5.6 OPON_verzelfstandiging_rapport_04-03-2022.pdf
Tekst van het document
Rapport Verzelfstandiging OPO Noordenveld
4-3-2022
Opdrachtgever
Gemeente Noordenveld
Auteurs
Yoeri Sijl en Matthias Meiling
Kenmerk
CONCEPT
Projectnummer
A04594
Inhoud 1.
Inleiding
4
2.
Besluiten
6
3.
Verantwoording verzelfstandigingstraject
8
3.1
Procestappen en planning
8
3.2
Projectorganisatie
9
3.3
Afstemming met betrokkenen
9
3.4
Communicatie
10
4.
5.
6.
7.
8.
Inrichting Stichting OPON
11
4.1
Wettelijk kader
11
4.2
Besturingsfilosofie
13
4.3
De organisatiestructuur
14
4.4
De rol van de gemeenteraad na verzelfstandiging
17
4.5
Samengevat
18
Effecten op het personeel
19
5.1
Gevolgen verzelfstandiging voor het personeel
19
5.2
Gevolgen met betrekking tot het personeelsbeleid
20
5.3
Overgang arbeidsvoorwaarden
20
5.4
Overige personele regelingen bij de gemeente
20
5.5
Overige afspraken personeelsdossier
20
5.6
Overleg met vakbonden
20
Effecten op het onderwijs
21
6.1
Effecten op de kwaliteit en uitgangspunten
21
6.2
Effect onderwijsaanbod
21
6.3
Effect op samenwerkingsverbanden/afspraken
21
6.4
Rol gemeenteraad na verzelfstandiging
21
Gevolgen financiën
22
7.1
Meerjarenbegroting
22
7.2
Financiële positie
22
7.3
Risico-inventarisatie
24
7.4
Financiële overdracht
25
Effecten op de huisvesting
27
8.1
27
Overzicht schoolgebouwen
Rapport | 19-01-2022
2 61
8.2
Wijze van overdracht
27
8.3
Afspraken voor de overdracht
28
8.4
Nieuw IHP
29
9.
Effecten op facilitaire zaken
30
10.
Implementatiestappen
31
10.1
Benoeming leden raad van toezicht
31
10.2
Benoeming bestuur
31
10.3
Oprichting stichting en notariële overdracht
31
10.4
Administratieve handelingen
31
Bijlage I: Bijlage II: Bijlage III: Bijlage IV: Bijlage V: Bijlage VI:
Statuten Opzet managementstatuut Reglement raad van toezicht Reglement college van bestuur Opzet profielschets raad van toezicht Opzet profielschets bestuurder
Rapport | 19-01-2022
3 61
1. Inleiding Op 22 december 2021 heeft de gemeenteraad besloten om een verzelfstandigingstraject voor Openbaar Primair Onderwijs Noordenveld (hierna OPON) te starten. Het doel is om de scholengemeenschap per 1 januari 2023 te verzelfstandigen. De basis voor het besluit van de gemeenteraad is het resultaat van het vooronderzoek dat in 2020 naar aanleiding van de herstelopdracht in het kader van het vierjaarlijks toezicht door de Onderwijsinspectie gestart is. In de herstelopdracht gaf de Onderwijsinspectie in juni 2019 aan dat er geen duidelijke structuur en kaders voor bestuur en toezicht aanwezig zijn en dat er geen inzicht is in de werking ervan. OPON omvat 10 scholen, één informele samenwerkingsschool en een SBO-school en valt onder een integraal schoolbestuur. De gemeentelijke organisatie en de onderwijsorganisatie functioneren momenteel gescheiden van elkaar. OPON is in feite een aparte organisatie binnen de gemeentelijke organisatie. De begroting en jaarrekening van OPON worden nog wel opgenomen in de gemeentelijke begroting en jaarrekening. Omdat het binnen de huidige vorm van integraal schoolbestuur lastiger is om het interne toezicht zonder onverenigbare belangen in te richten, is een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden om intern toezicht binnen OPON in te richten.
In dit onderzoek zijn allereerst de mogelijkheden om het intern toezicht en de bestuursstructuur in te richten onderzocht, op haalbaarheid en zijn de voor- en nadelen in beeld gebracht. Hierbij zijn toekomstige ontwikkelingen die relevant zijn voor OPON meegenomen. Ook is ingezoomd op de toekomstbestendigheid van de organisatie. Op 2 november 2020 heeft een dialoogsessie met de gemeenteraad, de wethouder onderwijs en de algemeen directeur van OPON plaatsgevonden. Op 19 januari 2021 heeft dat ook binnen OPON op eenzelfde manier met de GMR, directie en stafmedewerkers plaatsgevonden. In beide dialoogsessies is stilgestaan bij de rol van de gemeenteraad met betrekking tot het openbaar onderwijs en de werking van de huidige bestuurlijke inrichting en mogelijke alternatieven. Er is onder andere gesproken over de herstelopdracht van de Onderwijsinspectie als aanleiding, maar vooral gekeken naar de toekomst en oriënterend gesproken over wat een effectieve rolverdeling is. Op basis van de resultaten uit de beide dialoogsessies is geconstateerd dat er behoefte is om in een breder gezelschap de rol van de gemeente en de behoeften vanuit OPON te bespreken. Dit is vormgegeven in een ‘minicongres’, waarin afgevaardigden vanuit de gemeenteraad en OPON gezamenlijk met elkaar van gedachten hebben gewisseld.
Tijdens het online minicongres op 15 februari 2021 is verder ingegaan op een mogelijke effectieve rolverdeling tussen de gemeenteraad en OPON. Gedurende het minicongres hebben afgevaardigden vanuit de gemeenteraad, directie, GMR en staf de gelegenheid gekregen om in kleine groepen te spreken over de belangrijkste uitgangspunten in de rolverdeling vanuit de achtergrond van de eigen rol. Daarna is op basis van de inbreng vanuit de verschillende groepen en de opgehaalde uitgangspunten verder gesproken over het model dat als het meest passend wordt gezien en op welke manier de inrichting vormgegeven zou moeten worden.
Rapport | 19-01-2022
4 61
Op basis van bovenstaande vooronderzoeken, heeft de gemeenteraad in december 2021 een besluit genomen om het traject te starten om OPON per 1 januari 2023 te verzelfstandigen. Vanaf januari 2022 zijn verdere voorbereidingen getroffen, die moeten leiden tot een positief raadsbesluit om vervolgens volledig zelfstandig te kunnen functioneren. Een uitwerking hiervan treft u in dit rapport. Het voorstel hierbij is om het definitieve raadsbesluit voor de verzelfstandiging nog in deze bestuursperiode (dus voor de gemeenteraadsverkiezingen) te laten plaatsvinden.
Rapport | 19-01-2022
5 61
2. Besluiten Voorgesteld wordt om: 1 de gemeenteraad te laten besluiten om OPON te verzelfstandigen, waarbij de stichting (werknaam Stichting OPON) per 1 januari 2023 wordt opgericht en per die datum verantwoordelijk is voor de instandhouding van het openbaar onderwijs in de gemeente Noordenveld. 2 de gemeenteraad te laten besluiten om het bevoegd gezag en de instandhouding van de volgende scholen per bovenstaande datum aan Stichting OPON over te dragen:
3
4
Brinnummer
Naam school
06AQ
SWS De Schans
09FV
OBS De Hekakker
09HF
OBS 't Spectrum
10TP
OBS De Elsakker
11IQ
OBS De Eskampen
12UM
OBS De Marke
13GD
OBS De Tandem
13LI
OBS Het Valkhof
13QB
OBS De Poolster
13UC
OBS De Flint
13XM
OBS Het Palet
19QJ
SBO ‘t Hoge Holt
de in de bijlage van dit rapport opgenomen statuten voor de stichting vast te stellen door de gemeenteraad en de statuten te laten passeren bij de notaris ten tijde van de overdracht, hierin begrepen de bevoegdheden van de stichting en de interne scheiding van toezicht en bestuur. als gevolg van bovenstaande voorstellen, het juridisch eigendom van de schoolgebouwen van de volgende scholen over te dragen aan de op te richten Stichting OPON: Brinnummer
Naam school
Plaats
06AQ
SWS De Schans
Een
09FV
OBS De Hekakker
Norg
09HF
OBS 't Spectrum
Peize
10TP
OBS De Elsakker
Westervelde
11IQ
OBS De Eskampen
Peize
12UM
OBS De Marke
Roden
13GD
OBS De Tandem
Roden
13LI
OBS Het Valkhof
Roden
13QB
OBS De Poolster
Nieuw-Roden
13UC
OBS De Flint
Nietap
13XM
OBS Het Palet
Roderwolde
19QJ
SBO ‘t Hoge Holt
Roden
Rapport | 19-01-2022
6 61
5 6 7 8
het personeel dat per 31-12-2022 in dienst is van OPON (met uitzondering van aflopende contracten per die datum) zal op basis van de CAO-PO van rechtswege overgaan naar de stichting. zorg te dragen voor een goede overdracht van de lopende contracten, personele zaken, huisvesting en financiën, zoals in dit rapport is beschreven. het college van burgemeester en wethouders de opdracht te geven om uitvoering te geven aan benoemingsproces met betrekking tot de raad van toezicht en de bestuurder van de stichting. de financiële eindafrekening met de gemeente Noordenveld te bepalen op grond van de vastgestelde en de door hun accountants goedgekeurde jaarrekening en balans per 31-12-2022.
