6.3 Managementletter 2020.pdf
Tekst van het document
CONCEPT
MANAGEMENT LETTER
Gemeente Noordenveld
9 december 2020
Aanbiedingsbrief
Gemeente Noordenveld T.a.v. het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Noordenveld Postbus 109 9300 AC Roden
Geacht college, In het kader van de aan ons verstrekte opdracht tot controle van de jaarrekening 2020 van de gemeente Noordenveld brengen wij u met deze management letter verslag uit over onze bevindingen naar aanleiding van onze interim-controle.
Groningen, 9 december 2020 Voor een nadere omschrijving van onze opdracht, de reikwijdte en aanpak van onze controle en overige afspraken verwijzen wij naar onze opdrachtbevestiging.
Kenmerk: EJJ/JW/1060103
In deze rapportage richten wij ons met name op mogelijke verbeterpunten in de bedrijfsvoering en de processen die wij hebben onderzocht in het kader van de controle van de jaarrekening. Dit heeft tot doel een bijdrage te leveren aan de interne beheersing en het zelf controlerend vermogen van uw organisatie. Conform uw opdracht brengen wij nog een samenvatting van deze rapportage uit in de vorm van een zgn. boardletter ten behoeve van de raad. Als gevolg van de aanhoudende Coronacrisis zijn wij helaas beperkt in staat geweest om bij u op locatie te komen waardoor veel digitaal hebben moeten afstemmen. Ondanks de minder persoonlijke en directe contacten is de interim-controle en samenwerking goed verlopen. Wij vertrouwen erop u met deze management letter naar aanleiding van onze interim-controle 2020 van dienst te zijn geweest. Wij willen de organisatie bedanken voor de prettige samenwerking en zijn vanzelfsprekend graag bereid een nadere toelichting te verstrekken. Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA
VOLGENDE PAGINA
DASHBOARD
AANBIEDINGSBRIEF
Hoogachtend, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,
E.J. Jongsma RA
Inhoudsopgave
1. DASHBOARD INTERIM-CONTROLE
2. ONTWIKKELINGEN & AANDACHTSPUNTEN
4. IT-BEHEERSING
5. BEVINDINGEN INTERNE CONTROLE
3. BEVINDINGEN SIGNIFICANTE PROCESSEN
4
1. Dashboard 1.1 Dashboard interim-controle
1.1 Dashboard interim-controle UW INTERNE BEHEERSING
5
IT BEHEER
DETAILBEVINDINGEN (ZIE TEVENS PARAGRAAF 3.3)
In het kader van onze controle hebben wij de effectiviteit van de voor onze controle relevante processen beoordeeld.
Tijdens onze interim-controle hebben wij beperkt verbeteringen in de inrichting en uitvoering van de IT beheersing geconstateerd.
Wij constateren dat opvolging van eerder geconstateerde proces- en IT verbeteringen nog niet in alle gevallen zijn gerealiseerd.
Voor 2020 resteren nog dezelfde (of vergelijkbare) bevindingen en aanbevelingen.
Wij kunnen, vanwege bovenstaande ontwikkelingen en de bevindingen in de processen / applicaties, niet steunen op de interne beheersing in de processen. Wij zullen evenals voorgaande jaren de controle achteraf en gegevensgericht uitvoeren
Voor het verkrijgen van voldoende zekerheid zullen wij niet steunen op de beheersmaatregelen in de applicaties en processen.
Migratie X-Works leidt tot aandachtspunten en de noodzaak van aanvullende controles om vast te stellen dat de migratie op beheerste wijze is gebeurd.
De gemeente heeft vooralsnog haar ambities en mogelijkheden op het gebied van interne beheersing niet expliciet bepaald. Wij adviseren dit wel te doen.
ONTWIKKELINGEN EN OVERIGE AANDACHTSPUNTEN
Effecten Corona op rechtmatigheid, beheersing en jaarrekening 2020 vergen nog verdergaande analyses/ controles. Specifiek vragen wij uw aandacht voor de door de gemeente uit te voeren werkzaamheden in het kader van Tozo en zorg- continuïteit.
De financiële positie heeft geleid tot gemaakte heroverwegingen. Het meerjarenperspectief is daarmee in overwegende mate sluitend.
De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording college met ingang van 2021 vergt (op korte termijn) nog te nemen noodzakelijke acties. Interne werkplanning jaarrekeningproces 2020 is opgesteld en tijdslijnen daarin zijn met ons afgestemd. In de planning zijn de oplevermomenten aan BDO opgeleverd expliciet gemaakt. De interne kwaliteitsborging op hetgeen wordt opgeleverd heeft intern de aandacht maar blijft een aandachtspunt.
DASHBOARD
AANDACHTSPUNTEN
INTERNE BEHEERSING EN VERBIJZONDERDE INTERNE CONTROLE
Een gedragen visie op inrichting en naleving van de interne beheersing lijkt nog te ontbreken. Het borgen van de interne beheersing bij de vakafdelingen is doorgaans het meest efficiënt. Dat is nu vaak nog niet het geval en dat zorgt er voor dat dit gecompenseerd moet worden met controles achteraf.
Uitwerking en verankering “3 lines of defence” (samenspel en verdeling van verantwoordelijkheden tussen vakafdelingen -financieel beheer - concern control/VIC) dient te worden verbeterd.
Om het college in staat te stellen om zich te verantwoorden over rechtmatigheid is een verdere ontwikkeling van de VIC noodzakelijk.
Specifieke corona regelingen (o.a. Tozo en zorgcontinuïteit) hebben impact op de bedrijfsvoering en ook op de accountantscontrole.
SIGNIFICANTE PROCESSEN
IT-BEHEERSING
TOELICHTING NOG OPENSTAANDE DETAILBEVINDINGEN
➢ Wij hebben de onderstaande nog openstaande procesbevindingen (m.u.v. IT) opnieuw uitgebreid Inkopen: Prestatielevering nietniet altijd gewaarborgd. De weergegeven in deze management letter. Deze in lijn pilot met betrekking tot de bestelmodule is nogliggen niet verder 1 met de managementletter 2019. uitgerold
2 3 4
Inkopen: De rechtmatigheid van aanbestedingen niet structureel geborgd in het proces. Verstrekte subsidies: Sociaal Domein: zichtbaarheid kwaliteitstoetsing (gemeente accepteert het resulterende rest-risico)
INTERNE CONTROLE
BIJLAGEN
6
2. Ontwikkelingen & Aandachtspunten 2.1 Corona 2.2 Financiële positie 2.3 Verbetering Interne Beheersing 2.4 Invoering rechtmatigheidsverantwoording
2.1 Corona (1/4)
7
De coronacrisis heeft gevolgen voor de beheersing en financiën
Impactanalyse & BDO corona scan De lange termijn impact van het coronavirus op de maatschappij en economie zijn hoogst onzeker. In de jaarrekening 2019 had de gemeente Noordenveld, in lijn met de verslaggevingsrichtlijnen hieromtrent, een eerste analyse opgenomen van de belangrijkste risico’s en onzekerheden. Duidelijk is dat de coronacrisis gevolgen heeft voor de gemeentelijke organisatie, financiën en bedrijfsvoering. De gemeente Noordenveld heeft ten behoeve van de coördinatie van de coronamaatregelen, regelingen en effecten een corona control team (CCT) ingesteld ter bewaking van de onderlinge samenhang, monitoring en de rapportering daaromtrent aan MT en college.
