgebreid met ruimte voor de kinderopvang. Dit valt qua bekostiging buiten de strekking van dit IHP, er zal op een andere manier budget voor gevonden moeten worden (investering door de kinderopvang of andere investering met een kostendekkende huur).
•
Voor De Ronerborg is een aantal jaar terug tijdelijke huisvesting gerealiseerd, in de vorm van 4 noodlokalen. De huur hiervan is onlangs verlengd tot 2023, maar dit is op de lange termijn geen blijvend goede oplossing. Hoewel er norm-technisch sprake is van leegstand in vierkante meters komen de berekeningen van rsg de Borgen hoger uit. Voor het bepalen van de omvang van de noodvoorziening is ook maatwerk gemaakt. Als de verwachtte toestroom van leerlingen ontstaat vanwege de uitbreiding in onderwijsaanbod, wordt geadviseerd de tijdelijke units uiteindelijk te vervangen voor een permanente oplossing.
5.2 Inventarisatie Vanuit de inventarisatie met verschillende onderdelen is een totaalscore berekend per gebouw. Hierbij is geen weegfactor gebruikt, alle onderdelen tellen gelijkwaardig mee. Hierdoor kan de totaalscore een iets vertekend beeld geven en hier moet daarom in grote lijnen naar worden gekeken. Daarbij is dit onder te verdelen in de volgende categorieën: Score < 20 punten
Matig tot slechte kwaliteit van de huisvesting
20 – 25 punten
Redelijke kwaliteit van de huisvesting
> 20 – 25 punten
Goede kwaliteit van de huisvesting
Er zijn een vijftal gebouwen die scoren in de categorie ‘matig tot slecht’. Dit betreffen OBS De Tandem, CBS De Parel, GBS De Rank, OBS De Flint en OBS De Hekakker. Dit zijn allemaal gebouwen met een gebouwleeftijd van meer dan 40 jaar, waar in die periode geen (grootschalige) renovatie heeft plaatsgevonden. Allen OBS de Flint kent een aantal aanpassingen/uitbreidingen, maar is qua basisgebouw erg oud. Voor OBS De Flint en CBS De Parel is in het IHP 2016 al aangeven dat deze op korte termijn vervangen dienen te worden. Gezien de inventarisatie zouden de andere drie genoemde gebouwen in deze categorie daaropvolgend de meeste prioriteit moeten hebben waar het gaat om vervanging of grootschalige renovatie. In de categorie ‘redelijke kwaliteit’ zijn drie gebouwen ingedeeld. Dit zijn twee gebouwen (OBS Het Valkhof en CBS De Hoeksteen) die weliswaar meer dan 40 jaar oud zijn, maar in die periode redelijk zijn gerenoveerd en/of uitgebreid. Daarnaast betreft dit één gebouw (OBS De Elsakker) met een leeftijd van 32 jaar. Voor deze gebouwen is er een iets lagere prioriteit om direct aanpassingen te doen, maar zijn wel binnen het tijdsbestek van dit IHP (2021 tot 2041) aanpassingen nodig. Gezien de relatief nieuwere delen van de eerste twee gebouwen, ligt een renovatie dan meer voor de hand. De overige negen gebouwen vallen in de categorie ‘goede kwaliteit van de huisvesting’.
Vanuit de kwaliteit van de huisvesting zijn hier op dit moment geen actie verreist. Wel kan er op het gebied van duurzaamheid in de gebouwen worden geïnvesteerd (hiervoor wordt apart onderzoek uitgevoerd) en zal de ontwikkeling van de leerlingenaantallen in relatie tot het beschikbare bruto vloeroppervlak goed moeten worden bewaakt. 19
6. Bewegingsonderwijs Naast de onderwijshuisvesting is in dit IHP kort gekeken naar het bewegingsonderwijs en zijn de knelpunten die hier spelen in kaart gebracht.
