CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

4. Bijlagen bij de ruimtelijke onderbouwing

Oordeelsvormende vergadering 5 juni 2024, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Besluit omtrent verklaring van geen bedenkingen omgevingsvergunning Melkweg 13 Alteveer9.400 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Melkweg 13 Alteveer

Bijlagen toelichting

Melkweg 13 Alteveer

Melkweg 13 Alteveer

Inhoudsopgave

Bijlagen toelichting

5

Bijlage 1

Beeldkwaliteitsplan + Cultuurhistorisch onderzoek

7

Bijlage 2

Archeologisch onderzoek

73

Bijlage 3

Bodemonderzoek

113

Bijlage 4

Beknopte natuurtoets

181

Bijlage 5

AERIUS-berekening

197

Bijlage 6

Aanvraag watertoets

221

Bijlage 7

Aanmeldnotitie vormvrije m.e.r-beoordeling

231

Bijlage 8

Verslag inloopbijeenkomst

241

Bijlage 9

Notulen Werkgroep Alteveer 22 november 2022

245

3

Melkweg 13 Alteveer

4

Melkweg 13 Alteveer

Bijlagen toelichting

5

Melkweg 13 Alteveer

6

Melkweg 13 Alteveer

Bijlage 1 Beeldkwaliteitsplan + Cultuurhistorisch onderzoek

7

Beeldkwaliteitsplan Landgoed Prins Willem Alexander Hoeve Melkweg 13 te Alteveer, d.d. 03/03/2023

Colofon Projectleider: Bureau PAU contact: Westerkade 2 9718 AN Groningen 050 @pau.nl www.pau.nl

Opdrachtgever: Vossegatsweg 8 9321XX Peize

Gemeente Noorderveld: contact: Fantasiestraat 1 0000 OO Nietbestaand 088 050 88 88 postbus@noordenveld.nl

(projectleider)

Stedenbouw: Specht architectuur en stedenbouw contact: Westerkade 2 9718 AN Groningen 050 info@spechtarchitecten.nl www.spechtarchitecten.nl

Onderzoek cultuurhistorie: MVDH Cultuur- en Architectuurhistorie contact: Van Speykstraat 15 9726 BH te Groningen 06 mail@mvdh-architectuurhistorie.nl

Planeconoom in gebiedsontwikkeling: Estheticon contact: Viaductstraat 3-5 9725 BG Groningen 06 @estheticon.nl estheticon.nl Watermanagement: InVra Plus B.V. contact: Oosterweg 127 9751 PE Haren 050

assistent

Inhoudsopgave Inleiding

Inhoudsopgave Inleiding

Analyse

Ligging Groen en water Ontsluiting Landschapsbeeld Programmatische uitgangspunten

Concept

Concept te gast in het landschap Concept beeldkwaliteit

Structuurontwerp

Plankaart Verkaveling bestaand en nieuw Maquette

Uitwerking bebouwing Stijl Thematiek architectuur Woningtypen Kapvormen Materialisatie fasering

Uitwerking landschap Erfafscheidingen Verharding Profielen Parkeren Afval Water Beplanting Verharding Verlichting

Bijlagen

Cultuurhistorisch onderzoek door MVDH Cultuur- en Architectuurhistorie

Inleiding Het beeldkwaliteitsplan voor Alteveer laat zich door de gemeente Noordenveld inzetten als toetsingskader voor nadere uitwerking van bouwplannen, de vormgeving van de bebouwing en de inrichting van de openbare ruimte. Het is een aanvulling op de Gids Omgevingskwaliteit Noordenveld, vastgesteld op 1 juni 2021. De stedenbouwkundige richtlijnen die het beeldkwaliteitsplan aanreikt, zijn niet te interpreteren als oplossingsrichtingen. Ze voorzien de architecten van een ontwerpkader. Het beeldkwaliteitsplan wil inspirerend zijn, creatieve speelruimte bieden en tegelijkertijd een zekere eenheid in het geheel waarborgen. Over het beeldkwaliteitsplan als instrument voor toetsing van architectonische en landschappelijke ontwerpen binnen het stedenbouwkundig plan is overeenstemming met de gemeente Noordenveld en de provincie Drenthe.

Analyse

ligging

Ligging plangebied Melkweg 13 te Alteveer: - Alteveerse Bossen - Melkweg - Stuweg - Beekdal Lieversche Diep

Analyse / luchtfoto

Alteveerse bossen / Mensingebos

Melk we

g

eg w k el M

l Stuwwa

Locatie Prins Willem Alexander Hoeve, met voormalig vakantiegebouw en terreininrichting.

Beekdal Lieversche Diep

Locatie foto’s

Bestaande houtwallen. Huidig voetpad met entree vanuit de stuwwal

Zicht over greppels, richting zuidwest.

Open couliselandschap

Bestaande houtwallen

Groen en water

Groen: Bestaande houtwallen en bomen behouden. Water: Bestaande sloten en greppels onderhouden.

Ontsluiting

Het terrein heeft zijn hoofdontsluiting vanaf de Melkweg, en een voetpad vanaf de Stuwweg naar de Melkweg, Besloten ligging buurtje vraagt om een uitgesproken eigen identiteit en sfeer; hiermee wordt de aantrekkelijkheid vergroot.

Landschapsbeeld

De houtwallenstructuur domineerde in het verleden het landschapsbeeld. De groene erfafscheidingen, zoals beukenhagen, greppels en sloten, zijn ondergeschikt.

Programmatische uitgangspunten

Tuinhaag

Programmatische uitgangspunten

in tu

ak vl

+- 105m perceel 7 44m perceel 6 90m perceel 5

3m

uw bo

ak vl uw bo m 17 in tu 4m ing t ui sl in nt tu fo m er 4 5m ak vl uw bo m 17 t oo et sl m n in l e l tu a fie tw ro 7m u sp in ho ng tu iti lu 4m ts on

6m

m 28 t oo sl et m in tu 3m l ee h rc isc pe ar m agr 33 ng i m em st be

houtwal 1.5m sloot 3m tuin met sloot houtwal

24m perceel 1 5m 28m perceel 6m 70m perceel

135m totaal

+/-240m totaal

5m 6.

uw bo

5m 6.

uw bo

in tu

in tu

ak vl

in tu 5m 6. in tu

ak vl

in tu 5m 6. in tu

ak vl uw bo

5m 6.

l ee h rc isc pe ar m agr 56 ng i m em st be

m 35

m 31

m 29

5m 6.

l ee h rc isc pe ar m agr 48 ng i m em st be

houtwal 1.5m sloot

Programmatische uitgangspunten

+/-155m totaal 81m perceel 4

35m perceel 1

in tu ve ie ct lle co 5m m 20 ging r be ve ie ct lle in co tu ve ie ct lle co in tu m 15 5m

m 15

m 17

uw bo

5m

5m

uw bo

m 16

ak vl

in tu

in tu

ak vl

in tu

l ee h rc isc pe ar m gr 47 g a in m em st be

20m knooperf

GSPublisherVersion 565.84.84.100

38m collectief 1-4

1.5m sloot

Concept

Te gast in het landschap Alteveer is een buurtschap in de gemeente Noordenveld, gelegen tussen het Lieversche Diep en Lieveren in het oosten en het dorp Roderesch in het westen. Aan de noordzijde wordt Alteveer begrensd door het bos van Landgoed Mensinge in Roden. Ontginning Begin 19e eeuw was een groot deel van het gebied ten oosten van de Roner Esch nog heidegrond in bezit van de familie Huizing. Dat verklaart de toen gebruikte veldnaam ‘Hussing Laand’ en ‘Husinge Slag’. Vanuit de keuterij op het huidige adres Stuwweg 12 werd geboerd op het heideland en enkele stukken bouw- en weiland (afbeelding Kadastrale Kaart 1832). Rond 1840, nog voor de invoering van de Markewet en de verdeling van de Roder markegronden, liet de familie Huizing het gebied herverkavelen (afbeelding verkavelingskaart op de Kadastrale Kaart van 1843). Kleine boeren kregen de gelegenheid een stuk grond aan te kopen en te ontginnen. Zo werd het gebied getransformeerd tot landbouwgebied. Dit bracht de komst van nieuwe bewoners met zich mee, en daarmee het ontstaan van de buurtschap. Hun behuizingen waren eerst nog plaggenhutten, maar die werden later vervangen door keuterijen, doorgaans opgetrokken uit hout, maar met een stenen voorgevel. Naast het voeren van het kleine boerenbedrijf hadden de boeren verschillende bijverdiensten. Eekschillen was daar één van.