Interne beheersing en informatievoorziening onder coördinatie CCT
Gemeenten moesten en moeten ten tijde van de coronacrisis vooral snel en pragmatisch handelen. En gemeenten spelen een niet te onderschatten rol in coronatijd. Achteraf moet financieel verantwoording worden afgelegd. Teneinde een goede inschatting te maken van de mogelijke gevolgen van de coronacrisis voor de jaarrekening 2020 hebben wij een uitgebreide Corona- checklist opgesteld en gedeeld met de organisatie. Daarbij hebben wij onderscheid gemaakt naar de impact op enerzijds de beheersing en anderzijds op de financiën van uw gemeente. De vragen over de beheersing gaan over de invulling van de bestuurlijke Informatievoorziening en de gevolgen voor de organisatie en de interne beheersing (VIC en rechtmatigheid). De vragen over de financiën gaan zowel over de balans, programma’s als specifieke onderwerpen (waaronder Tozo). Gemeente Noordenveld heeft de Corona-checklist inmiddels grotendeels uitgewerkt. Met name op het punt van de mogelijke rechtmatigheidsaspecten per programma is een nadere verdieping nog aan te bevelen.
Toets naast financiële impact ook effect op interne beheersing en jaarrekening
Kadernota 2020 gaat impact Corona meenemen
DASHBOARD
Financiële effecten: toets naast financiële impact ook effect op interne beheersing en rechtmatigheid Juist omdat de onzekerheden aanzienlijk zijn, is het naar onze mening cruciaal niet alleen de financiële impact te beoordelen, maar ook de gevolgen voor de interne beheersing. Wij adviseren hiervoor een aantal maatregelen te treffen: (niet limitatief) ▪ Wij adviseren de gemeente na te gaan wat het effect van Corona is op de interne beheersing en de VIC; zowel inzake de uitgaven (met name subsidies en Tozo, zorgcontinuïteit) als inkomsten (mogelijke extra verantwoordingseisen ten aanzien van bijdragen van het rijk); ▪ Wij verzoeken u om de impact van Corona op de getrouwheid en rechtmatigheid van de baten en lasten in de jaarrekening te analyseren. ▪ Wij adviseren de gemeente niet alleen de programma’s en taken te analyseren, maar ook mogelijke effecten van Corona op belangrijke balansposities zoals leningen derden en de waardering van gronden en verbonden partijen. Daarbij ligt het voor de hand tevens aandacht te schenken aan mogelijke Corona- effecten van derden op het weerstandsvermogen van de gemeente. Op dit moment werkt de commissie BBV aan de kadernota 2020 en mogelijke effecten van Corona maatregelen op de intern en externe controle van de rechtmatigheid.
Naar verwachting zullen op onderdelen ook voor de externe accountant aanvullende controle inspanningen noodzakelijk blijken.
AANDACHTSPUNTEN
SIGNIFICANTE PROCESSEN
IT-BEHEERSING
INTERNE CONTOLE
BIJLAGEN
2.1 Corona (2/4)
Uitgaven zorgcontinuïteit leidt tot potentiele onzekerheden voor getrouwheid, rechtmatigheid
8
Specifieke regelingen (zorgcontinuïteit en Tozo) en impact accountantscontrole Zorgcontinuïteit Met betrekking tot de zorgcontinuïteit heeft de gemeente Noordenveld conform de landelijke richtlijn zorguitgaven doorbetaald zonder dat duidelijk was of hier ook zorgprestaties voor geleverd zouden worden. De Corona-uitbraak in 2020 heeft invloed gehad op (de levering van) de productie Wmo en Jeugdwet. Ook hebben zorgaanbieders extra kosten moeten maken om in te spelen op de ontstane situatie. Tussen de VNG en het Rijk zijn afspraken gemaakt ter compensatie van de negatieve financiële gevolgen van de corona-uitbraak voor zorgaanbieders. Deze afspraken zijn uitgewerkt in de volgende notities: 1. Uitwerking continuïteit van financiering Jeugdwet en Wmo – VNG en Rijk 2. Uitwerking meerkosten Jeugdwet en Wmo – VNG en Rijk 3. Rechtmatigheid en corona-maatregelen in de Jeugdzorg, Wmo en Pgb In de in november 2020 verschenen notitie accountantscontrole in relatie tot corona-compensatie sociaal domein 2020 van het ketenbureau I-Sociaal Domein (uitvoeringsorganisatie van gemeenten en zorgaanbieders) wordt een drie-sporen beleid beoogd voor de verantwoording en controle van corona-compensatie door zorginstellingen (ook aan gemeenten). Schematisch is de samenvatting hiervan als volgt:
Er geldt een 3 sporen benadering
Tijdige analyse naar onderscheiden sporen is van belang
DASHBOARD
Mede in relatie tot de jaarrekening 2020 is het van belang dat de gemeente tijdig tot een sluitende analyse komt van de via de onderscheiden sporen aan haar geleverde zorg en de (controle)zekerheid die hier al dan niet bestaat of nog kan worden verkregen middels de suggesties die hiervoor in notitie zijn gedaan. Wij benadrukken derhalve het belang hier (tijdig) goede kennis van te nemen en zo nodig hier op bij te sturen.
AANDACHTSPUNTEN
SIGNIFICANTE PROCESSEN
IT-BEHEERSING
INTERNE CONTOLE
BIJLAGEN
2.1 Corona (3/4)
Eenvoudige oplossing voor potentiele onrechtmatigheden is niet voorhanden
Tijdige analyse en verkenning oplossingsrichtingen is noodzakelijk
Onderscheid Tozo 1,2, 3 (en 4)
Alleen Tozo 1 kent onderscheid tussen fundamentele en belangrijke rechtmatigheidseisen
9
Zorgcontinuïteit (vervolg) Door corona-crisis verloopt de zorgverlening (deels) anders, dan waarvan werd uitgegaan in de regelgeving en overeenkomsten met zorgaanbieders. Dit kan formeel tot onrechtmatigheden leiden. Hiermee wordt niet in de eerste plaats gedoeld op fraude, maar op een uitvoeringspraktijk in crisistijd, die niet overeenkomt met de juridische uitgangspunten die gelden in een normale situatie. In de notitie “rechtmatigheid en corona-maatregelen in de Jeugdzorg, WMO en PGB” van de werkgroep rechtmatigheid is een uitwerking gegeven aan de rechtmatigheid van gedeclareerde zorg in relatie tot de financiën van een gemeente. Ook hier is gesignaleerd dat door de corona-maatregelen het kan voorkomen dat baten, lasten en balansmutaties niet meer (geheel) in overeenstemming zijn met bijvoorbeeld de onderliggende overeenkomsten, relevante verordeningen en landelijke wetgeving. Er vinden bijvoorbeeld betalingen plaats door gemeenten aan zorgaanbieders vanuit continuïteitsoverwegingen, waarbij later blijkt dat hier geen prestaties tegenover staan. Of betalingen van meerkosten die vallen buiten het raamwerk van bestaande overeenkomsten. Vanuit het beleid kan deze betaling gewenst of zelfs noodzakelijk zijn, maar het kan zonder aanvullende acties ook tot onrechtmatigheden leiden.