6
Vanuit de huisvestingsverordening is de gemeente verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van ruimte voor bewegingsonderwijs voor het basisonderwijs. Voor het voortgezet onderwijs is er in Noordenveld sprake van een hybride situatie, waarbij één lokaal bewegingsonderwijs (vanaf nu te noemen gymzaal) juridisch in eigendom is bij rsg de Borgen en de overige ruimte door de gemeente beschikbaar wordt gesteld. De eigen gymzaal betreft de locatie Nijlandspark in Roden. Aangezien de huisvesting voor bewegingsonderwijs annex is met onderwijshuisvesting, wordt hierop in dit hoofdstuk kort ingegaan. De gebouwen zelf zijn niet in kaart gebracht. Eventuele nieuwbouw, renovatie of aanpassingen aan de gymzalen vallen buiten dit IHP (m.u.v. de gymzaal Nijlandspark). Belangrijkste basis voor dit hoofdstuk zij het onderzoek ‘ruimte voor sport in Noordenveld’ dat door het Mulier instituut in juli 2019 is opgesteld en de input vanuit de gesprekken met de schoolbesturen. In dit hoofdstuk wordt eerst de huidige situatie omschreven en zijn de knelpunten aangegeven. Daarna volgen hieruit in paragraaf 6.2 een aantal aanbevelingen.
20
6.1 Huidige situatie Voor het bepalen van de huidige situatie is onderscheid gemaakt in de scholen in de verschillende dorpskernen en de scholen in (nieuw-) Roden. 6.1.1 Dorpskernen Roderwolde - OBS Het Palet OBS Het Palet is onderdeel van een MFC, waarin een gymzaal is gerealiseerd. Er is voldoende capaciteit in deze gymzaal, die tevens voor de onderbouw als speellokaal wordt gebruikt. Nietap – OBS De Flint OBS de Flint gebruikt voor het bewegingsonderwijs sporthal De Hullen in Roden en gymzaal De Doefkamp in Roderwolde. De locaties liggen op ruime afstand van de school (resp. 3,2 en 5,7 km) en de leerlingen worden met de bus vervoerd. Dit is geen wenselijke situatie omdat er veel onderwijstijd verloren gaat. Vanuit het IHP 2016 is het uitgangspunt dat er voor OBS De Flint nieuwbouw wordt gerealiseerd. Uitgangspunt is datin de nieuwbouw, eventueel doormiddel van gezamenlijk gebruik met andere partijen, een gymzaal wordt gerealiseerd. Norg - OBS De Hekakker Bij OBS De Hekakker in Norg is een kleine gymzaal aanwezig, die tevens wordt gebruikt als speellokaal. Voor zover bekend valt deze wel buiten de onderwijsvierkante meters. De gymzaal is voor de jongere groepen geschikt voor het bewegingsonderwijs. Voor de oudere groepen voldoet deze niet en wordt uitgeweken naar de sporthal in De Brinkhof, op hemelsbreed ca. 300 meter. In deze sporthal is overdag voldoende capaciteit.
De gymzaal bij de school zou kunnen komen te vervallen als deze niet gebruikt zou worden als speellokaal. Peize - OBS ’t Spectrum en OBS De Eskampen De scholen in Peize maken gebruik van de sporthal die direct naast de twee scholen ligt. In deze sporthal is voldoende capaciteit beschikbaar voor het bewegingsonderwijs. De scholen zelf beschikken beide over een eigen speellokaal binnen het gebouw. Een – SWS De Schans SWS De schans maakt onderdeel uit van een MFC, waarin zich ook een gymzaal bevindt. Er is voldoende capaciteit in deze gymzaal. De gymzaal wordt tevens als speellokaal gebruikt voor de onderbouw. De gymzaal is ten opzichte van de normen te klein.