Rapport | 19-01-2022
7 61
3. Verantwoording verzelfstandigingstraject 3.1 Procestappen en planning Op 22 december 2021 heeft de gemeenteraad besloten om een traject voor verzelfstandiging van OPON te starten. Het doel van dit traject is dat OPON per 1 januari 2023 zal worden verzelfstandigd. In overleg met de wethouder onderwijs is afgesproken dat het definitieve raadsbesluit voor de verzelfstandiging in deze bestuursperiode (dus voor de gemeenteraadsverkiezingen) moet plaatsvinden. Dit ter voorkoming van eventuele vertragingen. In het verzelfstandigingstraject wordt onderstaande planning gehanteerd: Omschrijving Fase 1
Inrichten projectstructuur
Instellen stuurgroep en klankbordgroep –
Stuurgroep bestaat uit de wethouder, algemeen directeur en aan afgevaardigde vanuit de ambtelijke organisatie.
–
Klankborgroep bestaat uit een afvaardiging vanuit de GMR, directeuren, stafbureau en medewerker onderwijs van de gemeente
Fase 2
Opstellen conceptrapport
Onderzoek effecten en inrichting
Opstellen conceptrapport waarin de effecten van de verzelfstandiging in beeld worden gebracht en waarin er voorstellen voor inrichting van de verzelfstandigde organisatie worden gedaan.
Planning December 2021
Januari 2022
Bespreken conceptrapport
Op 12 januari 2022 wordt het conceptrapport besproken met de algemeen directeur en de medewerker onderwijs van de gemeente.
Op 19 januari 2022 wordt het conceptrapport besproken in de stuurgroep.
Op 26 januari 2022 wordt het conceptrapport besproken met de klankbordgroep en wordt het rapport aangepast. De eindversie van het rapport wordt nogmaals in de klankbordgroep besproken.
Na deze stap worden de medewerkers, ouders, de GMR van OPON en de gemeenteraad geïnformeerd over de afronding van het onderzoek, het rapport en start van de besluitvormingsfase. Fase 3
Instemmingsaanvraag wordt aan de GMR van OPON voorgelegd. Voor dat de GMR van OPON met een verzelfstandiging instemt, moeten de GMR en het schoolbestuur conform de bepalingen in de wet medezeggenschap op scholen (WMS) een ouderraadpleging hebben uitgevoerd (januari 2022).
Instemming directeuren OPO Noordenveld (januari 2022).
Besluit tot verzelfstandiging en het rapport wordt in het college van B&W behandeld (1 februari 2022).
Besluitvorming
Rapport | 19-01-2022
Januari - maart 2022
8 61
Fase 4 Implementatie
Fase 5 Eindafrekening
Beeldvormende raadsvergadering (2 maart 2022)
Besluitvormende raadsvergadering (9 maart 2022)
Raadsbesluit communiceren naar directeuren, medewerkers, ouders, GMR, OR en pers.
Overleg vakbonden over overgang medewerkers naar de Stichting OPON (na besluitvorming in de gemeenteraad).
Oprichten stichting bij notaris en passeren stichtingsakte en akte van overdracht.
Administratieve overdracht (geringe exercitie omdat OPON financieel en administratief al een separate positie binnen de gemeente heeft).
Aanvragen bankrekening.
Informeren partners en contractpartijen.
Benoemingsprocedure raad van toezicht
Benoeming leden raad van toezicht door gemeenteraad
Benoeming bestuur door raad van toezicht.
Opstellen indicatieve overdrachtsbalans
Activa-passiva overdracht op basis van indicatieve overdrachtsbalans
Op basis van de jaarrekening 2022 eindafrekening vaststellen.
Maart – december 2022
3.2 Projectorganisatie Om het verzelfstandigingstraject uit te voeren en aan te sturen, is een compacte projectstructuur gehanteerd, bestaande uit een stuurgroep en een klankbordgroep. 3.2.1 Stuurgroep In het traject is een stuurgroep gevormd bestaande uit de wethouder onderwijs, algemeen directeur OPON, een afgevaardigde vanuit de ambtelijke organisatie en een onafhankelijke procesbegeleider. De stuurgroep heeft als rol om gezamenlijk te sparren over de voortgang en inhoud van het verzelfstandigingsproces. Daarnaast heeft de stuurgroep de verantwoordelijkheid om het verzelfstandigingsproces daar waar nodig bij te sturen. 3.2.2 Klankbordgroep Voor het creëren van draagvlak en het bespreken van het verzelfstandigingstraject is een klankbordgroep ingericht. De klankbordgroep bestaat uit een afvaardiging van de directeuren, GMR, staf en de medewerker onderwijs van de gemeente Noordenveld. Eventuele reacties en adviezen vanuit de klankbordgroep zijn waar mogelijk verwerkt in het verzelfstandigingstraject. 3.3
Afstemming met betrokkenen
GMR De GMR heeft instemmingsrecht op alle in dit rapport opgenomen documenten. In januari 2022 worden deze documenten behandeld in de GMR vergadering, zodat de GMR in de vergadering van 26 januari 2022 instemming kan verlenen op de verzelfstandiging.
Rapport | 19-01-2022
9 61
Twee leden van de GMR participeren in de klankbordgroep zodat tijdens het proces van uitwerking van de verzelfstandiging de GMR invloed heeft op het proces en de keuzes. Directeuren De directeuren worden in februari 2022 om een advies gevraagd. De directeuren zijn en worden regelmatig op de hoogte gesteld van de vorderingen in het proces van de verzelfstandiging. Dit wordt gedaan door de algemeen directeur. Ook neemt een vertegenwoordiging deel aan de klankbordgroep. Medewerkers Gedurende het verzelfstandigingstraject zijn en worden medewerkers van OPON via communicatiebulletins op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen rondom de verzelfstandiging. De medewerkers worden daarnaast op de hoogte gehouden door hun eigen schooldirecteur. Ook neemt een vertegenwoordiging van medewerkers van het stafbureau deel aan de klankbordgroep. Ouders en leerlingen Ouders worden betrokken bij het verzelfstandigingstraject door vertegenwoordiging vanuit de GMR en de ouderraadpleging via de nieuwsbrief. Voor leerlingen verandert er niets door de verzelfstandiging. Het onderwijs blijft ongewijzigd ten opzichte van de huidige situatie. Leerlingen worden daarom niet actief betrokken. Ambtelijke organisatie, college van B&W en gemeenteraad Met de gemeente Noordenveld is op verschillende vlakken overlegd om tot een zorgvuldige ontvlechting te komen.
Met het college van B&W en de gemeenteraad is daarnaast een zorgvuldig traject doorlopen en voortdurend afstemming geweest. Zo heeft in november 2020 een dialoogsessie met de gemeenteraad, de wethouder onderwijs en de algemeen directeur van OPON plaatsgevonden. In deze dialoogsessie is stilgestaan bij de rol van de gemeenteraad met betrekking tot het openbaar onderwijs, de werking van de bestuurlijke inrichting en mogelijke alternatieven. Om verder te kunnen spreken over de mogelijke alternatieven, is vervolgens besloten om in een breder gezelschap de rol van de gemeente en de behoeften vanuit OPON te bespreken. Dit is vormgegeven in een ‘minicongres’, waarin afgevaardigden vanuit de gemeenteraad en OPON gezamenlijk in de gelegenheid zijn gebracht om met elkaar van gedachten te wisselen. Het minicongres gaf de gelegenheid om in kleine groepen te spreken over de belangrijkste uitgangspunten in de rolverdeling vanuit de achtergrond van de eigen rol. De voortdurende afstemming met het college van B&W en de gemeenteraad heeft bijgedragen aan een zorgvuldige afweging van mogelijke oplossingsrichtingen. Alle documenten zijn uitvoerig in de stuurgroep met de verantwoordelijk wethouder besproken. De verzelfstandiging van OPON staat geagendeerd in de besluitvormende raadsvergadering van 9 maart 2022.
