4. 20220701_Roden_DeZulthe_def
Tekst van het document
DE STEEKPROEF archeologisch onderzoeks- en adviesbureau
Roden, De Zulthe gemeente Noordenveld, Dr.
Een Archeologisch Bureauondermek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-0) Verkennende Ease Definitief Steekproefrapport 2022-07/01
DE STEEKPROEF Ircheologosch ondef reeks- en ade,esbu. eau
Roden, De Zulthe gemeente Noordenveld, Dr.
Een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-0) Verkennende Fase
Definitief Steekproefrapport 2022-07/01
DE STEEKPROEF archeolognch onderzeeks• en adviesbureau
Roden, De Zulthe gemeente Noordenveld, Dr. Een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-0) Verkennende Fase Een onderzoek in opdracht van Gemeente Noordenveld Steekproef rapport 2022-07/01 ISSN 1871-269X Status: Definitief Auteur (senior KNA-archeoloog, registratienr. Actorregister Autorisatie: diIMM (senior KNA-archeoloo /-prospector, registratienr. Actorregister Goedgekeurd namens de bevoegde overheid gemeente Noordenveld Meyr (Libau) d.d. 20 juli 2022 © De Steekproef by, juli 2022 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder bronvermelding. De Steekproef by aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortyloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. De Steekproef by Archeologisch Onderzoeks- en Adviesbureau Hogeweg 3, 9801 TG Zuidhorn adres telefoon 050 — 5779784 internet www.desteekproef.n1 e-mail info@desteekproef.n1 kvk 02067214
DE STEEKPROEF arrheologisch ond,rzoek, rn advoesbureau
Inhoud Samenvatting
Administratieve gegevens van het plangebied
1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01) 1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02) 1.3 Beleid (KNA 4.1: LS01) 2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06) 2.1 Bronnen 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04) 2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04) 2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03) 2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05) 3 Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05) 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01) 3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03) 3.3 Selectievoorstel vondsten 4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07)
Gebruikte bronnen Lijst van figuren en tabellen
Appendix: I. Archeologische periodes II. Boorbeschrijvingen III. Boorstaten
1 1 3 4 6 6 6 10 13 16 17 17 19 21 22
DE STEEKPROEF rcheologisch ontlerzoeks• en adviesbureau
Samenvatting In opdracht van de gemeente Noordenveld is door De Steekproef by een plangebied aan De Zulthe te Roden in de gemeente Noordenveld (Dr.) archeologisch onderzocht. De aonleiding voor het onderzoek is de voorgenomen planontwikkeling ten behoeve van woningbouw. De hiermee gepaard gaande graafwerkzaamheden vormen een bedreiging voor eventueel aanwezige archeologische waarden. De gemeente wil inzicht krijgen in de archeologische verwachting van het plangebied. Voorafgaand aan het veldwerk is een archeologisch bureauonderzoek met een archeologisch verwachtingsmodel opgesteld (Hoofdstuk 2). Tijdens het veldonderzoek is het verwachtingsmodel getoetst. Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied can de rand ligt van het Drents keileemplateau. Op grond van het bureauonderzoek gold voor het plangebied een middelhoge tot hoge verwachtingswaorde voor vindplaatsen vanaf de steentijd. Aanwijzingen voor historische bebouwing uit de late middeleeuwen zijn met het bureauonderzoek niet gevonden. Hiervoor gold een loge verwachtingswaarde. De voormalige heidevelden in het plangebied lijken in de negentiende eeuw te zijn ontgonnen en daarna is het gebied tot op heden voor agrarische doeleinden gebruikt. Het doel van het veldonderzoek is het vaststellen van de goof held van de bodem en het bepalen van de kons op de aanwezigheid van archeologische waarden.
