CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

5. Participatieplan zonnepark Zuidvelde

Oordeelsvormende vergadering 25 januari 2023, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Aanvragen omgevingsvergunningen zonnepark cluster Zuidvelde24.070 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

Een belangrijk onderdeel hierin is het participatieproces met u als omwonenden. Een ander belangrijk onderdeel is het ontwerpproces zijn de gesprekken met natuurorganisaties zoals Natuurmonumenten, Agrarische Natuur Drenthe en Kenniscentrum Akkervogels. Vanuit hun expertise kunnen zij input geven over de landschappelijke inpassing en de koppelkansen voor de natuur en ecologie. Dit is een belangrijke eis vanuit de gemeente. Over dit proces willen wij omwonenden ook graag informeren. Waarom worden er drie aparte vergunningen aangevraagd en niet gewoon één? In Zuidvelde zijn er drie ontwikkelende partijen, die door de gemeente zijn verzocht om samen te werken bij de totstandkoming van drie projecten die samen het zonnepark Zuidvelde vormen. Dit bijvoorbeeld zodat u niet door drie verschillende partijen benaderd wordt, maar ook zodat het een geheel vormt en niet drie ‘losse’ delen zijn. Naast één samenhangend landschapsplan, werken de drie verschillende initiatiefnemers ook samen aan de benodigde documenten en onderzoeken voor de uiteindelijke vergunningsprocedure. Een zonneparkproject kan uiteindelijk niet gerealiseerd worden zonder SDE++ subsidie. Voor een SDE-aanvraag is een vergunning nodig.

Dit zonnepark initiatief zijn wel uiteindelijk drie projecten en dus zijn er drie omgevingsvergunningen nodig, want verschillende initiatiefnemers, grondeigenaren, percelen, bijbehorende financiering, etc. Omwonenden in het gebied krijgen het bij de gemeente niet voor elkaar om bijvoorbeeld een schuur of bijgebouw aan te leggen, maar zo’n groot zonnepark kan wel? Logischerwijs gaan de initiatiefnemers van het zonnepark in Zuidvelde niet over bestemmingsplannen in de gemeente Noordenveld of over de keuzes die de gemeente hierin maakt. Zoals bekend is er door de gemeente het beleidskader “Energieprojecten in het landschap” vastgesteld. Door vaststelling van dit beleidskader ontstaan er nieuwe mogelijkheden voor zonnepark-initiatieven. Wel begrijpen wij dat dit voor omwonenden wat dubbel kan aanvoelen. Wij zullen dit daarom meenemen richting onze communicatie met de gemeente. PAGINA 47

PARTICIPATIEVERSLAG

Ik maak mij grote zorgen over de beoogde nieuwe natuurwaarden van het zonnepark en de mogelijke effecten die dit heeft voor de voortzetting van mijn (melkvee)bedrijf. Één van de stellingen in de Mentimeter was of nieuwe natuurontwikkeling uit het zonnepark moet blijven, ook na de looptijd van het zonnepark, of dat alles terug moet naar landbouwgrond. Wij begrijpen uit onze gesprekken met grondeigenaren namelijk dat dit niet voor iedereen gewenst is. Voor een aangrenzend melkveehouder in het gebied zou dit zomaar gevolgen kunnen hebben. Wij begrijpen deze zorgen. Dit is ook een onderdeel wat wij zullen meenemen in onze gesprekken met zowel de gemeente als de natuurorganisaties. Een aantal vragen, bijvoorbeeld over het hoe het zit met zon-op-dak in relatie tot zon-op-land, komt vaker terug. Wij verwijzen u dan ook graag naar de verslagen en beantwoording van deze en andere vragen zoals eerder gesteld in de chat. Deze documenten zijn te vinden via de website van de energiecoöperatie: https://www.noordseveld.nl/zonnepark-zuidvelde/. Documenten Zowel de gehele presentatie, het landschappelijk ontwerp, de uitkomsten van de peiling en andere relevante informatie zijn te vinden op de website van Energiecoöperatie Noordseveld via: http://www.noordseveld.nl/zonnepark-zuidvelde/. Documenten zijn ook op te vragen door een e-mail te sturen naar info@noordseveld.nl.

Uw wensen, vragen en suggesties Na de eerste en tweede informatiebijeenkomst zijn wij met uw input en de input van andere belanghebbenden aan de slag gegaan. Aan het einde van de presentatie van deze derde informatiebijeenkomst is bij omwonenden aangegeven om voor dinsdag 16 maart a.s. hun wensen, vragen en suggesties over het landschappelijk ontwerp per e-mail te versturen aan info@noordseveld.nl. De input werken wij dan in het definitieve ontwerp. Zoals aangegeven zijn wij voornemens om in maart te starten met de aanvraag voor de omgevingsvergunning. Wij zullen u tegen die tijd per brief informeren over het definitieve ontwerp en de belangrijke data. Ook zullen wij een brochure maken met alle relevante informatie over het zonnepark in Zuidvelde. Vervolgbijeenkomst voor geïnteresseerden zon-op-dak Vanuit de ontvangen reacties maken wij op dat er bij een aantal omwonenden interesse is voor zonnepanelen op daken. Voor deze omwonenden willen wij graag de komende periode een vervolgbijeenkomst organiseren. Bent of kent u iemand die plannen voor eigen zonnepanelen heeft? Geïnteresseerden voor deze bijeenkomst kunnen zich bij ons aanmelden door een e-mail te sturen aan info@noordseveld.nl.

PAGINA 48

PARTICIPATIEVERSLAG

Mocht u verdere vragen over dit verslag of over de afgelopen informatiebijeenkomst hebben, dan horen wij dat natuurlijk graag.