3.4 Communicatie De betrokken partijen worden actief op de hoogte gehouden door de stuurgroep. De communicatie vindt onder andere plaats via presentaties, nieuwsbrieven, bijeenkomsten, klankbordgroepen etc. De vorm en inzet van de communicatiemiddelen is afhankelijk van de inhoud.
Rapport | 19-01-2022
10 61
4. Inrichting Stichting OPON Om de verzelfstandiging te effectueren wordt een stichting openbaar onderwijs (artikel 48 WPO) opgericht. De gemeente draagt daarbij de verantwoordelijkheid voor de instandhouding van het openbaar onderwijs over aan deze stichting. Na de verzelfstandiging heeft de gemeenteraad geen directe zeggenschap meer over de openbare basisscholen. Net als bij alle andere gemeenten waar het openbaar onderwijs verzelfstandigd is, heeft de gemeenteraad na een verzelfstandiging de rol van extern toezichthouder. Zij het met vergaande bevoegdheden. Bij een verzelfstandiging is de bestuurder van de stichting het bevoegd gezag en de formele werkgever van de medewerkers. In dit hoofdstuk lichten we het wettelijk kader nader toe, gaan we in op de besturingsfilosofie en beschrijven we de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de raad van toezicht, bestuur, directeuren, stafbureau, medezeggenschap en gemeenteraad. 4.1 Wettelijk kader Iedere organisatie heeft een besturingsfilosofie. Dit is de basis van de organisatie en daarmee ook de basis voor de verdere uitwerking van statuten, reglementen en het functieboek. De besturingsfilosofie omschrijft de manier waarop diverse functionarissen met hun specifieke taken en verantwoordelijkheden samenwerken, verantwoording afleggen en sturing geven.
De basis van de besturingsfilosofie van Stichting OPON ligt voor een deel vast in de Wet op het primair onderwijs (WPO) en de code goed bestuur voor het primair onderwijs en de Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen (WBTR 1). 4.1.1 Structuur In de Wet primair onderwijs (WPO) is vastgelegd dat scholenorganisaties een scheiding tussen bestuur en intern toezicht moeten aanbrengen. In artikel 17a van de Wet op het primair onderwijs (WPO) staat het volgende: Het bevoegd gezag draagt mede in verband met de verplichting, bedoeld in artikel 10 WPO, zorg voor een goed bestuurde school met een scheiding tussen de functies van bestuur en het toezicht daarop en met een rechtmatig bestuur en beheer. De benoeming in de functies van het bestuur en het interne toezicht op het bestuur, bedoeld in het eerste lid, geschiedt op basis van vooraf openbaar gemaakte profielen. In artikel 17b lid van de Wet op het primair onderwijs (WPO) is aanvullend daarop nog het volgende vastgelegd: ‘een intern toezichthouder of een lid van het interne toezichthoudend orgaan functioneert onafhankelijk van het bestuur’. Dit vraagt om borging van kennis en expertise in het intern toezichthoudend orgaan. In de regel bevatten de leden van een toezichthoudend orgaan kennis en expertise op het gebied van juridische zaken, HRM, financiën, onderwijs en organisatiekundige vraagstukken.
In de WPO is vastgelegd dat het intern toezicht een structureel karakter heeft. Dat wil zeggen dat de interne toezichthouder een rol heeft in de beleidsontwikkeling, de uitvoering en de verantwoording achteraf. In de Wet op het primair onderwijs (WPO) worden eisen gesteld aan de wijze waarop de stichting ingericht moet worden en de wijze waarop bestuur en toezicht georganiseerd moeten zijn. De inrichting 1 De Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen (WBTR) gaat over: de positie en plichten bestuursleden en toezichthouders, de
aansprakelijkheid van bestuursleden en toezichthouders, het financieel beleid en goedkeuring van uitgaven, regels omtrent belangenverstrengeling en procedures bij grote uitgaven of investeringen.
Rapport | 19-01-2022
11 61
van de stichting is vastgelegd in artikel 48 van de Wet op het primair onderwijs (WPO). Hierin staat onderstaande omschreven. 4.1.2 Taken intern toezicht In de Wet op het primair onderwijs (WPO) en de code goed bestuur is ook omschreven welke taken een interne toezichthouder in ieder geval moet hebben. In artikel 17a sub c van de Wet op het primair onderwijs (WPO) staan onderstaande taken met betrekking tot het intern toezicht beschreven: Het goedkeuren van de begroting en het jaarverslag en, indien van toepassing, het strategisch meerjarenplan van de organisatie; Het toezien op de naleving door het bestuur van wettelijke verplichtingen, de code voor goed bestuur, bedoeld in artikel 171, eerste lid, onderdeel a van de Wet op het primair onderwijs (WPO), en de afwijkingen van die code. Het toezien op de rechtmatige verwerving en de doelmatige en rechtmatige bestemming en aanwending van de middelen van school verkregen op grond van deze wet; Het aanwijzen van een accountant als bedoeld in artikel 393, eerste lid, van Boek 2 van het Burgerlijke Wetboek die verslag uitbrengt aan de toezichthouder of het toezichthoudend orgaan; Het jaarlijks afleggen van verantwoording over de uitvoering van de taken en de uitoefening van de bevoegdheden in het jaarverslag.
Op basis van de code goed bestuur (1 januari 2021) heeft de intern toezichthouder onderstaande taken: Het bestuur en intern toezicht bespreken regelmatig ontwikkelingen ten aanzien van onderwijskwaliteit en de voortgang ten aanzien van het realiseren van de onderwijsvisie. Het bestuur en het intern toezicht evalueren regelmatig het functioneren van het bestuur. Hierbij is zowel aandacht voor de resultaten als voor ontwikkeling van competenties in relatie tot toekomstige opgaven. Het intern toezicht is verantwoordelijk voor de kwaliteit van zijn eigen functioneren. Het intern toezicht evalueert periodiek zijn eigen functioneren als collectief en dat van de individuele leden, het samenspel met andere belanghebbenden, zoals de GMR. Periodiek (eens in de drie jaar) gebeurt deze evaluatie van het intern toezicht onder leiding van een onafhankelijke partij. Het intern toezicht bespreekt de conclusies hiervan met het bestuur en geeft hieraan uitvoering. Het bestuur en intern toezicht inventariseren jaarlijks hun professionaliseringsbehoefte, en leggen afspraken hierover vast. Het bestuur en het intern toezicht spreken periodiek over de (schijnbare) belangen die hun leden uit hoofde van hun (neven)functies of persoonlijk hebben, maken afspraken over de omgang hiermee en leggen dit vast.
Het bestuur zorgt ervoor dat periodiek in de organisatie het gesprek wordt gevoerd over integer, professioneel en ethisch verantwoord handelen, en heeft hier zelf een actieve rol in. Ook het intern toezicht is hierbij betrokken. Een intern toezichthouder meldt een (potentieel en/of schijnbaar) tegenstrijdig belang aan de voorzitter van het intern toezicht en zijn collega-leden en verschaft alle relevante informatie. 4.1.3 Taken bestuur In de Wet op het primair onderwijs (WPO) en de code goed bestuur zijn tevens de taken van het bestuur vastgelegd: Vanuit de Wet op het primair onderwijs (WPO) is het bevoegd gezag eindverantwoordelijk (artikel 10 en 23a WPO);
Rapport | 19-01-2022
12 61
Vanuit het Burgerlijk Wetboek boek 2 (BW2) is het bestuur eindverantwoordelijk (o.a. artikel 286 voor stichtingen).