Een eenvoudige oplossing op landelijk niveau die alle potentiële onrechtmatigheden oplost, is niet voorhanden. Wij adviseren om de continuïteitsbijdrage te beperken tot een specifieke periode, gevolgd door een verantwoording achteraf over deze specifieke periode. Om de getrouwheid en rechtmatigheid van deze zorglasten te kunnen controleren, dient deze afrekening plaats te vinden voor aanvang van de eindejaarscontrole om onzekerheden hierin te voorkomen. Daarbij raden wij aan om vier soorten zorglasten te onderscheiden en voor iedere stroom in kaart te brengen op welke manier de getrouwheid en rechtmatigheid van deze lasten is geborgd. Wij onderscheden de volgende vier stromen: (1) reguliere / doorgaande zorg, (2) zorg in andere vorm, (3) meerkosten en (4) vergoeding omzet (continuïteitsbijdrage). Tozo De gemeente was als gevolg van de coronacrisis belast met de uitvoering van de Tozo regelingen 1,2 en 3 en heeft in 2020 hiervoor een werkproces ingericht. Met de notitie Rechtmatigheid en Financiële verantwoording Tozo (actuele versie d.d. 6/10 jl.) zijn gemeenten op hoofdlijnen geïnformeerd over de verschillende aspecten van rechtmatigheid en de financiële verantwoording die achteraf nog moet plaatsvinden. Voor de precieze uitwerking wordt in deze notitie verwezen naar beschikbare achterliggende documenten.
De afspraken rondom financiële verantwoording en rechtmatigheid zijn tot stand gekomen in afstemming met VNG en Divosa. Ook heeft er over deze afspraken afstemming plaatsgevonden met de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA). Met “Tozo 1” wordt de aanvraagperiode tot 1 juni 2020 bedoeld, terwijl de aanvraagperiode vanaf 1 juni 2020 tot 1 oktober 2020 wordt aangeduid met “Tozo 2”. De aanvraagperiode van 1 oktober 2020 tot 1 april 2021 wordt met “Tozo 3” aangemerkt en met “Tozo 4” wordt verwezen naar de aanvraagperiode van 1 april 2021 tot 1 juli 2021. “Tozo 4” raakt daarmee de jaarrekening 2020 derhalve niet.Tozo kent verschillende rechtmatigheidseisen. Voor wat betreft Tozo 1 is besloten – mede met het oog op de ‘hardheidsclausule’ – een strikt onderscheid te maken tussen fundamentele, belangrijke en formele rechtmatigheidseisen. Het onderscheid tussen fundamentele en belangrijke rechtmatigheidseisen is gemaakt omdat fouten en onzekerheden ten aanzien van deze eisen verschillende consequenties hebben voor de rijksvergoeding. Toetsing op de rechtmatigheid van de verstrekte Tozo uitkeringen moet nog plaatsvinden.
DASHBOARD
AANDACHTSPUNTEN
SIGNIFICANTE PROCESSEN
IT-BEHEERSING
INTERNE CONTOLE
BIJLAGEN
2.1 Corona (4/4)
Hardheidsclausule onder voorwaarden toepasbaar
Voorwaarde is dat de gemeente fouten en onzekerheden zoveel mogelijk reduceert
Administratie onderscheid tussen Tozo 1,2 en 3 is noodzakelijk Start tijdig met herstelacties
10
Tozo (vervolg) Rechtmatigheidsfouten en –onzekerheden inzake belangrijke rechtmatigheidseisen worden onder voorwaarden onder de werking van de hardheidsclausule gebracht. Daarmee kan worden voorkomen dat fouten en onzekerheden ten aanzien van de belangrijke rechtmatigheidseisen tot een korting op de hoogte van de rijksvergoeding leiden. Van de gemeenten wordt echter verwacht dat zij geconstateerde tekortkomingen in het proces van uitkeringsverstrekking opheffen om het aantal fouten en onzekerheden zoveel mogelijk te reduceren. Het voldoen aan de fundamentele rechtmatigheidseisen is essentieel voor zowel de beoordeling van de rechtmatigheid als voor het in aanmerking komen voor vergoeding vanuit het Rijk. Aan nakoming hiervan wordt onverkort vastgehouden. Voor Tozo 2 en Tozo 3 geldt het onderscheid tussen fundamentele en belangrijke rechtmatigheidseisen niet, deze eisen worden allemaal geacht fundamenteel te zijn. Er is geen verschil voor wat betreft de formele rechtmatigheidseisen. Omdat de inhoud van de regelingen en daarmee de normenkaders voor Tozo 1, Tozo 2 en Tozo 3 verschillen, is het van cruciaal belang dat gemeenten dit onderscheid ook aanbrengen in hun administratie (zowel de aanvragenadministratie als in de uitkeringsadministratie.
Het bepalen van de omvang van de massa’s per Tozo regeling is van belang om fouten en/of onzekerheden per regeling te kunnen onderscheiden in verband met de verschillende toepassing van de hardheidsclausule. In de SiSa 2020 zullen de eventuele fouten en onzekerheden per Tozo-regeling afzonderlijk verantwoord moeten worden. Herstelacties Ook na toekenning van de Tozo aan de zelfstandige kan op rechtmatigheid worden gecontroleerd en kunnen – waar nodig – herstelacties worden uitgevoerd. Herstelacties vereisen een inspanning van gemeenten. Het Rijk ondersteunt gemeenten, in aanvulling op de zelf door gemeenten ingezette inspanningen, hierbij aanvullend middels diverse bestandskoppelingen en signalen via Stichting Inlichtingenbureau. Daarbij kunnen de aangeleverde gegevens in het dossier mogelijk passende aanvulling zijn of vervanging vormen voor ontbrekende bewijstukken (zoals verklaringen). Graag komen wij (tijdig) met u in gesprek over uw plan van aanpak in deze. Het is van belang deze acties tijdig uit te voeren zodat deze gecontroleerd kunnen worden voor afgifte van de controleverklaring over 2020. Advies voor de langere termijn: Scenario analyse Naast de analyse van de (financiële) impact en de bedrijfsvoering en is voor de langere termijn het denken in scenario’s een volgende stap. Ook als uitwerking van risicomanagement en weerstandsvermogen.