PAGINA 49

PARTICIPATIEVERSLAG

BIJLAGE 4: Verslag overleg kernteam Zonnepark Zuidvelde Verslag overleg kernteam – ontwikkelaars – gemeente Datum: 1 april 2021 via Teams Aanwezig: Kernteam: , , en Energiecoöperatie Noordseveld: Jeroen Niezen Ontwikkelaars: Wouter Guliker (Chint Solar), René Hendriks (TPSolar), Bart Janssen (Ankehaar Solar) Gemeente: Kennismaking De deelnemers aan de bespreking stellen zich kort voor. Het kernteam geeft aan ondersteund te worden door 12 buurtgenoten. Presentatie uitslag enquête presenteert voorlopige uitslagen van enquête. De individuele reacties zijn nog niet verwerkt. Er hebben 98 mensen gereageerd op de enquête, die is verspreid in hetzelfde plangebied dat voor de bewonersparticipatie is gebruikt. In de enquête is gevraagd naar de gewenste omvang van het zonnepark: 7% ziet het plan in de gepresenteerde vorm zitten, 33% wil helemaal geen zonnepark. De overige 60% ziet liever een kleiner zonnepark in de orde grootte tussen 15 en 60 Ha. Op navraag naar de motivatie van de bewoners die de enquête hebben ingevuld voor een kleiner zonnepark, geeft het kernteam aan dat daar verschillende argumenten aan ten grondslag liggen: • Doorzicht van de Asserstraat naar Peest en Zeijerveld v.v.

(met name in de winter) behouden • Reeën moeten kunnen passeren • Het past niet in het landschap • Geen landbouwgrond opofferen aan zonneparken • Eerst moeten alle daken belegd worden met zonnepalen • Aanleg van natuur beperkt de ontwikkeling van de landbouw in de toekomst Het kernteam gaat voor een alternatief plan, dat: • Past in de omgeving • Voordelen biedt voor de bewoners in de omgeving • Maximaal 15 Ha groot is • De panelen zo laag mogelijk zijn • Op breder draagvlak kan rekenen Reactie ontwikkelaars Het klopt dat het verdwijnen van een aantal doorzichten de belangrijkste consequentie is van de komst van het zonnepark.

PAGINA 50

PARTICIPATIEVERSLAG

Reeën kunnen tussen beide parken migreren, en krijgen veel meer leefruimte in de randzones langs de parken. Bloemrijk grasland is een ideaal biotoop voor reeën in combinatie met struwelen voor dekking, waardoor de omstandigheden voor reeën sterk verbeteren. De keuze voor deze locatie op landbouwgrond is primair gemaakt door de gemeente. Deze locatie kent vele gunstige eigenschappen die dit motiveren. Bovendien blijft de landbouwfunctie intact. Mocht het zonnepark weer worden afgebroken na 25 jaar dan keert de landbouw weer terug. Het reageren op een alternatief dat dermate veel kleiner is dan wat nu wordt ontwikkeld is een lastige. Te meer daar het gaat om drie afzonderlijke projecten die alle drie groter zijn de aangegeven 15 Ha en alle drie toestemming van de gemeente hebben gekregen om tot ontwikkeling te brengen. Van de ontwikkelaars mag niet verwacht worden om hier onderling in tot afstemming te komen. De ontwikkelaars zijn bovendien van mening dat de enorme weidsheid van het gebied een groot park juist uitstekend toelaat, te meer daar de afstand tot woningen bijna overal groter dan 500 m is en op deze manier heel goed invulling kan worden gegeven aan het aan het gezicht onttrekken van het park en aan de natuurdoelen, met name voor akkervogels. Als de panelen lager gemaakt worden dan is er veel minder leefruimte voor natuur en dieren binnen de zonnevelden.

Bovendien zal het geringe verschil in hoogte dat bepleit wordt binnen een jaar verdwijnen achter de snel groeiende struwelen. Lagere paneelhoogte is daarom een te grote achteruitgang van de kwaliteit van natuur binnen de zonnevelden. Energiecoöperatie Noordseveld en de ontwikkelaars zijn het er met het kernteam over eens dat zon op dak moet. De potentie voor zon-op-dak dekt echter lang de opgave niet, en er is bovendien moeiolijk op te sturen. Het rapport van Overmorgen en scan van de directe omgeving van Zuidvelde door Energiecoöperatie Noordseveld laten dit duidelijk zien. Zon-op-dak is bovendien al onderdeel van de RES opgave, en moet dus ten allen tijde naast de zonnepark ontwikkeling plaatsvinden. Discussie In de discussie die volgt over met name het doorzicht geven alle partijen aan dat het lastig is om hierin keuzes te maken. Voor het kernteam geldt dat ze het een opgave vinden van de ontwikkelaars, voor de ontwikkelaars geldt dat ze het om de hierboven genoemde redenen niet zelf kunnen bepalen, en het ver strekkende alternatief dat wordt aangedragen niet realistisch vinden, omdat dan een aansluiting on betaalbaar wordt. uit Zeijerveld denkt dat er geen lusten zijn buiten Noordenveld.

ECN geeft aan dat de inwoners in Zeijerveld precies dezelfde voordelen hebben als de andere inwoners: ze kunnen delen in het omgevingsfonds, kunnen mee-investeren in het zonnepark en kunnen lid worden van Energiecoöperatie Noordseveld. Het enige verschil is dat Energiecoöperatie Noordseveld geen projecten uitvoert buiten de gemeentegrenzen van Noordenveld, maar die taak wordt in de gemeente Assen uitgevoerd door Energiecoöperatie Duurzaam Assen. De gemeente geeft een toelichting op de gekozen procedure, en legt uit wat de verschillen, vooren nadelen zijn in vergelijking tot een bestemmingsplanprocedure. Die zijn relatief klein, met als voordeel van de gekozen procedure dat de bestemming van de grond niet wijzigt. De ontwikkelaars nemen de enquête resultaten mee en gaan zich beraden op welke wijze ze nog aan de wensen van het kernteam tegemoet kunnen komen.

PAGINA 51

PARTICIPATIEVERSLAG

Het kernteam wil de enquête resultaten nog niet delen, omdat ze er eerst mee naar de pers en de gemeenteraad willen.

PAGINA 52

PARTICIPATIEVERSLAG

BIJLAGE 5: Ontwerpsessies met natuurorganisaties Ontwerpsessie 18 februari 2021

TPSolar, Chint Solar, Ankehaar Solar, Natuurmonumenten en Agrarische Natuur Drenthe

Bespreekdocument: Versie van landschappelijk ontwerp zoals deze ook is gepresenteerd aan omwonenden tijdens de tweede digitale informatiebijeenkomst op 15 februari 2021. Reactie Natuurmonumenten: •

• • • • •

•

Goed uitgedacht plan met verschillende maatregelen. Het zonnepark moet wel echt een grote “plus” hebben, daar moet met het huidige ontwerp nog wel een slag in gemaakt worden. De verbinding tussen de bospercelen wordt gewaardeerd, maar deze kan nog wel wat breder. Het liefst in de vorm van een kleine bosstrook. Het idee van open ruimte moet gehandhaafd worden ondanks de komst van een zonnepark. Belangrijk is om niet alleen binnen het zonnepark zelf, maar ook daarbuiten te kijken naar verbindingen en het creëren van nieuwe natuur. De ree moet zich kunnen bewegen door het gebied, geen grote barrières. Toevoegen of het herstellen van een ven is altijd een goed idee. Akkervogels zijn hier het meest van belang. Als je je richt op de patrijs, dan profiteren andere soorten ook. Laat je plan toetsen door het Kenniscentrum Akkervogels – Grauwe Kiekendief. Zij kunnen goed inschatten of het beter is om bijvoorbeeld meerdere kleinere haagjes te creëren in plaats van één grote.