In totaal zijn tijdens het veldonderzoek (verkennende fase) vijftig boringen verricht, 6 per hectare. De bodemopbouw in het plangebied bestaat voor een deel uit beekafzeftingen met een esdek erop en het andere deel bestaat uit een relatief dunne laag dekzand op keileem en keizand waarin voor een deel van de boringen een bijna intacte podzolbodem is aangetroffen. In een ander deel van de boringen is de bodem vergroven tot in de C-horizont. In vrilwel °Ile boringen is een esdek aangetroffen. In het plangebied zijn web bijna intacte podzolbodems aangetroffen, moor geen archeologische cultuurlagen of archeologische indicatoren waargenomen. Selectie-advies doo (senior KNA-archeoloog) Met het veldonderzoek is vastgesteld dot de bodem in een groat deel verstoord is tot in de C-horizont. In een deel van het gebied zijn wel bijna intacte podzolbodems aangetroffen (Figuur 11). De bijna intacte podzolbodems liggen vooral in het midden van het plangebied. In het noordelijke deel zijn beekafzeftingen gevonden en ook can de oostkant. In yrilwel het hele plangebied is het esdek nog intact. In theorie is het esdek een goede bescherming voor eventuele aanwezige archeologische vindplaatsen. Moor door de aanwijzing dot in een deel van de boringen de bodem is vergraven tot in de C-horizont zullen door eventuele orcheologische waarden deels zijn aangetast.
Op basis van het veldwerk is gebleken dot in een deel van het plangebied de bodem is verstoord tot in de C-horizont. Hier achten wij de kans op archeologische waarden laag. Dit ziln de gebieden op Figuur 11 die niet gemarkeerd zijn. Voor de gebieden waar in de boringen een deels intacte podzolbodem en esdek is oangetroffen geldt een hogere verwachting voor archeologie. Dit te meer omdat er oak aanwijzingen zijn dot hier in het verleden een waterloop aanwezig is geweest. De hogere delen in de buurt van waterlopen kunnen interessante locaties zijn geweest voor jachtkampen van jager-verzamelaars. Daarom adviseren wij voor de zones rondom de bijna intacte podzolbodems von het plangebied een archeologisch vervolgonderzoek in de vorm van een karterend booronderzoek van 20 boringen per hectare. Het doe hier is om archeologische indicatoren op te sporen. Het goat am de zone random de 15 boringen met een deels intacte podzolbodem. Dit komt neer op 50 megaboringen waarbij de boorkernen moeten warden gezeefd. Als bij toekomstig graafwerk onverhoopt archeologische vondsten warden gedaan of archeologische grondsporen warden aangetroffen, clan dient daarvan direct melding te warden gemaakt bij de minister conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 & 5.11. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Noordenveld.
De gemeente Noordenveld heeft op 20 juli 2022 laten weten akkoord te gaan met de inhoud von dit rapport en het selectie-advies over te nemen.
DE STEEKPROEF archeologisch onderzo•ks• en adviesbureau
Administratieve gegevens van het plangebied label 1. Roden, De Zulthe: Administratieve gegevens. Provincie
Drenthe
Gemeente
Noordenveld
Plaats
Roden
Toponiem
De Zulthe
Kaartblad
12A
Archeoregio
1. Drents zandgebied
Centrumcoardinaat
223,794/ 573,648
Kadastrole perceelnummers
Roden K5123, K5125, K5354
Oppervlakte plangebied
Circa 8,3 hectare
NAP-hoogte maaiveld
3,8 meter + NAP
Huidig grondgebruik
Grasland
5°06 onderzoek
Bureauonderzoek & veldonderzoek (Verkennende Ease)
Opdrochtgever
Gemeente Noordenveld Raadhuisstroat 1, 9301 AA Roden Postbus 109, 9300 AC Roden T: 088 050 88 88 E: postbus@noordenveld.n1
Uitvoerder
De Steekproef.
