CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

7. Bijlage 5 Archeologisch onderzoek

Besluitvormende vergadering 1 november 2023, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Bestemmingsplan MFA De Flint Nietap7.189 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Nietap, J.P. Santeeweg 109 gemeente Noordenveld, Dr.

Een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Definitief Steekproefrapport 2021-09/10

Nietap, J.P. Santeeweg 109 gemeente Noordenveld, Dr.

Een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Definitief Steekproefrapport 2021-09/10

Nietap, J.P. Santeeweg 109 gemeente Noordenveld, Dr. Een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende fase Een onderzoek in opdracht van Gemeente Noordenveld Steekproefrapport 2021-09/10 ISSN 1871-269X Status: Definitief Auteurs: bureauonderzoek: drs. C.R.C. Schamp (senior KNA-archeoloog/-prospector, registratienr. Actorregister: 46647395) veldonderzoek: drs. J.M.G. Bongers (fysisch geograaf / senior KNA-prospector, registratienr. Actorregister: 92394548) Autorisatie: dr. J. Jelsma (senior KNA-archeoloog/-prospector, registratienr. Actorregister: 35453178) Goedgekeurd door de bevoegde overheid gemeente Noordenveld, dhr. K. Verschoor d.d. 21 oktober 2021 De Steekproef bv werkt volgens de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1 en SIKB-BRL 4000. Voor dit onderzoek gelden protocollen 4002 & 4003. Foto’s en tekeningen zijn gemaakt door De Steekproef, tenzij anders vermeld. © De Steekproef bv, oktober 2021 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder bronvermelding. De Steekproef bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek.

De Steekproef bv Archeologisch Onderzoeks- en Adviesbureau adres Hogeweg 3, 9801 TG Zuidhorn telefoon 050 – 5779784 internet www.desteekproef.nl e-mail info@desteekproef.nl kvk 02067214

Inhoud

Samenvatting Administratieve gegevens van het plangebied 1. Inleiding........................................................................................................................... 1 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01).............................................................................1 1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02).....................................................................................2 1.3 Beleid (KNA 4.1: LS01)................................................................................................3 2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06)......................................................................................5 2.1 Bronnen..................................................................................................................... 5 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04)..............................................................................5 2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04).......................................................................................8 2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03)........................................................................11 2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05)......................................................13 3.

Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05).......................................................................................15 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01)...................................................................15 3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03).................................................................16 4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07)..............................................................................17 Gebruikte bronnen Lijst van figuren en tabellen Appendix: Archeologische periodes Boorbeschrijvingen Boorstaten

Samenvatting In verband met geplande nieuwbouw van een school is een archeologisch onderzoek uitgevoerd aan de J.P. Santeeweg te Nietap, gemeente Noordenveld, provincie Drenthe. Voor de nieuwbouw is graafwerk nodig dat mogelijk een bedreiging vormt voor archeologische waarden. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek (protocol 4002) en een veldonderzoek, verkennende fase (IVO-O; protocol 4003). Bij het bureauonderzoek zijn bronnen geraadpleegd op het gebied van fysische geografie, archeologie en historische geografie. Tijdens het veldonderzoek zijn acht boringen geplaatst om de opbouw en gaafheid van de bodem te bepalen. Plangebied J.P. Santeeweg 109 ligt op het uiteinde van hoge gronden. Volgens de bodemkaart ligt het terrein op de overgang van gooreerdgronden in het zuidwesten naar drogere laarpodzolgronden in het noordoosten. Binnen een halve kilometer rondom het plangebied zijn geen archeologische waarden gemeld. Op de kadastrale kaart van 18111832 staat het grootste deel van het plangebied als akker. Alleen het meest zuidwestelijke deel wordt erop weergegeven als bos. Op een kaart uit 1905 staat al een voorganger van de tegenwoordige school. Uit het veldonderzoek blijkt dat in het noordoosten van het plangebied waar de school staat een zandkop ligt.

Op basis daarvan lijkt dat deel een geschikte vestigingsplek te zijn geweest tijdens alle archeologische periodes. De bodem is in dit deel matig tot slecht bewaard gebleven, waardoor eventuele archeologische resten sterk zullen zijn aangetast. Het pleistocene maaiveld loopt in zuidwestelijke richting meer dan een meter af. Door de lage ligging was dit deel al tijdens de steentijd nat. De bodem is er plaatselijk goed bewaard gebleven, zodat eventuele archeologische resten er ook in goede staat kunnen verkeren. Maar het zuidwestelijke deel van het plangebied lijkt te nat te zijn geweest voor menselijke bewoning. Het onderzoek heeft geen archeologische vondsten opgeleverd. selectie-advies door senior KNA-prospector drs. J.M.G. Bongers Aangezien eventuele archeologische resten in het noordoosten van het plangebied sterk zullen zijn aangetast en aangezien het zuidwesten te nat lijkt te zijn geweest voor menselijke bewoning, adviseren wij, mede omdat er geen archeologische vondsten zijn gedaan, om geen nader onderzoek te laten uitvoeren en het terrein op archeologische gronden vrij te geven voor de geplande nieuwbouw. Wel geldt dat als bij graafwerk onverhoopt toch archeologische waarden worden aangetroffen en/of vondsten worden gedaan, dat daarvan direct melding dient te worden gemaakt conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Noordenveld.

selectiebesluit bevoegde overheid Dit rapport is ter toetsing voorgelegd aan de bevoegde overheid, de gemeente Noordenveld. Na raadpleging van diens archeologisch adviseur, mevr. M. Montforts (Libau), heeft dhr. K. Verschoor, beleidsmedewerker volkshuisvesting, laten weten bovengenoemd selectie-advies over te nemen.

Administratieve gegevens van het plangebied Tabel 1. Nietap, J.P. Santeeweg 109: Administratieve gegevens. Provincie

Drenthe

Gemeente

Noordenveld

Plaats

Nietap

Toponiem

J.P. Santeeweg 109

Kaartblad

12A

Archeoregio

1. Drents zandgebied

Centrumcoördinaat

223,105 / 574,835

Kadastrale perceelnummer

Roden, Sectie Q, perceelnummer: 618

Oppervlakte plangebied

Circa 0,3 hectare

NAP-hoogte maaiveld

3,8 meter + NAP

Huidig grondgebruik

Schoolgebouw en schoolplein

Soort onderzoek

bureauonderzoek & veldonderzoek verkennende fase

Opdrachtgever

Gemeente Noordenveld Raadhuisstraat 1, 9301 AA Roden Postbus 109, 9300 AC Roden T: 088 050 88 88 E: postbus@noordenveld.nl

Uitvoerder

De Steekproef, drs. C.R.C. Schamp, senior KNAarcheoloog & senior KNA-prospector en drs. J. Bongers, senior KNA-prospector

Bevoegde overheid

Gemeente Noordenveld Raadhuisstraat 1, 9301 AA Roden Postbus 109, 9300 AC Roden T: 088 050 88 88 E: postbus@noordenveld.nl Contactpersoon: dhr. K. Verschoor k.verschoor@gemeentenoordenveld.nl