Daarbij de navolgende stappen kunnen worden doorlopen: ▪ Definieer organisatie (programma) specifieke toekomstscenario’s op basis onzekerheden ▪ Bepaal per toekomstscenario mogelijke strategie en maatregelen ▪ Prioriteren van maatregelen ▪ Monitor onzekerheden en verloop van scenario’s en pas eventueel maatregelen aan Wij denken graag met u mee in hoeverre scenario analyse de gemeente Noordenveld kan helpen in de beheersing van de Corona onzekerheden.
DASHBOARD
AANDACHTSPUNTEN
SIGNIFICANTE PROCESSEN
IT-BEHEERSING
INTERNE CONTOLE
BIJLAGEN
2.2 Financiële positie
Financiële positie heeft geleid tot heroverwegingen
11
Financiële positie In het accountantsverslag bij de jaarrekening 2019 hebben wij – met de gemeente – gesignaleerd dat de financiële positie van de gemeente Noordenveld onder druk stond. Mede gezien de kostenontwikkeling sociaal domein, tegenvallers algemene uitkering en de te verwachten gevolgen van het coronavirus bleek het niet eenvoudig een sluitende meerjarenbegroting op te stellen. Dit duidde op de noodzaak voorgenomen ambities te heroverwegen. In haar programmabegroting 2021 d.d. 1 oktober jl. heeft het college uiteen gezet dat in de zomer van 2020 is gestart met een heroverwegingsproces. Hierbij zijn maatregelen geformuleerd om de financiële en vermogenspositie van de gemeente Noordenveld te verbeteren. Maatregelen zijn getroffen betreffende het verminderen van incidentele budgetten, prioriteren en temporiseren van projecten uit het Meerjaren Uitvoerings Programma (MUP) en investeringen en her-prioriteringen binnen bestaande budgetten. Dit proces heeft geleid tot keuzes voor 2021 met als uitgangspunt om de ambities uit het college- en raadsakkoord zoveel mogelijk overeind te houden. Verder is ingezet op het in stand houden van het huidige voorzieningenniveau en een beperkte lastenverzwaring voor de inwoners.
Meerjarenperspectief is daarmee grotendeels sluitend
De programmabegroting 2021 is daarmee sluitend voor de jaren 2021 en 2024. Voor de tussenliggende jaren zijn tekorten geprognotiseerd van € 0,7 en € 0,2 mln. De verwachting is dat in 2021 opnieuw keuzes gemaakt moeten worden voor de komende jaren. Bij de jaarrekening over 2020 zal de vermogenspositie van de gemeente opnieuw worden geanalyseerd. Ofschoon de druk op de financiële positie van de gemeente derhalve nog blijft bestaan, zijn hiermee adequate stappen gezet naar een gezonde financiële situatie. Tegelijkertijd concluderen wij dat de gemeentefinanciën als gevolg van de coronacrisis extra onder druk kunnen komen. Hoewel het Rijk als uitgangspunt heeft om gemeenten de kosten die zij maken als gevolg van de coronacrisis te compenseren, is het nog maar de vraag of dit in werkelijkheid ook volledig gebeurt. Het is moeilijk in te schatten hoe hoog de extra kosten worden voor bijvoorbeeld het sociaal domein. En het is nog gissen naar de precieze gevolgen van de coronacrisis voor de economie, de werkgelegenheid en de fysieke gezondheid van inwoners. In die zin moet de gemeente Noordenveld in financieel opzicht rekening houden met meer onzekerheden. Wij adviseren de ontwikkelingen te blijven volgen en de impact op de financiële positie van de gemeente te bewaken.
DASHBOARD
AANDACHTSPUNTEN
SIGNIFICANTE PROCESSEN
IT-BEHEERSING
INTERNE CONTROLE
BIJLAGEN
2.3 Verbeteren Interne Beheersing (1/2)
Three lines of Defense model als referentie kader
12
Three Lines of Defense- model In de theorie van governance, bedrijfsvoering en risicomanagement wordt in relatie tot de inrichting van de interne beheersing vaak het zogenaamde Three Lines of Defense- model (3LOD) als referentie- en inrichtingsmodel model gehanteerd. Dit referentiemodel is meer dan alleen een organisatiestructuur en het benoemen van rollen. Het is in een (internationaal gangbare) manier van (samen)werken en denken die kan bijdragen aan het versterken van de interne beheersing en het managen van risico’s, inclusief het verlagen van de ‘cost of control’. De zogenaamde lijnen kunnen als volgt worden omschreven: Eerste en tweede lijn: Uitgangspunt van het model is dat de uitvoerende teams en (vak)afdelingen verantwoordelijk| is voor haar eigen (operationele) processen. Het idee van het model is om de beheersing zoveel mogelijk al in de lijn zelf te beleggen. Dit is efficiënter en dit voorkomt veel controles en ‘verzwaarde dijkbewaking’ achteraf. Daarnaast moet er volgens het model een functie zijn die de 1e lijn ondersteunt, adviseert, coördineert en bewaakt of het management zijn verantwoordelijkheden ook daadwerkelijk neemt. Dit is de tweede lijn; in het geval van de gemeente Noordenveld het MT, de financiële beheersfunctie, IT security, enz. De staande planning & controlcylus en een adequaat ingericht risicomanagement zijn hierbij belangrijke instrumenten.
Concern Control, VIC en externe audit als derde lijn: Ten slotte kan het wenselijk zijn dat er binnen de organisatie een functie bestaat die controleert of de 1e lijn haar taken goed uitvoert en beoordeelt of het samenspel tussen de eerste en tweede lijn soepel functioneert. Bij de gemeente Noordenveld is dat de VIC. De derde lijn zou daarover objectief en onafhankelijk een oordeel moeten vellen en adviezen tot verbetering geven. Eventueel kan ook de externe accountant als derde lijn worden gezien, maar die staat meer op afstand en controleert primair de jaarrekening.