De eiken die de landbouwpercelen omzoomden, werden gebruikt voor de productie van eikenschorspoeder voor de leerlooierij. Schors werd daartoe van de eiken geschild. Elke zeven jaar werden de eiken gekapt, waarna de looizuurhoudende bast werd gedroogd en vermalen. Het hout werd gebruikt als brandhout voor ovens van bakkerijen en smederijen. Tot omstreeks 1930, toen leerlooierijen overgingen op toepassing van chemicaliën, stond Alteveer bekend als gebied van ‘eikenschillers’ of ‘eekschillers’. Het coulisselandschap met eikenbomen rond landbouwpercelen was typerend voor de streek.

Landschap Het coulisselandschap van Alteveer is goed bewaard gebleven. Veel houtwallen zijn tijdens en na de Tweede Wereldoorlog weliswaar gekapt voor brandstof, maar later zijn ze weer hersteld. Ook de kleinschaligheid van de percelen is nauwelijks aangetast. Hetzelfde geldt voor het stroomdal van het Lieversche Diep. Het stroomdal wordt aan de oostzijde begrensd door een stuwwal. Het noordelijke deel is nooit gekanaliseerd. Het zuidelijke deel wel; dat heet nu Grote Diep. Prins Willem Alexanderhoeve Vanaf het begin van de 20e eeuw kwam recreëren op het platteland in weekends en vakanties op gang. Ook in de mooie omgeving van Roden verrezen allerlei vakantieoorden, waar vooral kinderen naartoe kwamen voor gezonde lucht en lichaamsbeweging. In 1968 kwam daar een vakantieoord speciaal voor kinderen met een beperking bij. De Prins Willem Alexanderhoeve werd op 8 mei 1968 geopend door prinses Beatrix. Het jaar ervoor was zij van haar eerste zoon bevallen. Het vakantieoord, gelegen tussen het Mensingebos en het Lieversche Diep, bestond in eerste instantie uit twee gekoppelde houten barakken, afkomstig van het Diaconessenhuis in Groningen dat naar nieuwbouw was verhuisd. Al in 1971 werd in verband met strengere brandweervoorschriften begonnen met de ombouw tot stenen varianten.

De regionale functie en uitbreiding van de doelgroep met kinderen zonder een beperking waren bovendien aanleiding tot uitbreiding van het complex. Sinds 1972 heeft de Prins Willem Alexanderhoeve afwisselend gefungeerd als kinderopvang, dagbesteding en basisschool en sinds 2023 is de locatie in gebruik voor tijdelijke opvang van asielzoekers. Landgoed Het landgoed Prins Willem Alexanderhoeve wordt ingepast in de houtwallenstructuur en de agrarische velden. Het geheel zal bestaan uit drie kavels met vrijstaande woningen met bijgebouwen en een collectiefkavel met een knooperf met vier gegroepeerde woningen rondom een collectief ontsluitend erf, met een collectief bijgebouw. Het plangebied aan de west- en zuidzijde is bedoeld voor agrarisch gebruik. De openbare collectieve oprijlaan vanuit de Melkweg wordt via een openbaar recreatief voetpad op de Stuwweg aangesloten.

Voorwaarden vanuit de provincie Voorwaarden die de provincie aan de ontwikkeling van dit landgoed verbindt: • Realisatie van een bijzondere woonvorm. • Landschappelijke aansluiting van het zuidelijk deel van het plangebied op het beekdal. • Doorwaadbaarheid voor recreanten van het landgoed. • Aansluiting van het plan op de Woonvisie van de gemeente Noordenveld. Knooperven Een knooperf is een bijzondere vorm van wonen. Elke woning wordt ontsloten vanuit een collectief erf waarop een collectief bijgebouw, met garage en erf, te vinden is. Elke woning heeft een eigen buitenplek op het erf bij de hoofdentree van de woning. Daarnaast heeft elke woning een privétuin. De vier woningen, het collectieve erf, het collectieve bijgebouw en de inrichting van de privétuin laten zich als een geheel ontwikkelen, ontwerpen en uitvoeren. Dit is de grondslag van het concept van collectief wonen op een knooperf. Vrijstaande woningen Er komen drie kavels met vrijstaande woningen met bijgebouwen. Elke woning heeft een eigen entree, erf en tuin. De woningen zijn separaat te ontwikkelen, maar moeten wel als familie van het knooperf en het landgoed worden beschouwd. Het landgoed laat zich landschappelijk, architectonisch en qua beheer als een geheel behandelen. Het plangebied aan de west- en zuidzijde wordt agrarisch gebruik, maar wel verkaveld onder de verschillende woningen.

Samenhang van het geheel wordt deels gewaarborgd door de architectonische verschijningsvorm. Daarnaast is er een belangrijke verbindende rol weggelegd voor landschapsarchitecten.

Collectieve kansen Het is wenselijk om collectieve kansen voor waterberging, duurzame energie en duurzaam bouwen integraal op te pakken in de ontwikkeling van landgoed Prins Willem Alexanderhoeve. Symbiose De belangrijkste uitgangspunten voor het stedenbouwkundig plan van landgoed Prins Willem Alexanderhoeve zijn een sterke samenhang tussen de nieuwbouwwoningen en een zorgvuldige aansluiting op het bestaande landschap. Bebouwing en landschap samen bepalen de kwaliteit van het landgoed, geheel in lijn met het karakter van Alteveer. Het agrarisch en cultuurhistorisch landschap van het beekdal en de houtwallenstructuur van Alteveer worden doorgetrokken tot de locatie van het landgoed. De materialisatie van het landschap wordt doorgezet, waardoor er symbiose ontstaat tussen nieuw en bestaand. Het knooperf is de belangrijkste collectieve ruimte van het landgoed. De collectieve functie en het ruimtelijke knooperf zijn bepalend voor het karakter ervan. Het openbare voetpad door het landgoed - van Stuwweg naar Melkweg - voorziet in versterking en uitbreiding van het openbare recreatienetwerk. Het concept van landgoed Prins Willem Alexanderhoeve laat zich definiëren als ‘te gast in het landschap’: wonen en recreëren op een landgoed dat het landschap rechtdoet, versterkt en aanvult.

Ruimtelijke beeldkwaliteit vrijstaande woningen

Genuanceerd metselwerk

Een laag met kap en veranda

Verticale geveldelen in een genuanceerde kleur

Hoofd- en bijgebouw

Genuanceerd metselwerk

Eenduidig materiaal- en kleurgebruik

Genuanceerd metselwerk

Een laag met kap, verticale houten gevel

Genuanceerd metselwerk

Ruimtelijke beeldkwaliteit knooperf woningen

Hoofd- en bijgebouw

Hoofd- en bijgebouw

Ontsluiting vanuit een collectief erf, tevens tweede buitenruimte

Hoofd- en bijgebouw

Eenduidige woninguitstraling, materialisering en kleurgebruik.

Eenduidige woninguitstraling, materialisering en kleurgebruik.

Knooperf wordt collectief ontsloten

Woningen staan in het groen/gras.

Wonen in een agrarisch landschap

Ruimtelijke beeldkwaliteit bijgebouw

Hoofd- en bijgebouw

Open schuur met houten constructie

Eenduidig bouwvolume en materiaalgebruik

Hoofd- en bijgebouw

Open houten constructie met groen dak

Open schuur met verticale geveldelen

Open schuur

Open schuur

Gesloten gevel met verticale geveldelen

Structuurontwerp

Plankaart

Tuinhaag

De houtwallenstructuur zal domineren in het landschapsbeeld. De groene erfafscheidingen, zoals beukenhagen, zijn ondergeschikt.

Verkaveling bestaand

Maatschappelijke bestemming

18.100m2

Agrarische bestemming

13.025m2

Bebouwing bestaand

1.568,33m2

Bestrating bestaand

2170m2

Bomen bestaand

Maatschappelijke b

Agrarische bestem

Bebouwing bestaa

Bestrating bestaan Bomen bestaand

Plankaart

Maquette

impressie landschap, verkaveling en kapvorm

Uitwerking bebouwing

Stijl Algemeen Om te zorgen voor eenheid in het gebied, moet op het hele landgoed één stijl worden toegepast. Het dient een modernistische vertaling van de schuurarchitectuur te zijn: modern, strak en sober. Het ontwerpidee is op alle niveaus - context, gebouw, vormgeving en detaillering - goed uitgewerkt: • Onderlinge verhoudingen (gevelindelingen, dakopbouw en afleesbaarheid van de constructieve structuur) vormen een positieve bijdrage aan de beleving van het plan. • Detailleringen (maatvoering van onderdelen, materiaal- en kleurtoepassingen) benadrukken de zeggingskracht van het ontwerp in zijn tijd. • Toepassing van bestaande stijlmiddelen mag niet leiden tot simpelweg imiteren.

Toepassen van bestaande stijlmiddelen mag niet leiden tot klakkeloos imiteren.