Veenhuizen – SWS Speel en Leer De nieuwe SWS Speel en Leer is gebouwd aan de bestaande gymzaal in Veenhuizen. Er is een interne koppeling gemaakt. De gymzaal heeft voldoende capaciteit en wordt door de school tevens als speellokaal gebruikt. 6.1.2 (Nieuw-) Roden In Roden zijn een vijftal locaties, bestaande uit 4 gymzalen (waarvan een van rsg de Borgen) en een dubbele sporthal. Op de onderstaande kaart zijn de locaties hiervan aangeven (in rood), in relatie tot de locaties van de scholen in (nieuw-) Roden (in blauw). Op het moment van opstellen van het Mulier-rapport was er in Roden nog een vijfde gymzaal, aan de Floralaan. Deze is echter onlangs afgebrand en is vooralsnog niet nieuw gebouwd. Gezien de beschikbare capaciteit heeft de gemeente besloten dat op deze locatie geen nieuwe gymzaal wordt teruggebouwd.
Overzicht bewegingsonderwijs in Roden e.o.
OBS De Tandem
SBO ‘t Hoge Holt
rsg De Esborg
‘t Hoge Holt
rsg De Ronerborg OBS De Valkhof Schonouwen CBS De Hoeksteen
CBS De Parel
GBS De Rank Nijlandspark
Roden
OBS De Marke (tijdelijke locatie)
Sporthal De Hullen OBS De Poolster Nieuw Roden Bewegingsonderwijs
Westervelde – OBS De Elsakker OBS De Elsakker maakt voor het bewegingsonderwijs gebruik van de sporthal in De Brinkhof in Norg. Deze ligt op een afstand van 2,4 kilometer van de school. De leerlingen worden met de bus vervoerd naar deze sporthal. In het gebouw is wel een speellokaal aanwezig. Het busvervoer kost geld en relatief veel onderwijstijd, daardoor is dit geen wenselijke situatie.
21
Vanuit het rapport blijkt dat er voldoende capaciteit is voor het bewegingsonderwijs voor de scholen in Roden. Door de gemeente is berekend dat ook met het vervallen van de gymzaal aan de Floralaan er voldoende capaciteit beschikbaar. Vanuit de gesprekken met de besturen blijken echter de volgende knelpunten: • Voor een aantal scholen geldt dat de locaties voor bewegingsonderwijs relatief ver weg liggen. Ze vallen allen binnen de wettelijke eis van 2 km, maar vanuit zowel veiligheid als onderwijstijd is deze situatie minder wenselijk. Deze situatie speelt met name voor GBS De Rank, De Esborg en De Ronerborg. Naast de relatief grote afstand (1,5 km voor De Rank en max. 1,6 km voor De Esborg en De Ronerborg) maakt de doelgroep van De Esborg het lastiger. De leerlingen kunnen niet goed zonder begeleiding naar de locatie (nu Nijlandspark) en een aantal leerlingen wordt door de ouders gebracht (zonder fiets). Ook voor de Rank worden veel leerlingen gebracht, maar zijn er op school fietsen beschikbaar. Voor de locatie Nijlandspark is in het IHP 2016 nieuwbouw omschreven, omdat deze gymzaal naast de afstand tot de school bouwtechnisch niet meer in goede staat is. Momenteel maken gemeente en rsg de Borgen afspraken om in ieder geval één nieuwe gymzaal bij de beide scholen te realiseren.
Wens van rsg de Borgen is om een dubbele gymzaal te realiseren, waarvan een deel wordt ingericht als reguliere gymzaal en een bouwdeel volgens het ‘beweegbox’-concept. 6.2 Conclusie Naast het actiepunt betreffende nieuwbouw van een of twee gymzaaldelen bij rsg de Borgen, zijn er op dit moment geen concrete acties benodigd voor het realiseren van het bewegingsonderwijs. Wel is de afstand tot de locaties voor een aantal scholen een aandachtspunt. Dit betreft GBS De Rank, OBS De Flint en OBS De Elsakker. • Voor OBS De Flint is nieuwbouw gepland, geadviseerd wordt om hierbij naar de mogelijkheid van het realiseren van een gymlokaal te kijken, zodat het bewegingsonderwijs binnen de eigen locatie kan worden opgevangen. • Voor GBS De Rank ligt gezien de huidige staat op termijn nieuwbouw ook voor de hand. Gezien de meer regionale functie van deze school zou kunnen worden onderzocht of een andere locatie voor deze school, dichterbij een locatie voor bewegingsonderwijs, meer geschikt is. • Voor OBS De Elsakker zou de locatie, wellicht op termijn, ook kunnen worden overwogen. De school heeft een laag leerlingenaantal en ligt relatief dicht bij de Hekakker. Een samenvoeging van de twee scholen op een locatie in Norg ligt hier voor de hand. In het IHP 2016 is hier ook al aan gerefereerd en is er een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd naar dit concept.