Uitwerking en verankering 3LOD kan worden verbeterd
DASHBOARD
Ons beeld Gegeven de voor de gemeente Noordenveld geldende organisatiestructuur concluderen wij dat de opzet van dit model ook bij Noordenveld aanwezig is en dat de visie is dat de beheersing zoveel mogelijk aantoonbaar belegd moet zijn bij afdelingen. De praktijk blijkt echter weerbarstig en de ervaring leert dat het lastig is om veranderingen door te voeren waarbij ander gedrag en een andere werkwijze wordt gevraagd. Een concrete uitwerking per proces hoe de interne beheersing geborgd zou moeten zijn en wat daarbij de verantwoordelijkheid is van alle actoren (vakafdelingen, financiën en ao/ic, waaronder de VIC) ontbreekt nog. Gemaakte keuzes rondom de inrichting zijn niet altijd expliciet gemaakt of zijn niet overal consequent doorgevoerd. Wij zien bijvoorbeeld vanuit onze scope van de jaarrekeningcontrole dat gewenste verbeteringen van IT beheersmaatregelen niet van de grond komen. Een ander voorbeeld is dat de verbijzonderde controle nu vooral wordt ingezet om achteraf de rechtmatigheid te toetsen, waardoor minder aandacht is voor het doorvoeren van verbeteringen in de primaire processen.
AANDACHTSPUNTEN
SIGNIFICANTE PROCESSEN
INFORMATIEBEVEILIGING
INTERNE CONTROLE
BIJLAGEN
2.3 Verbeteren Interne Beheersing (2/2)
Ambitie niveau interne beheersing
13
Ons beeld (vervolg) Bij een nog nadrukkelijkere invulling van de 3LOD past ook heldere insteek ten aanzien van gewenste inrichting van de administratieve organisatie en daarin (al dan niet middels voldoende audittrails expliciet zichtbaar te maken) maatregelen van interne controle. Een concrete uitgewerkte – gedeelde – visie op de gewenste inrichting van de interne beheersing (AO/IB) alsmede de wijze waarop op het functioneren en de naleving van de daaruit resulterende afspraken wordt toegezien lijkt vooralsnog te ontbreken. Als vertrekpunt van een adequaat functionerende interne beheersing conform de geldende gemeentelijke ambities achten wij dit wel noodzakelijk. Vanuit het oogpunt van een optimale accountantscontrole zou in onze visie zou de norm moeten zijn dat alle (significante) processen in opzet, bestaan en werking (inclusief IT) gedurende het gehele jaar goed werken en intern getoetst worden door VIC. Die norm kan er toe leiden dat uw gemeente beter in control is en eventuele risico’s eerder kan signaleren. Een dergelijke norm en niveau van interne beheersing vraagt echter wel de nodige inspanning en ambitie en de vraag is of en op welke termijn u deze wil/kan realiseren.
Wanneer de gemeente haar ambities en mogelijkheden op het gebied van interne beheersing expliciet(er) maakt kan daarmee in onze optiek ook meer draagvlak voor het doorvoeren van beoogde verbeteringen worden gerealiseerd. Overigens constateren wij dat deze situatie niet afwijkt van die bij veel andere overheidsorganisaties.
Bij een geformuleerde ambitie past een geactualiseerde vastlegging van de administratief organisatorische processen (AO) en de daaruit volgende taken en verantwoordelijkheden van betrokkenen. Naar wij hebben begrepen is de gemeente voornemens een verbetertraject AO te starten. Wij onderschrijven dit initiatief maar benadrukken het belang daarbij eerst ook duidelijke keuzes te maken ten aanzien van de beoogde inrichting van de 3LOD en het hiervoor benoemde ambitieniveau. Verbetertraject AO noodzaakt tot voorafgaande keuzes
DASHBOARD
Geadviseerd wordt vervolgens om de bestaande werkprocessen opnieuw tegen het licht te houden, en beschrijvingen te actualiseren en te uniformeren qua methodiek van vastlegging. Waar aan de orde kunnen zo aanpassingen en/of verduidelijking worden aangebracht in de geldende procesgangen. Daar waar de vernieuwde AO’s relevant zijn voor onze controle kunnen wij deze – is samenwerking met de VIC komend jaar toetsen. Een en ander is uiteraard afhankelijk van uw ambities.
AANDACHTSPUNTEN
SIGNIFICANTE PROCESSEN
INFORMATIEBEVEILIGING
INTERNE CONTROLE
BIJLAGEN
2.4 Invoering rechtmatigheidsverantwoording
Met ingang van verslagjaar 2021 moet het college een (onderbouwde) mededeling doen omtrent rechtmatig handelen
Mededeling door college vraagt om aanscherpingen in de interne beheersing t.a.v. rechtmatigheid
Noordenveld heeft nog geen plan van aanpak vastgesteld
14
Vernieuwing accountantscontrole - rechtmatigheidsverklaring college In eerdere rapportages is ingegaan op de ontwikkeling van de rechtmatigheidscontrole door de extern accountant naar rechtmatigheidsverantwoording door het college. Op dit moment is de formele status nog steeds dat de rechtmatigheidsverantwoording wordt ingevoerd met ingang van 2021. Of dit daadwerkelijk de invoeringsdatum wordt hangt sterk af van het wetgevingstraject dat eind dit jaar wordt verwacht. Om deze verplichting te kunnen invoeren zullen het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO), de Kadernota rechtmatigheid, etc. nog worden aangepast. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording heeft gevolgen voor de (interne) beheersing van de gemeente en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Wij verwachten dat dit een aanzienlijke uitdaging is, maar naar onze mening ook een kans voor uw organisatie en interne beheersing. Met ingang van verslagjaar 2021 wordt de gemeente Noordenveld immers zelf verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording en moet het college een (onderbouwde) mededeling doen omtrent de naleving van de rechtmatigheid. De wetswijziging is niet alleen een technische verandering maar ook een cultuurverandering die effect heeft op de bedrijfsvoering van de organisatie.
Zoals hiervoor in 2.3 is beschreven constateren wij dat borging in de primair procesgang en het gestructureerd werken aan verbetering van de AO/IB nog onderhanden is. Vanuit de VIC zijn initiatieven genomen maar de inzet van dit instrument om processen te verbeteren lijkt nog niet heel effectief en voldoende gedragen binnen de organisatie. Ook de VIC zelf heeft hier nog stappen te zetten (zie 5.1). Voorlopige conclusie is daarmee dat het college momenteel nog niet op een goed manier invulling kan geven aan de rechtmatigheidsverantwoording, anders dan door achteraf (intensievere) controles te (laten) uitvoeren. Gezien de invoeringsdatum 2021, denken wij graag met u mee over de opzet van een controleplan gericht op de invoering van deze rechtmatigheidsverantwoording, mede in relatie tot de Verbijzonderde Interne Controle (VIC). Naar wij hebben begrepen is de gemeente Noordenveld momenteel nog bezig de wijze, waarop zij met haar rechtmatigheidsverantwoording wil omgaan, nader uit te werken. Gezien de verwachte invoeringsdatum van 1 januari 2021 lijkt de tijd hiermee inmiddels wel te gaan dringen. Benadrukt wordt dat de wijziging in de verantwoordelijkheden ten aanzien van rechtmatigheid niet betekent dat er minder rechtmatigheidscontroles moeten worden uitgevoerd, maar dat het college deze zelfstandig/intern moet inrichten, uitvoeren, controleren en rapporteren.
