5. Bijlage 2 Woonvisie Trendanalyse RGA
Tekst van het document
REGIO GRONINGEN ASSEN TRENDANALYSE EN WONINGBEHOEFTE 2022-2030-2040 in opdracht van Regiogemeenten, provincies Groningen en Drenthe
Uitgevoerd door: Daniel Depenbrock Esther Wever
GRONINGEN | ROTTERDAM | EINDHOVEN
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 2
INLEIDING
4
ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
7
WONINGBEHOEFTE
20
ACTUELE PLANNEN
28
CONCLUSIES EN BETEKENIS VOOR BELEID
36
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 3
1
INLEIDING
INLEIDING Aanleiding
Hiervoor zijn twee bouwstenen nodig, waarvan deze
Om die reden meten we een bredere reeks aan actuele
De regio Groningen-Assen is het zwaartepunt van de
memo de eerste betreft:
marktontwikkelingen, die samen een genuanceerder
noordelijke woningmarkt. Die markt is in enkele jaren
1.
Een herziening van de getalsmatige
beeld geven van de behoeften. Voor een vertaling naar
omgeslagen van 'gezonde druk binnen een zwak
uitgangspunten waarmee gemeenten een
een woningbehoefte met nieuwe aantallen zullen
noorden' naar 'overspanning op steeds meer plekken in
passende bandbreedte kunnen kiezen voor hun
aannames nodig zijn. Deze maken we zichtbaar. De
de RGA'. Er zijn redenen om de aannames uit 2019
programmering. Hieraan gekoppeld ook: een
behoefte matchen we met de actuele plannen op basis
tegen het licht te houden. Dat de stad Groningen
check of er nog reden is om de kwalitatieve
van de nieuwste inzichten. Van daaruit presenteren we
doorlopend zoekt naar extra mogelijkheden voor
uitkomsten uit het onderzoek te nuanceren in het
een aantal conclusies en betekenis voor beleid en
woningbouw, zal niet ter discussie staan. Met name
licht van de markt van nu.
planvorming.
staat ter discussie: 1. 2. 3.
2.
Een advies over een wijze van programmeren
of de totale vraag in de regio niet groter is dan in
waarin niet aantallen, maar kwalitatief en adaptief
Vervolg
2019 aangenomen;
programmeren de boventoon voeren.
De uitkomsten zijn aangeboden aan regionale
of de verdeling tussen gemeenten nog passend is
bestuurders. Ze vormen een onderlegger voor de
gelet op de reële behoefte;
Aanpak
tweede bouwsteen: adaptief programmeren en sturen
hoe je daar mee om moet gaan, ruimte biedend
We herzien de prognose voor de regio en de daarin
op kwaliteit.
maar risico's beperkend.
gelegen gemeenten door terug te blikken op actuele marktontwikkeling. Prognoses laten zich traditioneel
Duidelijkheid geven over de eerste twee punten helpt
vaak voeden door migratietrends. In de regio
om meer aandacht te kunnen besteden aan het derde,
Groningen-Assen leidt dat echter tot een vertekend
en om meer te kunnen sturen op kwaliteit. Dat is in lijn
beeld, omdat krapte op de markt reden kan zijn voor
met de Verstedelijkingsstrategie.
onbedoelde migratiestromen.
1 INLEIDING
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 5
OVERZICHTSKAART De regio Groningen Assen betreft het gebied op deze kaart. De grenzen van de regio doorkruisen gemeentegrenzen. In de analyses in deze memo zijn de cijfers waar mogelijk herleid die gelden voor de gebieden binnen de regio Groningen-Assen. Niet met alle bronnen is dat mogelijk.
1 INLEIDING
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 6
2
ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN Dit hoofdstuk geeft een beeld van actuele
Enkele krantenkoppen die het marktbeeld illustreren
marktontwikkelingen in de regio Groningen Assen. Dit beeld dient om te toetsen in hoeverre ontwikkelingen zich voltrekken in lijn met de verwachtingen zoals ze zijn geschetst in het regionale marktonderzoek uit 2019. In hoeverre lukt het om in te spelen op verwachte behoeften? Zijn er signalen om die verwachte behoefte te nuanceren of te herzien?
We brengen achtereenvolgens in beeld: -
Migratietrends en verschuivingen daarin;
-
Ontwikkelingen in de koopsector;
-
Ontwikkelingen in de huursector.
Dit komt samen in een conclusie die input biedt voor heroverweging van de woningbehoefte.
2 ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 8
MIGRATIE: TOTALEN PER GEMEENTE Binnenlandse migratietrends vormen een gangbare
buitenlandse migranten (studenten in hoofdzaak). Het
Assen: hernieuwde instroom
bouwsteen voor het maken van woningbehoefte
binnenlandse saldo herstelt zich in 2020 enigszins.
Assen groeit niet meer van nature, maar de
prognoses. Bij een woningmarkt die in balans is, geldt
binnenlandse instroom is sinds 2016 positief. Daarin
dat. Bij een woningmarkt met krapte is migratie niet
Midden-Groningen: oplopende uitstroom
zozeer het gevolg van vraag, maar veel vaker het
De gemeente Midden-Groningen krimpt van nature. De
speelt toestroom uit Groningen ook (weer) een rol.
resultaat van (te weinig) aanbod. We brengen hierna
binnenlandse migratie is sinds 2017 weer negatief, na
Tynaarlo: vrijkomend aanbod leidt tot instroom
de migratiestromen in beeld. In de paragrafen hierna
jaren van positieve saldi.
Tynaarlo kent relatief vele natuurlijke krimp, maar daar
volgen aanvullende marktsignalen, waarmee we de
staat een structurele sterke instroom tegenover.
stromen duiden. De volgende migratie-ontwikkelingen
Het Hogeland: omslag naar instroomgemeente
hebben betrekking op de RGA-delen van gemeenten.
Het Hogeland krimpt van nature, maar is sinds 2019
Noordenveld: instroom droogt op
een instroomgemeente geworden. Het gaat in absolute
Noordenveld kent relatief veel natuurlijke krimp. De
zin wel om bescheiden aantallen.
structurele netto toestroom droogt actueel wat op.
Regio als geheel: stabiele binnenlandse migratie De regio kent een nagenoeg stabiel migratiesaldo. Dit gold bij de meting 2014-2018 (input voor het onderzoek van 2019), en ook voor de meetperioden
Gemeente
14-18
16-20
2016-2020 (dit onderzoek). Ook de laatste twee jaren
Groningen (incl Haren, Ten Boer)
-0,4%
-0,7%
0,3%
Omslag van binnenlandse naar buitenlandse instroom na ‘15
(2019-2020) vertonen een soortgelijk beeld.
Midden-Groningen (incl vm. Menterwolde)
0,0%
-0,2%
-0,3%
Oplopende natuurlijke krimp, en weer oplopende uitstroom
Hogeland (vm. Bedum en Winsum, excl. Middag) -0,1%
0,1%
-0,3%
Oplopende natuurlijke krimp, omslag van uitstroom naar instroom
Westerkwartier (vm. Leek, Zuidhorn, Middag)
0,3%
0,7%
0,0%
Geboorte en sterfte stabiel, toenemende instroom
Assen
0,2%
0,6%
-0,1%
Sinds '16 natuurlijke krimp, en sinds '16 netto instroom
Tynaarlo
2,2%
2,2%
-0,8%
Opvallend sterke natuurlijke krimp en sterke toestroom
Noordenveld
0,5%
0,5%
-0,6%
Structurele natuurlijke krimp, strucutrele toestroom
Totaal
0,0%
-0,1%
0,0%
Vrijwel stabiel - vooral verschuivingen tussen gemeenten zichtbaar
Groningen: omslag naar buitenlandse instroom Groningen groeit van nature maar verliest structureel inwoners, onder meer aan regiogemeenten. De laatste jaren is er wel veel toestroom, maar dan vooral door
2 ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
Natuurlijk Toelichting op het beeld
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 9
MIGRATIE: TOTALEN PER GEMEENTE
Natuurlijke aanwas (geboorte minus sterfte) Binnenlandse migratie (instroom minus uitstroom) Buitenlandse migratie (instroom minus uitstroom)
Groningen (incl. Ten Boer, Haren)
Hogeland (vm. Bedum en Winsum, excl. Middag)
Assen
Noordenveld
2,0%
2,0%
2,0%
2,0%
1,5%
1,5%
1,5%
1,5%
1,0%
1,0%
1,0%
1,0%
0,5%
0,5%
0,5%
0,5%
0,0%
0,0%
0,0%
-0,5%
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
-0,5%
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
-0,5%
0,0% 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
-0,5%
-1,0%
-1,0%
-1,0%
-1,0%
-1,5%
-1,5%
-1,5%
-1,5%
-2,0%
-2,0%
-2,0%
-2,0%
Midden-Groningen (incl. vm. Menterwolde)
Westerkwartier (vm. Leek, Zuidhorn, Middag)
2,0%
2,0%
1,5%
1,5%
1,0%
1,0%
0,5%
0,5%
0,0%
0,0%
-0,5%
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
-0,5%
-1,0%
-1,0%
-1,5%
-1,5%
-2,0%
-2,0%
2 ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
2014
Tynaarlo
RGA Totaal
4,0%
2,0%
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2015
2016
2017
2018
2019
2020
1,5%
3,0%
1,0% 2,0%
0,5% 0,0%
1,0% 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
-0,5%
0,0% 2014 -1,0% -2,0%
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2014
-1,0%
-1,5% -2,0%
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 10
MIGRATIE: TOTALEN PER GEMEENTE Westerkwartier, niet-RGA deel (Marum, Grootegast) 2,0%
Natuurlijke aanwas (geboorte minus sterfte) Binnenlandse migratie (instroom minus uitstroom) Buitenlandse migratie (instroom minus uitstroom)
1,5% 1,0% 0,5% 0,0% 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
-0,5% -1,0% -1,5% -2,0%
Het Hogeland, niet-RGA deel (De Marne, Eemsmond) 2,0% 1,5% 1,0%
0,5% 0,0% 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
-0,5% -1,0% -1,5% -2,0%
2 ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 11
MIGRATIE NAAR KENMERK De kaarten op deze en de volgende pagina visualiseren de belangrijkste netto en bruto verhuisstromen in de RGA en daarbuiten. Met name onder jongeren/studenten zien we forse verhuisstromen. Hun stroom naar de stad betekent vaak weinig voor de woningbehoefte: ze gaan veelal vanuit huis naar kamers / studio’s.