Bestemmingsplan Buitengebied Noordenveld, gemeente Noordenveld onherroepelijk (vastgesteld 2013-04-17): IMRO-idn:NL.IMRO.1699.2009BP007-vg02

Dubbelbestemming: Waarde – Archeologie 2

Steekproef projectcode

2021-09/10

Onderzoeksmeldingsnummer

5113979100

Datum veldwerk

19 oktober 2021

Maximale diepte onderzoek

230 centimeter beneden maaiveld

Beheer en plaats documentatie

De Steekproef bv / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed / Noordelijk Archeologisch Depot / DANS / DINO-loket (boorgegevens)

1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01) In opdracht van de gemeente Noordenveld is op 19 oktober 2019 een inventariserend archeologisch onderzoek (verkennende fase) uitgevoerd voor plangebied J.P. Santeeweg 109 in Nietap, gemeente Noordenveld, Drenthe (Figuren 1 en 2). De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen nieuwbouw van een school. De nieuwbouw zal leiden tot graafwerkzaamheden die dieper gaan dan 0,30 meter beneden maaiveld. Conform het beleid van de gemeente Noordenveld is een archeologisch onderzoek noodzakelijk omdat de oppervlakte van de bodemingrepen groter zal zijn dan 1000 m2 en dieper dan 0,30 meter beneden het maaiveld (zie Hoofdstuk 2.5). De exacte diepte van de graaf- en sloopwerkzaamheden was voorafgaand aan het onderzoek nog niet bekend. De bodemingrepen die gepaard gaan met de nieuwbouw, betekenen een bedreiging voor eventueel aanwezige archeologische waarden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek en een veldonderzoek door middel van boringen (verkennende fase). Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een archeologisch verwachtingsmodel van het gebied aan de hand van beschikbare fysisch-geografische, archeologische en historisch-geografische informatie. Tijdens het veldonderzoek is dit verwachtingsmodel getoetst.

Het doel van het veldonderzoek is het vaststellen van de aanwezigheid van archeologische waarden in het plangebied. Hierbij wordt gekeken naar de bodemopbouw en naar de mate waarin deze intact is.

Figuur 1. Nietap, J.P. Santeeweg 109: Uitsnede van de topografische kaart 1:25.000. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: Topografische Dienst Kadaster 2021.

1

1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02) Het plangebied ligt ten zuidoosten van de dorpskern van Nietap en ten zuidwesten van de J.P. Santeeweg in Nietap, gemeente Noordenveld, provincie Drenthe. Op het perceel staat de openbare basisschool “De Flint”. Ten tijde van het onderzoek was het huidige schoolgebouw nog in gebruik (zie Figuur 3). Op dezelfde locatie zal een nieuw schoolgebouw worden gebouwd. De school ligt aan de doorgaande weg (J.P. Santeeweg) tussen Roden en Leek. De omgeving bestaat uit weilanden, boszomen en houtwallen. De totale oppervlakte van het plangebied is circa 0,3 hectare (Figuur 1: rood omlijnd; Figuur 2: rood omlijnd). Volgens informatie van het Kabels en Leidingen Informatie Centrum (KLIC) lopen er kabels en leidingen ter hoogte van het plangebied (KLIC-melding: 21G530425; Figuur 2). Deze liggen aan de voorkant van het schoolgebouw, ten zuidwesten van de straat (J.P. Santeeweg). Het plangebied is gelegen in een waterwingebied. Voor een overzicht van de administratieve gegevens wordt verwezen naar Tabel 1.

Figuur 2. Nietap, J.P. Santeeweg 109: Luchtfoto van het plangebied (rood omlijnd). Er liggen kabels en leidingen in het plangebied; deze liggen aan de voorkant van het schoolgebouw (KLICmelding: 21G530425).

2

Figuur 3. Nietap, J.P. Santeeweg 109: Foto van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek. De foto is genomen in noordoostelijke richting.

1.3 Beleid (KNA 4.1: LS01) Ter bescherming van de bekende en verwachte archeologische waarden zijn in de gemeentelijke bestemmingsplannen dubbelbestemmingen opgenomen. Op grond van dubbelbestemmingen geldt een vergunnings- en/of onderzoeksplicht voor het bouwen vanaf een bepaalde omvang en voor het uitvoeren van bepaalde werken en werkzaamheden. Het plangebied valt onder het bestemmingsplan Hooilanden Buitengebied Noordenveld, gemeente Noordenveld (bron: www.ruimtelijkeplannen.nl; IMRO-idn: NL.IMRO.1699.2009BP007-vg02 ). Voor het plangebied gelden de dubbelbestemmingen: Waarde – Archeologie 2. Conform het beleid van de gemeente Noordenveld geldt dat een archeologisch onderzoek noodzakelijk is omdat hier de oppervlakte van de bodemingrepen groter zal zijn dan 1000 m2 en dieper dan 0,30 meter beneden het maaiveld (zie Hoofdstuk 2.5). Omdat bij de geplande graafwerkzaamheden de archeologische vrijstellingsgrenzen worden overschreden dient de initiatiefnemer in het kader van de omgevingsvergunning een rapport te overleggen waarin naar oordeel van de bevoegde overheid de archeologische waarde van het plangebied voldoende in beeld is gebracht. In het kader hiervan heeft dit archeologisch onderzoek plaatsgevonden.

Op de archeologische beleidsadvieskaart van de gemeente Noordenveld (Arcadis 2014) ligt het noordoostelijke deel van het plangebied in een zone met een hoge archeologische verwachtingswaarde vanwege de (mogelijke) aanwezigheid van een plaggendek (Figuur 4: oranje ingevuld). Het zuidwestelijke deel ligt in een zone met een hoge of middelhoge verwachting (geel ingevuld).

3

Figuur 4.

Nietap, J.P. Santeeweg 109: Uitsnede van de archeologische beleidsadvieskaart van de gemeente Noordenveld (Arcadis 2014). Het noordoostelijke deel van het plangebied (rood omlijnd) ligt in een zone met een hoge archeologische verwachtingswaarde vanwege de aanwezigheid van een plaggendek (oranje ingevuld) en in het zuidwestelijke deel is een zone met een hoge of middelhoge verwachting (geel ingevuld).

4

2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06) 2.1 Bronnen Tijdens het bureauonderzoek is de bestaande relevante kennis van het plangebied verzameld. Eén van de bronnen is Archis 3, het archeologisch registratie- en informatiesysteem van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Deze databank is toegankelijk voor organisaties die werkzaam zijn in de archeologie. Het bevat een GISsysteem waarin onder meer een archeologische kaart en aardkundige kaarten geraadpleegd kunnen worden. Een andere bron is Publieke Dienstverlening op de Kaart (PDOK), een dienst van de overheid met open-datasets van actuele geo-informatie. De gebruikte bronnen voor het bureauonderzoek zijn opgenomen in de literatuurlijst aan het einde van dit rapport. Voor de archeologische periode-indeling wordt verwezen naar de Appendix. 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04) De diepere ondergrond van het plangebied bestaat uit keileem dat is ontstaan tijdens de voorlaatste ijstijd, het Saale-glaciaal (ongeveer 150.000 jaar geleden). Tijdens dit glaciaal zijn pleistocene fluviatiele afzettingen door Scandinavisch landijs grotendeels vermalen en her-afgezet als keileem. Onder het landijs werd een pakket grondmorene gevormd (keileem, formatie van Drenthe) waarop gedurende de laatste ijstijd (Weichselien, ca. 115.000-10.000 jaar geleden) een pakket dekzand is afgezet (formatie van Boxtel).