Als accountant zullen wij die werkzaamheden vervolgens toetsen, teneinde te kunnen controleren en verklaren dat de rechtmatigheidsverantwoording van het college een getrouw beeld geeft.
DASHBOARD
AANDACHTSPUNTEN
SIGNIFICANTE PROCESSEN
IT-BEHEERSING
INTERNE CONTOLE
BIJLAGEN
15
3. Bevindingen significante processen 3.1 Onze Controle aanpak 3.2 Effectiviteit processen 3.3 Detailbevindingen
3.1 Onze controleaanpak
De beheersorganisatie is in opzet redelijk tot voldoende
Een gedragen visie op inrichting en naleving van de interne beheersing lijkt nog te ontbreken
Onze aanpak is hoofdzakelijk gegevensgericht
16
Interne beheersing is voor verbetering vatbaar Zoals in onze managementletter 2019 uitvoerig is gerapporteerd constateren wij dat de gemeente Noordenveld, overigens net als veel andere overheidsorganisaties, de interne beheersing (nog) niet op het wenselijke niveau heeft. Dit betekent niet dat Noordenveld niet in control is, maar wel dat deze niet zichtbaar / aantoonbaar in de processen en systemen zit en dus de interne / externe controle hier niet op kan steunen. In onze visie zou de norm moeten zijn dat alle (significante) processen in opzet, bestaan en werking (inclusief IT) gedurende het gehele jaar goed werken en intern getoetst worden door VIC. Die norm kan er toe leiden dat uw gemeente beter in control is en eventuele risico’s eerder kan signaleren. Deze norm en dit niveau van interne beheersing vraagt echter wel de nodige inspanning en ambitie en de vraag is of en op welke termijn u deze wil / kan realiseren. Wij constateren dat de gemeente het belang van een adequate inrichting van de interne beheersing onderschrijft. Tegelijkertijd constateren wij ook dat er op dit vlak vooralsnog maar beperkt voortgang is gerealiseerd. De in eerdere managementletters gerapporteerde bevindingen zijn in belangrijke mate ook over 2020 nog van toepassing.
Wij gaan daarom graag met u in gesprek gegaan over uw ambities, met betrekking tot het verder verbeteren van de interne beheersing, zodat wij onze controleaanpak daarop kunnen aanpassen. Aangezien de resultaten hiervan geen impact meer zullen kunnen hebben op het verslagjaar 2020 zal onze controleaanpak (evenals over 2019) hoofdzakelijk gegevensgericht zal zijn. Effectiviteit van de processen In hoofdstuk 3.2 hebben wij een samenvatting gegeven van de effectiviteit van uw processen (voor zover relevant in relatie tot onze controle van de jaarrekening 2020). Op basis van onze uitgevoerde werkzaamheden komen wij tot de conclusie dat de beheersorganisatie van Noordenveld op dit vlak redelijk tot voldoende scoort. Daarbij hebben wij, in tegenstelling tot voorgaande jaren en in afwachting van de verdere uitwerking en concretisering van uw ambities ten aanzien van de interne beheersing (controle framework) niet opnieuw alle detailbevindingen opgenomen.
De samenvatting richt zich zoals uit de tabel blijkt op een 3-tal zaken: ▪ Opzet en bestaan AO/IB: zijn de werkprocessen inclusief de daarin opgenomen (handmatige) interne controles duidelijk beschreven en worden deze aantoonbaar door de organisatie uitgevoerd ▪ IT General Controls: zijn er adequate beheersmaatregelen getroffen die toezien op het voorkomen van onbeheerste wijzigingen in de gebruikte IT-systemen, op het voorkomen van ongeautoriseerde handelingen in de daarmee gevoerde geautomatiseerde administraties en het voorkomen danwel adequaat ondervangen van verstoringen in de gebruikte IT systemen. ▪ VIC: worden de verbijzonderde interne controle werkzaamheden door de VIC adequaat en volgens plan uitgevoerd. Het kan dus bijvoorbeeld zo zijn dat de opzet van de AO/IB goed is, maar dat de IT beheersmaatregelen deze teniet doen. Om voldoende vooraf ‘in control’ te zijn is het noodzakelijk om op al deze onderdelen minimaal een voldoende te scoren. Als dat niet lukt, dan leidt dit ertoe dat achteraf meer controles uitgevoerd moeten worden.
DASHBOARD
AANDACHTSPUNTEN
SIGNIFICANTE PROCESSEN
INFORMATIEBEVEILIGING
INTERNE CONTROLE
BIJLAGEN
3.2 Effectiviteit processen PROCES
OPZET EN BESTAAN AO/IB
ITGC’S
VIC
17
CONCLUSIE T.A.V. DE CONTROLEAANPAK
Planning & Control
Er is in opzet sprake van een adequaat functionerende planning & control cyclus
Inkopen & Aanbestedingen
In de procesgang wordt nog onvoldoende afgedwongen dat alle inkopen voldoen aan de vereisten van het inkoop-, en aanbestedingsbeleid en/of dat geborgd is dat er geen sprake is van wezenlijke wijzigingen. De pilot met de bestelmodule is nog niet verder uitgerold.
Personeel
Proces personeelskosten is adequaat, reproduceerbaarheid interne controles zijn aangescherpt.
Uitkeringen / participatiewet / Tozo
Proces uitkeringen is adequaat. Aandachtspunt is de IT-beheersing en de controle op de rechtmatigheid van de verstrekte Tozo uitkeringen.
Sociaal Domein (Jeugd/WMO)
Restrisico inzake geen zichtbare functiescheiding tav juridische/kwalitatieve toetsing wordt door de gemeente geaccepteerd. Aandachtspunt zijn de IT-beheersing en vaststelling prestatielevering.
Subsidies
Zichtbare, dwingende controles (rechtmatigheid toekenning, vaststelling) in het subsidieproces niet sluitend.
Belastingen
In het belastingproces is onvoldoende functiescheiding aanwezig, echter door controles achteraf wordt vastgesteld dat de opgelegde aanslagen juist en volledig zijn en daarmee is het proces adequaat.
Grondexploitatie
Er is sprake van een adequaat functionerende proces rondom de grondexploitaties, de VIC kijkt echter alleen naar juistheid van transacties en niet naar waardering.
Verbonden partijen
Beheersing van het proces is toereikend. Per jaareinde is het van belang om tijdig de jaarrekeningen van de verbonden partijen (zoals benoemd in de paragraaf verbonden partijen) te verkrijgen en deze te analyseren op de juiste verwerking van resulterende verplichtingen per ultimo boekjaar 2020 in de jaarrekening Noordenveld 2020.
proces is ontoereikend, meerdere bevindingen en aanbevelingen.
DASHBOARD
AANDACHTSPUNTEN
proces is toereikend, één of meerdere bevindingen resteren.