Met name bij andere groepen betekent een verhuisstroom iets voor de behoefte aan zelfstandige woningen. Traditioneel heeft de zuidwestkant van de regio een sterke vraaggedreven netto toestroom. Het Westerkwartier en in mindere mate Tynaarlo en Noordenveld voldoen aan dit profiel, waarbij het Westerkwartier een nog breder samengestelde toestroom kent en van
oudsher wat minder sterk in beeld was dan nu het geval. Het figuur op deze pagina toont het saldo van instroom en uitstroom. (Bron: ► CBS Verhuisbewegingen 2018 en 2019) Er is in deze figuren slechts een aantal categorieën stromen opgenomen (zie legenda). De iconen vertegenwoordigen een type verhuisstroom. Dit zegt niets over het totaal of totaalsaldo voor de desbetreffende doelgroep of gemeente. Binnen de regio geldt: er zijn pijlen mits het saldo groter is dan 25. Indicatief is de grote instroom van studenten aangegeven voor de stad Groningen, van buiten de regio. Ook is de uitstroom van Groningen naar de randstad indicatief weergegeven voor gezinswoningen (beperkt) en meergezinswoningen (per saldo uitstroom naar oa. Amsterdam, Zwolle, Utrecht). De stromen zijn weergegeven voor de periode 2018 + 2019. Voor deze jaren was de meest uitgebreide informatie beschikbaar wat betreft de verhuisstromen van verschillende doelgroepen. 2 ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
MIGRATIE NAAR KENMERK Het Hogeland kent een beperkte netto toestroom. Bij MiddenGroningen is een verdere trek naar het Oosten opvallend. Netto heeft Midden-Groningen een negatief saldo voor gezins- en koopwoningen. Er is toestroom, maar Midden-Groningen houdt deze groepen niet vast. Dit sluit aan op toestroom die in Oost-Groningen meetbaar is.
De stroom naar Assen vanuit Groningen lijkt wat op te leven. De relatie met overige Drentse gemeenten is beperkt. Dit zien we aan de opkomende stroom van jonge gezinnen naar Assen. Assen trekt ook veel groepen met lagere inkomens aan vanuit Groningen. Vaak kiest deze groep voor een meergezinswoning. De stad Groningen heeft een grote aantrekkingskracht op
jongvolwassenen (18-25). Na de studie stromen deze jongvolwassenen vaak weer uit (tegenwoordig eerder de leeftijdsgroep 26-35 dan meteen na de studie), vaak naar grote steden als Amsterdam of Utrecht. In absolute zin zien we echter dat de RGA ook jonge gezinnen en kopers aantrekt uit het Westen, op zoek naar een betaalbare woning. Met bruto stromen zien we beter welke intensiteit in verhuisrelaties gemeenten met elkaar hebben, ook als zij onderling in balans blijven. Voor dit figuur met de bruto stromen is per categorie de top 3 grootste instroom geanalyseerd per gemeente (mits groter dan 25). Het gemiddelde van de bruto top 3 instroom in 2018 en 2019 is getoond per RGA gemeente. Indicatief de grote instroom van studenten naar de stad Groningen, en de interactie met de randstad. Bron: CBS Verhuisbewegingen, 2018 en 2019 2 ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
►
MIGRATIE VAN EN NAAR DE RGA Onderzoek van het Kadaster laat zien dat tussen 2013 en 2020 het aandeel kopers van buiten NoordNederland is toegenomen van 6,6% naar 11,4%. De data van het Kadaster laat vooral een groei in toestroom van buiten Noord Nederland zien voor de zuidzijde van Noord-Nederland (oa. Sudwest Fryslan,
de Fryske Marren), niet zozeer voor de RGA. Maar ook in de regio Groningen-Assen zien we een plus.
Data van het Kadaster laat vooral een ► toestroom van kopers van buiten Noord Nederland zien voor de zuidzijde van de RGA. Het bruto aantal verhuizingen vanuit overig Nederland naar Noord Nederland nam toe. Ter nuancering op de ogenschijnlijk grote toename: ook het totaal aantal verkopen in Noord Nederland nam fors toe (2013: ca 9.500, 2020 ca. 20.000). Bron: Kadaster, Kennisnetwerk Krimp Noord Nederland: Koopstromen naar en binnen Noord-Nederland
Impact tot op heden: niet overdrijven Toch vertekenen deze cijfers de conclusies: -
Op het totaal van migratiestromen heeft het maar een beperkt effect. De figuren op de pagina
hierna zetten deze instroomcijfers naast het totaal aan verhuisbewegingen in de regio; -
Belangrijker nog: de cijfers zijn ‘bruto‘. Ze vertellen niets over de uitstroom. We nemen daarom de toe- en uitstroomcijfers van het CBS, voor de jaren 2017 en 2020. In bijlage 1 is in
tabellen ook het saldo gemeten.
2 ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 14
MIGRATIE VAN EN NAAR DE RGA Maar toch: wat als er meer aanbod was geweest?
2017
Weliswaar is er reden om de impact van de
2020
toestroom uit overig Nederland te relativeren op basis van trendcijfers. Toch kan er reden zijn om rekening te houden met een extra vraag. Gebrek aan aanbod kan een oorzaak zijn geweest waardoor de
toestroom niet groter wordt. Immers, de regio Groningen-Assen is ook binnen het Noorden structureel zeer gewild. Het is goed denkbaar dat bij een ruimer aanbod in deze jaren, zowel van omliggende noordelijke gemeenten als vanuit overig Nederland extra toestroom had plaatsgevonden.
▲ Verhuizingen naar de RGA als onderdeel van de totale verhuisstroom naar de RGA per gemeente, 2017 en 2020. Bron: CBS Verhuisbewegingen 2020
2 ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 15
KOOPSECTOR: PRIJS- EN WAARDEONTWIKKELING De grafieken op deze pagina tonen de transactieprijs
TRANSACTIEPRIJS M2 GRONINGER RGA GEMEENTEN + NOORDDRENTHE*
per m2: de absolute waarden en de relatieve ontwikkeling in de tijd. Westerkwartier en Hogeland maken een inhaalslag In absolute zin liggen de waarden in de stad Groningen
€ 3.500
Drenthe de laatste jaren wat afvlakt maakt
€ 3.000
Westerkwartier juist een inhaalslag en benadert
€ 2.500
inmiddels de waarden van Noord-Drenthe. Het Hogeland en Midden-Groningen hebben een onderling vergelijkbaar profiel waarbij met name Het Hogeland in 2021 een sterke inhaalslag maakt.
0,5
€ 4.000
het hoogst gevolgd door Noord-Drenthe. Waar Noord-
PRIJS PER M2 TOV JAAR EERDER GRONINGER RGA GEMEENTEN + NOORDDRENTHE*
0,4 0,3
€ 2.000
0,2
€ 1.500 0,1
€ 1.000
€ 500
0 2017
€0 2017
▲
2 ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
2018
2019
2020
2021
2018
2019
2020
2021
-0,1
Groningen
Groningen
Het Hogeland
Het Hogeland
Midden-Groningen
Midden-Groningen
Westerkwartier
Westerkwartier
Noord-Drenthe
Noord-Drenthe
Transactieprijsontwikkeling en waardeontwikkeling op basis van NVM-data. Voor Drenthe was deze data alleen beschikbaar voor COROP-gebied noord Drenthe: gemeenten Aa en Hunze, Assen, Midden-Drenthe, Tynaarlo Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 16
KOOPSECTOR: KRAPTE EN VERKOOPTIJD De grafieken op deze pagina tonen de krapte en verkooptijd op de woningmarkt. Ook aan de noordoostzijde nu grote krapte
VERKOOPTIJD GRONINGER RGA GEMEENTEN + NOORD-DRENTHE*
KRAPTE- INDICATORGRONINGER DEEL RGA (GEMIDDELD) 250
14
De krapte in de gemeente Groningen is al jaren groot, van 3 woningen per zoekende in 2017 naar minder dan 2 in 2021. Noord-Drenthe en Westerkwartier volgen deze ontwikkeling al langer en kennen hetzelfde niveau van krapte sinds 2019-2020. Het Hogeland en Midden-
12
200
10 150 8
Groningen laten inmiddels ook deze waarden zien: zij komen van een beduidend ruimer aanbod. Ook de verkooptijd vertoont dit patroon.