De ‘Code Goed Bestuur in het primair onderwijs’ is opgebouwd uit vier principes: Het bestuur zorgt voor goed onderwijs aan alle kinderen. Het bestuur werkt voortdurend in verbinding met de maatschappelijke context. Het bestuur werkt actief aan de professionaliteit van de organisatie en van zichzelf. Het bestuur werkt integer en transparant. 4.2
Besturingsfilosofie
4.2.1 Waarom is er een besturingsfilosofie? De besturingsfilosofie geeft richting aan de aansturing van de organisatie en aan de inrichting ervan. Het omvat de overtuigingen voor sturing, leiding en organisatie en is het kompas voor de raad van toezicht, de bestuurder, de directeuren en het bureau onderwijs en bedrijfsvoering. De besturingsfilosofie draagt bij aan de herkenbaarheid van de organisatie. Deze herkenbaarheid is zichtbaar in professioneel gedrag van alle medewerkers. De besturingsfilosofie beschrijft waarom we ons zo gedragen. Zo is voor huidige en toekomstige medewerkers duidelijk wat we van hen verwachten. Dit draagt bij aan de aantrekkingskracht van de organisatie. De organisatie biedt onderwijs voor het overgrote deel van de kinderen in de gemeente Noordenveld in de basisschoolleeftijd en heeft daarom een grote regionale verantwoordelijkheid. Het is daarom belangrijk dat iedereen in de organisatie zich in meer of mindere mate bewust is van deze rol. 4.2.2 Hoe geven we de organisatie inhoud? Een filosofie moet handen en voeten krijgen. Ruimte voor kwaliteit en diversiteit is het uitgangspunt binnen de organisatie. Verschillen zijn een kracht en dit maakt dat we ieder kind en iedere medewerker een passende plek kunnen geven. Dit vraagt ook om solidariteit en van elkaar willen leren. Professioneel gedrag is werken aan een gemeenschappelijk doel.
Je doet daarbij alles wat goed is voor jezelf en voor de ander. Dit betekent: rekening houden met je eigen wensen, vaardigheden, talenten en belangen én met die van de ander. We reflecteren op ons eigen handelen en als school reflecteren we op de behaalde resultaten. We investeren in elkaar en presteren om het beste onderwijs te bieden dat past bij de ontwikkeling van alle kinderen. De medewerkers zijn voortdurend bezig met de ontwikkeling van leerlingen. Dat moet ook voor de eigen ontwikkeling vanzelfsprekend zo zijn. Iedereen is eigenaar van zijn of haar persoonlijke en professionele ontwikkeling. De organisatie stimuleert en faciliteert dat ook. Naast de persoonlijke en professionele ontwikkeling werken we ook voortdurend aan de ontwikkeling van de schoolorganisaties en de totale organisatie. We maken daarbij gebruik van elkaars expertise en samen leren is het uitgangspunt. Daarom ontwikkelen we (naar) een organisatie waarin netwerken een voorname plaats innemen. Dat kunnen bijvoorbeeld professionele leergemeenschappen zijn of expertiseteams. Om de ontwikkelruimte zo groot mogelijk te laten zijn en de persoonlijke autonomie te ondersteunen sturen we op verantwoordelijkheden en niet op taken. Dat houdt in dat we afspraken maken over het
Rapport | 19-01-2022
13 61
resultaat of de opbrengst. We vertrouwen er vervolgens op dat een medewerker capabel is om deze afspraak na te komen danwel aangeeft in de uitvoering ondersteuning nodig te hebben. Met andere woorden: we sturen vooral op wat er moet gebeuren. De wijze waarop het doel of het resultaat wordt bereikt, is binnen afgesproken kaders de keuze van degene die de verantwoordelijkheid heeft. Bij verantwoordelijkheid hoort verantwoording. Geheel in lijn met de gerichtheid op ontwikkeling gaat het in de nieuwe organisatie om waardering van wat is bereikt en niet om een afrekening. Het succes van de organisatie is afhankelijk van de gezamenlijke inspanning. Samenwerking is dan belangrijker dan autoriteit, waarbij het gemeenschappelijke doel in het oog wordt gehouden. We sluiten aan bij de principes van waarderend leiderschap. Waarderen wat er is. Onderkennen wat er nog niet is. Waar wil je meer van? Waar ga je mee stoppen? Besluitvorming verloopt weloverwogen en met respect voor ieders positie in de organisatie. Weloverwogen wil zeggen dat in het proces van besluitvorming iedere inbreng wordt gewaardeerd. Ook de wijsheid van de minderheid. Heldere en eerlijke communicatie draagt bij aan duidelijkheid. Duidelijkheid in wat we van elkaar verwachten. Duidelijkheid door tijdig en accuraat te communiceren.
Eerlijk wil zeggen dat we elkaar durven en mogen aanspreken, zonder bang te zijn dat we daarop afgerekend worden. Bij de inrichting van de organisatie schenken we naast ‘efficiency en effectiviteit’ ook aandacht aan ‘creativiteit en flexibiliteit’. Creativiteit en flexibiliteit zijn nodig bij het stimuleren en realiseren van verandering. Met andere woorden: we vangen niet alles in procedures en protocollen, regels en meetbare resultaten, maar zorgen alleen dat er in voldoende mate sprake is van beheersing. Hiermee ontstaat ruimte voor innovatie en eigen verantwoordelijkheid. Van de directeuren wordt verwacht dat zij proactief zijn om op thema’s of ontwikkelingen voorstellen te doen. 4.3 De organisatiestructuur De raad van toezicht is intern toezichthouder en fungeert als adviseur en klankbord van de bestuurder. Ook is de raad van toezicht werkgever van de bestuurder. De bestuurder is werkgever van alle medewerkers in dienst van Stichting OPON.
Figuur 1: Organogram verzelfstandiging
Rapport | 19-01-2022
14 61
4.3.1 Raad van toezicht De raad van toezicht bestaat uit vijf leden. De volgende expertisegebieden moeten in de raad van toezicht geborgd worden: Onderwijs Personeel Financiën Bestuur Juridische zaken De raad van toezicht wordt op basis van een profielschets samengesteld, waarbij het kwaliteitscriterium leidend is. Er wordt rekening gehouden met een evenwichtige vertegenwoordiging van mannen en vrouwen en identiteit, waarbij kwaliteit te allen tijde het uitgangspunt is. Dit wordt in het profiel van de raad van toezicht vastgelegd. Op basis van het advies van de SER van februari 2020 met betrekking tot diversiteit in de top en de kamerbrief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van juli 2020, heeft in december 2020 de adviesgroep Vinkenburg advies uitgebracht aan de minister over passende regelingen voor de (semi-)publieke sector vergelijkbaar met de afspraken met het bedrijfsleven. De minister heeft bij brief van 11 januari 2021 aan de Tweede Kamer bericht dat informatie volgt over hoe opvolging wordt gegeven aan het advies. Als deze informatie beschikbaar is, dan wordt dit ook betrokken bij de profielschets van de nieuwe raad van toezicht. De nieuwe raad van toezicht kiest uit zijn midden een voorzitter.
De raad van toezicht is op hoofdlijnen verantwoordelijk voor: Toezicht: het integraal toezicht op het beleid, de doelstellingen en de algemene gang van zaken binnen de onderwijsorganisatie. Advies: het bieden van raad en advies aan de bestuurder. Werkgever: de raad van toezicht is de werkgever voor de bestuurder. Daarnaast dient de raad van toezicht de voorgenomen besluiten van de bestuurder ten aanzien van de meerjarige beleidskaders, de jaarlijkse begroting en de jaarrekening goed te keuren, alvorens tot vaststelling kan worden overgegaan. De raad van toezicht kan met interne commissies werken om vergaderingen voor te bereiden en invulling te geven aan de rollen: toezichthouder, adviseur en werkgever, als bedoeld in de Code Goed Bestuur in het primair onderwijs. Om effectieve en efficiënte uitvoering te geven aan de verantwoordelijkheden van de raad van toezicht worden ten minste een remuneratiecommissie, een audit commissie en een commissie personeel en organisatie ingericht. De werking hiervan wordt in een reglement raad van toezicht vastgelegd (zie bijlage I). 4.3.2 Bestuur Het bestuur bestaat uit één bestuurder. De bestuurder is het bevoegd gezag, is eindverantwoordelijk en daarmee verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs binnen en voor de continuïteit van de stichting.
De bestuurder vertegenwoordigt de stichting en is dan ook verantwoordelijk voor de samenwerking met ketenpartners. De raad van toezicht benoemt de bestuurder. De bestuurder voert schoolbezoeken uit. Daarmee voedt de bestuurder zich met input uit de praktijk. De bestuurder en de directeuren zijn verantwoordelijk voor de (beleids)ontwikkeling van de organisatie en voor het toezien op de uitvoering ervan. Zij worden hierbij ondersteund door het stafbureau. De bestuurder is eindverantwoordelijk en stelt het (strategisch) beleid vast. De algemeen directeur is in de huidige situatie in de praktijk de schoolbestuurder terwijl de wethouder onderwijs formeel de bestuurder is. Op basis daarvan wordt voorgesteld om de algemeen directeur bij de verzelfstandiging te benoemen als bestuurder van de stichting.