SIGNIFICANTE PROCESSEN
proces is adequaat
IT-BEHEERSING
Proces niet in scope / niet getest of niet van toepassing
INTERNE CONTROLE
BIJLAGEN
3.3 Detailbevindingen
hoog
18
IMPACT
KORTE OMSCHRIJVING DETAILBEVINDINGEN
3
2
1
1
Inkopen: Prestatielevering niet altijd gewaarborgd. De pilot met betrekking tot de bestelmodule is nog niet verder uitgerold
2
Inkopen: De rechtmatigheid van aanbestedingen niet structureel geborgd in het proces.
3
Verstrekte subsidies: ontbreken dwingend vier-ogen principe in zaaksyteem.
4
Sociaal Domein: zichtbaarheid kwaliteitstoetsing (gemeente Noordenveld heeft aangegeven het resulterende rest-risico te accepteren)
laag
4
laag
RISICO
hoog
Opvolging bevindingen managementletter 2019 De in bovenstaande figuur aangegeven bevindingen liggen in lijn met de bevindingen die op betreffende onderdelen ook in de managementletter 2019 zijn gerapporteerd. Blijkens het document “voortgang plan van aanpak managementletter 2019” d.d. 1 juni 2020 was de opvolging hiervan nog niet opgepakt, in het kader van onze interim controle hebben wij hier tevens nog geen voortgang geconstateerd.
Daarnaast hebben wij zoals in hoofdstuk 4.1 uiteen is gezet gekozen de IT bevindingen omtrent wijzigingen, autorisaties en getroffen continuïteitsmaatregelen hier niet opnieuw te rapporteren.
Ten opzichte van de managementletter zijn een 2-tal bevindingen niet opnieuw in de figuur opgenomen: ▪ Zichtbaarheid controles salarisadministratie: reproduceerbaarheid interne controles zijn aangescherpt, de bevinding is daarmee opgelost. ▪ Borging volledigheid verhuuropbrengsten: qua omvang zijn de verhuuropbrengsten over 2020 niet in scope voor onze controle 2020. Overigens zijn verbeteracties intern momenteel onderhanden. DASHBOARD
AANDACHTSPUNTEN
SIGNIFICANTE PROCESSEN
IT-BEHEERSING
INTERNE CONTROLE
BIJLAGEN
19
4. IT-beheersing 4.1 IT beheersing 4.2 Migratie X-Works
4.1 IT-beheersing
Wij beoordelen de betrouwbaarheid en continuïteit IT voor zover relevant voor de controle van de jaarrekening
20
IT-werkzaamheden en onze controlerende rol Ingevolge artikel 2:393, lid 4 BW, dient de accountant in zijn verslag aandacht te besteden aan de bevindingen die naar voren zijn gekomen uit de beoordeling van de automatiseringsomgeving wat betreft de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Wij benadrukken dat onze jaarrekeningcontrole gericht is op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en zich niet primair richt op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking voor de gemeente als geheel of van onderdelen daarvan. De IT-auditwerkzaamheden zijn geïntegreerd in de controleaanpak van de jaarrekening. Het inzicht in de betrouwbare werking van IT-systemen en applicaties en het gebruik daarvan door de organisatie, vormen een onderdeel van de kwaliteit van de interne beheersing en de administratieve organisatie. Algemene IT-beheersmaatregelen rond uw kritieke systemen leveren daarnaast een belangrijke bijdrage aan het mitigeren van de risico’s op onbeheerste wijzigingen, ongeautoriseerde handelingen en het optreden van verstoringen met impact op de gegevensverwerking.
Beoordeelde systemen: Key2Financiën X-Works Beaufort
In onze managementetter 2019 hebben wij uitgebreid gerapporteerd over de inrichting van de voor onze controle relevante IT beheersmaatregelen ten aanzien van onbeheerste wijzigingen, ongeautoriseerde handelingen en verstoringen rondom uw belangrijkste applicaties. In het kader van onze interim controle 2020 hebben wij in samenwerking met onze IT-auditors deze maatregelen opnieuw beoordeeld voor: ▪ Key2Financien ▪ X-Works ▪ Beaufort Geconstateerd is dat ten opzichte van 2019 vooralsnog slechts beperkt verbeteringen in de inrichting en uitvoering van de IT Beheersing zijn te constateren. Ook dit jaar zullen wij daarom niet steunen op de beheersmaatregelen in de applicaties en processen. Derhalve wordt over deze aspecten in deze managementletter ook niet opnieuw gerapporteerd. Op hoofdlijnen geldt dat voor 2020 nog dezelfde (of soortgelijke) bevindingen en aanbevelingen resteren als over 2019. Uit de gevoerde interviews hebben wij begrepen dat verbeteringen ten behoeve van de IT-beheersing veelal onderhanden zijn.
DASHBOARD
AANDACHTSPUNTEN
SIGNIFICANTE PROCESSEN
IT-BEHEERSING
INTERNE CONTROLE
BIJLAGEN
4.2 IT Beheersing – Migratie X-Works
Implementatie van Xworks voor 2020
Uitlijsten gebruikerslijsten tbv adequaat autorisatiebeheer nog te realiseren
21
Implementatie X-Works Voor 2020 de gemeente Noordenveld de systemen Suit4Sociaal Domein, Civision Samenlevingszaken vervangen door een nieuwe applicatie genaamd X-Works. De applicatie betreft een Software as a Service (SaaS)-applicatie welke als online dienst wordt aangeboden door leverancier Blinqt. Deze leverancier heeft op haar beurt de hosting van de applicatie uitbesteed aan een derde partij genaamd Tilaa. De gemeente Noordenveld is een van de eerste gemeenten in Nederland die gebruikt maakt van X-Works. Aangezien gebruik wordt gemaakt van een SaaS-applicatie valt een deel van het wijzigingsbeheerproces en continuïteitsproces onder verantwoordelijkheid van de leverancier. Het autorisatiebeheerproces valt onder verantwoordelijkheid van de gemeente. Vanuit de gemeente is het echter niet mogelijk om zelfstandig gebruikerslijsten uit te draaien waardoor de waarborging op de gewenste autorisatieinrichting belemmerd wordt. Geadviseerd wordt hierover op korte termijn met de leverancier in contact te treden teneinde te zorgen dat bedoelde functionaliteit zo spoedig mogelijk beschikbaar komt. Voor de jaarrekeningcontrole is de juistheid en volledigheid bij de dataconversie van (historische) gegevens van belang.