Deze gronden kunnen licht welvend zijn. Op de drogere delen van het dekzandlandschap zijn gedurende het Holoceen (vanaf circa 10.000 jaar geleden) vaak podzolgronden ontstaan. Deze worden gekenmerkt door een uitspoelingslaag (lichtgrijze E-horizont) en een inspoelingslaag (bruine B-horizont). De B-horizont gaat vaak via een geelbruine overgangslaag (de BC-horizont) over in het niet door bodemvorming beïnvloede gele zand (de C-horizont). In de gemeente Noordenveld dekt het dekzand de onderliggende glaciale afzettingen af. Het dekzand is in verschillende vormen aanwezig in het Drentse landschap: als laagten en vlakten, als welvingen en als ruggen en koppen. De hoger gelegen ruggen vormden van oudsher aantrekkelijke vestigingslocaties voor bewoning. De top van het dekzand is het prehistorische landoppervlak geweest en resten van bewoning en landgebruik uit deze periode worden dan ook vaak in de top van het dekzand aangetroffen. In het holoceen neemt de vegetatie toe en treedt stabilisatie op van het pleistocene ijslandschap. Door de worteling van de bomen en struiken binnen het plangebied, blijft het zand op zijn plek liggen en waait, of spoelt niet meer weg. Wel vindt in deze periode een snelle zeespiegelstijging plaatst, waarmee ook het grondwaterniveau steeg en veenvorming ontstond. In het plangebied ligt de top van de pleistocene afzettingen tussen 0 en 10 meter NAP.

Volgens het Actueel Hoogtebestand Nederland 3 (AHN3) ligt het maaiveld in het plangebied tussen de 3,4 meter en 4,2 meter boven NAP (Figuur 5). Op de hoogtekaart is eveneens goed zichtbaar dat ten zuidoosten van het plangebied een hoger gelegen gebied ligt. Dit betreft een zone met een plateau-achtige grondmorenerug.

5

Figuur 5.

Nietap, J.P. Santeeweg 109: Hoogtekaart gemaakt met behulp van een uitsnede van het Actueel Hoogtebestand Nederland 3 (bron: pdok.nl). Het plangebied is de rood omlijnd.

In Figuur 6 staan vier uitsneden van paleogeografische kaarten van Nederland afgebeeld (Vos et al. 2018). Hierop kan de landschappelijke ontwikkeling van het plangebied goed worden gevolgd. Op de paleogeografische reconstructies ligt het plangebied vanaf 9000 vC in een dekzandlandschap met aan weerszijden beekdalen (Figuur 6: geel en donkerbruin). Omstreeks 1500 vC raken de beekdalen vanuit het noorden opgevuld met veen (Figuur 6: bruin). Vanaf 500 vC wordt de invloed van de zee groter als gevolg van de zeespiegelstijging en ontstaan er meer veengebieden (Figuur 6: bruin ingevuld). Vanaf de 19e eeuw verdwijnen delen van het veengebied als gevolg van veenontginningen en komt het dekzand in deze gebieden weer aan de oppervlakte.

6

Figuur 6.

Nietap, J.P. Santeeweg 109: Uitsneden van vier paleogeografische kaarten van Nederland (bron: Vos et al. 2018). Het plangebied is de rood ingevuld, bij de witte pijl. Legenda: Geel = dekzandlandschap, donkerbruin = beekdal, bruin = veengebied.

Op de geomorfologische kaart ligt het plangebied in een zone met een plateau-achtige grondmorenerug (classificatie geomorfologische kaart: F11; niet afgebeeld). Ten zuiden van het plangebied, op 200 meter afstand, ligt een laagte met randwal inclusief pingoruines (classificatie geomorfologische kaart N21). Op de bodemkaart komen in het zuidwestelijke deel van het plangebied gooreerdgronden voor met lemig fijn zand (Figuur 7; classificatie bodemkaart: pZn23) en in het noordoostelijke deel komen laarpodzolgronden voor met leemarm en zwak lemig fijn zand (Figuur 7; classificatie bodemkaart: cHn23). De term “laar” heeft betrekking op een open plaats in een bos. Het is een middeleeuwse ontginningsnaam die meestal in lagere (nattere) gebieden voorkomt (Brouwer & Ytsma 2009). De Laarpodzolen hebben een dun esdek (minder dan 50 centimeter dik). In het plangebied kan dus sprake zijn van een dun esdek. Esdekken zijn akkercomplexen, die vaak zijn opgehoogd als gevolg van plaggenbemesting. Door de eeuwenlange bemesting van deze akkers ontstond een humeuze laag: een esdek/espakket (eerdgrond). De ophogingslagen dekken de oudere lagen af. Hierdoor kunnen oudere resten, zoals resten uit de bronstijd en ijzertijd nog goed zijn geconserveerd.

In het onderzoeksgebied is sprake van grondwatertrap V: gemiddeld hoogste grondwaterstand lager dan 40 centimeter en gemiddeld laagste grondwaterstand hoger dan 120 centimeter beneden het maaiveld.

7

Figuur 7.

Nietap, J.P. Santeeweg 109: Uitsnede van de bodemkaart. Bron: Archis 3.

2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04) In en rond het onderzoeksgebied zijn archeologische waarden bekend in Archis 3. In Figuur 8 zijn de bekende terreinen waarvoor eerder archeologische onderzoek heeft plaatsgevonden weergegeven binnen een straal van circa 500 meter rondom het plangebied. AMK-terreinen Er zijn in de directe omgeving van het plangebied geen terreinen geregistreerd die op de Archeologische Monumentenkaart staan (Archis 3). Het dichtstbijzijnde AMK-terrein ligt op 1200 meter afstand ten noordwesten van het plangebied en dit betreft een terrein van hoge archeologische waarde (niet afgebeeld: AMK-terrein 7081). Dit betreft een terrein met sporen van een versterkt huis: de borg “Nienoord”, gesticht in de eerste helft van de 16e eeuw. Vondstmeldingen In de omgeving van het plangebied staan twee vondstmeldingen geregistreerd (Figuur 8: 2688872100 en 3201146100). Ten noorden van het plangebied is in Leutingewolde een gouden munt (Triens) gevonden uit de vroege middeleeuwen (2688872100). Ten noordwesten van het plangebied zijn vondsten gedaan bij een inventariserend veldonderzoek (IVO) door middel van boringen op het terrein van de voormalige Thedemaborg (3201146100). Het booronderzoek wees uit dat het borgterrein gaaf bewaard was gebleven (Bakker 2004). Tijdens het booronderzoek zijn resten gevonden van de borg Thedema en scherven aardewerk uit de nieuwe tijd (3201146100).