De detailleringen (maatvoering van onderdelen, materiaal- en kleurtoepassingen) benadrukken de zeggingskracht van het ontwerp in zijn tijd.

De onderlinge verhoudingen (gevelindelingen, dakopbouw en afleesbaarheid van constructieve structuur) vormen een positieve bijdrage aan de beleving van het plan.

Afleesbaarheid van constructieve structuur.

Thematiek architectuur en landschap: vrijstaande woningen Sfeer architectuur en landschap van de vrijstaande woningen (drie woningen en drie bijgebouwen). Landschappelijk inpassen • Erven hebben een heldere opbouw: een representatief voorerf of oprijlaan met woonhuis (hoofdgebouw) en bijgebouw. • Erven en/of oprijlanen hebben een groene uitstraling met streekeigen beplanting op en rond het erf. • De landgoedsfeer wordt bepaald door de intieme uitstraling van de schuine kappen en de gebruikte materialen. • De houtwallen en de groene haag (erfafscheiding) versterken de landgoedsfeer en de intieme, groene uitstraling. • De gebouwen staan met hun voeten in het groen. • Auto’s moeten in de garage (kunnen) staan. • Er zijn altijd doorzichten door het landgoed.

• •

Details en verhoudingen in de gevels passen bij de bouwstijl van het gebouw en ondersteunen het ontwerpidee van het gebouw. Kozijnen zijn van hout, aluminium of staal. De lekdorpels, goten, hemelwaterafvoer en overige geveldetails zijn overwegend van zink of metaal.

De klemtoon ligt op hedendaagse architectuur met een duidelijke referentie naar de oorspronkelijke bebouwing en een sterke relatie met de omgeving.

Bebouwing • Het landschap springt in ’t oog, niet het gebouw. De bebouwing gaat op in het landschap. • Elk hoofdgebouw op een erf is anders en uniek en draagt bij aan een divers bebouwingsbeeld. Wél is het onderdeel van een familie qua materiaal- en kleurgebruik. • Het hoofdgebouw - het woonhuis - bepaalt het beeld van het erf. Daarom zijn bijgebouwen, schuren en aan- en uitbouwen in maat, schaal, plek en uitwerking ondergeschikt aan het hoofd gebouw. Wél zijn ze familie van elkaar. • De hoofdvorm past bij het gebied: eenvoudig en langgerekt, één bouwlaag, een steile kap (zadeldak) die het beeld domineert. Uitwerking • De gevels zijn relatief gesloten en hebben verticaal geleide gevelopeningen; de ramen zijn meer hoog dan breed. • De gedekte kleuren van het gebouw ondersteunen het landelijke karakter van het gebied, bijvoorbeeld middentoon aardetinten. • Het gebruik van materialen - vergrijzend of kleur zwart verticaal open houten delen of een type genuanceerd handvorm metselwerk - wordt zorgvuldig op elkaar afgestemd. impressie vrijstaande woningen

3m

Woningtype vrijstaand

hoofdgebouw

6.5m

6.5m min. >5m

bijgebouw

4m

bouwvlak tuin

Vrijstaande woning ca. 250m2 Hoofdgebouw nok +8.0m

nok +6.7m

+6.0m

goot +3.5m

p=0

goot +3.5m

p=0

voetprint

max 150m2

ontsluiting

maaiveld

lagen

1+kap

parkeren

2 p.p. in bijgebouw

berging

in bijgebouw

privé buitenruimte prive

tuin

BVO

ca. 250m2

Bruto inhoud

750m3 (begane grond + kap)

Bijgebouw Voetprint

GSPublisherVersion 565.84.84.100

max 100m2

Thematiek architectuur en landschap: Knooperf Sfeer architectuur en landschap van de knooperfwoningen (vier woningen en één bijgebouw). Landschappelijk inpassen • Het erf heeft een heldere opbouw: een representatief collectief voorerf of oprijlaan met woonhuizen (hoofdgebouwen) en bijgebouw. • Erf en oprijlaan hebben een groene uitstraling met streekeigen beplanting op en rond het erf. • De landgoedsfeer wordt bepaald door de intieme uitstraling van de schuine kappen en de gebruikte materialen. • De houtwallen en de groene haag (erfafscheiding) versterken de landgoedsfeer en de intieme, groene uitstraling. • De gebouwen staan met hun voeten in het groen. • Auto’s moeten in de garage (kunnen) staan. • Er zijn altijd doorzichten door het landgoed.

•

Kozijnen zijn van hout, aluminium of staal. De lekdorpels, goten, hemelwaterafvoer en overige geveldetails zijn overwegend van zink of metaal.

De klemtoon ligt op hedendaagse architectuur met een duidelijke referentie naar de oorspronkelijke bebouwing en een sterke relatie met de omgeving.

Bebouwing • Het landschap springt in ’t oog, niet het gebouw. De bebouwing gaat op in het landschap. • Elk hoofdgebouw op een erf is anders en uniek en draagt bij aan een divers bebouwingsbeeld. Wél is het onderdeel van een familie qua materiaal- en kleurgebruik. • Het hoofdgebouw - het woonhuis - bepaalt het beeld van het erf. Daarom zijn bijgebouwen, schuren en aan- en uitbouwen in maat, schaal, plek en uitwerking ondergeschikt aan het hoofdgebouw. Wél zijn ze familie van elkaar. • De hoofdvorm past bij het gebied: eenvoudig en langgerekt, één bouwlaag, een steile kap (zadeldak) die het beeld domineert. Uitwerking • De gevels zijn relatief gesloten en hebben verticaal geleide gevelopeningen; de ramen zijn meer hoog dan breed. • De gedekte kleuren van het gebouw ondersteunen het landelijke karakter van het gebied, bijvoorbeeld middentoon aardetinten. • Het gebruik van materialen - vergrijzend of kleur zwart verticaal open houten delen of een type genuanceerd handvorm metselwerk - wordt zorgvuldig op elkaar afgestemd. • Details en verhoudingen in de gevels passen bij de bouwstijl van het gebouw en ondersteunen het ontwerpidee van het gebouw.

impressie knooperf

Woningtype Knooperf nok +8.0m nok +6.7m

goot +3.5m

goot +3.5m

p=0

p=0

>20m

col. bijgebouw 1-4

7m

3m 4m

4m

5m

5m

5m

hoofdgebouw 1

5m

hoofdgebouw 2

hoofdgebouw 3

hoofdgebouw 4

6.5m bouwvlak

tuin

6.5m

Knooperf met 4 woningen 4x ca. 250m2 Hoofdgebouw voetprint

max 150m2 per woning

ontsluiting

maaiveld

lagen

1+kap

parkeren

totaal 6 p.p. in col. bijgebouw

berging

in bijgebouw

privé buitenruimte

tuin

BVO

ca. 250m2

Bruto inhoud

750m3 (begane grond + kap)

nok +8.0m +6.0m

goot +3.5m

p=0

Collectief bijgebouw Voetprint

GSPublisherVersion 565.84.84.100

max 300m2

Kapvormen Vrijstaande woningen en bijgebouwen: Gootlijn en kapvormen Voor de (hoofd)dakrichting geldt dat deze evenwijdig, of haaks aan de rooilijn dient te zijn. Alleen een schilddak is toegestaan, maar een deels of volledig plat dak is niet toegestaan. Een kap moet een minimale dakhelling van 35 graden hebben. Knooperf woningen en collectief bijgebouw: Gootlijn en kapvormen Voor de (hoofd)dakrichting geldt dat deze evenwijdig, of haaks aan de rooilijn dient te zijn. Alleen een schilddak is toegestaan, maar een deels of volledig plat dak is niet toegestaan. Een kap moet een minimale dakhelling van 35 graden hebben.

Tuinhaag

Materialisatie hoofd- en bijgebouwen

Kozijnen zijn van hout, aluminium of staal, de lekdorpels, goten, hemelwaterafvoeren overige gevel detail elementen zijn overwegend van zink of metaal.

De gedekte kleuren van het gebouw ondersteunen het landelijke karakter van het gebied, bijvoorbeeld middentoon aardetinten.

Het gebruik van materialen is vergrijzend of kleur zwart. Verticaal open houten delen, moet zorgvuldig op elkaar worden afgestemd.

De details en verhoudingen in de gevels passen bij de bouwstijl van het gebouw en ondersteunen het ontwerpidee van het gebouw.

Fasering

A. Knooperf: de vier woningen van het knooperf moeten in één keer worden ontworpen en uitgevoerd. B. Vrijstaande woningen: de drie vrijstaande woningen kunnen hun eigen fasering hebben. Wel voorkeur om alle zeven woningen in één keer te ontwerpen en te bouwen, inclusief landschap.