Reactie Agrarische Natuur Drenthe: •

•

• •

Het ontwerp ziet er in eerste instantie goed uit. Op deze wijze inderdaad meer mogelijkheden voor foerageer-, broed- en voedselmogelijkheden voor de akkervogels. Akkervogels zijn belangrijk hier, richt je op de patrijzen in het gebied en probeer predatoren buiten te houden. Betrek het Kenniscentrum Akkervogels bij het ontwerp. Voor de das moeten er voldoende rust, voedsel en doorgangen zijn. Zorg daarom in ieder geval voor een brede verbinding tussen de bosgebiedjes. Kijk nog een keer kritisch naar de randen van het plangebied, is 25 meter breed genoeg?

PAGINA 53

PARTICIPATIEVERSLAG

• •

Monitoring is belangrijk. Gebruik de ecologische stand van zaken vanuit kennis van de Provincie. Controleer je mengsel kruidenrijk grasland, geen exotische soorten, alleen inheemse soorten.

Wijzigingen m.b.t. ontwerp Zonnepark Zuidvelde: • • • • •

•

•

•

Contact leggen met Grauwe Kiekendief - Kenniscentrum Akkervogels (GKA). Hen vanaf nu ook uitnodigen om mee te denken met het landschappelijk ontwerp. Verbinding tussen de bospercelen bij noordzijde plangebied TPSolar is verbreed, i.p.v. 25 meter is deze 40 meter geworden. In beheerplan juiste mengsel kruidenrijk grasland opgenomen. Randen plangebied Zonnepark Zuidvelde verbreed naar meer dan 25 meter. Het bos bij Huis ter Heide wordt verbonden met het bos bij Peest. Via de tussengelegen bosjes en vennetjes van Natuurmonumenten en het bosje aan de Veldweg. Dit is een lengte van meer dan 3,5 kilometer. Dit dient als groene corridor voor soorten zoals de ree en de das. Natuurmonumenten had de wens om het vennetje te herstellen. Het is hen de afgelopen jaren niet gelukt om dit met de grondeigenaar voor elkaar te krijgen. Het is ons helaas ook niet gelukt. Buiten het plangebied gekeken naar extra natuur maatregelen: keverbanken en struweel rondom plangebied heen, in zuidelijk deel akkerranden tegen westzijde plangebied aan van 2,6 hectare, herstelde bomenrij bij stallen en plangebied Ankehaar Solar, nieuwe ven van 1,5 hectare bij oostzijde TPSolar. Kijken naar oplossingen om predatoren buiten te houden door nogmaals kritisch naar de plaatsing van het hekwerk te kijken (onderwerp ook voor gesprekken met GKA).

Ontwerpsessie 25 februari 2021

TPSolar, Chint Solar, Ankehaar Solar, Natuurmonumenten, Agrarische Natuur Drenthe en GKA. Gemeente ook aanwezig. Provincie wel uitgenodigd, maar afwezig.

Bespreekdocument: Presentatie gegeven door GKA over het Ankehaarveld als een potentieel ‘goed’ akkervogelgebied in relatie tot het beoogde Zonnepark Zuidvelde.

PAGINA 54

PARTICIPATIEVERSLAG

•

• • • •

• • • •

• •

Eerste reactie GKA op initiatief Zonnepark Zuidvelde: In 2009 door Provincie een scan uitgevoerd voor kansrijke gebieden. Het zoekgebied in Zuidvelde is ooit als potentieel ‘goed’ gebied uit de bus gekomen voor akkervogels. Op basis van die beoordeling is er door Agrarisch Natuur Drenthe (AND) een beheerplan opgesteld met monitoring en tellingen van de vogels. Het Ankehaarveld ligt onder het gemiddelde van de provincie Drenthe qua akkervogels. De veldleeuwerik is met een opmars bezig in het gebied. De patrijs en veldleeuwerik zijn bovengemiddeld vertegenwoordigd. Een zonnepark legt druk op de schaarste ruimte. Inrichting is dus heel belangrijk. Aantal soorten kan afnemen, maar de randen bieden weer habitat voor andere soorten. Richt randzone in voor akkervogels. Aanbeveling 1: ontwikkel alleen ecologische ingerichte zonneparken in gebieden voor de akkervogels. Aanbeveling 2: kies voor een ecologische inrichting. Oost-west opstelling heeft een negatievere impact dan een zuid opstelling voor de vogels, vanwege de ruimte tussen de panelen. Zoek naar een combinatie van ecologie en energie opwek. Houtwallen en bomen zijn voor veel akkervogelsoorten geen goede optie. Alleen lage beplanting, bijvoorbeeld struweel. Je hebt brede randen nodig, ongeveer 50 meter. De 25 meter in jullie plan is al heel wat. De aanleg van keverbanken kan een meerwaarde zijn voor patrijzen.

Een hek om predatoren tegen te houden heeft meer de voorkeur voor akkervogels, zodat je een beschermd gebied krijgt. Akkervogels binnen het hek en de dassen buiten het hek. Wil je akkervogels bedienen moet je ongeveer 10% van je grond ervoor gebruiken. Met het oog op het beheer: geen schapenbegrazing in de periode van 1 apr tot 15 aug. Geen schapen in het broedseizoen. Dan ook niet maaien. Je hebt tijd nodig om mooie vegetatie te ontwikkelen. De grond verschralen.