De vondstmeldingen staan afgebeeld in Figuur 8 en een korte beschrijving is per vondstmelding weergegeven in Tabel 2.

8

Archeologische onderzoeken In de omgeving van het plangebied zijn twaalf archeologische onderzoeken bekend (Figuur 8; Tabel 2; Archis 3; Onderzoeksmeldingsnummers: 2032981100, 2100631100, 2150658100, 2244042100, 2228418100, 2228450100, 2228475100, 2268068100, 2338068100, 2338076100, 2342328100 en 2377889100). De onderzoekslocaties staan afgebeeld in Figuur 8 en een korte beschrijving is per onderzoek weergegeven in Tabel 2.

Figuur 8.

Nietap, J.P. Santeeweg 109: Archeologische waarden rondom het plangebied. De gele gebieden zijn in het verleden archeologisch onderzocht. De groene stippen zijn archeologische vondstmeldingen. Het plangebied is rood omlijnd. Voor beschrijvingen van de meldingen zie Tabel 2. Bron: Archis 3.

9

Tabel 2. Nietap, J.P. Santeeweg 109: Archeologische waarden rondom het plangebied. Zaaknummer

Omschrijving

Datering

Terrein van hoge archeologische waarde met daarin sporen van een versterkt huis: “Nienoord” gesticht in de eerste helft van de 16e eeuw.

nieuwe tijd

2688872100

Gouden Triens uit de vroeg middeleeuwen.

vroege middeleeuwen

3201146100

Scherven uit de nieuwe tijd en resten van de Thedemaborg (Bakker 2004).

nieuwe tijd

AMK-terreinen 7081

Vondstmeldingen

Onderzoeksmeldingen 2032981100

Aanvullende archeologische inventarisatie door Grontmij in 2001 (Hopman & Van der A 2001). geen vervolgonderzoek.

2100631100

Archeologisch vooronderzoek: een inventariserend door RAAP in 2005 voor een terrein aan de J.P. Santeeweg te Nietap (Van Beek 2005). Er werden geen archeologische waarden, het terrein is vrijgegeven.

2150658100

Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek door De Steekproef bv (Jelsma 2007). Op basis van het onderzoek is geen vervolgonderzoek geadviseerd.

2244042100

Tijdens een proefsleuvenonderzoek in 2009 door ARC (De Wit 2009) op het terrein van de voormalige Thedemaborg zijn resten van de borg gevonden en aardewerk uit de nieuwe tijd. Op grond van het onderzoek is behoud in situ aanbevolen.

2228418100

Archeologisch bureauonderzoek door Arcadis in 2009 (Brouwer en Ytsma 2009).

2228450100

Archeologisch: geofysisch onderzoek door Arcadis in 2009 (Brouwer en Ytsma 2009).

2228475100

Archeologisch bureauonderzoek door Arcadis in 2009 (Brouwer en Ytsma 2009).

2268068100

Archeologisch bureauonderzoek door Arcadis in 2009: Roden-Norg beplantingen en waterlopen. Het ging om in totaal 46 locaties waar enerzijds boombeplanting en singelbeplanting is voorzien en anderzijds watergangen zijn aangelegd of verbreed (rapport niet beschikbaar in Archis 3 of DansEasy).

2338068100

Archeologisch inventariserend en karterend veldonderzoek in het centrum van Leek en Nietap door MUG ingenieursbureau bv in 2011 (De Roller 2011). Dit betreft het bureauonderzoek.

2338076100

Archeologisch inventariserend en karterend veldonderzoek in het centrum van Leek en Nietap door MUG ingenieursbureau bv in 2011 (De Roller 2011). Archeologisch booronderzoek. Deels vervolgonderzoek.

2342328100

Inventariserend veldonderzoek Lieversche diep / Groote Diep / Oostervoortsche Diep (gemeente Noordenveld). Het onderzoek is door Arcadis uitgevoerd (Benjamins & Ytsma 2011). Deels vervolgonderzoek.

2377889100

Archeologisch bureauonderzoek door Libau in 2012 in het kader van bestemmingsplanwijziging, o.a. Leeksterschans (rapport niet beschikbaar in Archis 3 of DansEasy).

10

2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03) Uit historisch kaartmateriaal kan informatie worden verkregen over het historisch landgebruik. Hierbij zijn de contouren van het plangebied geprojecteerd op oude historische topografische kaarten. Nietap kan worden beschouwd als het Drentse deel van het dorp Leek. Het dorp is vernoemd naar de eerste herberg die hier stond: “Nije tap”. Op kaarten uit de 16e tot de 18e eeuw staat Nietap nog aangegeven als Thedema, genoemd naar het landgoed: de “Thedemaborg”. Deze was gelegen ter hoogte van de dorpskern van Nietap, ten noordwesten van het plangebied. Op het kaartbeeld uit de atlas van Huguenin uit 1819-1929 staat ter hoogte van het plangebied heide weergegeven en is geen bebouwing rond deze tijd aanwezig (Figuur 9; Versfelt en Schroor 2005). Ten noorden van het plangebied liggen de J.P. Santeeweg en de Meerweg.

Figuur 9. Nietap, J.P. Santeeweg 109: Uitsnede uit de atlas van Huguenin uit 1819-1829. Het plangebied is globaal aangegeven met de blauwe ovaal (Versvelt & Schroor 2005).

Op de Kadastrale kaart uit 1832 van Drenthe (gemeente Roden, Sectie L, blad 01; Minuutplancode: MIN03021L01 en Sectie K, blad 04; Minuutplancode: MIN03021K04; bron: www.hisgis.nl) is ter hoogte van het plangebied bouwland en bos aanwezig (Figuur 10: geel en groen ingevuld). Er is geen bebouwing weergegeven in het plangebied (Figuur 10). Ten noorden van het plangebied loopt een weg: “de weg van De Leek naar Roden”, de voorganger van de J.P. Santeeweg (Figuur 10: oranje). Eveneens is de Meerweg ter hoogte van de huidige ligging weergegeven, destijds: de “Hooilandsche laan”. Aangrenzend is heidegebied aanwezig (Figuur 10: paars ingevuld).

11

Figuur 10. Nietap, J.P. Santeeweg 109: Uitsnede van de kadastrale kaart van Drenthe uit 1832. Het plangebied is rood omlijnd. Het plangebied is onbebouwd en bestaat uit bouwland en bos (bron: www.hisgis.nl).

In Figuur 11 zijn details afgebeeld van de topografische kaarten uit 1900, 1905, 1926, 1961, 1985 en 2000. Op basis van de historische kaarten is het plangebied vanaf het circa 1905 deels bebouwd geweest (Figuur 11). Mogelijke verstoringen Voor de bouw van de huidige bebouwing zullen bodemingrepen hebben plaatsgevonden. Deze kunnen de eventueel aanwezige archeologische resten hebben aangetast. Volgens informatie van het Kabels en Leidingen Informatie Centrum (KLIC) lopen er diverse kabels en leidingen ter hoogte van het plangebied. Hier zal de bodem waarschijnlijk ook al verstoord zijn geraakt. Begin jaren '90 stond er ook nog bebouwing in het zuidwestelijke deel van het plangebied, dat is aan het einde van de jaren '90 gesloopt.