Uitwerking landschap

Erfafscheidingen

Gemengde haag meidoorn haagbeuk, maximaal 1,2 meter hoog (auto uit het zicht, wel doorzicht landschap bewoner en passant)

Houtwal

Greppel (hemelwaterafvoer naar sloten)

Eikenlaan

Ontsluiting

Het landgoed heeft zijn hoofdontsluiting vanaf de Melkweg. Openbaar toegankelijk voetpad vanaf de Stuwweg naar de Melkweg, richting de Alteveerse Bossen. Het knooperf (met daaraan vier woningen) en de drie vrijstaande woningen worden onstloten vanaf de openbare collectieve oprit.

Verharding

de collectieve ontsluitingsweg wordt rijweg van 5 meter breed, gebakken klinker in Visgraadverband

Voetpad wordt zandpad, 1,6 meter breed.

Het landgoed heeft zijn hoofdontsluiting vanaf de Melkweg. Openbaar toegankelijk voetpad vanaf de Stuwweg naar de Melkweg, richting de Alteveerse Bossen. Het knooperf (met daaraan vier woningen) en de drie vrijstaande woningen worden onstloten vanaf de openbare collectieve oprit.

sloot

tuin met sloot

houtwal

tuin- / perceelgrens

tuin- / perceelgrens

bouwvlak

voetpad

houtwal

sloot

bouwvlak grens

bouwvlak grens

GSPublisherVersion 565.84.84.100

agrarisch

bouwvlak

tuin

tuin- / perceelgrens

houtwal

tuingrens

agrarisch

bouwvlak grens

tuingrens

bouwvlak grens

Profielen

tuin met sloot

houtwal

GSPublisherVersion 565.84.84.100

bouwvlak tuin tuin

tuin met haag bouwvlak ontsluitingsweg

bouwvlak tuin tuin- / perceelgrens

Haag 1.2m

bouwvlak bouwvlak

tuin- / perceelgrens

tuin met haag

bouwvlak grens bouwvlak grens

tuin

tuin- / perceelgrens

bouwvlak grens

vlak bouwvlak grens

tuin- / perceelgrens

tuin- / perceelgrens

bouwvlak grens

bouwvlak grens

tuin- / perceelgrens

bouwvlak grens

Haag 1.2m

Profielen

tuin met sloot en houtwal

ontsluitingsweg

bouwvlak

tuin met sloot en houtwal

Parkeren

vrijstaande woningen, knooperf en bezoekers

Afval

Water

Titel/ Variant

Klimaatadaptief landgoed Wonen in het veranderende klimaat betekent omgaan met piekbuien en hittestress. Op warme dagen geven de bomen schaduw. Tijdens regen vangen planten en bomen het water af zodat een deel weer verdampt in de atmosfeer. Het regenwater van de woningen wordt afgevoerd naar de greppels en sloten. Woningen kunnen met een regenwatersysteem het water bufferen voor eigen gebruik, zoals toilet doorspoelen. .

Beplanting

Groen: Bestaande houtwallenstructuur en bomen Bestaande sloten en greppels

Verlichting

* * *

*

*

*

* * *

*

*

*

*

*

*

De houtwallenstructuur zal domineren in het landschapsbeeld. De groene erfafscheidingen, zoals beukenhagen, zijn ondergeschikt.

voorbeeld armatuur: SLV 231815 Slots 45 antraciet LED warmwit buitenverlichting indirecte verlichting

Bijlagen Cultuurhistorisch onderzoek door MVDH Cultuur- en Architectuurhistorie

Westerkade 2 9718 AN Groningen, NL

T 050 7115235

Postbus 5224 9700 GE Groningen

info@spechtarchitecten.nl www.spechtarchitecten.nl

Melkweg 13 Alteveer

Bijlage 2 Archeologisch onderzoek

73

Alteveer, Melkweg 13 gemeente Noordenveld, Dr.

Een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Concept Steekproefrapport 2022-09/04

Alteveer, Melkweg 13 gemeente Noordenveld, Dr.

Een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Concept Steekproefrapport 2022-09/04

Alteveer, Melkweg 13 gemeente Noordenveld, Dr. Een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Een onderzoek in opdracht van BügelHajema Adviseurs bv Steekproefrapport 2022-09/04 ISSN 1871-269X Status: concept Auteur: (senior KNA-archeoloog/-prospector, registratienr. Actorregister: 46647395) Autorisatie: (senior KNA-archeoloog/-prospector, registratienr. Actorregister: 35453178) Goedgekeurd door de bevoegde overheid gemeente Noordenveld d.d. © De Steekproef bv, september 2022 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder bronvermelding. De Steekproef bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. De Steekproef bv Archeologisch Onderzoeks- en Adviesbureau adres Hogeweg 3, 9801 TG Zuidhorn telefoon 050 – 5779784 internet www.desteekproef.nl e-mail info@desteekproef.nl kvk 02067214

Inhoud Samenvatting Administratieve gegevens van het plangebied 1. Inleiding........................................................................................................................... 1 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01)..........................................................................1 1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02)..................................................................................3 1.3 Beleid (KNA 4.1: LS01)............................................................................................4 2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06)......................................................................................6 2.1 Bronnen................................................................................................................. 6 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04)...........................................................................6 2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04)..................................................................................10 2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03).....................................................................13 2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05)..................................................16 3.

Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05).......................................................................................17 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01)...............................................................17 3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03).............................................................18 4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07)..............................................................................19

Gebruikte bronnen Lijst van figuren en tabellen Appendix: I. II. III.

Archeologische periodes Boorbeschrijvingen Boorstaten

Samenvatting In opdracht van BügelHajema Adviseurs bv is door De Steekproef bv een plangebied aan de Melkweg 13 te Alteveer, gemeente Noordenveld archeologisch onderzocht. De aanleiding voor het onderzoek is de aanvraag van een bestemmingswijziging in het kader van woningbouwontwikkeling waarvoor een wijzigingsplan zal worden opgesteld. De hiermee gepaard gaande graafwerkzaamheden vormen een bedreiging voor eventueel aanwezige archeologische waarden. Voorafgaand aan het veldwerk is een archeologisch bureauonderzoek met een archeologisch verwachtingsmodel opgesteld (Hoofdstuk 2). Tijdens het veldonderzoek is verwachtingsmodel getoetst. Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied onderdeel uitmaakt van het Drents Keileemplateau en in een zone ligt met grondmoreneglooiing met resten van grondmorene en een plateau-achtige grondmorenerug. Op 1200 meter afstand ten zuidoosten van het plangebied bevindt zich een terrein van hoge archeologische waarde (AMK-terrein 8742). Dit betreft een terrein met sporen van neolithische bewoning (zie Appendix I). Op basis van het bureauonderzoek gold voor het plangebied een middelhoge tot hoge verwachtingswaarde voor vindplaatsen vanaf de steentijd. Het doel van het veldonderzoek is het vaststellen van de gaafheid van de bodem en het bepalen van de kans op archeologische waarden.

In totaal zijn tijdens het veldonderzoek (verkennende fase) twaalf boringen verricht. Met het veldonderzoek is vastgesteld dat de bodem in het plangebied reeds grotendeels verstoord is geraakt. De bodem in het plangebied bestaat uit een bouwvoor en een geroerd/verstoord pakket op dekzandafzettingen. In geen van de boringen zijn intacte bodemhorizonten gevonden van een podzolprofiel, noch archeologische cultuurlagen. De bodem in het plangebied is tot in de C-horizont reeds verstoord geraakt. Het onderzoek heeft geen vondsten opgeleverd die op de (voormalige) aanwezigheid van archeologische grondsporen wijzen. Hiermee is er in het plangebied een lage kans op behoudenswaardige archeologische waarden. Selectie-advies door (senior KNA-archeoloog/prospector) Inventariserend veldonderzoek: verkennende fase Op basis van de verstoorde bodem en de afwezigheid van archeologische indicatoren en de afwezigheid van archeologische waarden in de directe omgeving, achten wij de kans op archeologische waarden in het plangebied laag. Wij adviseren daarom geen archeologisch vervolgonderzoek voor het onderzochte terrein aan Melkweg 13 te Alteveer. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Noordenveld, om het opgestelde selectieadvies op basis van dit onderzoek al dan niet op te volgen.

Als bij toekomstig graafwerk onverhoopt toch archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, dan dient daarvan direct melding te worden gemaakt bij de minister conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 & 5.11. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Noordenveld.