Wijzigingen m.b.t. ontwerp Zonnepark Zuidvelde: • •

•

•

Chint Solar beoogde oost-west opstelling gewijzigd naar een zuid opstelling. TPSolar en Ankehaar Solar hanteerden al een zuid opstelling. De te herstellen houtwal/bomenrij die vanuit de stallen van Ankehaar Solar door het plangebied heen liep, is in het plangebied zelf veranderd naar een open ruimte voor de akkervogels. De bomenrij buiten het plangebied zal wel nog steeds hersteld worden (circa 38 bomen). Beoogde vennetje van 1,5 hectare bij oostzijde TPSolar veranderd in een bloemrijke akker. Patrijzen houden niet van nattigheid, liever ook hier geen hoog opgaande beplanting. Randzone inrichten met het oog op de akkervogels. Randen gehele plangebied verbreed, westzijde noordelijk deel randen van 40 meter breed, westzijde zuidelijk deel randen van 85 tot 45 meter breed.

PAGINA 55

PARTICIPATIEVERSLAG

•

•

•

•

Nadruk op de randen van het plangebied: 6.800 m² aan keverbanken in noordelijk deel en 4.500 m² aan keverbanken in zuidelijk deel. Daarnaast 8.900 m² aan struweel in noordelijk deel en 8.250 m² aan struweel in zuidelijk deel. In beheerplan toevoegen dat er geen schapenbegrazing moet plaatsvinden in de periode van 1 april tot 15 augustus. Ook het belang van het verschralen van de bodem opgenomen. 10% inrichten voor akkervogels, zou neerkomen op ongeveer 14 hectare. Met het huidige ontwerp wordt aan deze wens ruim voldaan door de verschillende open ruimtes met bloemrijk glasland, bloemrijke akkers, struweel en keverbanken. De ruimtes tussen de rijen zijn hierin nog niet meegenomen. Meenemen voor vervolg overleggen en het aanpassen van de tekeningen: plaatsing hekwerk naar de randen, om een afgesloten gebied voor akkervogels te creëren waar predatoren niet bij kunnen.

Ontwerpsessie 4 maart 2021

TPSolar, Chint Solar, Ankehaar Solar, Natuurmonumenten, Agrarische Natuur Drenthe (afwezig), GKA, Gemeente en Provincie.

Bespreekdocument: Versie van landschappelijk ontwerp zoals deze ook is gepresenteerd aan omwonenden tijdens de derde digitale informatiebijeenkomst op 1 maart 2021. Reactie GKA: •

• • •

•

Ziet in het ontwerp terug komen dat de wensen ten aanzien van de akkervogels vooral buiten het zonnepark genomen zijn bijvoorbeeld in de vorm van extra brede randen, boomvormers weg, etc. De maatregelen binnen het zonnepark zijn nog wat minder duidelijk. Hoopte dat er ook was gezocht naar ruimte tussen de panelenrijen, dat mist hij nu nog in het ontwerp. De akkervogels hebben echt nog wat extra’s nodig. Extra inspanning nodig binnen het park. Zonneparken moeten uitgaan van koppeldoelen. Tussenruimtes van bijvoorbeeld 5 meter bij kerngedeelte en dan een wat intensievere opstelling bij de plekken die minder gunstig zijn voor de akkervogels (vooral nabij opgaande beplanting/houwallen). Zo kan dit zonnepark iets toevoegen welke de andere zonneparken niet hebben. De randen kunnen wat minder breed zijn als de ruimte in het park dan wat groter wordt. PAGINA 56

PARTICIPATIEVERSLAG

Reactie Natuurmonumenten: •

• • •

• •

Voor ons staan de huidige waarden van het gebied centraal. Deze waarden dienen erop vooruit te gaan of minimaal aanwezig te blijven in het gebied zonder achteruitgang. Samenvattend kan gesteld worden dat het huidige plan (nog) niet voorziet in het behoud van een duurzame populatie akkervogels binnen het park. De landschapsstructuren worden momenteel wel versterkt door de aanwezige bosjes d.m.v. houtwallen met elkaar te verbinden. Ten opzichte van het eerste plan zijn de nodige verbeteringen doorgevoerd, maar die concentreren zich momenteel op de randen van het park. De openheid van het landschap gaat binnen het park grotendeels verloren. Ook de omvang van het park zorgt voor een moeilijke inpassing. Eens met GKA dat er ook gekeken moeten worden naar de ruimtes in het zonnepark en het variëren in rijenafstanden. Natuur en Milieu federatie Drenthe moet ook meengenomen worden in de voortgang van dit ontwerp.

Wijzigingen m.b.t. ontwerp Zonnepark Zuidvelde: •

• •

•

Vervolg overleggen inzake ontwerp rechtstreeks tussen René Hendriks (namens initiatiefnemers) en (namens GKA) i.v.m. expertise op het gebied van akkervogels. Uitgangspunt voor deze overleggen is om te komen tot een inrichting/ontwerp met combinatie van ecologie en energie opwek. GKA gaat naar het plangebied kijken en aangeven welke deel zij hierin ziet als “kerngebied”, waar de rijafstanden aangepast moet worden en waar een extensievere opstelling mogelijk is. Hoofdthema’s voor wijzigingen in het ontwerp: opzoek naar ruimtes binnen het zonnepark zelf en het ‘spelen’ met rijafstanden. Coöperatieve ontwikkelaar Bronnen VanOns (onderdeel van Natuur en Milieu federatie Groningen en welke werkt in opdracht van de Energiecoöperatie Noordseveld) heeft contact gelegd met Natuur en Milieu federatie Drenthe. Zij zijn bij bijgesproken over het ontwerp- en het participatieproces in Zuidvelde. Gaven aan lokaal eigendom belangrijk te vinden, maar ook de verhouding van 50% bedekt en 50% onbedekt. Gaven ook aan een reeënpassage belangrijk te vinden. De organisatie ging inzake dit punt weer overleggen met de andere betrokken natuurorganisaties. Reactie GKA: de das en ree zijn ook belangrijk, maar het Ankehaarveld is aangewezen als potentieel ‘goed’ akkervogel gebied. Bij het ontwerp zal daarom de focus vooral moeten liggen op de akkervogels en minder op de das en de ree.

PAGINA 57

PARTICIPATIEVERSLAG

Ontwerpsessie 16 maart 2021 TPSolar (namens initiatiefnemers) en GKA.