Rapport | 19-01-2022
15 61
4.3.3 Gemeenschappelijke medezeggenschapsraad Medezeggenschap is een continu proces en richt zich niet alleen op de vaste momenten en plannen in een jaar. Ontwikkelingen en ideeën worden in een vroeg stadium met de GMR besproken. Zo ontstaat een continue dialoog waarbij de GMR vanuit haar rol meedenkt en adviseert over de ontwikkelingen en plannen in de nieuwe organisatie. We vinden het belangrijk dat bestuur en medezeggenschap open en transparant samenwerken. Van beide kanten vraagt dit om proactief gedrag. Bij ontwikkelingen of onduidelijkheden wordt contact gelegd. De lijnen zijn kort. Op bovenschools niveau moeten de belangen van medewerkers, ouders en leerlingen goed vertegenwoordigd zijn. De leden van de GMR moeten in staat zijn om regionale aspecten in de GMR naar voren te brengen. Dit vraagt ook om een goede afstemming van de communicatie tussen de bestuurder en medezeggenschap. Ook vraagt het om zichtbaarheid van de GMR. De huidige gemeenschappelijke medezeggenschapsraad blijft ook na de verzelfstandiging bestaan. 4.3.4 Stafbureau OPON wordt bestuurd vanuit het kantoor aan de Groene Zoom 16 te Roden dat blijft ook na de verzelfstandiging het geval. OPON heeft binnen de gemeenteorganisatie al een eigen stafbureau waarbij de medewerkers ook formeel onder OPON vallen. De verzelfstandiging heeft geen effect op de inrichting van het stafbureau.
De personele sterkte van het stafbureau is als volgt (peildatum: 31 december 2021): Algemene directie (1.0 fte); Personeel en salarisadministratie (1.0 fte); Personeelsadviseur (1.0 fte); Administratieve ondersteuning (0.3 fte); Adviseur huisvesting (0,5 fte); Coördinator passend onderwijs en ondersteuningsteam (0,4 fte); Bovenschools ICT-er (0,4 fte); Stagebegeleider en coördinatie Flexpool en schoonmaak (0,8 fte) Controller (extern) Een aantal administratieve taken is uitbesteed aan een administratiekantoor. De personeels- en salarisadministratie wordt door een eigen medewerker uitgevoerd via een onlineverbinding met het administratiekantoor, waarbij: Gebruik wordt gemaakt van het AFAS-salarisadministratiesysteem, inclusief employee selfservice; Er mogelijkheden zijn tot het zelf maken van aktes, rapporten en managementrapportages; Een vangnetconstructie is geregeld. In het geval van uitval/ziekte van de medewerker P&O, kan de continuïteit gewaarborgd worden door het inlenen van extra capaciteit.
De financiële administratie wordt uitgevoerd door het administratiekantoor, waarbij: Facturen digitaal afgehandeld kunnen worden; Er mogelijkheden voor managementrapportages zijn voor de algemene directie; Er online informatie is voor de directeuren van de scholen; Conceptbegrotingen opgesteld worden; De jaarrekening opgesteld wordt conform de voorschriften; Er maatwerkmogelijkheden zijn in het geval van veranderende omstandigheden; De activa-registratie verzorgd wordt.
Rapport | 19-01-2022
16 61
4.3.5 Directies Ook na de verzelfstandiging worden de scholen aangestuurd door een directeur. Afhankelijk van de formatieve kaders en de uitdaging in en om de school kan dat ook een meerscholendirecteur zijn, zoals dit ook in de huidige situatie van toepassing is. De directeur bepaalt samen met zijn schoolteam het schoolbeleid op basis van het strategisch beleid van de stichting. De verdeling van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden zijn in een managementstatuut vastgelegd (zie bijlage I). 4.3.6 Besluitvorming In de uitvoering komt de besluitvorming overeen met de huidige situatie. Formeel zijn er wel verschillen. De bestuurder is eindverantwoordelijk en ontwikkelt samen met de directeuren en de GMR het (strategisch) beleid. In de huidige situatie en bij de bestuurscommissie ligt de uitvoerende schoolbestuurlijke rol bij de algemeen directeur die op basis van een mandaat functioneert. De bestuurder heeft bij enkele besluiten een voorafgaande goedkeuring van de raad van toezicht nodig.
Voorbeelden zijn: Het vaststellen van het strategisch meerjarenbeleid/-plan voor de stichting en scholen; Het vaststellen van de begroting en het jaarverslag conform de geldende wet- en regelgeving; Het wijzigen van de statuten; Het vaststellen van het bestuursreglement; Het aangaan, verbreken of belangrijk wijzigen van een duurzame samenwerking met een andere onderwijs gerelateerde instelling, dan wel vaststelling of wijziging van het beleid ter zake; De beëindiging van de dienstbetrekking van meer dan 5% van de werknemers in reguliere dienst, tegelijkertijd of binnen een tijdbestek van een half jaar; Een aanvraag tot faillissement of van surséance van betaling; Het aangaan van overeenkomsten tot verkrijging, vervreemding en bezwaring van registergoederen en tot het aangaan van overeenkomsten waarbij de stichting zich als borg of hoofdelijk medeschuldenaar verbindt, zich voor een derde sterk maakt of zich tot zekerheidsstelling voor een schuld van een ander verbindt; De wijziging van de grondslag, opheffing, stichting, overname, samenvoeging, overdracht of afsplitsing van een of meer van de scholen; (juridische) fusie, (af-)splitsing of ontbinding van de stichting; Alle andere bij wet- of regelgeving voorgeschreven besluiten die de goedkeuring van de raad van toezicht behoeven.
Met betrekking tot besluitvorming in de stichting heeft de gemeenteraad geen rol. 4.4 De rol van de gemeenteraad na verzelfstandiging De gemeente Noordenveld heeft op basis van artikel 23 van de Grondwet de verantwoordelijkheid om voldoende openbaar onderwijs in stand te houden. In overeenstemming met artikel 1 van de Wet op het primair onderwijs (WPO) heeft de gemeente de verantwoordelijkheid voor de instandhouding van openbare scholen, maar kan het die verantwoordelijkheid ook bij een openbare rechtspersoon of stichting openbaar onderwijs beleggen. De gemeente heeft namelijk de grondwettelijke zorgplicht, zoals vastgelegd in artikel 23 van de Grondwet. Hierbij gaat het om het handhaven van voldoende openbaar onderwijs en het bewaken van het karakter van het openbaar onderwijs. Vanuit de grondwettelijk plicht om binnen de gemeentegrenzen voldoende openbaar onderwijs in stand te houden (artikel 23 lid 4, Grondwet), ziet de gemeenteraad na een verzelfstandiging toe op de uitvoering en borging van de wezenskenmerken
Rapport | 19-01-2022
17 61
van het openbaar onderwijs. Dit doet de gemeenteraad door het jaarverslag en de begroting te beschouwen. De gemeenteraad kijkt in dat geval naar de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de grondbeginselen van het openbaar onderwijs en de financiële onderbouwing. Dit wordt in de statuten vastgelegd. Bij een verzelfstandiging moet de gemeenteraad altijd akkoord gaan bij een eventuele wijziging van statuten van een stichting openbaar onderwijs. Het is verstandig om de rol van de gemeente concreet te maken door een zogenaamd toezichtskader vast te leggen. In een toezichtskader worden proces- en kwaliteitsafspraken voor het door de gemeenteraad uit te voeren toezicht op het openbaar onderwijs vastgelegd. In bijlage II is een voorbeeld van een toezichtskader opgenomen. De gemeenteraad heeft bij een verzelfstandiging nog meer bevoegdheden: Fusie en sluiting van openbare scholen. Bij fusie of sluiting van een openbare school moet de gemeenteraad ongeveer een jaar van tevoren door het schoolbestuur worden geïnformeerd. Uiterlijk op 1 februari voor de fusiedatum en de sluitingsdatum moet de gemeenteraad een uitspraak doen of ze weer wil voorzien in het bestuur van de betreffende school. Benoeming leden raad van toezicht. De gemeenteraad benoemt, herbenoeming, schorst en ontslaat de leden van de raad van toezicht.