Administratieve gegevens van het plangebied Tabel 1. Alteveer, Melkweg 13: Administratieve gegevens. Provincie

Drenthe

Gemeente

Noordenveld

Plaats

Alteveer

Toponiem

Melkweg 13

Kaartblad

12A

Archeoregio

1. Drents zandgebied

Centrumcoördinaat

225,339 / 570,152

Kadastrale perceelnummers

Roden, Sectie O, 265

Oppervlakte plangebied

Circa 1,8 hectare

NAP-hoogte maaiveld

4,6 meter + NAP

Huidig grondgebruik

Deels bebouwd, deels groenvoorziening, deels bestraat, deels parkeergelegenheid en weiland

Soort onderzoek

bureauonderzoek & veldonderzoek (Verkennende Fase)

Opdrachtgever

BügelHajema Adviseurs bv, Assen

Uitvoerder

De Steekproef, , senior KNAarcheoloog & senior KNA-prospector

Bevoegde overheid

gemeente Noordenveld Raadhuisstraat 2, 7921 GD, Zuidwolde Postbus 20, 7920 AA Zuidwolde T: 14 0528 E: gemeente@dewolden.nl

Bestemmingsplan Buitengebied Noordenveld, gemeente Noordenveld onherroepelijk (vastgesteld 2013-04-17): IMRO-idn: NL.IMRO.1699.2009BP007-vg02

Dubbelbestemming: Archeologie 2

Steekproef projectcode

2022-09/04

Onderzoeksmeldingsnummer

5295768100

Gemeentelijk beleid

Archeologie 2

Datum veldwerk

27-09-2022

Maximale diepte onderzoek

150 centimeter beneden maaiveld

Beheer en plaats documentatie

De Steekproef bv / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed / Noordelijk Archeologisch Depot / DANS / DINO-loket (boorgegevens)

1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01) In opdracht van BügelHajema Adviseurs bv is op 27 september 2022 een inventariserend archeologisch onderzoek (verkennende fase) uitgevoerd aan de Melkweg 13 te Alteveer, gemeente Noordenveld, in de provincie Drenthe (Figuur 1). De aanleiding voor het onderzoek is de aanvraag van een bestemmingswijziging in het kader van woningbouwontwikkeling waarvoor een wijzigingsplan zal worden opgesteld (Figuur 2). Het voornemen is de bestaande bebouwing op de locatie aan de Melkweg 13 te slopen en circa vijf woonkavels te realiseren (Figuur 2). Bij de sloop van de bestaande bebouwing zal de ondergrond worden deels worden ontgraven. Ten behoeve van de nieuwbouw en terreininrichting zullen eveneens graafwerkzaamheden gaan plaatsvinden. De exacte diepte van de hiermee gepaard gaande bodemingrepen is nog onbekend, maar er wordt uitgegaan van een verstoringsdiepte van ongeveer 1 meter beneden maaiveld voor de aanleg van funderingen. Deze bodemingrepen betekenen een bedreiging voor eventueel aanwezige archeologische waarden. De oppervlakte van het plangebied is circa 1,8 hectare.

Conform het beleid van de gemeente Noordenveld, is een archeologisch onderzoek noodzakelijk omdat de oppervlakte van de bodemingrepen (sloop oude bebouwing, nieuwbouw en inrichting van het terrein) groter zal zijn dan 1000 m2 en dieper dan 30 centimeter beneden maaiveld (zie Hoofdstuk 1.3). De geplande bodemingrepen betekenen een bedreiging voor eventueel aanwezige archeologische waarden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek en een veldonderzoek door middel van boringen (verkennende fase). Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een archeologisch verwachtingsmodel van het gebied aan de hand van beschikbare fysischgeografische, archeologische en historisch-geografische informatie. Tijdens het veldonderzoek is dit verwachtingsmodel getoetst. Het doel van het veldonderzoek is het vaststellen van de gaafheid van de bodem, het bepalen van de kans op de aanwezigheid van archeologische waarden (zoals vuursteenvindplaatsen) en de mate waarin deze worden bedreigd door de bouwplannen. Hierbij wordt gekeken naar de bodemopbouw, de mate waarin deze intact is en naar het voorkomen van archeologische indicatoren, zoals bewerkt vuursteen, aardewerk, metalen voorwerpen, bouwmateriaal, hout, bot en houtskool.

1

Figuur 1. Alteveer, Melkweg 13: Uitsnede van de topografische kaart 1:25.000. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: Topografische Dienst Kadaster 2022.

Figuur 2. Alteveer, Melkweg 13: Ontwerpplan voor de nieuwbouw. Het plangebied is rood omlijnd (bron: BügelHajema Adviseurs bv, Assen).

2

1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02) Het plangebied ligt aan de Melkweg 13 in Alteveer, in de gemeente Noordenveld (Drenthe; Figuren 1 tot en met 4). Op het perceel staat de basisschool “De Verwondering”. Ten tijde van het onderzoek was het huidige schoolgebouw nog in gebruik (zie Figuur 4). Op dezelfde locatie zal een nieuwbouw worden gerealiseerd. Bij de voorgenomen plannen zullen meerdere gebouwen worden gesloopt en grondwerkzaamheden plaatsvinden ten behoeve van de nieuwbouw en terreininrichting (Figuur 2). De totale oppervlakte van het te onderzoeken terrein bedraagt circa 1,8 hectare (Figuur 2). De sloop- en nieuwbouwwerkzaamheden alsmede de geplande terreininrichting gaan gepaard met bodemingrepen. Volgens informatie van het Kabels en Leidingen Informatie Centrum (KLIC) lopen er diverse kabels en leidingen ter hoogte van het plangebied (Figuur 3; KLIC-melding: 22G581880). Dit betreft riool, elektriciteitskabels, datatransportkabels en gas- en waterleidingen. Tijdens het plaatsen van de boringen is rekening gehouden met de huidige bebouwing, de ligging van de kabels en leidingen en met de verharding die aanwezig is. Voor een overzicht van de administratieve gegevens wordt verwezen naar Tabel 1.

Figuur 3. Alteveer, Melkweg 13: Luchtfoto van het plangebied. Het plangebied is rood omlijnd. Er liggen kabels en leidingen in het plangebied (KLIC-melding: 22G581880).

3

Figuur 4. Alteveer, Melkweg 13: Foto's van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek. Links: Bij boring 1 en rechts: bij Boring 2.

1.3

Beleid (KNA 4.1: LS01) Er zijn dubbelbestemmingen opgenomen in gemeentelijke bestemmingsplannen, ter bescherming van de bekende en verwachte archeologische waarden in het plangebied. Op grond van dubbelbestemmingen geldt een vergunnings- en/of onderzoeksplicht voor het bouwen vanaf een bepaalde omvang en voor het uitvoeren van bepaalde werken en werkzaamheden. Het plangebied valt onder het bestemmingsplan Buitengebied Noordenveld, gemeente Noordenveld (bron: www.ruimtelijkeplannen.nl; IMRO-idn: NL.IMRO.1699.2009BP007-vg02). Voor het plangebied gelden de dubbelbestemmingen: Waarde – Archeologie 2. Conform het beleid van de gemeente Noordenveld geldt dat een archeologisch onderzoek noodzakelijk is omdat hier de oppervlakte van de bodemingrepen groter zal zijn dan 1000 m2 en dieper dan 0,30 meter beneden het maaiveld (zie Hoofdstuk 2.5). Omdat bij de geplande graafwerkzaamheden de archeologische vrijstellingsgrenzen worden overschreden dient de initiatiefnemer in het kader van de omgevingsvergunning een rapport te overleggen waarin naar oordeel van de bevoegde overheid de archeologische waarde van het plangebied voldoende in beeld is gebracht. In het kader hiervan heeft dit archeologisch onderzoek plaatsgevonden.

Op de archeologische beleidsadvieskaart van de gemeente Noordenveld (Arcadis 2014) ligt het plangebied in een zone met een hoge of middelhoge verwachting (Figuur 5: geel ingevuld).

4

Figuur 5.

Alteveer, Melkweg 13: Uitsnede van de archeologische beleidsadvieskaart van de gemeente Noordenveld (Arcadis 2014). Het plangebied (blauw omlijnd) ligt in een zone met een zone met een hoge of middelhoge verwachting (geel ingevuld).

5

2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06) 2.1 Bronnen Tijdens het bureauonderzoek is de bestaande relevante kennis van het plangebied verzameld. Eén van de bronnen is Archis 3, het archeologisch registratie- en informatiesysteem van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Deze databank is toegankelijk voor organisaties die werkzaam zijn in de archeologie. Het bevat een GISsysteem waarin onder meer een archeologische kaart en aardkundige kaarten geraadpleegd kunnen worden. Een andere bron is Publieke Dienstverlening op de Kaart (PDOK), een dienst van de overheid met open-datasets van actuele geo-informatie. De gebruikte bronnen voor het bureauonderzoek zijn opgenomen in de literatuurlijst aan het einde van dit rapport. Voor de archeologische periode-indeling wordt verwezen naar Appendix I. 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04) De diepere ondergrond van het plangebied bestaat uit keileem dat is ontstaan tijdens de voorlaatste ijstijd, het Saale-glaciaal (ongeveer 150.000 jaar geleden). Tijdens dit glaciaal zijn pleistocene fluviatiele afzettingen door Scandinavisch landijs grotendeels vermalen en her-afgezet als keileem. Onder het landijs werd een pakket grondmorene gevormd (keileem, formatie van Drenthe) waarop gedurende de laatste ijstijd (Weichselien, ca. 115.000-10.000 jaar geleden) een pakket dekzand is afgezet (formatie van Boxtel).