Bespreekdocument: Ontwerpvoorstel van GKA in relatie tot het landschappelijk ontwerp van Zonnepark Zuidvelde. Reactie/ontwerpvoorstel GKA: •

Zowel in het noordelijk deel (Chint) als in het zuidelijk deel (TPSolar/Ankehaar Solar) een kerngebied voor akkervogels creëren. Dit kerngebied vormt het centrum van de open ruimte op het Ankehaarveld. In dit kerngebied een gedeelte van 200 meter breed hanteren met een panelenrij afstand van 10 meter. De rest van het kerngebied hanteren met een panelenrij afstand van 5 meter.

•

Op de overige delen in het noordelijke en het zuidelijke deel zijn plekken waarin een zonnepark gangbaar is (veelal dichtbij opgaande structuren zoals bosjes en houtwallen, welke niet gunstig zijn voor akkervogels).

•

Voor wat betreft de inrichtingsmaatregelen buiten het park is naar ons idee een goed voorstel gedaan. Er wordt ingezet op brede randen met daarop de aanplant van struwelen. Vermeden moet worden dat de randen corridors vormen voor roofvijanden waarin (broedende) akkervogels kwetsbaar zijn. Inzet van brede randen helpen hierbij en de aanplant of ontwikkeling van bomen in deze randzones moet worden voorkomen.

Wijzigingen m.b.t. ontwerp Zonnepark Zuidvelde: •

•

In zowel het noordelijk als zuidelijk deel is er een gedeelte ingericht als kerngebied voor akkervogels. Een rijafstand van 10 meter is technisch gezien onmogelijk om te realiseren. Daarnaast moet het zonnepark ook nog financieel haalbaar zijn. Er is daarom gekozen om op de aangewezen kerngebieden helemaal geen zonnepanelen te situeren. Deze open stukken land zijn om deze reden 100 meter breed geworden. Een goed initiatief voor 200 meter met panelenrijen met 10 meter afstand, want in deze vorm is er helemaal geen bebouwing. Dit sluit ook aan op de wens dat het voor akkervogels het beste is als er open ruimtes/akkers worden gecreëerd zonder enige bebouwing. o Bij Chint is dit open kerngebied circa 3,6 hectare groot. o TPSolar/Ankehaar Solar is dit kerngebied circa 4,6 hectare groot. Aan oostzijde TPSolar ook nog de open akker van 2 hectare die aansluit op het aangewezen kerngebied en op het Ankehaarveld. Omdat er aan de ene kant een gasleiding schuin door het plangebied van Chint loopt en daarnaast nog een belangrijke watergang recht door het plangebied, is het

PAGINA 58

PARTICIPATIEVERSLAG

•

•

lastig om hier een open ruimte van 100 meter te creëren. Nabij het kerngebied is deze open ruimte daarom 65 meter breed. De panelenrij afstanden zullen worden verbreed zodat deze rondom de open akkers van het aangewezen kerngebied kunnen dienen als “lokgebieden” voor de akkervogels. Dit ook omdat de patrijs naast open akkers, ook baat heeft bij rand- en overgangssituaties. o Bij Chint op ongeveer 13 hectare een rijafstand van 4 meter afstand wordt gehanteerd. o Bij TPSolar en Ankehaar Solar wordt er op ongeveer 10 hectare een aantal rijen met 5 meter afstand (het dichtste bij het kerngebied) en een aantal rijen met 3,5 meter afstand gehanteerd. Gevraagd of open staat voor een werkbezoek aan de locatie met de initiatiefnemers. Wegens drukte en bekendheid met het gebied, heeft dit werkbezoek vooralsnog niet plaatsgevonden.

Ontwerpsessie 31 maart 2021

TPSolar (namens initiatiefnemers) en Grauwe Kiekendief Kenniscentrum Akkervogels (GKA).

Bespreekdocument: Versie van landschappelijk ontwerp met open ruimtes en aangepaste panelenrij afstanden als reactie op ontwerpvoorstel GKA. Reactie GKA voorgaand per e-mail over aangepaste tekeningen: • •

•

Enthousiast over de mogelijkheid om in plaats van een 10 meter interval, delen volledig vrij te stellen van zonnepanelen. De voor akkervogels gewenste maatvoering nog niet vertaald in het ontwerp, waardoor het aan 'ecologische kracht' heeft ingeleverd. En wat ons betreft te veel heeft ingeleverd. Zo zien we dat de oppervlakte met een extensieve paneel opstelling is gereduceerd en dat in plaats daarvan, aansluitend op het paneelvrije deel, meteen begonnen wordt met een intensieve paneelopstelling. Verhoudingen zijn niet helemaal helder, niet alleen in oppervlaktes, maar in lengte en breedte in meters. Zonder inzicht in de gebruikte maatvoering, we op dit moment niet tot een goede beoordeling van de plannen kunnen komen.

Reactie GKA tijdens overleg: •

Voor de patrijs zijn wij er zo goed als. Eerste aanzet is interessant, vanuit de bewoners en akkervogels een stap in de goede richting. Mijn gevoel zegt echter dat wij er nog niet helemaal zijn. PAGINA 59

PARTICIPATIEVERSLAG

•

•

•

Bij noordelijk en zuidelijk deel ongeveer 30 hectare met aanpassing met 10 meter rijafstand en 5 meter rij afstand. (NB: In het ontwerp dit deel van het plangebied nu ongeveer 18 á 20 hectare, maar wel nog met toevoeging dat een aantal hectare geheel open blijft). Noordelijk deel: 1. Kijk of je bij het meest noordelijke stuk van de gasleiding die 65 meter nog kan vergroten aan de linkerzijde. 2. Kijk of er toch niet een x aantal rijen met 5 meter afstand gemaakt kan worden in het linker stuk naast de gasleiding. 3. Het hekwerk aan de onderzijde aan de buitenkant van het perceel zodat de open ruimte niet bereikt kan worden door roofdieren. 4. Onderzoeken of het struweel van noord naar zuid aan de linkerzijde aan de buitenkant geplaatst kan worden. Dus eerst struweel en dan het stuk kruidenrijk gras/keverbanken. Zuidelijk deel: 1. Hekwerk rond de openzone niet toegankelijk maken voor roofdieren. 2. Vanaf de open ruimte richting het stuk van Ankehaar Solar ook rijen met meer afstand net zoals aan de bovenzijde van de open ruimte gedaan is. 3. Nog meer rijen met 3,5 meter afstand onderzoeken op het stuk van TPSolar. 4. Onderzoeken of het struweel van noord naar zuid aan de linkerzijde aan de buitenkant geplaatst kan worden. Dus eerst struweel en dan het stuk kruidenrijk gras/keverbanken.