6
100
4 50 2 0 2017
2018
2019
Groningen
Het Hogeland
Midden-Groningen
Westerkwartier
Noord-Drenthe
▲
2 ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
2020
2021
0 2018
2019
2020
2021
Groningen Het Hogeland Midden-Groningen Westerkwartier Noord-Drenthe
Krapte-indicator en verkooptijd op basis van NVM-data. Voor Drenthe was deze data alleen beschikbaar voor COROP-gebied Noord Drenthe: gemeenten Aa en Hunze, Assen, Midden-Drenthe, Tynaarlo Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 17
KOOPSECTOR: WOZ-WAARDE EN ONTWIKKELING Noordoost steeg tot 2020 minder snel mee in waarde In het algemeen volgt de ontwikkeling van de WOZwaarde de langjarige vraag op de woningmarkt, maar met een vertraging. -
We zien in 2020 hoge WOZ-waarden per vierkante meter in Groningen (m.u.v. Beijum-Lewenborg), en ten zuiden van Groningen: Eelde-Paterswolde, Zuidlaren, Haren. Ook in Harkstede, Zuidhorn en delen van Roden, en Leek zien we dit.
-
De waardeontwikkeling 2019-2020 aan de zuidwestzijde was eveneens groter dan in noordoost. Hoogezand-Sappemeer en BeijumLewenborg maken echter een inhaalslag. De stroom naar oost RGA zien we niet terug in netto migratie: vanuit Midden-Groningen is er ook een
doorverhuiseffect naar Oost-Groningen. -
Waarde >1.075
Het is denkbaar dat waarden in 2022 dit ook gaan vertonen voor de noordelijke dorpen, maar dat is nog onzeker.
1275 1500 1750 2000 >2500
▲ Waarde en waardeontwikkeling 2019-2020. Bron: BAG/WOZ Dataland, 2020 2 ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 18
In de tabel staan transactieprijzen per woningtype over
zijn van overaanbod, maar meer van een meer
het afgelopen jaar (kwartaal 3 2020- kwartaal 3
grondgebonden woonoriëntatie, zoals we ook in
2021).*
het onderzoek van 2019 zagen. Dit neemt niet weg dat ook daar ouderen zoeken naar compactere
Er is geen reden om aan te nemen dat de kwalitatieve
woningen. Dat kan ook in grondgebonden vormen. .
MiddenGroningen
woningvraag sinds 2019 wezenlijk is gewijzigd. Over de hele linie is er krapte, zoals we eerder al zagen. -
Groningen
KOOPSECTOR: KRAPTE PER WONINGTYPE
Het aanbod aan vrijstaande woningen is daarbinnen relatief ruim. Mogelijke verklaring: de
Het Hogeland
gewenste kwaliteit is steeds moeilijker bereikbaar. De druk verschuift naar vooral rijwoningen en twee-onder-een kappers, omdat vrijstaande woningen te duur worden. In de gemeente Groningen is een tekort aan alle Westerkwartier
soorten woningen, terwijl in de rest van de RGA-
gemeenten voornamelijk behoefte is aan rijwoningen, hoekwoningen en twee-onder-een kappers. Dat appartementen minder gewild lijken in andere gemeente, zal doorgaans niet het gevolg
2 ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
▲
Transacties, krapte-indicator en prijs per m2 per woningtype op basis van NVM-data. Voor Drenthe was deze data alleen beschikbaar voor COROP-gebied Noord Drenthe: gemeenten Aa en Hunze, Assen, Midden-Drenthe, Tynaarlo
NoordDrenthe
-
Woningtype 2-onder-1-kap Appartement Hoekwoning Tussenwoning Vrijstaand Woningtype 2-onder-1-kap Appartement Hoekwoning Tussenwoning Vrijstaand Woningtype 2-onder-1-kap Appartement Hoekwoning Tussenwoning Vrijstaand Woningtype 2-onder-1-kap Appartement Hoekwoning Tussenwoning Vrijstaand Woningtype 2-onder-1-kap Appartement Hoekwoning Tussenwoning Vrijstaand
Transacties 284 1445 324 783 206 Transacties 112 25 33 49 174 Transacties 111 12 51 55 301 Transacties 202 24 66 79 289 Transacties 753 310 352 452 895
Krapte-indicator 1.06 1.01 0.99 0.89 2.17 Krapte-indicator 0.85 2.52 1.13 1.27 2.68 Krapte-indicator 1.94 2.00 1.32 1.12 2.74 Krapte-indicator 0.89 3.15 0.74 0.70 2.15 Krapte-indicator 0.89 1.97 1.02 0.79 2.28
Prijs per m2 3152 3146 2867 2921 3486 Prijs per m2 1882 2332 1793 1567 2186 Prijs per m2 2121 2518 1776 1782 2090 Prijs per m2 2322 2828 2149 2057 2630 Prijs per m2 2582 2695 2379 2153 2962
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 19
SOCIALE HUURSECTOR Een belangrijk signaal voor krapte op de huurmarkt is
-
De inschrijfduur is het kortst in Midden-Groningen
Voor wat betreft de programmeringen: het is
maar ook hier inmiddels bijna 4 jaar.
aannemelijk om in woonprogramma’s speciale
Van het Westerkwartier en Hogeland zijn geen
aandacht te geven aan voldoende sociale
schaarste van vandaag. Daaronder valt de
cijfers beschikbaar. Uit gesprekken met corporaties
huurwoningen.
aantrekkende woonvraag in het algemeen en de lange
weten we dat algemene vraagontwikkelingen ook
-
aanlooptijd die nodig is om de voorraad te verruimen.
in de sociale huursector merkbaar zijn. We
toevoeging in de sociale huur die iets onder het
Toegang tot koop en vrije huur is op steeds meer
schatten in dat Westerkwartier een positie inneemt
huidige aandeel ligt, zijn er redenen om dit op te
plekken lastig met een middeninkomen en mensen
tussen Noord-Drenthe en Midden-Groningen en dat
hogen. Behoud van aandeel is in de huidige markt
zullen noodgedwongen vaker in hun sociale
in Hogeland de huurmarkt relatief ontspannen is,
huurwoningen blijven wonen. Accenten per gemeente:
maar niet meer zoals enkele jaren geleden.
de gemiddelde inschrijfduur voor een sociale huurwoning. Een combinatie van redenen leidt tot de
-
-
Noordenveld en Tynaarlo scoren het slechtst als we de gemiddelde inschrijfduur voor een sociale huurwoning beschouwen. Het percentage sociale
Waar we lange tijd ingezet hebben op een netto
een denkbare plus.
-
De meeste gemeenten hebben een actuele woonvisie, waarbij het in de huidige markt
▼ Gemiddelde inschrijfduur sociale huurwoning. Bron: app.nos.nl/op3/socialehuur
aannemelijk is om meer op de bovenkant van gekozen bandbreedtes in te zetten.
huurwoningen in deze gemeenten ligt laag
-
(Noordenveld: 19%, Tynaarlo, 15%)
GEMEENTENAAM
INSCHRIJFDUUR (JAREN)
Assen en Groningen hebben een groter aanbod
Groningen
4.9
sociale huurwoningen, zo rond het landelijk
Midden-Groningen
3.7
gemiddelde van 30% (Assen: 28%, Groningen,
Het Hogeland
Onbekend
Westerkwartier
Onbekend
Assen
5.3
Tynaarlo
6.7
Noordenveld
8.0
33%). Evengoed zijn ook de inschrijfjaren relatief hoog. Vooral in Assen was lange tijd het idee dat de markt ontspannen was, maar dat is niet (meer) het geval.
2 ACTUELE MARKTONTWIKKELINGEN
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 20
3
WONINGBEHOEFTE
DE PROGNOSE UIT 2019 Het woningmarktonderzoek uit 2019 werkt met de
▼ De eerdere leidraad voor programmering, 2019
uitgangspunten zoals rechts samengevat. De
Daarbij is de factor migratie tussen de regiogemeenten herverdeeld, op basis van het zoekgedrag en achterliggende motieven van recent verhuisden.
B Migratie 8.590 C Actueel tekort 4.210
=
=
Stad versnelt
2.105
Midden
2.555 3.025
Belangrijke aandachtspunten bij de verdeling zijn: -
De stad Groningen moet inzetten op meer aanbod.