Deze gronden kunnen licht welvend zijn. In de laatste ijstijd, het Weichselien, is het landschap veranderd doordat door klimaatomstandigheden (namelijk koud en extreem droog weer) de ondergrond tot op grote diepte permanent bevroren was (permafrost). In deze periode met het destijds heersende toendraklimaat (poolwoestijn) verdween alle vegetatie. Door wind en waterstroompjes, gevoed door sneeuwsmeltwater, trad erosie op. Op de hellingen van moreneruggen ontstonden ijskernheuvels. Na de periglaciale condities, smolten de ijskernheuvels (pingo's) en werden de laagtes hiervan omgeven door een randwal (pingoruïnes). In NoordNederland komen veel van dit soort ronde en diepe terreindepressies voor. Van oudsher worden deze “dobben” genoemd. In de omgeving van het plangebied komen meerdere zogenaamde laagtes met randwallen voor (zie Figuur 8). De term “dobbe” is een verzamelnaam voor alle al dan niet met veen en/of water opgevulde cirkelvormige depressies. Dit kunnen pingoruïnes, uitblazingskommen, palsa's, doodijsgaten of drinkpoelen zijn. Op de drogere delen van het dekzandlandschap zijn gedurende het Holoceen (vanaf circa 10.000 jaar geleden) vaak podzolgronden ontstaan. Deze worden gekenmerkt door een uitspoelingslaag (lichtgrijze E-horizont) en een inspoelingslaag (bruine B-horizont).

De Bhorizont gaat vaak via een geelbruine overgangslaag (de BC-horizont) over in het niet door bodemvorming beïnvloede gele zand (de C-horizont). In de gemeente Noordenveld dekt het dekzand de onderliggende glaciale afzettingen af. Het dekzand is in verschillende vormen aanwezig in het Drentse landschap: als laagten en vlakten, als welvingen en als ruggen en koppen. De hoger gelegen ruggen vormden van oudsher aantrekkelijke vestigingslocaties voor bewoning. De top van het dekzand is het prehistorische landoppervlak geweest en resten van bewoning en landgebruik uit deze periode worden dan ook vaak in de top van het dekzand aangetroffen.

6

In het holoceen neemt de vegetatie toe en treedt stabilisatie op van het pleistocene ijslandschap. Door de worteling van de bomen en struiken binnen het plangebied, blijft het zand op zijn plek liggen en waait, of spoelt niet meer weg. Wel vindt in deze periode een snelle zeespiegelstijging plaatst, waarmee ook het grondwaterniveau steeg en veenvorming ontstond. In het plangebied ligt de top van de pleistocene afzettingen tussen 0 en 10 meter NAP. Volgens het Actueel Hoogtebestand Nederland 3 (AHN3) ligt het maaiveld in het plangebied tussen de 4,3 meter en 4,8 meter boven NAP (Figuur 6). Op de hoogtekaart is eveneens goed zichtbaar dat sommige delen van het onderzoeksgebied in een hoger gelegen gebied liggen. Dit betreft zones met plateau-achtige grondmoreneruggen. Ten oosten van het plangebied ligt een lager gelegen gebied. Dit betreft het beekdal van het Groote Diep, het Lieversche Diep en het Oostervoortsche Diep.

Figuur 6.

Alteveer, Melkweg 13: Hoogtekaart gemaakt met behulp van een uitsnede van het Actueel Hoogtebestand Nederland 3 (bron: pdok.nl). Het plangebied is blauw omlijnd.

7

In Figuur 7 staan zes uitsneden van paleogeografische kaarten van Nederland afgebeeld (Vos et al. 2018). Hierop kan de landschappelijke ontwikkeling van het plangebied goed worden gevolgd. Op de paleogeografische reconstructies ligt het plangebied in een dekzandlandschap (Figuur 7: lichtgeel). Verder gelegen liggen beekdalen met aan weerszijden dekzand (Figuur 7: donkerbruin en geel). Vanaf 3850 vC wordt de invloed van de zee groter als gevolg van de zeespiegelstijging en ontstaan er meer veengebieden (Figuur 7: bruin ingevuld). Het onderzoeksgebied blijft tot circa 2750 vC steeds in een zone met dekzand liggen (Figuur 7: lichtgeel). Daarna vindt er ook veengroei plaats in het plangebied. Vanaf circa 1500 vC is er weer sprake van een dekzandlandschap (Figuur 7: lichtgeel). Door intensief gebruik en de veenontginningen zijn vanaf de late middeleeuwen, in de omgeving van het plangebied, stuifgebieden ontstaan waarbij dekzand is her-afgezet in de vorm van landduinen (Figuur 7: geel).

Figuur 7.

Alteveer, Melkweg 13: Uitsneden van zes paleogeografische kaarten van Nederland (bron: Vos et al. 2018). Het plangebied is rood ingevuld, bij de witte pijl. Legenda: lichtgeel = dekzandlandschap; geel = landduinen; donkerbruin = beekdal en bruin = veen.

8

Op de geomorfologische kaart ligt het overgrote deel van het plangebied in een zone met grondmoreneglooiing met resten van grondmorene (classificatie geomorfologische kaart: H13; Figuur 8). In het westelijke deel komt een zone voor met een plateau-vormige grondmorenerug (F11). Ten oosten van het plangebied ligt een beekdalbodem (R42). In de omgeving komen meerdere laagtes met randwallen voor (inclusief pingoruïnes: N21; Figuur 8).

Figuur 8.

Alteveer, Melkweg 13: Uitsnede van de geomorfologische kaart 1:50.000. Het plangebied is blauw omlijnd.

Op de bodemkaart komen in het plangebied Veldpodzolgronden voor met lemig fijn zand (classificatie bodemkaart: Hn23; Figuur 9). Ten oosten komen madeveengronden voor (aVz en aVc). Op de landschapsverwachtingskaart van de gemeente Noordenveld (Arcadis 2014) ligt het overgrote deel van het plangebied in een zone met smeltwaterglooiing (niet afgebeeld; Swg). Hiervoor geldt een middelhoge verwachtingswaarde. In het westelijke deel van het plangebied komt een smalle zone voor met droogdal / smeltwaterdal (niet afgebeeld; code Ddd). Voor deze zone geldt een lage verwachting. In het onderzoeksgebied is sprake van grondwatertrap V: gemiddeld hoogste grondwaterstand lager dan 40 centimeter beneden maaiveld en gemiddeld laagste grondwaterstand hoger dan 120 centimeter beneden het maaiveld.

9

Figuur 9.

Alteveer, Melkweg 13: Uitsnede van de bodemkaart. Bron: Archis 3. Het plangebied is blauw omlijnd.

2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04) In en rond het onderzoeksgebied zijn archeologische waarden bekend in Archis 3. In Figuur 10 zijn de bekende terreinen waarvoor eerder archeologische onderzoek heeft plaatsgevonden weergegeven binnen een straal van circa 500 meter rondom het plangebied. AMK-terreinen Er zijn in de directe omgeving van het plangebied geen terreinen geregistreerd die op de Archeologische Monumentenkaart staan (Archis 3). Het dichtstbijzijnde AMK-terrein ligt op 1200 meter afstand ten zuidoosten van het plangebied en dit betreft een terrein van hoge archeologische waarde (Figuur 10: AMK-terrein 8742). Dit betreft een terrein met sporen van neolithische bewoning. Met name de landschappelijke locatie van de vindplaats is karakteristiek: een dekzandplateau op de grens van een beekdal. In de jaren '80 en '90 van de vorige eeuw, werd vuursteen, fragmenten van geslepen bijlen en enige aardewerkscherven gevonden. Deze laatstgenoemde zijn mogelijk neolithisch maar kunnen ook dateren uit de late middeleeuwen (bron: Archis 3). Het terrein grenst in het zuiden, aan de overkant van het Groote Diep aan AMK-monument 2021, een terrein met bewoningssporen uit het mesolithicum tot en met de vroege bronstijd.