12

Figuur 11. Nietap, J.P. Santeeweg 109: Uitsneden van topografische kaarten uit 1900, 1905, 1926, 1961, 1985 en 2000. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: www.topotijdreis.nl.

2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05) Uitgaande van het bureauonderzoek is voor het onderzoeksgebied een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld (zie Tabel 3). Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied onderdeel uitmaakt van het Drents Keileemplateau en in een zone ligt met een plateau-achtige grondmorenerug. Uit het plangebied zijn geen archeologische terreinen bekend in het Centraal Archeologisch Archief (CAA) en het Centraal Monumenten Archief (CMA) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Het dichtstbijzijnde AMK-terrein (terrein op de Archeologische Monumenten Kaart) bevindt zich op 1200 meter afstand ten noordwesten van het plangebied. Dit betreft een terrein met sporen van een versterkt huis: de borg “Nienoord”, gesticht in de eerste helft van de 16e eeuw. Op grond van het bureauonderzoek geldt voor het plangebied een middelhoge tot hoge verwachtingswaarde voor vindplaatsen vanaf de steentijd. Eventuele vindplaatsen uit de steentijd zullen doorgaans bestaan uit vuursteenartefacten die de materiële weerslag vormen van wat oorspronkelijk tijdelijke kampementen van jagers/verzamelaar zijn geweest. Behalve haardkuilen, zijn dergelijke vindplaatsen arm aan grondsporen. Daarnaast kunnen nederzettingsterreinen en sporen van landgebruik/verkaveling worden verwacht vanaf het neolithicum/bronstijd tot en met de nieuwe tijd.

Tot deze categorie behoren onder andere grondsporen van structuren zoals boerderijen, bijgebouwen, sloten, greppels en afvalkuilen, alsmede grafheuvels en vondsten zoals aardewerk, bot en metaal. Aanwijzingen voor historische bebouwing in het plangebied uit de late middeleeuwen zijn met het 13

bureauonderzoek niet gevonden. Hiervoor geldt een lage verwachtingswaarde. In het plangebied kan sprake zijn van een dun esdek. Esdekken zijn akkercomplexen, die vaak zijn opgehoogd als gevolg van plaggenbemesting. Door de eeuwenlange bemesting van deze akkers ontstond een humeuze laag: een esdek/espakket (eerdgrond). De ophogingslagen dekken de oudere lagen af. Hierdoor kunnen oudere resten, zoals resten uit de bronstijd en ijzertijd nog goed zijn geconserveerd. Op oude historische topografische kaarten is te zien dat het plangebied aan het begin van de 19e eeuw uit bouwland en bos bestaat en dat ten noorden een weg ligt: de voorganger van de J.P. Santeeweg. Vanaf 1905 is er steeds bebouwing aanwezig in het plangebied is (Hoofdstuk 2.4). Er worden verstoringen in het plangebied verwacht. Voor de bouw van de huidige bebouwing en de aanleg van kabels en leidingen zullen bodemingrepen hebben plaatsgevonden. Tabel 3. Nietap, J.P. Santeeweg 109: Specificatie archeologische verwachting. datering:

Laat paleolithicum tot en met nieuwe tijd.

complextype:

akker, nederzettingen en grafvelden (crematies).

omvang:

vanaf enkele tientallen meters

diepteligging:

direct onder de bouwvoor; in en onder het eerddek en/of in de top van het pleistocene zand.

gaafheid en conservering:

waarschijnlijk geen organische conservering.

locatie:

overal binnen het plangebied.

uiterlijke kenmerken:

artefacten en grondsporen.

mogelijke verstoringen:

verstoringen door kabels en leidingen; bebouwing

14

3. Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05) 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01) Het veldwerk is uitgevoerd op 19 oktober 2021. Er zijn acht boringen gedaan waarmee de gemiddelde boordichtheid 26 boringen per hectare is. De boringen zijn zo gelijk mogelijk verspreid over het terrein, rekening houdend met bebouwing en leidingen. De boringen zijn uitgevoerd met een edelmanboor van tien centimeter diameter en een guts van drie centimeter diameter. De boordieptes variëren tussen 120 en 230 centimeter beneden maaiveld. De opgeboorde grond is onderzocht door het laagsgewijs af te snijden in de boorkop en de guts. De boringen zijn beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB). De locaties en hoogtes van de boringen zijn ingemeten met behulp van een RTK-GPS. De resultaten van de boringen zijn opgenomen in de Appendix in de vorm van boorstaten en laagbeschrijvingen. Een veldkartering was niet mogelijk door het ontbreken van onbedekte bodem (zie Figuur 3).

Figuur 12. Nietap, J.P. Santeeweg 109: Boorpuntenkaart. Het plangebied is rood omlijnd, de boorlocaties worden weergegeven door gele stippen.

15

3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03) geologie en bodem De geologische opbouw van het plangebied wordt van onder naar boven beschreven. De ondergrond van plangebied J.P. Santeeweg 109 bestaat uit potklei, een meerafzetting uit de voorvoorlaatste ijstijd. Hierop ligt een pakket matig fijn zand dat is afgezet tijdens de laatste en mogelijk ook deels uit de voorlaatste ijstijd door de wind. Bij boring 8 in het noordoosten ligt in het zand een laag met een matig concentratie van zeer grof grind. Dit is hoogstwaarschijnlijk een verweringsrestant van keileem, een afzetting van het Scandinavische landijs uit de voorlaatste ijstijd. Bij boring 5 in het zuidwesten van het terrein ligt op het matig fijne zand een laag leem die net als het zand is afgezet door de wind tijdens de laatste ijstijd. De afzetting wijst erop dat dit iets lagere, nattere plek was met mogelijk enige begroeiing waardoor silt er werd vastgehouden. De leemlaag gaat naar boven toe over in een dunne laag veen die waarschijnlijk na de ijstijd is gevormd onder warmere omstandigheden waarin het nog vochtiger was. Bij de overige boringen is geen leem of veen aangetroffen. De top van de pleistocene afzettingen is alleen intact aangetroffen bij boring 5 waar het op een hoogte ligt van 2,5 meter boven NAP.

Noordoostelijk hiervan bij boringen 6 en 8 heeft de top van het pleistocene zand tenminste een meter hoger gelegen en vermoedelijk meer dan anderhalve meter. Dat betekent dat de huidige school gebouwd is op een zandkop. Een preciezere reconstructie van het pleistocene reliëf is niet te maken, omdat de bodem daarvoor te sterk verstoord is. Bij geen van de boringen is een restant van een natuurlijke bodem aangetroffen zoals een humusinspoelingslaag. De bodem is het diepst verstoord bij boringen 2 en 3 waar hoogstwaarschijnlijk geboord is in een sloot die nog staat weergegeven op een topografische kaart uit 2000 maar die op een kaart uit 2005 is gedempt. archeologie De zandkop op de plek van de huidige school in het noordoosten van het plangebied lijkt een geschikte vestigingsplek te zijn geweest voor mensen tijdens alle archeologische periodes. Maar eventuele archeologische resten zullen daar sterk zijn aangetast gezien de vastgesteld bodemverstoringen. In het lagere zuidwestelijke deel van het plangebied kunnen eventuele archeologische resten plaatselijk wel goed bewaard gebleven zijn. Maar dit deel lijkt al tijdens de steentijd zo nat te zijn geweest dat het geen aantrekkelijke vestigingsplek was voor mensen. Het onderzoek heeft geen archeologische vondsten opgeleverd.