Teneinde vast te stellen dat de data van Suit4Sociaal Domein en Civision Samenlevingszaken op adequate wijze is overgezet naar X-works hebben wij het conversiedossier beoordeeld. Op basis van de ontvangen documentatie hebben wij het volgende vastgesteld:
Audit trail conversie ontoereikend
Aanvullende werkzaamheden voor de jaarrekening controle noodzakelijk
▪ Vanuit de leverancier Blinqt is in samenwerking met de gemeente een implementatieplan opgesteld. In dit plan zijn onder andere de uitgangspunten, doelen, risico’s en randvoorwaarden voor de implementatie geschetst. ▪ Op basis van de aangeleverde documentatie hebben wij onvoldoende inzicht kunnen verkrijgen in de data-inventarisatie waarbij geen uitgangspunten ten aanzien van historie en opschoning zijn vastgelegd. Daarnaast hebben wij geen data-mapping matrix kunnen vaststellen waarin de bronvelden (oude systemen) en doelvelden (nieuwe systemen) zijn vastgelegd. ▪ Op basis van het implementatieplan en go live plannen hebben wij vastgesteld dat diverse testwerkzaamheden zijn uitgevoerd door het projectteam in samenwerking met de leverancier. Een aantal van deze testwerkzaamheden zijn middels printscreens vastgelegd. Er is echter geen sprake geweest van een eenduidige testwijze en vastlegging waardoor wij achteraf niet aantoonbaar kunnen vaststellen door wie, wanneer en waarop testwerkzaamheden zijn uitgevoerd. Wij hebben vernomen dat geconstateerde fouten direct zijn hersteld, hiervan zijn geen verslagen van gemaakt. De formele goedkeuring voor go-live is mondeling in het projectteam en stuurgroep besproken en niet formeel vastgelegd. Gezien de bovenstaande bevindingen adviseren wij alsnog een onafhankelijke toets / audit te doen op deze migratie.
Als gevolg van bovenstaande tekortkomingen zijn in het kader van de controle van de jaarrekening 2020 aanvullende controle werkzaamheden noodzakelijk om de betrouwbaarheid van de administratie 2020 (integriteit geconverteerde databestanden) vast te kunnen stellen.
DASHBOARD
AANDACHTSPUNTEN
SIGNIFICANTE PROCESSEN
IT-BEHEERSING
INTERNE CONTROLE
BIJLAGEN
22
5. Verbijzonderde Interne Controle A
Detailbevindingen IT
5.1 Verbijzonderde Interne Controle (1/2)
23
Verbijzonderde Interne Controle en BADO notitie In de management letter van voorgaand jaar zijn wij ingegaan op de bestaande inrichting van de Verbijzonderde Interne Controle bij de gemeente Noordenveld en de relatie tot de jaarrekeningcontrole. De commissie Bedrijfsvoering Auditing Decentrale Overheden heeft op 14 januari 2019 een notitie uitgebracht met als doel een handreiking te bieden aan decentrale overheden ten aanzien van de inrichting van de verbijzonderde interne controle en de mogelijkheden voor de accountant om hiervan gebruik te kunnen maken. Samenvattend worden in de notitie vier varianten beschreven: 1. de VIC als instrument om de aanlevering van stukken aan de accountant te verbeteren; 2. de VIC als onderdeel van het interne beheersingskader om toezicht te houden op de uitvoering van interne beheersingsmaatregelen; 3. de VIC als interne beheersingsmaatregel, waarop de accountant kan steunen bij zijn organisatiegerichte werkzaamheden; 4. de VIC als interne auditfunctie (IAF, zoals bedoeld in Standaard 610). 1. Aanlevering stukken Allereerst kan de VIC behulpzaam zijn bij het verzamelen van allerhande gegevens en onderliggende stukken, die nodig zijn voor de controle door de accountant. Door bijvoorbeeld tijdig een kwaliteitstoets uit te voeren op de volledigheid van de stukken, kan een positieve invloed worden uitgeoefend op de doorlooptijd van de controle.
Voorts kan een goede aanlevering van stukken, een bijdrage leveren aan de efficiency van de accountantscontrole. 2. Interne beheersingskader In deze situatie gebruikt de accountant de VIC als één van de belangrijke informatiebronnen om kennis te verkrijgen van de organisatie en zo richting te geven aan zijn controle. Op deze wijze worden risico’s geïdentificeerd en ingeschat, om een basis voor het opzetten en uitvoeren van verdere controlewerkzaamheden te verkrijgen. De accountant zal in deze situatie kennisnemen van de geaccordeerde jaarplannen van de VIC en de werkzaamheden en de bevindingen van de VIC. 3. De VIC als interne beheersingsmaatregel, waarop de accountant kan steunen bij zijn organisatiegerichte werkzaamheden De derde variant is de situatie waarin de accountant kan en wil steunen, op de interne beheersingsmaatregelen van de decentrale overheid. De VIC omvat interne beheersingsmaatregelen, die de accountant kan toetsen in het kader van zijn organisatie- en procesgerichte werkzaamheden. 4. De VIC als interne auditfunctie In deze situatie concludeert de accountant op basis van zijn werkzaamheden, dat de VIC voldoet aan de eisen die Standaard 610 bevat voor de interne auditfunctie (IAF: zie de paragraaf over de drie verdedigingslinies).
Dit veronderstelt het volgende: ▪ dat de organisatorische positie en relevante beleidslijnen alsmede procedures van de interne auditfunctie op adequate wijze de objectiviteit van de interne auditors ondersteunen; ▪ het competentieniveau van de interne auditfunctie gewaarborgd is; ▪ dat binnen de interne auditfunctie een systematische en gedisciplineerde benadering gehanteerd wordt, inclusief de kwaliteitsbeheersing.
DASHBOARD
AANDACHTSPUNTEN
SIGNIFICANTE PROCESSEN
IT-BEHEERSING
INTERNE CONTROLE
BIJLAGEN
5.1 Verbijzonderde Interne Controle (2/2)
24
Zoals ook uit onze managementletter 2019 volgt kwalificeert de VIC van de gemeente Noordenveld in categorie 1 en deels 2 (het voorbereiden van aanlevering aan de accountant en het toezicht houden op de uitvoering van interne beheersingsmaatregelen). Ofschoon wij samen met de gemeente Noordenveld concluderen wij dat het op niet realistisch om te voldoen aan de eisen van de COS 610 (categorie 4) c.q. dit ook op termijn niet het streven is / moet zijn, is een verdere ontwikkeling van de VIC in het licht van de aanstaande rechtmatigheidsverantwoording door het college wel noodzakelijk. Voor een goede invulling hiervan is een opschaling naar categorie 3 minimaal noodzakelijk. Alleen dan ontstaat er immers een VIC die op grond van expliciete afwegingen en risico inschattingen op basis van voldoende eigen werkzaamheden kan komen tot een zelfstandige rapportage en oordeelsvorming richting het College. Voor het College is dit dan de basis waarop zij tot haar rechtmatigheidsverantwoording kan komen.
DASHBOARD
AANDACHTSPUNTEN
SIGNIFICANTE PROCESSEN
IT-BEHEERSING
INTERNE CONTROLE
BIJLAGEN