Bevoegde overheid
Gemeente Noordenveld Roadhuisstraat 1, 9301 AA Roden Postbus 109, 9300 AC Roden T: 088 050 88 88 E: postbus@noordenveld.n1 Contact ersoon: d
Bestemmingsplan Woonwijken Roden, Gemeente. (Vastgesteld op 22-04-2015) NLIMR0.1699.2013BP040-vg01
Dubbelbestemming: Waarde - Archeologie 2
Steekproef pro jectcode
2022-07/01
Onderzoeksmeldingsnummer
5274148100
Gemeentelijk beleid
Archeologie 2
Datum veldwerk
4, 6 en 11 juli 2022
Maximole diepte onderzoek
270 cm onder maaiveld
Beheer en picots documentotie
De Steekproef by / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed / Noordelijk Archeologisch Depot / DANS / DINO-loket (boorgegevens)
KNA protocol
4002/4003
DE STEEKPROEF archeologisch onderzooks- en adviesbureau
1. lnleiding 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01) In opdracht van de gemeente Noordenveld is op 4, 6 en 11 juli 2022 een inventariserend archeologisch onderzoek (verkennende fase) uitgevoerd can De Zulthe te Roden, gemeente Noordenveld, in de provincie Drenthe (Figuur 1). De aanleiding voor het onderzoek is de vraag van de gemeente om de archeologische verwachting en de bodemopbouw binnen het plangebied in kaart te brengen. Het plangebied is opgenomen in het bestemmingsplan "Woonwijken in Roden, Gemeente Noordenveld". De gemeente is bezig met de planontwikkelingen om hier een woonwijk te realiseren. Aangezien het plangebied op de archeologische verwachtingskaart van de gemeente Noordenveld staat aangegeven als een gebied met een "Hoge verwachting plaggendekken" is het noodzakelijk een verkennend booronderzoek uit te voeren bij bodemingrepen groter clan 1 000 m2. De oppervlakte van het plangebied is circa 8,3 hectare. Bil de bouw van de woonwijk is het aannemelijk dat hier graafwerkzaamheden zullen plaatsvinden. Conform het beleid van de gemeente Noordenveld, is een archeologisch onderzoek noodzakelijk omdat de oppervlakte van de bodemingrepen (nieuwbouw en inrichting van het terrein) groter zal zijn 1000 m2 (zie Hoofdstuk 2.5). Mochten er archeologische waarden aanwezig zijn dan vormen de bodemingrepen een bedreiging.
Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek en een veldonderzoek door middel van boringen (verkennende fase). Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een archeologisch verwachtingsmodel van het gebied can de hand van beschikbare fysischgeografische, archeologische en historisch-geografische informatie. Tijdens het veldonderzoek is dit verwachtingsmodel getoetst. Het doel van het veldonderzoek is het vaststellen van de gaafheid van de bodem, het bepalen van de kans op de aanwezigheid van archeologische waarden (zoals vuursteenvindplaatsen) en de mate waarin deze worden bedreigd door de bouwplannen. Hierbij wordt gekeken naar de bodemopbouw, de mate waarin deze intact is en naar het voorkomen van archeologische indicatoren, zoals bewerkt vuursteen, aardewerk, metalen voorwerpen, bouwmateriaal, hout, bot en houtskool.
1
DE STEEKPROEF artheologtsch onderneks- to adviesbureau
223700
223800
223900
224000
224100
CO CO LO
N113
CO CO
onzoeksgebiecl
0
25 50 75 100 m N
Figuur 1. Roden, De Zulthe: Uitsnede van de topografische kaart 1:25.000. Het plangebied is rood omliind. Bran: Topografische Dienst Kadaster 2021.
2
;
4
*
DE STEEKPROEF ercheotagisch anderneks- en adviesbureau
1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02) Het plangebied ligt net buiten de bebouwde kom van Roden, ten westen van De Zulte en ten oosten van de Maatlanden in de gemeente Noordenveld (Drenthe; Figuren 1 tot en met 3). Ten tilde van het onderzoek was het plangebied in gebruik als grasland. De totale oppervlakte van het te onderzoeken terrein bedraagt circa 8,3 hectare. Volgens informatie van het Kabels en Leidingen Informatie Centrum (KLIC) lopen er alleen longs de oostgrens van het plangebied kabels en leidingen. Longs de zuidgrens loopt een riool (KLIC-meldingen: 22G416584 en 22G416576). Ti'dens het plaatsen van de boringen is hier rekening mee gehouden door de boringen niet te dicht op de oost- en zuidgrens van het plangebied te zetten. Voor een overzicht van de administratieve gegevens wordt verwezen naar Tabel 1.