De benoeming vindt plaats op basis van de een bindende voordracht door de GMR en de ouders (in de praktijk de oudergeleding van de GMR). Statuten. Instemmen met de wijziging van de statuten (artikel 48, lid 6 sub e van de Wet op het primair onderwijs). Wanbeheer. De gemeenteraad is in geval van ernstige taakverwaarlozing door de bestuurder of functioneren in strijd met de wet, bevoegd om zelf te voorzien in het bestuur van de scholen en zo nodig de stichting te ontbinden (artikel 48 lid 11 van de Wet op het primair onderwijs). 4.5
Samengevat
4.5.1 Bevoegdheden na verzelfstandiging Bij de verzelfstandiging zijn de bevoegdheden als volgt verdeeld: Gremium
Bevoegdheid
Gemeenteraad
Lokaal bestuur/extern toezicht
Raad van toezicht
Intern toezichthouder
Bestuurder
Bevoegd gezag/eindverantwoordelijk
Schooldirecteur
Aansturing school (op basis van mandaat)
GMR
Medezeggenschap op bestuursniveau (bestuurder)
4.5.2 Transitie van de huidige situatie naar de stichting Het volgend moet worden uitgevoerd: 1 Voorafgaand aan de oprichting van de stichting worden leden van de raad van toezicht geworven en door de gemeenteraad benoemd op basis van een bindende voordracht van een derde deel van het aantal leden maar niet meer dan de helft door de oudergeleding van de GMR (art. 48 lid 12 sub b van de Wet op het primair onderwijs) en op basis van een bindende voordracht van één lid door de GMR (art. 17a lid 2 van de Wet op het primair onderwijs). 2 De huidige algemeen directeur wordt door de raad van toezicht benoemd als bestuurder van de stichting. 3 De stichting richt bij de notaris een stichting op en draagt de scholen en de instandhouding ervan over aan de stichting conform artikel 48 van de Wet op het primair onderwijs (WPO).
Rapport | 19-01-2022
18 61
5. Effecten op het personeel 5.1 Gevolgen verzelfstandiging voor het personeel OPON is op dit moment al een zelfstandig onderdeel binnen de gemeente Noordenveld. De medewerkers die op 31-12-2022 in dienst zijn bij OPON (uitgezonderd de medewerkers waarvan het contract per die datum afloopt) gaan mee over naar Stichting OPON. Voor deze medewerkers geldt dat er sprake is van opvolgend werkgeverschap. Op grond van de overgang van de onderneming (art 7:663 van het Burgerlijk Wetboek) treden de medewerkers van OPON automatisch in dienst bij de nieuwe stichting. Medewerkers gaan dus over met rechten en plichten. Dat wil zeggen hun rechtpositie behouden, salaris, salarisperspectief, arbeidsvoorwaarden en pensioen. In de praktijk verandert niets. Wel krijgen alle medewerkers formeel een andere werkgever. Dat is na een verzelfstandiging niet meer de gemeente maar de nieuwe stichting. Het medewerkersbestand op het moment van verzelfstandiging is als volgt: Functiegebouw Functieschaal
Personen
FTE
Schaal 01
14
4,56
Schaal 04
8
3,71
Schaal 06
16
9,09
Schaal 07
1
0,32
Schaal 08
2
2,00
Schaal 09
2
1,40
Schaal 10
1
0,50
Schaal 11
4
2,70
Directeurschaal D11
3
2,80
Directeurschaal D12
10
9,19
Directeurschaal D14
1
1,00
Docentschaal L10
109
80,41
Docentschaal L11
61
49,51
Docentschaal L12
3
2,95
236
170,70
Totaal
In onderstaand overzicht is de leeftijdsopbouw weergegeven. Hierin is te zien dat OPON een evenwichtig personeelsbestand heeft. Dat laat zien dat OPON een goede combinatie heeft van jong talent en ervaren krachten. Leeftijdsopbouw
Man
Vrouw
Totaal
Jonger dan 25
2
2
4
25-35
11
34
45
35-45
14
56
70
45-55
8
45
53
Rapport | 19-01-2022
19 61
55-65
11
48
59
65 en ouder
0
5
5
Totaal
46
190
236
5.2 Gevolgen met betrekking tot het personeelsbeleid Het huidige personeelsbeleid van OPON blijft onverkort van kracht. Door de verzelfstandiging wijzigt dit niet. 5.3 Overgang arbeidsvoorwaarden Zoals bij 5.1 vermeld gaan medewerkers over met rechten en plichten. Daarnaast vallen alle medewerkers van OPON onder de cao voor het primair onderwijs. Door de verzelfstandiging verandert dat niet. Door de verzelfstandiging wijzigt het arbeidsvoorwaardenpakket ook niet. 5.4 Overige personele regelingen bij de gemeente Er zijn geen overige personele regelingen van de gemeente waar de medewerkers in dienst van OPON gebruik van maken. Als zelfstandig onderdeel van de gemeente Noordenveld heeft OPON een eigen pakket aan secundaire arbeidsvoorwaarden en onkostenregelingen. 5.5 Overige afspraken personeelsdossier De personeelsdossiers gaan met de verzelfstandiging over naar de nieuwe stichting. Mede in het kader van privacywetgeving krijgen de betrokken werknemers de mogelijkheid om hun dossier in te zien en eventuele niet verplichte documenten te laten verwijderen. Medewerkers wenden zich hiervoor bij de betreffende HR-adviseur. Bij een bezwaar dient de medewerker schriftelijk binnen zes weken een bezwaar in bij het huidige bestuur. De bestuurder en de werknemer overleggen binnen zes weken na ontvangst van het bezwaar om tot een oplossing te komen.
Indien het overleg in de ogen van de medewerker geen gewenst resultaat heeft, dan kan de medewerker schriftelijk een klacht indienen bij een interne klachtencommissie. 5.6 Overleg met vakbonden Conform de cao-po moeten vakbonden worden geïnformeerd over de verzelfstandiging en moeten eventuele personele gevolgen worden besproken. De vakbonden worden formeel betrokken nadat de gemeenteraad heeft ingestemd met de verzelfstandiging. De wijze waarop de personeelsoverdracht plaats gaat vinden, zoals hierboven is beschreven, wordt in een DGO-verklaring met vakbonden formeel vastgelegd. De verklaring wordt overeengekomen nadat de GMR met de verzelfstandiging heeft ingestemd.
Rapport | 19-01-2022
20 61
6. Effecten op het onderwijs 6.1 Effecten op de kwaliteit en uitgangspunten De huidige visie, missie en strategische uitgangspunten blijven hetzelfde na de verzelfstandiging. Het doel van OPON zal niet veranderen, immers blijft het doel om kwalitatief goed passend openbaar primair onderwijs te geven in de gemeente Noordenveld met inachtneming van artikel 46 van de Wet op het primair onderwijs (WPO). Dat houdt in dat het openbaar onderwijs bijdraagt aan de ontwikkeling van leerlingen waarbij levensbeschouwelijke en maatschappelijke waarden, zoals die leven in de Nederlandse samenleving en met onderkenning van de betekenis van de verscheidenheid van die waarden, aan bod komen overeenkomstig de eindtermen voor het basisonderwijs. De verzelfstandiging heeft geen negatief effect op het onderwijs. Er is geen sprake van een directe invloed op het primaire proces binnen OPON. De schooldirecteuren blijven verantwoordelijk voor de aansturing van de school. Ook blijft de schooldirecteur verantwoordelijk, binnen de bestuurskaders, voor de ontwikkeling van de identiteit van de school en het onderwijskundig profiel. Los van bovenstaande aspecten biedt een verzelfstandiging met een raad van toezicht een meerwaarde door de organisatie van een inhoudelijk sparringpartner voor de bestuurder. De raad van toezicht focust zich in de nieuwe situatie op de belangen van Stichting OPON.
In de huidige situatie worden nog altijd door de gemeente meerdere belangen behartigd. 6.2 Effect onderwijsaanbod De verzelfstandiging heeft geen directe invloed op het primaire proces. Het onderwijsaanbod binnen Stichting OPON blijft ongewijzigd ten opzichte van de huidige situatie. 6.3 Effect op samenwerkingsverbanden/afspraken De verzelfstandiging heeft geen invloed op de huidige samenwerking met diverse partners (zoals bijvoorbeeld het samenwerkingsverband passend onderwijs, voortgezet onderwijs, hogescholen, kinderopvang, jeugdzorg, etc.). 6.4 Rol gemeenteraad na verzelfstandiging De gemeenteraad heeft door middel van de lokale educatieve agenda (LEA) invloed op het onderwijsaanbod en de onderwijskwaliteit in de gemeente. Door de verzelfstandiging heeft Stichting OPON vanuit juridisch perspectief wel een meer gelijkwaardige positie aan het bijzonder onderwijs. Formeel kan Stichting OPON als verzelfstandigde stichting een ander standpunt dan de gemeente innemen. In de huidige situatie is dat ingewikkeld.