10

Vondstmeldingen In het plangebied zelf zijn geen vondmeldingen geregistreerd in Archis 3. Op meer dan 600 meter afstand ten noorden, oosten en zuidoosten van het plangebied zijn drie vondstmeldingen bekend (Figuur 10; Tabel 2; Archis 3; vondstmeldingsnummer 2900401100, 2996729100, 3162964100). Een korte beschrijving is per vondstmelding weergegeven in Tabel 2. Archeologische onderzoeken In de omgeving van het plangebied zijn elf archeologische onderzoeken uitgevoerd (Figuur 10 en Tabel 2). Het plangebied ligt in een onderzoeksgebied waarvoor eerder meerdere archeologische onderzoeken werden uitgevoerd (zie Tabel 2; Figuur 10: 2199786100, 2349992100, 2412822100, 2417967100 en 4015489100). Deze onderzoeken (bureauen veldonderzoeken: verkennende en karterende fase) vonden plaats in het kader van de planning van diverse natuurverstrekkende maatregelen in de beekdalen van het Oostvoortsche Diep, Peizerdiep, Groote Diep, Oude Diep en Steenbergerloop, waaronder het hermeanderen van de in de vorige eeuw genormaliseerde beeklopen. De onderzoeken zijn uitgevoerd om inzichtelijk te maken welke bekende archeologische waarden er zich in het gebied bevinden en welke nog onbekende waarden verwacht kunnen worden. Alle onderzoekslocaties staan afgebeeld in Figuur 8 en een korte beschrijving is per onderzoek weergegeven in Tabel 2.

Figuur 10. Alteveer, Melkweg 13: Archeologische waarden rondom het plangebied. De donkerroze gebieden zijn terreinen van hoge archeologische waarden (AMK- terreinen). Gele gebieden zijn in het verleden archeologisch onderzocht. De groene stippen zijn archeologische vondstmeldingen. Het plangebied is rood omlijnd. Voor beschrijvingen van de meldingen zie Tabel 2. Bron: Archis 3.

11

Tabel 2. Alteveer, Melkweg 13: Archeologische waarden rondom het plangebied. Zaaknummer

Omschrijving

Datering

Terrein van hoge archeologische waarde met daarin sporen van neolithische bewoning. Toponiem: “Wildernis”. Met name de landschappelijke locatie van de vindplaats is karakteristiek: een dekzandplateau op de grens van een beekdal. In de jaren '80 en '90 van de vorige eeuw, werd vuursteen, fragmenten van geslepen bijlen en enige aardewerkscherven gevonden. Deze laatstgenoemde zijn mogelijk neolithisch maar kunnen ook dateren uit de late middeleeuwen (bron: Archis 3). Het terrein grenst in het zuiden, aan de overkant van het Groote Diep aan AMK-monument 2021, een terrein met bewoningssporen uit het mesolithicum tot en met de vroege bronstijd.

neolithicum

AMK-terreinen 8742

Vondstmeldingen mesolithisum – neolithicum

2900401100

Tijdens een archeologische veldkartering in 1988 in Lieveren (Oostervoortsche Diep-Noord) zijn vuurstenen werktuigen, een bijl en afval gevonden.

2996729100

Tijdens een archeologische veldkartering in 1988 in Lieveren (Oude Diep- mesolithisum – West) zijn vuurstenen werktuigen, een bijl en afval gevonden. neolithicum

3162964100

Metalen draadfibula (La Tene). Verwervingswijze niet te bepalen (Archis 3).

midden ijzertijd – Romeinse tijd

Onderzoeksmeldingen 2005124100

Verwervingswijze niet te bepalen. Door de Universiteit Groningen is in 1996 een na-onderzoek uitgevoerd op een vindplaats met scherven van een standvoetbeker. Toponiem: Zuides, nabij De Tip (Archis 3).

2164477100

Bureauonderzoek door Arcadis in 2007; landschapselementen Roden-Norg, gemeente Noordenveld (Brouwer 2007). Voor de meeste locaties werd archeologisch vervolgonderzoek geadviseerd en op drie locaties planaanpassing.

199786100

Bureauonderzoek door Arcadis in 2008; Beekdalen Peizerdiep, Lieversche Diep, Oude Diep en Steenbergerloop (Ytsma 2008). Op basis van de resultaten werd geadviseerd om bepaalde locaties te ontzien bij het uitvoeren van het herinrichtingsproject. Voor gebieden met een archeologische potentie is in eerste instantie geadviseerd deze te onderwerpen aan een nader veldonderzoek voordat verstoring optreedt.

2218211100

Archeologisch vooronderzoek met boringen door De Steekproef bv in 2008 voor een terrein aan de Melkweg 2 te Alteveer, gemeente Noordenveld (Tulp 2008). Tijdens het onderzoek werd een redelijk intacte podzolbodem aangetroffen, maar er zijn geen vondsten gedaan. Op grond van de resultaten van het onderzoek is geen vervolgonderzoek geadviseerd.

2320717100

Archeologisch vervolgonderzoek beplantingen Roden - Norg door Arcadis in 2012 (Benjamins & Ytsma 2012).

2349992100

Inventariserend veldonderzoek door Arcadis in 2011 voor de Lieversche Diep/Groote Diep/Oostervoortsche Diep in de gemeente Noordenveld (Benjamins en Ytsma 2011).

2412822100

Inventariserend veldonderzoek (verkennende fase) door Arcadis in 2013 Groote Diep; compenserende maatregelen in de gemeente Noordenveld (Benjamins en Bedeaux 2013).

2417967100

Inventariserend veldonderzoek (karterende fase) door Arcadis in 2013 Groote Diep; compenserende maatregelen in de gemeente Noordenveld (Benjamins 2013).

2421181100

Archeologische begeleiding beekherstel Groote Diep / Lieversche Diep, door RAAP in 2015 (Hielkema 2015).

4015489100

Bureauonderzoek door Arcadis in 2017 voor de inrichting van het Oostervoortsche Diep (Fase III; Brouwer 2017).

4035503100

Bureauonderzoek door Arcadis in 2017 Oostervoortsche Diep (Fase III; Brouwer 2017).

12

2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03) Uit historisch kaartmateriaal kan informatie worden verkregen over het historisch landgebruik. Hierbij zijn de contouren van het plangebied geprojecteerd op oude historische topografische kaarten. Het plangebied ligt in Alteveer, een buurtschap in de gemeente Noordenveld. Tussen Alteveer en Roden ligt het Mensingebos. Het zuidelijkste deel van dit bosgebied wordt ook wel “Alteveersebos” genoemd. Omstreeks 1830 is het buurtschap ontstaan en de eerste bewoners woonden er eerst in plaggenhutten, later in stenen huizen. De inwoners bewerkten het nabijgelegen heideveld en de groenlanden langs het Lieverse Diepje. De landerijen sluiten aan op zogeheten strubben) hakhoutbosjes die gelegen waren aan het Diep. De perceelscheidingen bestonden uit houtwallen. In het huidige landschap zijn deze nog steeds herkenbaar. De naam Alteveer is waarschijnlijk van afgeleid van: “al-te-ver”, omdat Alteveer aanvankelijk slecht bereikbaar was, vanuit het noordelijke Roden (op 2,5 kilometer afstand; Berkel & Samplonius 2007). Op de kaart van Huguenin uit 1819-1829 (Versfelt & Schoor 2005) ligt het plangebied ten zuidoosten van Rhoderesch en bestaat het uit heide (Figuur 11). In het plangebied is geen bebouwing aanwezig.

Figuur 11. Alteveer, Melkweg 13: Uitsnede uit de atlas van Huguenin uit 1819-1829 (Versfelt & Schoor 2005). Het plangebied is blauw omlijnd.

Op de Kadastrale kaart uit 1832 van Drenthe (gemeente Roden, Sectie H, blad 01; Minuutplancode: MIN03021H01; bron: www.hisgis.nl) is ter hoogte van het plangebied heide aanwezig (Figuur 12). Er is geen bebouwing weergegeven in het plangebied.

13

Figuur 12. Alteveer, Melkweg 13: Uitsnede van de kadastrale kaart van Drenthe uit 1832. Het plangebied is rood omlijnd. Het plangebied bestaat uit heide (bron: www.hisgis.nl).

In Figuur 13 zijn details afgebeeld van de topografische kaarten uit 1900, 1910, 1950, 1970, 1970 en 1995 en 2010. Op basis van de historische kaarten is het plangebied vanaf 1910 steeds bebouwd geweest (Figuur 13). De bebouwing in het noordelijkste deel van het plangebied, aan de Melkweg 13 is gebouwd omstreeks 1950 (bron: https://bagviewer.kadaster.nl). Rond 1972 is ten zuiden hiervan het huidige schoolgebouw van basisschool “de Verwondering” gebouwd. De bijgebouwen en schuren stammen uit 1978, 1979 en 1984 (bron: https://bagviewer.kadaster.nl). De huidige bebouwing zal worden gesloopt voor de nieuwbouwplannen. De Tweede Wereldoorlog Op basis van de Indicatieve Kaart Militair Erfgoed kunnen in het plangebied resten worden verwacht van kleine objecten en structuren zoals crashlocaties, veldgraven en onderduikholen (bron: www.ikme.nl). Mogelijke verstoringen Bij de bouw van de huidige panden en opstallen zullen bodemingrepen hebben plaatsgevonden. Deze kunnen de eventueel aanwezige archeologische resten hebben aangetast. Volgens informatie van het Kabels en Leidingen Informatie Centrum (KLIC) lopen er diverse kabels en leidingen ter hoogte van het plangebied. Hier zal de bodem waarschijnlijk ook al verstoord zijn geraakt.