16

4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07) belangrijkste resultaten Plangebied J.P. Santeeweg 109 ligt op het uiteinde van hoge gronden. Volgens de bodemkaart ligt het terrein op de overgang van gooreerdgronden in het zuidwesten naar drogere laarpodzolgronden in het noordoosten. Binnen een halve kilometer rondom het plangebied zijn geen archeologische waarden gemeld. Op de kadastrale kaart van 18111832 staat het grootste deel van het plangebied als akker. Alleen het meest zuidwestelijke deel wordt erop weergegeven als bos. Op een kaart uit 1905 staat al een voorganger van de tegenwoordige school. Uit het veldonderzoek blijkt dat in het noordoosten van het plangebied waar de school staat een zandkop ligt. De bodem is in dit deel matig tot slecht bewaard gebleven. Het pleistocene maaiveld loopt in zuidwestelijke richting meer dan een meter af. Door de lage ligging was dit deel al tijdens de steentijd nat. De bodem is er plaatselijk goed bewaard gebleven. Het onderzoek heeft geen archeologische vondsten opgeleverd. archeologisch verwachtingsmodel De zandkop in het noordoosten lijkt een geschikte vestigingsplek te zijn geweest voor de mens tijdens alle archeologische periodes. Maar eventuele archeologische resten zullen er sterk zijn aangetast. In het zuidwesten van het plangebied kunnen archeologische resten plaatselijk wel goed bewaard gebleven zijn.

Maar dat deel lijkt doorgaans te nat te zijn geweest voor menselijke bewoning. selectie-advies door senior KNA-prospector drs. J.M.G. Bongers Aangezien eventuele archeologische resten in het noordoosten van het plangebied sterk zullen zijn aangetast en aangezien het zuidwesten te nat lijkt te zijn geweest voor menselijke bewoning, adviseren wij, mede omdat er geen archeologische vondsten zijn gedaan, om geen nader onderzoek te laten uitvoeren en het terrein op archeologische gronden vrij te geven voor de geplande nieuwbouw. Wel geldt dat als bij graafwerk onverhoopt toch archeologische waarden worden aangetroffen en/of vondsten worden gedaan, dat daarvan direct melding dient te worden gemaakt conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Noordenveld. selectiebesluit bevoegde overheid Dit rapport is ter toetsing voorgelegd aan de bevoegde overheid, de gemeente Noordenveld. Na raadpleging van diens archeologisch adviseur, mevr. M. Montforts (Libau), heeft dhr. K. Verschoor, beleidsmedewerker volkshuisvesting, laten weten bovengenoemd selectie-advies over te nemen.

17

Gebruikte bronnen AHN-Viewer. www.AHN.nl. Actueel Hoogtebestand Nederland. Rijkswaterstaat, Adviesdienst Geo-informatie en ICT. Arcadis, 2014. Gemeentelijke beleidsadvieskaart gemeente Noordenveld, versie 2.1. Arcadis, Assen Archis 3. www.zoeken.cultureelerfgoed.nl Bakker, A.M., 2004. Plangebied borgterrein Thedema te Nietap. Gemeente Noordenveld. Een archeologisch vooronderzoek. RAAP-notitie 890. RAAP Archeologisch Adviesbureau bv, Amsterdam. Bakker, A.M., 2005. Plangebied omgeving borgterrein Thedema te Nietap. Gemeente Noordenveld. Een archeologisch vooronderzoek. RAAP-notitie 1052. RAAP Archeologisch Adviesbureau bv, Amsterdam. Beek, J.L. Van. 2005. J.P. Santeeweg te Nietap, gemeente Noordenveld; Archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek. RAAP-notitie 1056. RAAP Archeologisch Adviesbureau bv, Amsterdam. Benjamins, I.E. & W. Ytsma. 2011. IVO archeologie Lievensche Diep/ Groote Diep/ Oosterveldse Diep gemeente Noordenveld. Arcadis Rapport C01022.100151.0100. Arcadis, Assen. Bos, J., e.a., 1989. Huizen van stand. De geschiedenis van de Drentse havezaten en andere herenhuizen en hun bewoners. Boom, MeppeL/Amsterdam. Bosch, J.H.A. 2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Deltares-rapport 2008-UR0881/A. Brouwer, E. & W. Ytsma. 2009. Beperkt Bureauonderzoek Archeologie Leek-Roden. Arcadis Rapport BO2023.CE9.066.000024.

Arcadis, Assen. Hopman, M. & S. van der A. 2001. Locatievoorzieningen Nietap. Aanvullende Archeologische Inventarisatie (AAI). Grontmij-rapport 01/7345-2. Grontmij, Assen. Www.hisgis.nl Jelsma, J. 2007. Nietap, Thedemalaan (Dr.). Steekproefrapport 2007-04/05. Zuidhorn: De Steekproef BV. Kadata via www.kadaster.nl, 2017. Topografische Kaart 1:25.000 van Topografische Dienst Kadaster, Emmen. Krol-Karsten, T.N. 2019. Bureau- en booronderzoek versterking waterkeringen traject 53, langs het Leeksterhoofddiep te Leek, gemeente Leek (GR). MUG-publicatie 2018-93. MUG Ingenieursbureau bv, Leek. Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1. www.SIKB.nl. 2018. Centraal College van Deskundigen Archeologie. Opentopo. www.opentopo.nl Publieke Dienstverlening op de Kaart. www.pdok.nl Roller, G.J. de. 2011. Archeologisch inventariserend en karterend veldonderzoek in het centrum van Leek (Gr.) en Nietap (Dr.). MUG-publicatie 2011-83. MUG Ingenieursbureau bv, Leek. Ruimtelijke plannen. www.ruimtelijkeplannen.nl

18

Soetens, L. 2003. Archeologisch onderzoek tedemaborg te Nietap. Grontmij-rapport 142781, Grontmij, Assen. www.topotijdreis.nl Versfelt, H.J. & M. Schroor, 2001. De Franse kaarten van Drenthe en de noordelijke kust 1811-1813, Heveskes Uitgevers, Groningen. Versfelt, H.J., 2004. Kaarten van Drenthe 1500–1900. Groningen/Veendam. Versfelt H.J. & M. Schroor, 2005: De atlas van Huguenin. Militair‐topografische kaarten van Noord‐ Nederland. 1819‐1829. Heveskes Uitgevers, Groningen/Veendam. Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts en J. Bazelmans. 2018. Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu. Amsterdam (Prometheus). Wit, M.J.M de, met bijdragen van H. Halici & C.G. Koopstra. 2009. Een IVO door middel van proefsleuven op het terrein van de Thedemaborg te Nietap, gemeente Noordenveld (Dr.). ARC-rapport 2009-181. Archaeological Research & Consultancy, Groningen.