Het binden van huishoudens die meer woonruimte (huis, buiten) zoeken, biedt de grootste kansen, mits voor hen passend aanbod wordt gecreëerd. Als de stad versnelt, vertraagt de regio. -
Resultaat 2020-2029: 21.180 woningen (netto groei)
Regio versnelt
Zuidhorn
+ 75 tot 250
Winsum
+ 795 tot 1.715
Tynaarlo***
210
Ten Boer
in 10 jaar, en ruim 14.000 woningen in 10 jaar daarna.
Noordenveld
1.310
Gevolgen van migratie (ruim 8.000).
Op regionaal niveau betreft het ruim 21.000 woningen
MiddenGroningen
A Natuurlijke ontwikkeling: 8.380 Vorming en ontbinding van huishoudens (starters, “finishers”) IPB-model
4.000, de helft van de eigenlijke ruim 8.000); -
Leek
Inloop van een woningtekort in 20 jaar (ruim
Stap 2: Herverdeling regiovraag naar gemeenten
Haren
-
Stap 1: Regionale woningbehoefte
Groningen
Een natuurlijke ontwikkeling (ruim 8.000); Bedum
-
Assen
bouwstenen zijn:
420
90
190
40
-90
250
450
Ruimtelijk / kwalitatief maximum begrenst de groei
+
+
+
+
+
+
+
145 tot 485
980 tot 1.550
270 tot 885
55 tot 170
340 tot 1.105
110 tot 385
145 tot 475
=
=
=
=
=
=
=
285
15.000
565
1.070
460
95
250
360
595
370
13.000
730
1.350
775
150
625
480
755
460
11.000
905
1.640
1.075
210
1.015
605
925
400 +?
Andere gemeenten kregen het advies om terughoudend te programmeren wanneer zij qua plancapaciteit al boven het ‘midden-scenario’
2030-2039: 14.125 woningen (netto groei)
Verwachting: soortgelijke onderverdeling. Druk op stedelijke milieus in Groningen, zekere groei in zuidwest, minder zeker in noordoost.
zitten.
3 WONINGBEHOEFTE
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 22
PROGNOSE 2022-2030: DE TAART Drie bouwstenen: natuurlijk, migratie, tekort
mogen verwachten. Er zijn andere signalen nodig om
volgende pagina’s gepresenteerd worden. De
We heroverwegen de prognose voor de regio
te bepalen of er een hogere netto instroom had kunnen
belangrijkste conclusies:
Groningen-Assen. Daarin beginnen we met het
zijn bij meer aanbod.
1.
heroverwegen van de totale behoefte, om vervolgens
Er is geen reden om de regionale woningbehoefteprognose te herzien, vanuit
in te gaan op de onderverdeling naar gemeenten. De
3. Woningtekort
prognose uit 2019 bestaat uit drie hoofdbestanddelen,
Ook het woningtekort is een grote factor in de totale
te weten natuurlijke ontwikkeling, migratie en inloop
behoefteraming. In het onderzoek uit 2019 is er voor
projecteren we de inloop van het actuele tekort
van een actueel tekort.
gekozen om het actuele tekort in te lopen in een
op de periode 2022-2030 in plaats van spreiden
periode van 20 jaar. Dat is – zeker gelet op de actuele
natuurlijke aanwas of migratietrends; 2.
Gelet op de actuele druk op de woningmarkt
tot 2040.
1. Natuurlijke ontwikkeling
ontwikkelingen – lang te noemen.
Hierdoor gaat de opgave per jaar met circa 30%
Natuurlijke ontwikkeling is hierin de meest stabiele
-
We stellen voor om te streven naar inloop van dit
omhoog tot 2030. De opgave na 2030 komt navenant
factor: deze komt voort uit de actuele demografische
tekort in de periode tot 2030. Dat sluit ook beter
lager uit door deze insteek.
samenstelling van het gebied. We zien geen aanleiding
aan op landelijke ambities. Dit betekent dat de
om deze cijfers te herzien op dit moment.
‘taart’ in de periode tot 2030 groter wordt, en in de tien jaar daarna kleiner. Daarbij actualiseerden we
2. Migratie
de tekortcijfers. Deze komen uit op een actueel
Dit is een sterk sturende en schommelende factor. Om
tekort van regionaal 8.500 woningen.
die reden brachten we de migratie actueel in beeld in het vorige hoofdstuk. De conclusie in het kort is:
Een plus van 30% tot 2030
actuele migratiestromen bieden geen aanleiding om
Het samenvattende tabelletje hierna vormt input voor
wezenlijk andere uitkomsten uit het prognosemodel te
een herzien woningbehoefteschema zoals op de
3 WONINGBEHOEFTE
Cijfers 2019 2020-2030
Cijfers 2022 2022-2030
A Natuurlijk: 8.380 (838/jr)
A Natuurlijk: 6.705 (838/jr)
B Migratie 8.590 (859/jr) C Actueel tekort 4.210 (421/jr)
B Migratie 6.870 (859/jr) C Actueel tekort 8.500 (1.063/jr)
Totaal 21.180 (2.118/jr)
Totaal 22.075 (2.760/jr)
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 23
PROGNOSE 2022-2030: DE TAART Scenario’s op regioniveau en omgang daarmee
willen werken met het scenario ‘hoog’. Immers: de
Overweging: prijs en tekort 1 op 1 verbonden?
In het onderzoek van 2019 hanteerden we één
druk op de markt is groot en er zijn signalen van
Een veel genoemd verband is dat de sterk stijgende
woningaantal voor de regio als geheel, met daarbinnen
nieuwe stromen richting de regio vanuit andere
prijzen op de woningmarkt het resultaat zijn van het
verschil in onderlinge verdeling tussen gemeenten. Dat
gebieden. Toch plaatsen we kanttekeningen bij een
tekort. Bij schaars aanbod is het gebruikelijk dat de
doen we nu iets anders:
insteek waarin alle gemeenten zouden inzetten op
prijs reageert. Belangrijk is ook te herkennen dat de
-
Uit het onderzoek van 2019 werd duidelijk dat de
scenario hoog:
toegang tot geld toenam. Door de lage rentestand, de
vraag naar woningen in de stad Groningen nog
-
Het is niet gezegd dat de behoefte nóg groter
leenbereidheid van banken, financiële hulpbronnen
steeds groot is. Weliswaar is er ook een vraag naar
is geworden, wel dat het tekort nog niet is
(jubeltonnen, leenvormen, kortingen), blijvende
meer woningen buiten de stad, maar passende
ingelopen. Zie ook het tekstkader hiernaast;
schaarste en de bereidheid om grote verplichtingen aan
We kijken vooruit en we leerden hoe onzeker
te gaan, is een doorgaande stijging verklaarbaar.
stadse woonmilieus met een aandeel
-
-
-
grondgebonden woningen een goede prijs-kwaliteit
ontwikkelingen zijn op de woningmarkt. Inzet
verhouding nemen een deel van de vraag naar
op ‘allen hoog’ leidt tot risico’s. Een risico is
Deze prijsstijging betekent niet automatisch dat het
wonen in de omliggende kernen weg. Dat geldt
dat een gemeente door overprogrammering
tekort ook navenant groeide, maar vooral dat het er
onverminderd.
alleen de ‘gemakkelijke’ locaties weet te
nog steeds is. ABF Research bracht in 2021 in beeld
Tegelijk is de regio geen eiland. Bovendien is de
realiseren, terwijl de moeilijke, soms
dat landelijk en ook regionaal juist de eerstkomende
vraag hoog en heeft de regio structurele
beeldbepalende lastige plekken blijven liggen.
jaren er voldoende ‘harde’ plannen zijn om stapsgewijs
eigenschappen die een aanzuigende werking
Of: dat investeringen achteraf weggegooid
toe te werken naar een ‘gezonde schaarste’ van ca. 2%
hebben. Dat is wellicht niet helemaal overtuigend
geld zijn. Een risico is er ook voor gemeenten
tekort op de woningmarkt. Wel zien we in Groningen
zichtbaar in de migratietrends, maar een
buiten de regio, die extra concurrentie ervaren.
dat juist op de middellange termijn (5-10 jaar) er
voortdurend gebrek aan aanbod is daarbij een
In de basis is dit vraagvolgend: mensen zijn
onvoldoende harde plannen zijn, en dat er nog ruime
aannemelijke verklaring.
vrij om hun woonplek te kiezen. Het kan wel
keuze is uit zachte plannen.
Het is nu verleidelijk om in alle gemeenten te
tot discussie leiden.
3 WONINGBEHOEFTE
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 24
PROGNOSE 2022-2030: DE TAARTPUNTEN De extra tekortinloop verdeeld Voor een verdeling naar gemeenten maken we gebruik
Assen
van marktsignalen. De basis is gelijk aan 2019: de verdeling in woningaantallen die we destijds hebben
Migratie ontwikkeling Stabiel positief
Groningen Haren,Ten Boer
MiddenGroningen
Noordenveld
Tynaarlo
Hogeland (RGA-deel)
Westerkwartier (RGA-deel)
Stabiel positief
Blijft achter
Stabiel positief
Stabiel positief
Pas recent: positief
Positief
8,8
8,2
6,4
5,2
4,0
4,8
Blijft achter
Hoog, vlakt licht af
Hoog, vlakt licht af
Blijft achter
Gemiddeld, recent extra stijging
bepaald, op basis van de uitgebreide enquête onder verhuisden. Die kennis is uniek en gaat diep in op de oriëntatie en motieven van huishoudens om een plek te kiezen. Wel ‘schalen’ we deze naar de periode 2022-
Waarde ontwikkeling per m2
6,7
2030, acht jaren in plaats van tien.