Wijzigingen m.b.t. ontwerp Zonnepark Zuidvelde: •

•

• •

Rijafstanden aanpassen en verbreden: o Bij Chint: in totaal 4,6 hectare met een rijafstand van 5 meter en in totaal 3,7 hectare met een rijafstand van 4 meter. o Bij TPSolar/Ankehaar Solar: in totaal 8,1 hectare met een rijafstand van 3,5 meter en in totaal 5,8 hectare met een rijafstand van 5 meter (het dichtste bij kerngebied). Ankehaar Solar heeft een aangepaste rijafstand toegevoegd zodat er overal een ‘lokgebied’ met aangepaste rijafstanden is gecreëerd nabij het kerngebied. Hekwerk situeren aan de randen van het plangebied zodat er een rustig gebied met schuilmogelijkheden voor akkervogels ontstaat en het plangebied niet toegankelijk wordt gemaakt voor predatoren. Dit geldt met name voor het open gebied tussen TPSolar en Ankehaar Solar, maar ook voor het open gebied aan de onderkant bij Chint. Struweel naar de buitenkant en daarna de meer ‘open’ ruimtes met kruidenrijk gras/keverbanken, i.p.v. andersom. Akker oostzijde TPSolar van 2 hectare uitgebreid naar 3,3 hectare. Dit sluit dan aan bij het stukje van het Ankehaarveld ten oosten van de grond van het plangebied van Ankehaar Solar (en zodat er ook aan de oostzijde ook een grote plus wordt gecreëerd voor de patrijs).

PAGINA 60

PARTICIPATIEVERSLAG

Ontwerpsessie 12 april 2021

TPSolar (namens initiatiefnemers) en Grauwe Kiekendief Kenniscentrum Akkervogels (GKA)

Reactie Kenniscentrum: • • • •

De benodigde 100 meter moet 200 meter zijn (volgens advies waar 200 meter met een panelenrijafstand van 10 meter staat ingetekend). Bij Chint: boven het stuk met 5 meter rijafstand een stuk met 3,5 meter rijafstand. Ook ziet hij bij de gasbuis toch liever 100 meter i.p.v. 65 meter. In het zuidelijke stuk: na de rijen met 5 meter in het onderstuk bij Ankehaar Solar nog een paar rijen met 3,5 meter. Gewenste maatvoering nog steeds niet duidelijk.

Wijzigingen m.b.t. ontwerp Zonnepark Zuidvelde •

•

De open ruimte van 100 meter is er als alternatief gekomen op de 200 meter met bebouwing in de vorm van panelen met een rijafstand van 10 meter. Zo is dit in een eerder overleg ook besproken. Bij Chint boven de rijafstand van 5 meter aan de linkerkant van de gasbuis, nog 4 hectare toegevoegd met een rijafstand van 3.5 meter.

•

Bij Ankehaar Solar onder het meest zuidelijke deel met 5 meter rijafstand, ook nog 1,4 hectare toegevoegd met een rijafstand van 3,5 meter.

•

Daarnaast zijn er na dit overleg tekeningen gedeeld met het Kenniscentrum met de gewenste maatvoering (niet alleen in oppervlaktes, maar in lengte en breedte in meters).

Uitkomst Na de laatste ontwerpsessie tussen TPSolar en GKA op 12 april 2021 is er overleg geweest tussen de gemeente en de verschillende natuurorganisaties. Hierin is besproken dat de betrokken initiatiefnemers van Zonnepark Zuidvelde (rekening houdend met het te doorlopen proces en de rentabiliteit van het project) qua beoogde maatregelen in het landschappelijk ontwerp nu het maximum had bereikt. Het onderwerp optimalisatie van het zonnepark kwam tijdens dit gesprek wel nog naar voren. Door de randen en andere stroken binnen het zonnepark beter te benutten met panelen kan elders binnen het zonnepark mogelijk de ruimte tussen de panelen vergroot worden ten behoeve van akkervogels. De randen waren volgens de gemeente op sommige plekken vrij breed, bijvoorbeeld aan de westzijde van het zuidelijk deel van Zonnepark Zuidvelde. Door deze randen technisch te optimaliseren zou er mogelijk meer ruimte vrij kunnen PAGINA 61

PARTICIPATIEVERSLAG

komen voor meer ruimte binnen het zonnepark. Concreet zou dit dan betekenen dat er meer panelen met 5 meter afstand tussen de rijen kunnen worden toegevoegd (en minder panelen met 3,5 meter afstand tussen de rijen). De maximale breedte van de randen is meermaals ter spraken gekomen tijdens de ontwerpsessies. In eerste instantie is er gesproken over een optimale breedte van 25 meter, daarna over 50 meter. Naar aanleiding van dit ontwerp heeft er uiteindelijk op 19 april 2021 een overleg plaatsgevonden tussen initiatiefnemers Chint Solar, TPSolar, de beleidsmedewerker groen, natuur en landschap van gemeente Noordenveld en Natuurmonumenten. Het meest recente ontwerp van Zonnepark Zuidvelde is tijdens dit overleg besproken. Ook is er gesproken over de minimale breedte van de randen van het zonnepark en wat een organisatie zoals Natuurmonumenten hierover zou adviseren met het oog op de natuurwaarden in het gebied. Omdat GKA naar voren was geschoven i.v.m. de benodigde expertise op het gebied van akkervogels, was Natuurmonumenten niet volledig op de hoogte van de status van het ontwerp. Het meest recente ontwerp is tijdens het overleg daarom besproken. Ook is gesproken over het tijdspad en de beoogde vergunningsaanvraag. Na het overleg zijn zowel het landschappelijk ontwerp, de verhoudingen in oppervlaktes groen/panelenveld, als het beheerplan naar Natuurmonumenten opgestuurd.

Het verzoek was om naar deze stukken te kijken en spoedig een reactie te geven met betrekking tot de breedte van de randen. Deze reactie liet uiteindelijk langer op zich wachten. De reactie van Natuurmonumenten had geen betrekking op de breedte van de randen, maar over het participatieproces, de grootte van het zonnepark en de toegankelijkheid van het gebied voor zoogdieren (o.a. das en ree) en de kwaliteit van het gebied als foerageergebied van ganzen en andere vogels. Door de initiatiefnemers is uiteindelijk besloten om de randen technisch te optimaliseren zodat er meer ruimte ontstaat binnen het zonnepark voor ruimere rijafstanden. Hierbij is voor de randen de oorspronkelijk besproken breedte van circa 25 meter als uitgangspunt aangehouden. Dit is doorgevoerd in het definitieve ontwerp. GKA gaf nog voor het definitieve ontwerp uiteindelijk al haar akkoord. Met alle betrokken natuurorganisaties zijn de definitieve versies van het landschappelijk ontwerp gedeeld.