22
7. Oplossingsrichting ‘We gaan voor kwalitatief goede en duurzame gebouwen die ruimte bieden voor een doorgaande lijn van 0 t/m 12 jaar en voor passend onderwijs’. Deze visie houdt in dat er wijzigingen en investeringen nodig zijn in de onderwijshuisvesting.
7
Op basis van de visie, de bijbehorende thema’s en concrete uitwerking hiervan en de analyse van de huidige situatie is gezamenlijk met schoolbesturen en gemeente een oplossingsrichting bepaald. Daarbij is ruim vooruitgekeken naar de periode van nu tot aan 2041. Vanuit verschillende invalshoeken worden in dit hoofdstuk voorstellen aangedragen.
7.1 Voorstellen vanuit het IHP 2016 In het IHP 2016 zijn een aantal investeringen benoemd voor de periode 2016 tot 2022. Vanuit dit overzicht is er een nieuwe voorziening gerealiseerd in Veenhuizen (SWS Speel en Leer) en is de planvorming voor OBS de Marke in Roden in vergevorderd stadium. Gezamenlijk is afgesproken dat de maatregelen vanuit het IHP 2016 die benoemd zijn maar nog niet zijn uitgevoerd de hoogste prioriteit krijgen. Dit betreft: • Vervangende nieuwbouw voor CBS De Parel. De belangrijkste reden hiervoor was de huidige staat van het gebouw. Tevens speelt het creëren van meer afstand tussen CBS De Parel en CBS De Hoeksteen een rol. Uitgangspunt is realisatie van de nieuwbouw in de nieuw te ontwikkelen wijk Roden Zuid. Omdat het traject rondom De Parel al jaren loopt is het voorstel om, zodra een richtinggevend besluit genomen is ten aanzien van Roden Zuid, de voorbereidingen op te starten. Een exacte locatie zal nader onderzocht moeten worden. 23
•
•
Vervangende nieuwbouw voor OBS De Flint. Ook voor De Flint was de huidige staat de belangrijkste overweging om nieuwbouw prioriteit te geven. Daarbij speelde bij De Flint ook mee dat een centralere locatie in het voedingsgebied (Nietap) de voorkeur heeft. In de afgelopen jaren is hier uitgebreid onderzoek naar gedaan en is er geen geschikte locatie gevonden. Op dit moment wordt er uitgegaan van nieuwbouw op de huidige kavel en zijn de eerste voorbereidingen opgestart. Nieuwbouw gymzaal rsg de Borgen. De huidige staat van de gymzaal Nijlandspark en de relatief grote afstand tot deze en overige voorzieningen waren de overweging om voor rsg de Borgen uit te gaan van nieuwbouw van een enkele of dubbele gymzaal tussen de huidige locatie van De Ronerborg en De Esborg. Voorlopig gaat de gemeente uit van een enkele gymzaal. rsg de Borgen heeft de voorkeur voor een dubbele gymzaal waarbij één van de twee gymzalen uitgevoerd wordt volgens het ‘beweegbox’-concept en de andere als reguliere gymzaal. Het college van B&W neemt hier naar verwachting op korte termijn een besluit over.
Naast bovenstaande concrete acties is een herschikking van De Hekakker en De Elsakker in Norg als mogelijke/te onderzoeken optie benoemd in het vorige IHP. Dit heeft nog niet geleid naar een concrete uitkomst of besluit. Met het wegvallen van het Dr. Nassaucollege in Norg is de vraag wel relevanter geworden, omdat de huidige locatie van De Hekakker en het Dr. Nassuacollege dan kan worden her-bestemd. Dit wordt verder behandeld in paragraaf 7.4.