Transactieprijs ontwikkeling per m2
De extra tekortinloop (2.760/jr) herverdelen we. Er
Krapte indicator ontwikkeling
Stabiel laag
Stabiel laag
Recent sterke daling
Stabiel laag
Stabiel laag
Recent sterke daling
Stabiel laag
Verkooptijd ontwikkeling
Stabiele daling
Stabiel laag
Recent sterke daling
Stabiele daling
Stabiele daling
Recent sterke daling
Stabiele daling
bestaat geen precieze methode. Herverdelen doen we met indicatoren over krapte, actueel tekort, prijsontwikkelingen, etc. Geel betekent: een relatief
Hoog, vlakt licht Continu af hoog (koploper)
achterblijvende waarde. Grijs: geen aanleiding tot
minder of meer toedeling. Groen: extra druk, in twee gradaties. Daar waar de druk pas heel recent oploopt, zijn we voorzichtig: bij algehele ontspanning zal hier vermoedelijk ook als eerste de marktdruk afnemen.
3 WONINGBEHOEFTE
▲
Waardeontwikkeling 2019-2020. Bron: BAG/WOZ Dataland, 2020. Transactieprijs, krapte-indicator en verkooptijd op basis van NVM-data. Voor Drenthe was deze data alleen beschikbaar voor COROP-gebied Noord Drenthe: gemeenten Aa en Hunze, Assen, Midden-Drenthe, Tynaarlo. Als benchmark voor de WOZ- waarde is het landelijk gemiddelde genomen. Als benchmark voor de NVM-data is de ontwikkeling van deze indicator ten opzichte van de rest van Noord-Nederland over de gehele periode 2017-2021 gekozen.
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 25
PROGNOSE 2022-2030: DE TAARTPUNTEN De gemeente Assen vertoont een stabiel beeld. De
transactieprijzen vlakt enigszins af vanaf 2020. Er zijn
niet “vast”: er is doorstroom naar Oost-Groningen.
krapte indicator is stabiel laag, de transactieprijzen
sterke overeenkomsten met Noordenveld.
Waarschijnlijk komt dit door een (te) laag aantal
liggen gemiddeld aan de hoge kant voor Noord-
opleveringen in de voorgaande jaren.
Nederland. Assen heeft geen hele sterke uitwisseling
Westerkwartier is duidelijk in trek, en vertoont al wat
van migratiestromen met naastgelegen gemeenten. Dit
langere tijd een lage krapte- indicator. De verkooptijd
maakt dat een groot extra programma in Assen niet
is kort, en de transactieprijs per m2 nadert het niveau
automatisch elders tekorten oplost.
van Noordenveld en Tynaarlo. De migratiekaart toont aan dat speciaal jonge gezinnen / kopers van een
Groningen blijft sterk in trek, en staat onder druk. Zo
gezinswoning een sterke voorkeur hebben voor
zien we sterke krapte, voor elk soort woonproduct. De
Westerkwartier.
verwachting is dat deze trend blijft doorzetten. Voor Groningen blijft dan ook de boodschap: doe wat je kan.
Het Hogeland vertoont een wisselend beeld. We zien een beperkt positief migratiesaldo van jonge gezinnen
De gemeente Noordenveld vertoont een stabiel beeld.
vanuit Groningen naar Het Hogeland. Het gebied
De krapte indicator is stabiel laag, de transactieprijzen
vertoont pas recent krapte op de markt. De actuele
liggen gemiddeld aan de hoge kant voor Noord-
marktdruk is ook daar nu zichtbaar maar er zijn minder
Nederland. Het heeft een sterke samenhang met de
zekerheden voor de langere termijn.
naastgelegen RGA-gemeenten. De stijging in transactieprijzen vlakt enigszins af vanaf 2020.
Midden-Groningen vertoont een zelfde beeld. De actuele marktdruk is ook daar nu zichtbaar maar er zijn
Ook buurgemeente Tynaarlo geeft ditzelfde stabiele
ook hier minder zekerheden voor de langere termijn. In
beeld, en vertoont ook sterke samenhang tot
de migratiestromen vanuit de stad zien we dat de
naastgelegen RGA-gemeenten. De stijging in
gemeente in trek is, maar het houdt de migratiestroom
3 WONINGBEHOEFTE
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 26
PROGNOSE 2022-2030: DE TAARTPUNTEN Vertaling naar gemeenten
Dit overzicht toont uitkomsten per gemeente, en Jaarlijkse behoefte per gemeente
vergelijkt dit met het vorige onderzoek. Zie de bijlage
NIET-RGA
255
1.355
135
305
1.155
165
Prognose 2022 2022-2030 PER JAAR
45
25
65
115
50
10
75
65
85
150
55
10
110
100
105
185
60
15
Wordt
Laag
265
1.620
125
70
45
75
170
65
10
Midden
310
1.825
155
100
80
95
200
70
15
Hoog
355
2.015
185
130
120
115
235
80
20
90
395
60
60
75
40
65
15
10
Bandbreedte
3 WONINGBEHOEFTE
Het Hogeland De Marne, Eemsmond
Midden Regio versnelt
Westerkwartier Marum, Grootegast
105
PER JAAR
Westerkwartier Leek, Zuidhorn
1.550
Prognose 2019
Hogeland Bedum, Winsum
MiddenGroningen
210
deze aantallen.
Tynaarlo
Groningen Incl Haren, Ten Boer
Stad versnelt
pagina hierna staat een advies over omgang met
Noordenveld
Assen
voor achterliggend demografische factoren. Op de
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 27
PROGNOSE 2022-2030: DE TAARTPUNTEN Advies over de omgang met deze aantallen
vatten als houvast voor het maken van programma’s
Onderstaande figuur illustreert hoe gemeenten hun
Welke behoefte precies geldt per gemeente, en welke
voor woningbouw per gemeente. Het is aan
eigen positie en risicoprofiel kunnen schatten n daar
plannen daar precies voor nodig zijn, laat zich niet tot
gemeenten zelf om daarin een afweging te maken,
in hun programmering naar kunnen handelen. Hoe
in detail voorspellen. Uit gesprekken met de
waarbij de indicaties in dit onderzoek een hulpmiddel
hoger de inzet, hoe hoger risico’s worden en hoe
gemeenten blijkt behoefte om voldoende speelruimte
zijn.
relevanter het principe van adaptief programmeren.
te houden om zo mee te kunnen bewegen met de woonvraag. Zie ook de paragraaf over adaptief programmeren in hoofdstuk 5 (conclusies).
Landelijk wordt een marge van ca. 30% overprogrammering aangehouden als middel om risico op planuitval en vertraging te ondervangen. Dat
Scenario laag Voor de gemeenten aan de noordoostkant: blijf voorzichtig, maar programmeer wel voldoende om te kunnen leveren voor ‘midden’. Dit geldt ook voor de niet-RGA-gebieden. Voor Ten Boer geldt hetzelfde als voor de noordoostelijke gemeenten.
kunnen gemeenten optellen bij de woningbehoefte ramingen. Hoeveel overcapaciteit nuttig is, hangt mede af van aard en status van aanwezige plannen. Voor de ene gemeente levert het inzetten van meer planruimte een ander risico op dan voor de andere. Daar is de herverdeling van de tekortinloop ook op geënt.
Scenario midden Voor de gemeenten aan de zuidwestkant: ‘midden’ is relatief veilig. Dit geldt ook voor de niet-RGA-gebieden. Het risico bij inzet op ‘hoog’ is beperkt, vooral in RGA-gebied, maar wel aanwezig en kan andere gebieden beconcurreren.
Assen
Groningen
Midden-
Noorden
Groningen
-veld
265
1.620
125
70
310
1.825
155
100
355
2.015
185
130
Tynaarlo
Hogeland RGA
Niet-RGA
Westerkwartier RGA
Niet-RGA
45
75
10
170
65
80
95
15
200
70
120
115
20
235
80
Scenario hoog
De aantallen zoals getoond in dit onderzoek zijn op te
3 WONINGBEHOEFTE
Voor de stad Groningen inclusief Haren is onverminderd relevant: doe wat je kunt, bewaak de prijs-ruimteverhouding en het aandeel grondgebonden daarbij.