Vervolg Uiteindelijk heeft er na de zomer aanvullend overleg plaatsgevonden met het Kenniscentrum voor Akkervogels. Dit naar aanleiding van de Ontwerpwijziging Provinciale Omgevingsverordening Drenthe 2018 en de gevolgen die dit had voor het verkleinen van het plangebied van zonnepark Zuidvelde. Door de initiatiefnemers is geprobeerd om gezamenlijk met het Kenniscentrum te kijken naar hoe deze verkleining kon worden doorgevoerd, zonder al te veel concessies te doen in de landschappelijke inpassing van het zonnepark. Ook wilde de initiatiefnemers verder met het Kenniscentrum in gesprek over de uiteindelijke monitoringsafspraken en het verder vormgeven van het beheerplan. Om effectief overleg te voeren, is gekozen voor een werkbezoek aan de locatie van zonnepark Zuidvelde. PAGINA 62

PARTICIPATIEVERSLAG

Ontwerpsessie en werkbezoek plangebied 29 september 2021

TPSolar en Ankehaar Solar (namens initiatiefnemers) en Grauwe Kiekendief Kenniscentrum Akkervogels (GKA)

Bespreekdocument: verkleining plangebied en beheerplan Zonnepark Zuidvelde

•

• • • • • •

• •

Afspraken m.b.t. Zonnepark Zuidvelde De open ruimte voor de patrijzen kunnen gewoon grasland zijn zonder toevoeging van allerlei kruiden. Hier kiezen voor extensief maaibeheer. Afvoeren van gras. Met als uiteindelijke doel het verschralen van de grond. De open ruimte en het deel van de zonneparken met extra rijafstand hebben de focus voor de patrijs. In het deel met een rijafstand van 2,5 meter mogen wij met schapen werken. Wel bij voorkeur voor 1 april en na 1 augustus. Keverbanken binnen of buiten het hek is geen punt voor KCA. Bij voorkeur geen extra bomen aanplanten, want nadelig voor de akkervogels. Zij zijn eerder gebaat bij struweel. Laagblijvend struweel rondom de zonneparken, hoogte ongeveer gelijk aan het hekwerk of daar net boven Het hekwerk tussen het TPSolar deel en het Ankehaar deel (in de vrije akker) bij voorkeur niet plaatsen. Afhankelijk van de verzekering. Idee zelfde verzekeraar voor beide parken en dan dit punt bespreken. Periodiek onderzoek op locatie door KCA na de ingebruikname van de projecten. Onderhoudspaden bij voorkeur als leem. Ook akkoord is halfverhard met een lementoplaag.

PAGINA 63

PARTICIPATIEVERSLAG

BIJLAGE 6: Mogelijkheden voor inrichting gebiedsfonds Concept 10-2-2021

1.

Algemeen

In deze notitie worden de mogelijkheden waarop een gebiedsfonds kan worden ingericht op een rijtje gezet. Een belangrijke reden om naast het realiseren van 50% lokaal eigendom door Energiecoöperatie Noordseveld ook een gebiedsfonds in te richten, is om te borgen om de directe omgeving van het zonnepark naast de lasten ook lusten heeft.

Bovenstaand plaatje geeft de toekomstige situatie weer: • Energiecoöperatie Noordseveld wordt voor 50% mede eigenaar van de opwekinstallaties. Zij gaat de opbrengst daarvan investeren in het verduurzamen van de gemeente Noordenveld. Een deel van dat geld komt ook in Zuidvelde en omgeving terecht. Energiecoöperatie Noordseveld zet extra in op realisatie van een postcoderoosproject in Zuidvelde en in benutting van de extra aansluitcapaciteit door ondernemers in het gebied. •

Een deel van de opbrengst wordt verrekend in een korting op de prijs van de elektriciteit van Noordenveldse klanten van Energie VanOns. Deze klanten zijn tevens lid van Energiecoöperatie Noordseveld. De stroom die Energiecoöperatie Noordseveld opwekt wordt verkocht aan Energie VanOns, die het vervolgens met korting aan de klanten in Noordenveld levert. Dit noemen we Noordenveldse stroom. Iedereen in Noordenveld kan klant/lid worden en zo meeprofiteren van de eigen opgewekte stroom.

•

Door middel van crowdfunding kunnen mensen investeren in het zonnepark. Energiecoöperatie Noordseveld zal hiertoe waarschijnlijk een lening uitschrijven, op vergelijkbare wijze als ze dat voor zonnepark Halo in Langelo heeft gedaan. Dit wordt in een latere fase opgepakt.

•

Zowel Energiecoöperatie Noordseveld als de projectontwikkelaars dragen bij aan een gebiedsfonds/ omgevingsfonds.

Over hoe we dit gebiedsfonds kunnen organiseren gaat deze notitie. We schetsen eerst het gemeentelijk kader en vervolgens mogelijkheden om dit te organiseren.

PAGINA 64

PARTICIPATIEVERSLAG

2.

Gemeentelijk beleid

De gemeente Noordenveld heeft het oprichten van een gebiedsfonds omschreven in het beleidskader “Energieprojecten in het landschap”. Blz. 18 - 4.5. Gebiedsfonds - Fonds voor de lokale omgeving In de planfase stellen de ontwikkelaars (initiatiefnemers en lokaal eigenaar) een businesscase op. In deze businesscase staat ook opgenomen of en hoe invulling wordt gegeven aan een gebiedsfonds (ook wel: omgevingsfonds) en hoe dat wordt gevuld. We gaan met initiatiefnemers en de lokaal eigenaar in gesprek over de oprichting van een gebiedsfonds en het doen van stortingen daarin. Vooraf is niet te bepalen wat een redelijk bedrag is om te storten in een gebiedsfonds. Per project gaan we afspraken te maken. Wij stellen ons voor dat dit een afspraak is over een bedrag per opgewekte MWh elektriciteit of 100m3 gas. Elke partij draagt bij naar rato van zijn aandeel in het project. De gemeente is verantwoordelijk voor bestemming en het beheer van het gebiedsfonds. Het maken van deze afspraken rond het gebiedsfonds maakt deel uit van de planontwikkelingsfase. Raad van State heeft over gebiedsfondsen een uitspraak gedaan. Die uitspraak is dat er een relatie moet zijn tussen de aantasting van de ruimtelijke kwaliteit (door het energieproject) en de besteding van het gebiedsfonds.