14

Figuur 13. Alteveer, Melkweg 13: Uitsneden van topografische kaarten uit 1900, 1910, 1950, 1970, 1995 en 2010. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: www.topotijdreis.nl.

15

2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05) Uitgaande van het bureauonderzoek is voor het plangebied een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld (zie Tabel 3). Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied onderdeel uitmaakt van het Drents keileemplateau en in een zone ligt met grondmoreneglooiing met resten van grondmorene en een plateau-achtige grondmorenerug. Uit het plangebied zijn geen archeologische terreinen bekend in het Centraal Archeologisch Archief (CAA) en het Centraal Monumenten Archief (CMA) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Het dichtstbijzijnde AMK-terrein (terrein op de Archeologische Monumenten Kaart) bevindt zich op 1200 meter afstand ten zuidoosten van het plangebied (AMK-terrein 8742). Dit betreft een terrein van hoge archeologische waarde betreft een terrein met sporen van neolithische bewoning. Op grond van het bureauonderzoek geldt voor het plangebied een middelhoge tot hoge verwachtingswaarde voor vindplaatsen vanaf de steentijd. Eventuele vindplaatsen uit de steentijd zullen doorgaans bestaan uit vuursteenartefacten die de materiële weerslag vormen van wat oorspronkelijk tijdelijke kampementen van jagers/verzamelaar zijn geweest. Behalve haardkuilen, zijn dergelijke vindplaatsen arm aan grondsporen.

Daarnaast kunnen nederzettingsterreinen en sporen van landgebruik/verkaveling worden verwacht vanaf het neolithicum/bronstijd tot en met de nieuwe tijd. Tot deze categorie behoren onder andere grondsporen van structuren zoals boerderijen, bijgebouwen, sloten, greppels en afvalkuilen, alsmede grafheuvels en vondsten zoals aardewerk, bot en metaal. Aanwijzingen voor historische bebouwing in het plangebied uit de late middeleeuwen zijn met het bureauonderzoek niet gevonden. Hiervoor geldt een lage verwachtingswaarde. Op oude historische topografische kaarten is te zien dat het plangebied aan het begin van de 19e eeuw uit heide bestaat. Vanaf 1910 is er steeds bebouwing aanwezig in het plangebied is (Hoofdstuk 2.4). Er worden verstoringen in het plangebied verwacht. Voor de bouw van de huidige bebouwing en de aanleg van kabels en leidingen zullen bodemingrepen hebben plaatsgevonden. Tabel 3. Alteveer, Melkweg 13: Specificatie archeologische verwachting. datering:

Laat paleolithicum tot en met nieuwe tijd.

complextype:

akker, nederzettingen en grafvelden (crematies).

omvang:

vanaf enkele tientallen meters

diepteligging:

direct onder de bouwvoor; in de top van het pleistocene zand.

gaafheid en conservering:

waarschijnlijk geen organische conservering.

locatie:

overal binnen het plangebied.

uiterlijke kenmerken:

artefacten en grondsporen.

mogelijke verstoringen:

verstoringen door kabels en leidingen; bebouwing

16

3. Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05) 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01) Op 27 september 2022 is het inventariserend archeologisch veldonderzoek (verkennende fase) uitgevoerd. Er zijn in het plangebied twaalf boringen uitgevoerd (Figuur 14; Appendix II en III). De boringen zijn uitgevoerd met een Edelmanboor van tien centimeter diameter, tot op een maximale diepte van 150 centimeter beneden maaiveld (boring 12). De opgeboorde monsters zijn beschreven en onderzocht door ze laagsgewijs af te snijden in de boorkop. Op deze wijze is bepaald in welke mate de bodem intact is en wat de kans is op archeologische lagen en/of grondsporen. Daarnaast zijn de diepte, lithologie en kleur (m.b.v. Munsell) bepaald, alsmede alle overige bijzonderheden. De opgeboorde grond is handmatig verbrokkeld, versneden en doorzocht op de aanwezigheid van archeologische indicatoren, zoals bot, houtskool, bewerkt vuursteen en scherven aardewerk. De twaalf boringen zijn zo gelijk mogelijk verspreid over het terrein. Bij het plaatsen van de boringen is rekening gehouden met de ligging van de bestaande kabels en leidingen en met de ligging van de bestaande bebouwing. Hierdoor is op het 1,8 hectare grote plangebied een boordichtheid bereikt van meer dan 6 boringen per hectare. De boringen zijn beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB).

De boorpunten zijn ingemeten en de RD-coördinaten zijn bepaald met behulp van GPS. De hoogtes zijn bepaald met behulp van het Actueel Hoogtebestand Nederland 3. De resultaten van de boringen zijn opgenomen in de Appendix II en Appendix III in de vorm van laagbeschrijvingen en boorstaten. Een veldkartering was niet mogelijk vanwege de huidige terreininrichting met bebouwing, verharding, gras en struiken. Wel zijn molshopen afgezocht en geïnspecteerd op vondsten. Tijdens het veldonderzoek is het verwachtingsmodel zoals geformuleerd in Hoofdstuk 2.5 getoetst.

Figuur 14. Alteveer, Melkweg 13: Boorpuntenkaart.

17

3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03) In het plangebied zijn twaalf boringen geplaatst (boring 1 tot en met 12; Figuur 14; Appendix II en III). In de onderstaande paragraaf zullen de boorresultaten worden behandeld. Bodem Ter hoogte van de boringen 1, 4, 5, 7 en 8 is bovenin een laag bouwvoor waargenomen met een dikte van tussen de 20 en 25 centimeter. Dit pakket bestaat uit donkerbruingrijs, zwak humeus, zwak siltig, matig fijn zand met grind. Onder de bouwvoor, en in de boringen 2, 3, 6, 9, 10, 11 en 12 direct aan het maaiveld, was in alle boringen een verstoord/vergraven pakket aanwezig. Het geroerde pakket is aangetroffen tot een maximale diepte van 125 centimeter beneden maaiveld (boring 12). De verstoringslaag bestaat uit donkerbruingrijs tot bruingrijs, gevlekt, zwak siltig, matig fijn zand met grind. In de boringen 2, 3, 4, 7, 8 en 10 zijn mogelijk de restanten van een podzolbodem waargenomen met brokken van een omgewoelde B- en BC-horizont. Een intacte podzolbodem is niet (meer) aanwezig in het plangebied. Als gevolg van (sub)recente bodemingrepen die samenhangen met de bouw van de huidige bebouwing, het plaatsen van kabels en leidingen en bij de inrichting van het terrein is de verstoringslaag ontstaan. Onder het verstoorde pakket is in alle boringen het ongestoorde dekzand waargenomen.

De top van het dekzand ligt op een diepte van tussen de 30 tot 125 centimeter beneden maaiveld (respectievelijk boring 1 en boring 12). Dit betreft lichtgeelgrijs, zwak siltig, matig fijn zand met ijzervlekken (C-horizont). Met het veldonderzoek is vastgesteld dat de bodem in het plangebied reeds grotendeels verstoord is geraakt. In het plangebied zijn geen intacte podzolbodems aangetroffen. Samengevat bestaat de bodem in het plangebied hoofdzakelijk uit een bouwvoor en een geroerd/vergraven pakket, op ongestoord dekzand (C-horizont). In geen van de boringen zijn intacte bodemhorizonten gevonden van een podzolprofiel, noch archeologische cultuurlagen. Archeologie In geen van de geplaatste boringen in het plangebied zijn archeologische indicatoren gevonden. Het onderzoek heeft geen vondsten opgeleverd die op de (voormalige) aanwezigheid van archeologische grondsporen wijzen. De bodem ter hoogte van het plangebied is grotendeels verstoord, als gevolg van eerder uitgevoerde bodemingrepen. In de boringen zijn geen vondsten gedaan en er is geen intacte podzolbodem (meer) aanwezig. Hiermee is er in het plangebied een lage kans op behoudenswaardige archeologische waarden. Verstoringen In alle boringen is een verstoord/vergraven pakket aanwezig in de bovengrond van het plangebied. De gemiddelde dikte van deze laag is 55 centimeter.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=37e67553-5fa3-4e11-adc3-3b475f90963f