Rapport | 19-01-2022
21 61
7. Gevolgen financiën 7.1
Meerjarenbegroting
Leerlingaantal
2021
2022
2023
2024
Aantal leerlingen
1960
1923
1865
1856
2025 1809
Tabel 1: Leerlingenprognose op basis van cijfers DUO Meerjarenbegroting
Begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Rijksbijdragen OCW
14.907.213
14.789.413
14.254.546
14.258.500
14.262.468
Overige overheidsbijdragen
175.000
175.000
175.000
175.000
175.000
Overige baten
387.038
387.038
387.038
387.038
387.038
Totaal baten
15.469.250
15.351.450
14.816.584
14.820.538
14.824.506
Personele lasten
13.611.994
13.658.931
13.331.707
13.203.962
13.077.494
Afschrijvingen
383.146
401.719
404.920
412.247
421.197
Huisvestingslasten
611.323
612.911
613.308
613.308
613.308
Overige instellingslasten
949.924
950.738
950.572
950.082
949.593
Totaal lasten
15.556.387
15.624.298
15.300.507
15.179.598
15.061.592
Saldo baten en lasten
-87.136
-272.848
-483.923
-359.060
-237.086
Saldo financiële baten en lasten
52.000
52.000
52.000
52.000
52.000
Baten
Lasten
Exploitatieresultaat -35.136 -220.848 -431.923 -307.060 -185.086 Tabel 2: Meerjarenbegroting vanuit 'Meerjarenbegroting 2022-2026', 16 november 2021 7.2
Financiële positie
Meerjarenbalans
31-12-2021
31-12-2022
31-12-2023
31-12-2024
31-12-2025
Materiële vast activa
2.645.265
3.250.152
3.545.117
3.601.395
3.828.277
Financiële vaste activa
4.027.504
3.480.460
2.980.811
2.489.801
1.941.016
Vorderingen
927.443
1.009.550
1.001.573
965.350
965.618
Liquiditeiten
55.103
55.103
55.103
55.103
55.103
Rapport | 19-01-2022
22 61
Totaal activa
7.655.315
7.795.265
7.582.604
7.111.649
6.790.014
Algemene reserve
4.523.785
3.823.691
3.608.551
3.626.628
3.669.568
Bestemmingsreserve
431.353
1.096.311
1.090.603
640.603
290.603
Voorzieningen
212.353
234.221
235.244
230.369
228.548
Kortlopende schulden
2.487.824
2.641.042
2.648.206
2.614.049
2.601.294
Totaal passiva 7.655.315 Tabel 3: Meerjarenbalans 2021-2025
7.795.265
7.582.604
7.111.649
6.790.014
2021
2022
2023
2024
2025
Kengetallen exploitatie Rentabiliteit (resultaat/baten)
1,5%
-0,2%
-1,4%
-2,9%
-2,1%
Percentage personele kosten
87,1%
87,5%
87,4%
97,1%
87,0%
Liquiditeit (current ratio)
0,4
0,4
0,4
0,4
0,4
Liquiditeit (inclusief financiële vaste activa)
2,0
1,7
1,5
1,3
1,1
64,7%
63,1%
62,0%
60,0%
58,3%
Weerstandsvermogen (eigen vermogen/baten)
34,6%
31,7%
30,5%
28,7%
26,6%
Weerstandsvermogen (eigen vermogen minus MVA/baten)
16,1%
10,8%
7,5%
4,5%
0,9%
Signaleringswaarde 3.053.135 3.509.185 Tabel 4: Kengetallen en signaalwaarden 2021-2025
3.899.387
4.200.243
4.450.005
Kengetallen balans
Solvabiliteit (eigen vermogen/totaal vermogen) Kengetallen balans/exploitatie
Toelichting De getallen zijn gebaseerd op een niet verzelfstandigd openbaar onderwijs. De praktische situatie en ook de weergave van cijfers zal wijzigen door de verzelfstandiging. Zo zal het onderwijs gaan beschikken over een eigen bankrekening en zullen de financiële vaste activa terecht komen op de post liquide middelen. Dat zal een flinke (gunstige) wijziging voor het kengetal liquiditeit betekenen en ook een kleine (gunstige) wijziging voor de solvabiliteit. Het jaar 2021 staat weergegeven met de begrotingscijfers en niet met de werkelijke cijfers. 2021 zal echter door de NPO-gelden veel gunstiger afgesloten worden dan begroot. Dit omdat er veel geld is ontvangen voor Corona-achterstanden, maar deze nog niet direct uitgegeven zijn. Daarmee is al
Rapport | 19-01-2022
23 61
rekening gehouden in de meerjarenbegroting. Zo zijn de extra gelden die nog niet uitgegeven konden worden, toegevoegd aan de bestemmingsreserves. In de loop van de komende jaren worden deze weer onttrokken aan de bestemmingsreserves. Sinds 2019 ligt er een voorschrift voor het onderwijs om de jaarlijkse kosten van groot onderhoud niet meer rechtsreeks ten laste te brengen van de exploitatie maar via activeren en afschrijven of via een dotatie aan een onderhoudsvoorziening gebaseerd op de componentenmethode. Beide methoden hebben flinke gevolgen. OPON heeft voor activering en afschrijving van het groot onderhoud gekozen. De komen de 30 jaar zal de waarde van de materiele vaste activa stijgen en zullen de afschrijvingslasten toenemen. De exploitaties van 2021 en 2022 worden beïnvloed door de extra bekostiging voor bestrijding van Corona achterstanden, met name de zogenaamde NPO-gelden. Het voornemen is om deze bekostiging geheel te besteden volgens het doel dat daaraan gekoppeld is. OPON had dat ook in de periode 20212023 gewenst, maar kon en kan er niet genoeg voldoende gekwalificeerd personeel voor organiseren. Toelichting meerjarenbalans Activa De materiele vaste activa die flink zullen toenemen door de in 2019 gestarte activering van groot onderhoud.
De financiële vaste activa (bij gemeente beheerde gelden van OPON) die gedeeltelijk aangewend moeten worden voor deze investeringen zullen daardoor afnemen. De vorderingen zullen zich ongeveer gedragen in samenhang met de omvang van de exploitatie. De liquiditeiten die vermeld zijn, zijn de saldi van de schoolbankrekeningen. Passiva De algemene reserve is het eigen vermogen van OPON voor zover het niet op de bankrekeningen van de afzonderlijke scholen staat. Die saldi worden aan het beheer van de scholen overgelaten en worden niet beheerd door het bevoegd gezag (wat niet wegneemt dat het bevoegd gezag verantwoordelijk is voor rechtmatige besteding van deze bedragen). De voorzieningen betreffen enkel een jubileumvoorziening, deze zal een omvang hebben die varieert met de personeelskosten. De kortlopende schulden betreft crediteuren, pensioenmaatschappij, belastingdienst, UWV en ook de negatiefstand op de betaalrekening. Kengetallen Bij de kengetallen verdient de liquiditeit toelichting. De standaard definitie is de zogenaamde current ratio, daarbij worden de vlottende activa plus de liquiditeiten gedeeld door de kortlopende schulden. Dat levert een hele lage score op. Veroorzaakt door het feit dat de financiële reserves op aangeven van de accountant worden geregistreerd onder financiële vaste activa.
Als die worden meegeteld (en dat is redelijk) dan ziet het er een stuk gunstiger uit (zie liquiditeit (inclusief financiële vaste activa)). Het weerstandsvermogen daalt na 2021 door de negatieve resultaten. Desondanks blijft OPON een bovenmatige reserve houden conform de berekeningen van de Onderwijsinspectie. 7.3 Risico-inventarisatie In bovenstaande meerjarenperspectief is rekening gehouden met de volgende resultaten vanuit de jaarlijkse risico-inventarisatie.
Rapport | 19-01-2022
24 61
Het dalende aantal leerlingen. In het nabije verleden zijn scholen gefuseerd, zowel binnen OPON als tussen OPON en een andere primair onderwijsorganisatie. De daling van het aantal leerlingen is steeds geringer geworden en de natuurlijke uitstroom van personeel groter. De daling van het aantal leerlingen wordt daarom als steeds kleinere risicofactor gezien. Passend onderwijs. Door de invoering van passend onderwijs is de situatie van scholen veranderd, waardoor een groter aanpassingsgedrag van leerkrachten wordt gevraagd. Binnen OPON wordt voorzien in extra menskracht en extra scholing en begeleiding om de toenemende complexiteit van de onderwijsopdracht voor de individuele leerkracht, maar ook de organisatie aan te kunnen. Onderwijskundige vernieuwingen. Onderwijskundige vernieuwingen betekent verandering. Dit vraagt aanpassingsvermogen en het opdoen en in praktijk brengen van nieuwe kennis. Doel blijft dat alle scholen hun basis-arrangement van de inspectie behouden. Met name bij kleinere klassen worden gemiddelde opbrengsten sterk beïnvloed door het individuele kind. Kleinere scholen zijn hierdoor extra kwetsbaar voor de criteria die de Inspectie hanteert. OPON houdt hier bij de allocatie van middelen rekening mee.