Als een energieproject bijvoorbeeld de kwaliteit van het landschap aantast, dan zal het gebiedsfonds moeten worden aangewend voor herstel van landschappelijke kwaliteit. Dat hoeft niet in het (plan)gebied zelf te zijn, maar mag ook ergens anders in de gemeente zijn. De gemeente heeft zichzelf uitdrukkelijk een rol toegekend bij het organiseren van een gebiedsfonds.

3.

Inrichting gebiedsfonds

Op de website www.hieropgewekt.nl is de volgende informatie te vinden over het inrichten van een gebiedsfonds: Inmiddels zijn verschillende soorten gebiedsfondsen ontstaan die verschillen in termen van beheer, doelen en omvang. Meestal wordt een stichting opgericht met een ANBI-status, met oog op besteding van middelen van algemeen nut. Het bestuur en de raad van toezicht bestaan uit lokale vertegenwoordigers. De stichting houdt zich aan specifieke doelstellingen en voorwaarden die statutair zijn vastgelegd. De stichting werkt samen met dorpsraden en -verenigingen, maatschappelijke instanties, of nieuw opgerichte bewoners- of omgevingsraden. Bewoners uit de omgeving kunnen vervolgens aanvragen indienen voor subsidie uit het fonds. In de praktijk zien we ook voorbeelden waarbij een gemeente het omgevingsfonds in beheer heeft. Soms krijgt een lokale coöperatie een deel van de gelden in beheer, in een situatie waarbij deze niet zelf (mede)eigenaar is van het zonne- of windpark. Mensen uit de omgeving worden lid van de coöperatie en besluiten samen wat er met het geld gebeurt. Voor de situatie in Zuidvelde en omgeving zien we de volgende mogelijkheden:

PAGINA 65

PARTICIPATIEVERSLAG

Model 1

Model 2

Energiecoöperatie Noordseveld en ontwikkelaars

Energiecoöperatie Noordseveld en ontwikkelaars

Jaarlijkse bijdrage volgens verdeelsleutel

Belangenv ereniging de Velden

Belangenv ereniging Huis ter Heide

Jaarlijkse bijdrage Organisatie Subsidiëren activiteiten en projecten

Model 1 De ontwikkelaars en Energiecoöperatie Noordseveld keren jaarlijks een bedrag uit aan beide belangenverenigingen volgens een samen afgesproken verdeelsleutel en volgens een met hen en de gemeente overeengekomen doel/ bestemming. Model 2 Deze optie wijkt af van hierboven doordat de belangenverenigingen niet worden belast met de bijdragen, maar dat daar een andere organisatie over gaat. Deze organisatie wendt de middelen aan voor projecten en initiatieven conform de gemaakte afspraken/ statuten. Voor de keuze van een organisatievorm reiken we drie mogelijkheden aan: • Een ANBI stichting als boven omschreven. •

De gemeente beheert het gebiedsfonds

•

Energiecoöperatie Noordseveld beheert het gebiedsfonds

In alle gevallen moeten afspraken worden gemaakt met de belangverenigingen over spelregels en werkwijze.

4.

Voorstel gebiedsfonds

Energiecoöperatie Noordseveld en de ontwikkelaars komen met een voorstel voor de hoogte van het gebiedsfonds. Op basis van deze notitie willen we een nadere bespreking met de gemeente en de belangverenigingen om van ieder te horen of er nog andere mogelijkheden zijn en welke vorm/ werkwijze de voorkeur heeft.

PAGINA 66

PARTICIPATIEVERSLAG

Bijlage: Voorbeelden praktijk Gebiedsfonds Stadskanaal op Zon In 2019 is de Stichting Gebiedsfonds Stadskanaal op zon opgericht. De stichting biedt financiële ondersteuning aan: •

projecten die gericht zijn op de leefbaarheid in de directe omgeving van een zonnepark

•

gebiedsversterkende maatregelen

•

verduurzaming van de bebouwde omgeving

•

innovatieve projecten op gebied van duurzaamheid die ook de werkgelegenheid bevorderen

Het gebiedsfonds wordt gevuld door bijdragen van ontwikkelaars van zonneparken. De gemeente Stadskanaal heeft in haar visie op zonneparken in het buitengebied “Stadskanaal op zon” voorwaarden gesteld aan de ontwikkeling van zonneparken in het buitengebied van Stadskanaal. Die voorwaarden betreffen de manier waarop een zonnepark in de omgeving past: de landschappelijke inpassing. Maar de gemeente stelt ook voorwaarden aan manier waarop ontwikkelaars omgaan met de belangen van inwoners van Stadskanaal, in de omgeving van een zonnepark en daarbuiten: de maatschappelijke inpassing. Ontwikkelaars leveren onder meer een financiële bijdrage aan het gebiedsfonds. Meer informatie: https://gebiedsfondsstadskanaal.nl/ Windfonds Delfzijl Noord Het Gebiedsfonds Windpark Delfzijl Noord helpt mee aan het verduurzamen van de dorpen Borgsweer, Farmsum, Termunten en Termunterzijl in de gemeente Delfzijl en wil de beleving voor bewoners in dat gebied op een duurzame manier versterken. In 2016 start de eerste ronde van het Gebiedsfonds en kunnen voorstellen ingediend worden. De beoordelingscommissie controleert of de ingediende voorstellen aan de vastgestelde fondscriteria voldoen. De voorstellen moeten binnen 2 jaar gerealiseerd worden. Er gaat ieder jaar 50.000 euro in het fonds. Dit wordt in principe jaarlijks uitgekeerd, gedurende de looptijd van 15 jaar van windpark Delfzijl Noord.

Er zullen zo’n 15 rondes zijn, waarop voorstellen worden geselecteerd en uitgevoerd. Meer informatie: http://windfondsdelfzijlnoord.nl/site/

PAGINA 67

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=4e319d45-7b16-44e8-a0fc-214bc7b54c66