19

Lijst van figuren en tabellen Figuren 1

Topografische kaart

2

Luchtfoto plangebied

3

Foto plangebied

4

Uitsnede gemeentelijke archeologische beleidsadvieskaart

5

Hoogtekaart

6

Uitsnedes paleogeografische kaarten

7

Bodemkaart

8

Archeologische kaart (Archis 3)

9

Atlas Huguenin

10

Uitsnede kadastrale minuut 1832

11 12

Uitsneden van topografische kaarten Boorpuntenkaart

Tabellen 1

Administratieve gegevens

2

Archeologische waarden rondom het plangebied

3

Specificatie archeologische verwachting

Archeologische periodes

paleolithicum: paleolithicum vroeg: paleolithicum midden: paleolithicum laat: paleolithicum laat A: paleolithicum laat B:

ijzertijd: tot 300.000 BP 300.000 - 35.000 BP 35.000 BP - 8.800 vC 35.000 - 18.000 BP 18.000 BP - 8.800 vC

mesolithicum: mesolithicum vroeg: mesolithicum midden: mesolithicum laat:

8.800 - 7.100 vC 7.100 - 6.450 vC 6.450 - 4.900 vC

neolithicum: neolithicum vroeg: neolithicum vroeg A: neolithicum vroeg B: neolithicum midden: neolithicum midden A: neolithicum midden B: neolithicum laat: neolithicum laat A: neolithicum laat B:

5.300 - 4.200 vC 5.300 - 4.900 vC 4.900 - 4.200 vC 4.200 - 2.850 vC 4.200 - 3.400 vC 3.400 - 2.850 vC 2.850 - 2.000 vC 2.850 - 2.450 vC 2.450 - 2.000 vC

bronstijd: bronstijd vroeg: bronstijd midden: bronstijd midden A: bronstijd midden B: bronstijd laat:

2.000 - 1.800 vC 1.800 - 1.100 vC 1.800 - 1.500 vC 1.500 - 1.100 vC 1.100 - 800 vC

pleistoceen: elsterien saalien weichselien holoceen:

2,5 miljoen - 10.000 BP 475.000 - 410.000 BP 200.000 - 130.000 BP 116.000 - 10.000 BP 10.000 - heden

vC nC BP

= = =

voor Christus na Christus before present; present = 1950

ijzertijd vroeg: ijzertijd midden: ijzertijd laat:

800 - 500 vC 500 - 250 vC 250 - 12 vC

romeinse tijd: romeinse tijd vroeg: romeinse tijd vroeg A: romeinse tijd vroeg B: romeinse tijd midden: romeinse tijd midden A: romeinse tijd midden B: romeinse tijd laat: romeinse tijd laat A: romeinse tijd laat B:

12 vC - 70 nC 12 vC - 25 nC 25 - 70 nC 70 - 270 nC 70 - 150 nC 150 - 270 nC 270 - 450 nC 270 - 350 nC 350 - 450 nC

middeleeuwen: middeleeuwen vroeg: middeleeuwen vroeg A: middeleeuwen vroeg B: middeleeuwen vroeg C: middeleeuwen vroeg D: middeleeuwen laat: middeleeuwen laat A: middeleeuwen laat B:

450 - 1.050 nC 450 - 525 nC 525 - 725 nC 725 - 900 nC 900 - 1.050 nC 1.050 - 1.500 nC 1.050 - 1.250 nC 1.250 - 1.500 nC

nieuwe tijd: nieuwe tijd vroeg: nieuwe tijd midden: nieuwe tijd laat:

1.500 - 1.650 nC 1.650 - 1.850 nC 1.850 – heden

Algemeen Steentijd (tot 2000 vC) De steentijd is opgedeeld in het paleolithicum, mesolithicum en neolithicum. Het paleolithicum (oude steentijd) wordt vooral gekenmerkt door de ijstijden. Na het laatpaleolithicum verbetert het klimaat. Vindplaatsen uit het late paleolithicum zijn vooral te herkennen aan concentraties vondstmateriaal (bewerkt en/of verbrand vuursteen, houtskool) met weinig en moeilijk te herkennen grondsporen zoals kuilen, paalgaten en houtskoolconcentraties die mogelijk wijzen op haardplaatsen. Vondsten uit het mesolithicum of midden steentijd, gekenmerkt door sporen en vondsten van rondtrekkende jagers en verzamelaars, bestaan voornamelijk uit bewerkt vuursteen, verbrande hazelnootdoppen en houtskoolfragmenten. Mesolithische grondsporen zijn vooral oppervlaktehaarden en haardkuilen. In een natte omgeving kunnen ook werktuigen van gewei of hout bewaard zijn gebleven. Voorbeelden hiervan zijn geweibijlen, bogen, visfuiken, etc. In het neolithicum (nieuwe steentijd) werden dieren gehouden en in het neolithicum werd eveneens akkerbouw bedreven. Grondsporen uit deze periode kunnen bestaan uit paalgaten van bijvoorbeeld boerderijen, resten van beschoeiingen, greppels, (afval)kuilen en haardplaatsen. Aardewerk komt in deze tijd voor, evenals bewerkt (vuur)steen en geslepen bijlen.

Metaaltijden (2000-12 vC) In de bronstijd en ijzertijd kwam bemesting en wisselbouw binnen de akkerbouw voor. Sporen uit de bronstijd en ijzertijd kunnen bestaan uit kuilen, paalgaten van boerderijplattegronden, bijgebouwen of spiekers, waterkuilen of -putten, erf- ofakkerafscheidingen en sporen van akkerbewerking zoals de kruiselings getrokken voren van een eergetouw. Houtskool kan duiden op de aanwezigheid van haarden voor voedselbereiding of het bakken van aardewerk. Ook kunnen er restanten gevonden worden die duiden op metaalbewerking, zoals stukken ovenwand, brons- of ijzerslakken, sintels, mallen, smeltkroezen, metaal bedoeld voor omsmelten, etc. Vondsten kunnen verder bestaan uit bijvoorbeeld metalen voorwerpen of voorwerpen van aardewerk zoals vaatwerk, maar ook slingerkogels, rammelaars, spinklosjes en weefgewichten. Romeinse tijd (12 vC-450 nC) In de romeinse tijd vormde de Rijn de noordelijke grens van het romeinse rijk. Langs deze grens, de limes, werden grensposten, nederzettingen en wegen gebouwd. In het noorden van Nederland zijn ook romeinse vondsten gedaan, maar dit zijn voornamelijk losse vondsten als romeinse munten, mantelspelden en scherven romeins aardewerk. Middeleeuwen en nieuwe tijd (450 nC-heden) Na een afname in de bevolkingsdichtheid aan het einde van de romeinse tijd en de periode erna, steeg deze weer in het begin van de middeleeuwen.

Vondsten uit de middeleeuwen en later bestaan voornamelijk uit scherven aardewerk, waaronder importaardewerk, munten en metalen voorwerpen (zoals mantelspelden, spijkers), resten van aardewerkproductie, metaalbewerking, wolbewerking etc. Belangrijke gebouwen (bijvoorbeeld kerken en borgen) werden van baksteen / kloostermoppen gebouwd.