Personeelskrapte en imago van leerkracht. Het realiseren van betaalbare schoolformatie zonder dat de onderwijskwaliteit in het gedrang komt is de laatste jaren steeds lastiger geworden. Personeelskosten spelen hier een grote rol in. De uitdaging voor OPON (en andere schoolbesturen) blijft om een betaalbaar personeelsbestand te realiseren en tegelijkertijd de onderwijskwaliteit te waarborgen. De afgelopen jaren zijn er landelijke maatregelen genomen in het kader van werkdrukvermindering en imagoverbetering (en loonsverbetering) voor leerkrachten. OPON streeft naar een hoge medewerkerstevredenheid, waardoor OPON een geringer personeelsprobleem heeft ten opzichte van andere schoolbesturen. De intensieve begeleiding van stagiaires en startende leerkrachten is een belangrijk beleidsuitgangspunt. Door de nieuwe wijze van verwerken van meerjarige onderhoudskosten zal de druk op de exploitatie iets afnemen, waardoor meer ruimte ontstaat ten aanzien van personeelskosten.
De ontwikkeling van regelgeving gaat snel. Actueel in het kader van regelgeving is de AVG, de privacyregelgeving en de coronamaatregelen inclusief de overheidsreactie hierop met betrekking tot mogelijke steunmaatregelen. Nieuwe regelgeving en daaraan gekoppelde overgangsmaatregelen werken complexiteit verhogend en doen hiermee een beroep op de bestuurscapaciteit binnen OPON.
Restrisico’s. De bestaande financiële buffers binnen OPON zijn van een dusdanig niveau dat deze ruime dekking bieden voor restrisico’s. Door deze hoge financiële buffers kan de snelheid van handelen worden vergroot, door bijvoorbeeld kosten voor te schieten die terug te vorderen zijn. Hierdoor kan OPON relatief snel op eventuele calamiteiten inspelen.
7.4 Financiële overdracht Het financieel effect van de verzelfstandiging wordt voor OPON begroot op nihil. OPON heeft zoals eerder vermeld al een eigen begroting en jaarrekening. Omdat OPON nu nog wel deel uitmaakt van de gemeentelijke rechtspersoon betekent dit dat er een vertaalslag gemaakt moet worden door de van elkaar afwijkende regelgeving van EFJ naar de regelgeving voor de gemeentelijke financiën zoals vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Dit vormt in de
Rapport | 19-01-2022
25 61
huidige situatie een extra administratieve last voor zowel OPON als voor de gemeente. Daarnaast moet de gemeente structureel aantonen dat het geen aanvullende middelen aan OPON heeft toebedeeld die conform de Wet op het primair onderwijs (WPO) ook aan hij bijzonder onderwijs doorbetaald moeten worden. Met een verzelfstandiging komt dat te vervallen. Het effect voor de gemeente per 1 januari 2023 op de baten en lasten wordt begroot op nihil. De baten en de lasten zijn in de afgelopen jaren reeds door OPON voldaan. Het effect voor de gemeente op de balansposten is wel aanwezig. De activa en passiva die in de jaarrekening van OPON zijn verantwoord worden overgedragen aan de stichting. De omvang vang de activa en passiva van de gemeente nemen daardoor af. Deze middelen zullen aan Stichting OPON ter beschikking worden gesteld als liquide middelen. Eind 2022 wordt een indicatieve eindbalans voor 2022 opgemaakt ten behoeve van een overdrachtsbalans. Deze wordt ter besluitvorming voorgelegd aan het college. Op basis daarvan wordt een indicatieve eindafrekening bepaald met de gemeente Noordenveld, die uiterlijk 31-12-2022 beschikbaar gesteld wordt aan Stichting OPON als liquide middelen. Op deze manier kan de stichting aan zijn verplichtingen voldoen. Na vaststelling van de uiteindelijke jaarrekening en balans van 2022 wordt een definitieve afrekening bepaald.
Rapport | 19-01-2022
26 61
8. Effecten op de huisvesting 8.1 Overzicht schoolgebouwen OPON heeft 12 scholen (12 BRIN nummers). Hiervoor heeft zij 12 locaties in gebruik. Zie onderstaand overzicht. Brinnummer
Naam school
Plaats
06AQ
SWS De Schans
Een
09FV
OBS De Hekakker
Norg
09HF
OBS 't Spectrum
Peize
10TP
OBS De Elsakker
Westervelde
11IQ
OBS De Eskampen
Peize
12UM
OBS De Marke
Roden
13GD
OBS De Tandem
Roden
13LI
OBS Het Valkhof
Roden
13QB
OBS De Poolster
Nieuw-Roden
13UC
OBS De Flint
Nietap
13XM
OBS Het Palet
Roderwolde
19QJ
SBO ‘t Hoge Holt
Roden
8.2 Wijze van overdracht De onderwijswetgeving maakt onderscheid tussen juridisch eigendom en economisch claimrecht. De gemeente is als lokale overheid verantwoordelijk voor de bekostiging van onderwijshuisvesting. Het schoolbestuur wordt vervolgens juridisch eigenaar van de nieuwe school, tenzij anders wordt overeengekomen. Gemeente Noordenveld is op dit moment nog juridisch en economisch eigenaar van de gebouwen die in gebruik zijn van OPON. Voor de gebouwen die in gebruik zijn, wordt voorgesteld om het juridisch eigendom over te dragen aan Stichting OPON. Uitgangspunt van de onderwijswetten (artikel 103 van de Wet op het primair onderwijs) is dat de schoolgebouwen direct eigendom zijn van het bevoegd gezag. Bij het oprichten van een stichting dient daarom minimaal het juridisch eigendom van de gebouwen te worden overgedragen, met uitzondering van de gebouwen die gehuurd worden. Het juridisch eigendom van een schoolgebouw wordt vastgelegd in het Kadaster met een notariële akte. Het economisch eigendom blijft na verzelfstandiging bij de gemeente Noordenveld, evenals alle andere (school)gebouwen van de gemeente Noordenveld. Indien OPON na een verzelfstandiging zou besluiten om het onderwijs in een gebouw te beëindigen, dan wordt het gebouw ‘om niet’ overgedragen aan de gemeente Noordenveld.
De gemeente kan na deze overdracht het schoolgebouw aan een ander schoolbestuur toewijzen, of een andere bestemming geven. De gemeente houdt het vorderingsrecht bij leegstand van een gebouw en behoudt haar taken die voortkomen uit de zorgplicht voor onderwijshuisvesting. Toekomstige ontwikkelingen In de gemeente Noordenveld zijn meerjarige afspraken met schoolbesturen gemaakt op het terrein van onderwijshuisvesting. In het kader onderwijsvernieuwing en passend onderwijs is er in toenemende mate behoefte aan een andersoortige indeling van scholen. Er wordt meer-en-meer ingezet op Rapport | 19-01-2022
27 61
gebouwen met een grote hoeveelheid kleinere en flexibel te gebruiken multifunctionele ruimtes. Gelet op de maatschappelijke ontwikkelingen wordt ingezet op duurzaamheid waarbij gestreefd wordt naar veilige, schone en gezonde gebouwen waar het voor iedereen prettig (samen)werken en leren is. In de afgelopen jaren zijn veel scholen al verbouwd of uitgebreid, zodat de scholen voldoen aan de eisen van het hedendaags onderwijs. Op de korte termijn staan een aantal grote onderhoudsprojecten op de planning. Hierbij gaat het onder andere om onvoorziene onderhoudskosten binnen een aantal schoollocaties. Dit heeft logischerwijs effect op de begroting van Stichting OPON voor de komende jaren. Tevens staat de komende jaren onder andere de bouw van twee nieuwe scholen gepland voor De Marke in Roden en De Flint in Nietap. Voor overige huisvesting en onderhoud kent de gemeente Noordenveld een Integraal Huisvestingsplan. De verwachting is dat de kosten voor huisvesting de komende jaren uiteindelijke zullen dalen, maar het is van belang om te realiseren dat deze daling waarschijnlijk minder snel zal gaan dan de daling van het leerlingenaantal. De kosten voor huisvesting worden gezamenlijk bovenschools geregeld. De kosten voor onderhoud lijken na 2020 redelijk stabiel te blijven. Ook de kosten voor beheer en administratie dalen iets minder snel dan de daling van het aantal leerlingen.