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 28
PROGNOSE 2022-2030: DE TAARTPUNTEN Assen
Groningen
Midden-
Noorden-
Groningen
veld
265
1.620
125
70
310
1.825
155
100
355
2.015
185
130
Tynaarlo
Hogeland RGA
Niet-RGA
Westerkwartier RGA
Niet-RGA
45
75
10
170
65
80
95
15
200
70
120
115
20
235
80
3 WONINGBEHOEFTE
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 29
4
VERGELIJK MET OPLEVERING EN PLANNEN
VRAAGVOLGENDE PROGNOSE EN PLANNEN Woningbehoefte is één ding, daadwerkelijk behoefte
Behoefte per RGA gemeente
bedienen een tweede. We hebben het over de periode
NIET-RGA
2022-2030: in termen van planontwikkeling een relatief
125
70
Midden
2.760
310
1.825
155
100
Hoog
3.155
355
2.015
185
130
Plannen per jaar
3.110
430*
2100
155
115
135
Het Hogeland De Marne, Eemsmond
1.620
Westerkwartier (vm. Marum, Grootegast)
Noordenveld
265
praktijk zien we dat daardoor verhuisbewegingen
Westerkwartier (vm. Leek, Zuidhorn)
MiddenGroningen
2.370
latente behoefte moeilijk kunnen bedienen. In de
RGA deel Hogeland (vm. Bedum, Winsum)
Groningen Incl vm. Haren, Ten Boer
Laag
weinig passende ontwikkelmogelijkheden, zullen de
Tynaarlo
Assen
korte termijn. Gemeenten met nu substantieel te
45
75
170
65
10
80
95
200
70
15
120
115
235
80
15
75*
145
65
95*
In alle scenario’s een tekort aan plannen
0% marge
Overschot plannen, echter is de geplande sloop hoog
Het onderzoek uit 2019 liet zien welke gemeenten mensen in hun zoektocht meenamen. Op basis daarvan weten we dat ‘buurgemeenten’ eerder in beeld zijn als
alternatief dan gemeenten op een heel andere plek in de regio.
Prognose 2022 2022-2030 PER JAAR
ontstaan richting andere gemeenten.
hebben daadwerkelijk voldoende planruimte om (ruim) in de vraag te voorzien, bij welke is op voorhand al een tekort zichtbaar? Alleen voor Assen zijn netto geplande
Match 2022-2030 PER JAAR
Met die bril bekeken we de RGA gemeenten: welke
cijfers voor oplevering bekend. Van alle andere
Laag
30% marge
Midden
15% marge
40% marge 15% marge
0% marge
15% marge 70% marge 20% tekort
Hoog
0% marge
-20% marge 5% marge
15% tekort
15% tekort 15% marge 35% tekort
60% marge 30% marge 25% marge 65% marge 200% marge 0% marge
5% tekort 20% tekort
gemeenten is de geplande sloop niet in beeld. Dit brengt onzekerheden met zich mee.
▲ Plannen op basis van de planlijsten zoals aangeleverd door de RGA, gemiddeld per jaar voor de periode 2022 tot en met 2029. Deze cijfers zijn bruto cijfers. * Voor Assen en Het Hogeland zijn ook netto cijfers bekend. Assen: gemiddeld 340 netto per jaar, Het Hogeland RGA deel: gemiddeld 60 netto per jaar, Het Hogeland niet - RGA deel: 25 netto per jaar. Voor het niet-RGA deel van het Hogeland ligt het geplande sloopcijfer dus hoog.
4 VERGELIJK MET OPLEVERING EN PLANNEN
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 31
VRAAGVOLGENDE PROGNOSE EN ANDERE PROGNOSES De tabel hieronder vergelijkt diverse prognoses zoals
migratietrends worden vertaald naar de toekomst,
opgenomen in onderzoeken, woonvisies en
de wijze waarop woonvoorkeuren een plek krijgen
databronnen met de actuele prognose. Constateringen:
in de prognose.
-
Overal zien we een oplopende bandbreedte;
-
Primos voorspelt in het algemeen beduidend lagere
de provinciale IPB modellen die op dezelfde leest
aantallen , m.u.v. Tynaarlo. Deze prognose
zijn geschoeid als Primos voor wat betreft
voorspelt na 2030 lichte krimp in de stad
natuurlijke ontwikkeling, op langjarige trends voor
Groningen…
wat betreft migratiestromen naar/vanuit de regio
Verschillen in prognose ontstaan vanuit
en tekorten conform Primos. De vertaling binnen
methodische insteek: wel of niet meerekenen van
de gemeente leunt op het uitgebreide veldwerk uit
concrete bouwplannen, de wijze waarop
2019.
-
-
De RGA prognose gaat op regionale schaal uit van
Per jaar, horizon 2030
Eerder onderzoek (2018+)
Woonvisie
RGA (laag, midden, hoog)
Primos
Assen
250-300
Companen, 2020
250-300
Groningen
1000-1500
Companen, 2018
1000-1500
Midden-Groningen
10-30-60
Rigo, 2018
80-110
Noordenveld
-
2021
210-255-305
2019
200
2022
265-310-355
2022
2020
1155-1355-1550 2019
850
2022
1620-1825-2015
2022
2019
105-135-165
2019
60
2022
125-155-185
2022
45-75-110
2019
20
2022
70-100-130
2022
Tynaarlo
75-80
Het Hogeland
-
80-110
2020
25-65-100
2019
90
2022
45-80-120
2022
65-85-105
2019
10
2022
75-95-115
2022
Westerkwartier
-
170-245
2020
115-150-185
2019
100
2022
170-200-235
2022
Companen, 2018
4 VERGELIJK MET OPLEVERING EN PLANNEN
-
RGA (laag-midden-hoog)
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 32
OPLEVERINGEN 2020 EN 2021 RGA
Behoefte per gemeente
liggen van wat er benodigd is volgens de vernieuwde
nieuwe behoefteschema. Vooral Midden-Groningen en
Het Hogeland (De Marne, Eemsmond)
Hogeland (vm. Bedum, Winsum)
Westerkwartier (vm. Leek, Zuidhorn)
Tynaarlo
Prognose 22 2022-2030 PER JAAR
de gemeente Groningen goed kan voldoen aan het
Laag
2.370
265
1.620
125
70
45
170
75
10
65
Midden
2.760
310
1.825
155
100
80
200
95
10
70
Hoog
3.155
355
2.015
185
130
120
235
115
15
80
Opleveringen 2020
in lijn met het nieuwe schema. Wat vooral opvalt is dat
Saldo voorraad woningen 2020
3.145
385
2365
-15
40
95
190
107
38
40
Opleveringen 2021*
CBS gebruikt.
Noordenveld
gemeenten. Waar deze data niet beschikbaar was, is
MiddenGroningen
Assen
2021 volgens de oplevercijfers van de individuele
Groningen Incl Haren, Ten Boer
prognose, vergelijken we de opleveringen van 2020 en
In 2020 zagen we een voldoende aantal opleveringen,
niet-RGA
RGA
Westerkwartier (vm. Marum, Grootegast)
Om te analyseren of de opleveringen op het niveau
Saldo voorraad woningen 2021*
3.065
140
2455
155
80
75
183
89
-1
70
Noordenveld hebben moeite om voldoende woningen
te leveren. Tynaarlo en Assen wisten wel te leveren, ook Westerkwartier en Het Hogeland leverden binnen de nieuwe bandbreedte. Het aantal opleveringen voor 2021 ligt ook netjes binnen de nieuwe prognose. We zien een dip in de opleveringen voor Assen, terwijl in 2021 MiddenGroningen en Noordenveld een opleving vertonen. Tynaarlo, Het Hogeland en Westerkwartier leverden ook binnen de nieuwe bandbreedte.
4 VERGELIJK MET OPLEVERING EN PLANNEN
▲ Op basis van eigen aanlevering gemeenten en anders op basis van CBS voorraad woningen per gemeente 2020 en 2021. *CBS cijfers 2021 zijn voorlopige cijfers. Afgerond op 5-tallen.
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 33
OPLEVERINGEN VERSUS PROGNOSE Op de pagina hierna staan figuren per gemeente met
gemeente plannen boven het hoogste scenario, waarbij
2030. Als alles daadwerkelijk gebouwd wordt, kan
daarin een korte terugblik (vorige prognose en
moet worden benadrukt dat de geplande sloop nog
Tynaarlo aan het hoge scenario voldoen. De gemeente
opleveringen) en een vooruitblik (bijgestelde prognose en
niet in beeld is.
heeft in de afgelopen 5 jaar laten zien gemiddeld zo’n
planning woningbouw).
110 woningen per jaar op te kunnen leveren. -
Noordenveld laat een beeld zien gelijkwaardig aan de
Wat valt op:
andere gemeenten. De kleine piek rond 2023 en 2024
-
Regionaal: zeker op termijn overal te weinig plannen
kan wat worden uitgesmeerd over een aantal jaren
plannen over de jaren tot en met 2029 aangeleverd,
om de vraag te bedienen. Na 2026 geldt het vrijwel
erna. De bruto prognose voor Noordenveld ligt rond
maar alleen een gemiddelde. Met de geplande 75
overal, eerder al in Westerkwartier, Midden-Groningen,
het middenscenario. Over de afgelopen 5 jaar zijn er
woningen per jaar bruto en 60 woningen per jaar netto
nu al in Hogeland.
gemiddeld 60 woningen per jaar gerealiseerd in deze
eindigt de gemeente netto lager dan het laagste
De bekende boeggolf. De ogenschijnlijke overmaat in
gemeente. Dat is onder het laagste scenario.
scenario.