!

!





!











!

!



$







"

#









0112345685291 392229923

0112345685291  39222 255323 "#$%%&'()**+,-./ 6#$%%&'()**+,-./ :**(;<=',-$./



0,112345 0,578983 0,271

>?@AB@CDEF MELDNH?OP?JQ GHIJKLIIHB RST UVJKEVB?QL?WB?QXRYH!XZI[\PIIH TS]^ UVJKEVB?QL?WB?QXE?_XMAEàbHIcc@JZI[\PIIH@JZ@LBHVB?JQLUVJK ]^SdT UVJKEVB?QL?WB?QXRYH!XZI[\PIIH dTSe! UVJKEVB?QL?WB?QXE?_XP@HQHVP@JXMAEàbHIcc@JZI[\PIIH@JQH?OLUVJK e!S!R UVJKEVB?QL?WB?QXRYdXfVJKaEVB?Qg?OJXhSNIH?UIJB jSDIIHK?JVVBCEF lSDIIHK?JVVBCEF mVV?P@WKCDEF

i

a!!kR^! aT^]e!R ak!!

>?@AB@CDEF MELDNH?OP?JQ GHIJKLIIHB RS]R cW@?EVB?QUVJK?QXRYH]!XZI[\PIIHXIAQ@ZHVDNB@QHIJK ]RS^R cW@?EVB?QL?WB?QXE?_XZVL?LLDN@HAXMAEàbHIcc@JUVJK?Q@ZI[\PIIH@JLDNIJ@AIBcW@? ^RSTR cW@?U\VcUVJK?QXLB@HcN[E@[LXRYHkXZVL?LLDN@HAXIAQ@ZHVDNB@QHIJKXMAEàMP@H\@Q@JKNIEIQ@@J E@B\VBUVJK?Q@@JcW@??Q@ZHIcc@J TRS^R P@@JU\VcUVJK?QXRYHkkXZVL?LLDN@HA ^RSnR UVJKEVB?QL?WB?QX!XTY]kXfVJKaEVB?Qg?OJXhSNIH?UIJBXK@cUVJK jSDIIHK?JVVBCEF lSDIIHK?JVVBCEF mVV?P@WKCDEF

a!!kRnR aT^]eR] ak!n

o

>?@AB@CDEF MELDNH?OP?JQ GHIJKLIIHB RS!T cW@?EVB?QUVJK?QXRYH]!XMAEàp@K@W?OcNIEIQ@@J !TSdR cW@?EVB?QL?WB?QXE?_XMAEàbHIcc@JLDNIJ@AIBcW@?@JUVJK?Q@ZI[\PIIH dRS!RR cW@?U\VcUVJK?QXLB@HcN[E@[LXE?_XZVL?LLDN@HAXMAEàbHIcc@JUVJKCU@@HQHIgF@JcW@? !RRS!RT UVJKEVB?QL?WB?QX!XTY]kXZVL?LLDN@HAXhSNIH?UIJBXK@cUVJK !RTS!kR cW@?U\VcL?WB?QXU\VcN[E@[LX!XTYkXAIBcW@? jSDIIHK?JVVBCEF lSDIIHK?JVVBCEF mVV?P@WKCDEF

a!!kR^ aT^]e!^ ak^]

q

>?@AB@CDEF MELDNH?OP?JQ GHIJKLIIHB RS k LB@J@J kS]T UVJKU\VcL?WB?QXMAEàb@LBHVB?JQLUVJK ]TSnT UVJKEVB?QL?WB?QXE?_XZVL?LLDN@HAXIAQ@ZHVDNB@QHIJKXP@HQHVP@JXMAEàbHIcc@J nTS^T UVJKU\VcL?WB?QX!XTY]kXfVJKaEVB?Qg?OJXhSNIH?UIJBXK@cUVJK jSDIIHK?JVVBCEF lSDIIHK?JVVBCEF mVV?P@WKCDEF

a!!kRnR aT^]e! akd!

r

!

0112345685291  39222 255323

!"#$%#&'() 0(/'1+"23"-4 *+,-./,,+% 5678 9:-.(:%"4/";%"4<("=<,$4#>+:'1%#4+,-.<0$(?@A+,BB#786C57 9:-.(:%"4/";%"4<C5D+EC<>,FG3,,+ C576CCH 3##-9G:B9:-."4<C5D+<I##-@(:%"4:(,+J CCH6CK ;##( 9G:B9:-."4<(:%"41F(#F/<C5D+LE CK6CEK ;##( 9G:B9:-."4</%#+B1F(#F/<C5D+EE CEK6CM5 9:-.(:%"4/";%"4<K<MD+L<N61,+"9,-%<.#B9:-. CM56CH5 9:-.(:%"4/";%"4<C5D+M P6',,+."-::%&() Q6',,+."-::%&() R::"3#;.&'()

@ECC @MKL8LL @L5M

O

!"#$%#&'() 0(/'1+"23"-4 *+,-./,,+% 56 E /%#-#E6C5 9:-.9G:B/";%"4<0$(?@A#/%+:%"-4/9:-. C56LM 9:-.9G:B/";%"4<("=<3#+4+:3#-<0$(?@A+,BB#LM6C5 9:-.9G:B/";%"4<C5D+HH<N61,+"9,-%<.#B9:-. P6',,+."-::%&() Q6',,+."-::%&() R::"3#;.&'()

@ECM @MKL8H @L5K

S

!"#$%#&'() 0(/'1+"23"-4 *+,-./,,+% 56CLM 9:-.(:%"4/";%"4<("=<>:/"//'1#+$<0$(?@A+,BB#-<>+,BB#-<>+,BB#CLM6CHM 9:-.(:%"4/";%"4<<MDME<N61,+"9,-%<.#B9:-. CHM655 B;#"9G:B/";%"4<("=<0$(?@T,%B;#"<'+D,%F+>::%3#+(#-4.(#%9:-. P6',,+."-::%&() Q6',,+."-::%&() R::"3#;.&'()

@ECEM @MKL8MM @L5

U

!"#$%#&'() 0(/'1+"23"-4 *+,-./,,+% 56M5 9:-.(:%"4/";%"4<C5D+EC<1,(,4##M56HM 9:-.(:%"4/";%"4<("=<0$(?@A+,BB#->,FG3,,+#->#/%+:%"-4/9:-. HM6C5 9:-.(:%"4/";%"4<C5QVH<N61,+"9,-%<.#B9:-.<0$(?@W#("4#-"3#:F/ C56CEM 9:-.(:%"4/";%"4<<MDH<.#B9:-. CEM6C85 9:-.(:%"4/";%"4<(:%"44+"-."4<<MDH<0$(?@N,-'#-%+:%"#4+,J4+"-.+,-.CEM'( C856C8M 9:-.(:%"4/";%"4<<MDH<X:-.@(:%"4J"2C8M6E5 B;#"(:%"4/";%"4<(:%"41F(#F/<<MDLC<$,%B;#"

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=aa55cb27-230f-441e-819b-808c8f0a4ef2