-
-
Het Hogeland heeft helaas geen uitsplitsing van
programma in Assen, Groningen, Tynaarlo en Noordenveld zou een deel van het tekort elders kunnen
-
-
-
Midden-Groningen komt gemiddeld qua bruto plannen
-
Westerkwartier laat een duidelijk tekort zien in de
bedienen. Daarbij leert de ervaring dat de aantallen bij
uit op het middenscenario uit ondanks het grillige
plancapaciteit. Dit terwijl over de afgelopen 5 jaar de
een boeggolf zelden op tijd gehaald worden.
verloop in de plannen. Terugkijkend op de afgelopen 5
gemeente rond het nieuw beoogde aantal opleveringen
jaar zien we wel dat de gemeente gemiddeld zo’n 80
volgens het midden scenario (ca. 200 woningen) kon
Assen heeft data over de geplande sloop aangeleverd,
woningen per jaar kon leveren. Dit is onder het laagste
leveren. Het is hier dus wel mogelijk. Advies aan de
en laat daarmee zien dat ze ook netto voldoende
scenario. In 2021 leverde de gemeente wel voldoende.
gemeente is dan ook het uitbreiden van de
plannen heeft tot grofweg 2028. Assen heeft in het
De gemeente heeft geen plannen meer vanaf 2028.
plancapaciteit.
verleden ook laten zien de aantallen uit het nieuwe
Het is voor deze gemeente van belang wat verder
vraagvolgende scenario te kunnen leveren.
vooruit te gaan plannen.
Groningen heeft over de periode 2022-2030 een bruto prognose van 2100 woningen. Hiermee heeft de
4 VERGELIJK MET OPLEVERING EN PLANNEN
-
Tynaarlo toont tot ca 2026 voldoende plancapaciteit, wat ze eventueel kan ‘uitsmeren’ over de periode tot
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 34
Behoefte laag
Behoefte hoog
OPLEVERINGEN VERSUS PROGNOSE** Assen*
Groningen 4000
700
3500
600
3000
500
2500
400
2000
200
300
1500
150
200
1000
100
100
500
50
300
350
250
300 200
250
150 100 50 0
0 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Tynaarlo
Noordenveld
400
0
20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Opleveringen en planning, netto
Midden-Groningen
800
0
Opleveringen en planning, bruto
Het Hogeland*
Westerkwartier 300
300
Westerkwartier en Het Hogeland: Cijfers opleveringen in CBS alleen beschikbaar op het niveau van de hele gemeente. Deze cijfers zijn geschaald naar het RGAB deel via het aantal huishoudens binnen de RGA versus het totaal aantal huishoudens in de gemeente.
300
250
250
200
200
150
150
100
100
50
250 200
0
100
4 VERGELIJK MET OPLEVERING EN PLANNEN
** In dit overzicht is nog niet de capaciteit van de zoeklocaties opgenomen. Deze zoeklocaties zullen voor meer plannen in de toekomst zorgen dan hier weergegeven.
50 0
0 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
* Assen en Het Hogeland hebben beide netto en bruto cijfers doorgegeven. Het Hogeland heeft alleen gemiddelden over de gehele periode doorgegeven.
150
50
20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 ◄ Opleveringen volgens data zoals aangeleverd door de RGA.
20
21 22
23
24
25
26
27 28
29
30
Veel gemeenten laten een zogenaamde boeggolf zien, met een piek zo rond 2024. Het is gangbaar dat sommige van deze plannen niet doorgaan, of later worden opgeleverd. In de praktijk wordt deze piek zo vaak “uitgesmeerd”.
KANSEN EN RISICO’S PER GEMEENTE Op deze pagina worden de kansen en risico’s per gemeente
woningen per jaar te realiseren. De stad werkt met
aangeduid wat betreft het toevoegen van extra
kracht aan grote ontwikkellocaties. Voor Groningen is
programma. De kwalitatieve samenstelling van de plannen
het vooral de uitdaging is in om in de kwalitatieve
laten we hier buiten beschouwing.
woonvraag te voorzien is: onbeperkte verdere
stabiele positie zien op binnen de RGA, en kunnen het
verdichting is geen oplossing.
zich daarmee veroorloven om zonder veel risico iets
-
-
Assen heeft getalsmatig voldoende plannen om ook in een hoog scenario woningen te kunnen bieden. Assen
Tynaarlo en Noordenveld laten beide en stevige en
‘extra’ te doen. Tynaarlo heeft ruimte om in de extra -
Midden-Groningen heeft plannen op niveau van het
woonbehoefte te voorzien. Gelet op het overall tekort
is minder sterk verweven met de regio dan sommige
midden scenario en de realisatie in de afgelopen jaren
aan plannen kan Noordenveld, en eventueel ook
andere gemeenten, maar heeft wel een sterke positie.
liep achter. Het verschijnsel van toestroom uit de stad
Tynaarlo overwegen om extra (flexibele) plancapaciteit
Dit houdt ook in dat wanneer Groningen meer bouwt,
en doorstroom naar Oost-Groningen komt hieruit voort.
voor te bereiden, met enkele kleinere of één grotere
dit niet direct veel effect op de vraag in Assen heeft.
Een verandering van de marktsituatie kan de vraag in
locatie (ca. 200 woningen netto).
Hiermee kan Assen zonder veel risico’s kiezen voor het
dit gebied echter wel sterk doen veranderen. Voor
hoge scenario. Gelet op de politieke discussie rondom
Midden-Groningen is het van belang om eerst te
meer of minder uitbreiden / Kloosterveen: inbreiden en
focussen op het bedienen van de eigen vraag.
uitbreiden vullen elkaar in deze scenario’s meer aan dan dat het een kansen wegneemt voor het ander. -
nodig om aan de eigen vraag te voldoen.
-
Westerkwartier heeft in alle scenario’s een tekort aan plannen. Bovenop de huidige ca. 150 per jaar is een plus van minstens 50 nodig om te voldoen aan het
Het Hogeland heeft een (groot) tekort aan plannen.
midden scenario. Hiervoor zijn vermoedelijk ook
Het mag gaan om enkele honderden woningen, met
relatief grootschalige locaties nodig. Westerkwartier
Groningen had al als opgave om te werken aan meer
reden voor relatief grootschalige ontwikkeling bij
heeft een sterke positie binnen de RGA, en heeft een
locaties met vooral een stedelijk karakter (in allerlei
Bedum en Winsum. Hier is pas recent de omslag in
grote aantrekkingskracht op vooral gezinnen. Hiermee
varianten). Die opgave wordt alleen maar groter
gang gezet van beperkte toevoeging naar opschaling.
kan Westerkwartier het zich ook goed veroorloven om
wanneer de regio het tekort voor 2030 wil inlopen. De
De gemeente heeft meerdere potentiële locaties in
iets extra’s te doen.
huidige ca. 16.790 aan plannen is in principe
zowel Bedum al Winsum waar versnelling denkbaar is.
voldoende, al zal het netto cijfer lager liggen. De
Ook voor Het Hogeland geldt dat de gemeente
afgelopen twee jaren wist Groningen tot ca. 2450
duidelijke kwetsbaarheid vertoont. Opschaling is wel
4 VERGELIJK MET OPLEVERING EN PLANNEN
-
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 36
STIP OP DE HORIZON: DOORKIJK 2030-2040 Verder vooruitkijken is omgeven met groeiende
eenpersoonshuishoudens zijn, wat bijdraagt aan behoud
onzekerheden. Dat Nederland een aantrekkelijk
van vraag naar (meer) woningen. Stedelijk gebied blijft
vestigingsland is, en dat Nederland vergrijst, zijn relevante
naar verwachting ook voor buitenlandse migratie het meest
en redelijk voorspelbare ontwikkelingen. Hoe hoog de druk
logisch instroompunt.
op de woningmarkt in de regio Groningen-Assen is na 2030, is afhankelijk van interne ontwikkelingen (economie,
In de randgemeenten komen steeds meer grondgebonden
aantrekkelijk woonklimaat, inloop tekort tot 2030) maar
woningen vrij, wat het gemakkelijker maakt om met de
ook van vele externe (aanbod elders, functioneren van de
bestaande voorraad in die behoefte te voorzien. Dat
woningmarkt, etc.). In basis heeft de regio goede papieren
versnelt indien ‘babyboomers’ meer verleid worden om te
gelet op werk, voorzieningen, landschappelijk kwaliteiten,
verhuizen naar andere woningen.
bereikbaarheid, variatie in woonmilieus, etc. De regiocirkel zoals in de figuur weergegeven zal naar verwachting ook
Het is aannemelijk dat het Zuidwestelijk deel van de RGA
na 2030 realiteitswaarde hebben.
blijvend een sterke marktpositie heeft. De situatie in de Noordoostelijke gemeenten is onzekerder. Bewoners van
Doordat we de inloop van het tekort cijfermatig naar voren
plattelandsgemeenten vertrekken niet massaal, zeker niet
halen, resteert nog een opgave van krap 10.000 woningen
als zij huiseigenaar zijn. Bij eventueel overaanbod zal dit
voor de periode 2030-2039. In de prognose is sterfte en
eerder leiden tot stagnatie (niet verkopen dus blijven
verdunning van huishoudens meegenomen.
wonen) dan tot leegstand. Bovendien leidt ontspanning
Verschuivingen in migratiepatronen kunnen echter tot
door ruim aanbod tot een langzaam groeiend verschil in
beduidend andere aantallen leiden.
prijs, waarbij er een nieuwe balans ontstaat en de meeste woningen alsnog een nieuwe bewoner vinden. Vooral het
De manier waarop huishoudens zich volgens het regionale onderzoek uit 2017en 2019
In deze periode verwachten we in alle gemeenten behalve
slechtste vastgoed, woningen op ongewilde plekken en
oriënteerden op de woningmarkt in de regio Groningen-Assen. Bron: KAW (2017, 2019).
in Groningen een negatieve natuurlijke
types waarvan (te) groot aanbod is, worden kwetsbaar.
bevolkingsontwikkeling. Er zullen steeds meer
4 VERGELIJK MET OPLEVERING EN PLANNEN
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 37
5
CONCLUSIES VOOR BELEID EN PROGRAMMERING
CONCLUSIES VOOR BELEID EN PROGRAMMERING 1.
7.
betaalbaarheid onder druk waardoor de druk op de
vraagverwachting te werken tot 2030. Dit om
lagere- en middensegmenten oploopt, zowel sociale
ontwikkel zo dat het ook de ruimtelijke kwaliteit en
het bestaande tekort op tijd in te lopen. Het is
huur als betaalbare koop (vaker rij en tweekapper
samenhang in de regio versterkt. Niet alle locaties
denkbaar dat bij versnelling in de bouw ook de totale
dan vrijstaand). Dat is niet de wens maar de realiteit.
scoren daar even goed op. De urgentie om te leveren
toestroom oploopt. Dat is nu niet te zien, mede door achterblijvende realisatie ten opzichte van de
mag niet ten koste gaan van de kwaliteit van 5.
behoefteprognose.
Gebruik de bandbreedtes als middel om af te
plannen.
stemmen. Vat bandbreedtes niet op als voorspelling maar als houvast. De lage, midden- en hoge variant
2.
8.
kunnen elk realiteit worden en dit kan per gemeente
Terugblikkend hebben we fases gekend met
Aan de noordoostzijde (Hogeland, Midden-Groningen)
verschillen. Met behulp van marktmonitoring kunnen
planversnellers, maar ook met pijnlijke
is meer voorzichtigheid op zijn plaats. De sterke
gemeenten hun eigen kansen en risico’s kiezen en
deprogrammering. De woningmarkt van nu is
vraag van nu is pas recent ontstaan. Wanneer
hierover afstemmen met buurgemeenten.
extreem. Dat er behoefte is, zal niet snel veranderen.
vraagdemping in noordoost leiden.
4.
Risico: we rekenen ons (weer) rijk.
Vooral de zuidwestflank reden tot versnellen.
‘zuidwest en stad’ versnellen, kan dat tot
3.
Focus op goede plannen. Aandachtspunt:
Er is reden om met een 30% hogere
Wel is het denkbaar dat bijvoorbeeld economische 6.
Zorg voor ontwikkelbare, concrete plannen. De
omstandigheden zodanig ongunstig worden, dan dit
verstedelijkingsstrategie liet zien dat er genoeg
de dynamiek op de woningmarkt raakt.
Noordoost: zorg er voor dat je je eigen vraag
ruimte is, zeker als we verder kijken in de tijd en ook
bedient. Hoewel we geen grote ‘plussen’ toerekenen
potentiële locaties inrekenen. In deze studie
aan noordoost is er wel een opgave. Ook voor het
constateren we dat er te weinig concrete plannen zijn
onzekerheden in de toekomst, helpt het om bij
bedienen van lokale behoefte is er te weinig aanbod.
om in de behoefte te voorzien. De grootste uitdaging
planvorming in meerdere scenario’s te denken. Zo dat
is dan ook niet om per gemeente hogere
locatieontwikkeling ook met minder aantallen of
Kwalitatief is er geen reden om andere keuzes
bandbreedtes in woningbehoefte met elkaar af te
vertraagde afronding kwaliteit heeft. Zo dat bij
te maken. We verwachten dat de wens aan
spreken, maar om te zorgen dat plannen werkelijk tot
onverwachte veranderingen in vraag (aantal, plek,
producten en plekken / woonmilieus niet wezenlijk
ontwikkeling komen.
type) of ruimtelijke mogelijkheden (stikstof…) daar
anders is dan enkele jaren geleden. Wel staat de
4 VERGELIJK MET OPLEVERING EN PLANNEN
9.
Dus… adaptief programmeren! Gelet op de
ook tijdig een passend antwoord op te geven is.
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 39
ADAPTIEF PROGRAMMEREN Bij een adaptieve wijze van programmeren staat het
het optoppen van de bestaande woningvoorraad kan ook
voorzien in een passende woningvoorraad, nu en in de
het hoofd worden geboden aan de zoektocht naar de juiste
toekomst, centraal. Een adaptief systeem leent zich voor
kwaliteit woningen. In ons onderzoek “Ruimte Zat in de
het omgaan met de onzekerheden van de woningmarkt in
Stad” leggen we uit hoe je woningen kunt toevoegen in
de toekomst.
bestaande stadwijken, waarmee deze wijken bovendien een grote impuls krijgen.
in de woningbouwprogrammering. Veel gemeenten lopen er tegenaan dat zij geen nieuwe plannen kunnen toelaten, omdat de monitor “vol” zit terwijl er woningbouwplannen in
▲
Bij adaptief programmeren creëren gemeenten speelruimte Conceptueel model adaptieve woningprogrammering. Bron: Platform 31
zitten die soms niet gerealiseerd worden. Er is vaak weinig grip op in welke planfase de plannen zitten, en welk realiteitsgehalte de plannen daadwerkelijk hebben. Door het creëren van een afwegingskader voor nieuwe plannen, kan bovendien gestuurd worden op de kwaliteit van plannen. Zo creëren we goede woningen én leefbare wijken. Het vraagt heel wat bestuurlijke commitment om adaptief aan de slag te gaan, maar het stelt gemeenten wel in staat om meer grip te krijgen op wat er gebouwd wordt. Zo kunnen bijvoorbeeld ook mismatches in de kwaliteit van de woningvoorraad beter worden aangepakt. Sommige partijen pleiten zelfs voor een adaptieve aanpak van de gehele woningvoorraad. Door renovatie, splitsing en
4 VERGELIJK MET OPLEVERING EN PLANNEN
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 40
#
BIJLAGE
DEMOGRAFISCHE FACTOREN IN DE PROGNOSE
+
+Ruimtelijk / kwalitatief +
1.180 tot 1.920
B Migratie 6.870* C Actueel tekort 8.500**
maximum begrenst de groei
+ 345 tot 800
=
=
Laag
2.110
12.965
1.005
Midden
2.470
14.580
Hoog
2.845
16.130
2030-2039: 9.915 woningen (netto groei)
5 CONCLUSIES VOOR BELEID EN PROGRAMMERING
=
=
+ 395 tot 885
=
+ 415 tot 1.030
=
550
350
1.230
795
1.460
1.045
+ 235 tot 575
Het Hogeland (De Marne, Eemsmond)
695
Westerkwartier (vm. Marum, Grootegast)
370
(vm. Leek, Zuidhorn)
-70
RGA deel Westerkwartier
150
(vm. Bedum, Winsum)
Tynaarlo
655
RGA deel Hogeland
Noordenveld
1.050
MiddenGroningen
Groningen
Assen
A Natuurlijke ontwikkeling: 6.705 Vorming en ontbinding van huishoudens (starters, “finishers”) IPB-model
Resultaat 2022-2029: 22.075 woningen (netto groei)
NIET-RGA
Stap 2: Herverdeling regiovraag naar gemeenten
Incl. vm. Haren, Ten Boer
Stap 1: Regionale woningbehoefte
520
-145
+ 635 tot 1.165
=
=
+
10 tot 105
225 tot 270
=
590
1.340
530
80
650
755 836
1.600
575
105
965
1.095 930
1.870
625
125
Verwachting: soortgelijke onderverdeling. Druk op stedelijke milieus in Groningen, zekere groei in zuidwest, minder zeker in noordoost.
0 of lichte krimp, vooral maatwerk nodig
Trendanalyse en woningbehoefte 2022-2030-2040 42
PROJECTNAAM KAW Groningen OPDRACHTGEVER
Regio Groningen Assen PROJECTTEAM Daniel Depenbrock, Esther Wever STATUS Concept DATUM 3 februari 2022
KAW Groningen Kattenhage 1 9712 JE GRONINGEN l Postbus 1527 9701 BM GRONINGEN Rotterdam Pelgrimsstraat 1 3029 BH ROTTERDAM Eindhoven Rechtestraat 59c 5611 GN EINDHOVEN www.kaw.nl l +31 88 529 0000 l info@kaw.nl