Figuur 2. Roden, De Zulthe: Luchtfoto van het plangebied. Het plangebied is rood omliind. Er liggen kabels en leidingen ter hoogte van de oostgrens van het plangebied. Longs de oost- en zuidgrens van het plangebied loopt ook een riool (KLIC-meldingen: 22G416584 en 22G416576).
3
DE STEEKPROEF archeologIsch onderzoeks• en advmsbureau
Figuur 3. Roden, De Zulthe: Foto van het plangebied ten tilde van het veldonderzoek. De foto is in zuidelijke richting genomen. 1.3
Beleid (KNA 4.1: LS01) Het plangebied volt onder het bestemmingsplan, Woonwijken Roden, gemeente Noordenveld (Bron: www.ruimtelijkeplannen.n1; NUMR0.1699.2013BP040-vg01 ). Voor het plangebied geldt volgens de archeologische beleidskaart van de gemeente Noordenveld dat het plangebied in een zone ligt die stoat aangegeven als 'Hoge verwachting essen' en heeft een waarde archeologie 2. Voor het plangebied geldt dubbelbestemming: Archeologie 2. (Figuur 4). Voor deze zone geldt het advies dot bij ingrepen groter dan 1.000 m2 verkennend booronderzoek noodzakelijk is en zo nodig karterend onderzoek (Arcadis 2011). De graafwerkzaamheden die gepaard goon met de geplande uitbreiding van de woningbouw overschrijden de archeologische vrijstellingsgrenzen, daarom dient de initiatiefnemer in het kader van de omgevingsvergunning een rapport te overleggen, waarin naar oordeel van de bevoegde overheid de archeologische waarde van het plangebied voldoende in beeld is gebracht. In het kader hiervan heeft dit archeologisch onderzoek plootsgevonden.
4
DE STEEKPROEF rchOOlog ',CP-.undertook.. en adviesbureau
t;eutihgewolde• .., „e4ettfi
Leaenda Vorwachting Hoge Cl MciefeeNege vereeactgono Hew OS cideinooe retwaumno verneeegleleM velet00,0 f= HOge veretto..hog lbeektlall ME Hoge rererocheng eagenheMainalaam beekdel MI Hoge voroacheng Ceseo Hoge verwacnbne paggenoaten Moilltlocgo veeveleC011Og IteteLeinii • [,:;;:‘, lOokiehoge verwecnNng eetrepoomie. eHstoro ObOaelhoge vonwaeneeg imanon vswget.eo) •
Onbekende rem.00km (Botootening) Loge rerwacHong Lege veoracelong veeneeedebil velolootO Oepress.eilaagleo Cl .11 omens. coNenaal 4040e0eagt Vfee.04009 eekset(nLoof)
Mensinae
Figuur 4. Roden, De Zulthe: Uitsnede uit de archeologische beleidskaart. Het plangebied is binnen de zwarte cirkel en is rood omlijnd. Voor het plangebied geldt een hoge verwachting plaggendek.
5
DE STEEKPROEF arch 10109 ci or4,1t, ,eks- en adv.c...1,,eau
2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06) 2.1 Bronnen Tijdens het bureauonderzoek is de bestaande relevante kennis van het plangebied verzameld. Een van de bronnen is Archis 3, het archeologisch registratie- en informatiesysteem van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Deze databank is toegankelijk voor organisaties die werkzaam zijn in de archeologie. Het bevat een GISsysteem waarin onder meer een archeologische kaart en aardkundige kaarten geraadpleegd kunnen worden. Een andere bron is Publieke Dienstverlening op de Kaart (PDOK), een dienst van de overheid met open-datasets van actuele geo-informatie. De gebruikte bronnen voor het bureauonderzoek zijn opgenomen in de literatuurlijst aan het einde van dit rapport. Voor de archeologische periode-indeling wordt verwezen naar Appendix I. 2.2 Fysische geogrofie (KNA 4.1: LS04) Roden ligt op de noordwestelijke rand van het Drents Plateau. Het Drents Plateau is onder meer opgebouwd uit keileem. Hierop ligt in de meeste gevallen een laag dekzand en lokaal is veen aanwezig. Ter hoogte van het noordwestelijke deel van het Drents Plateau bevinden zich ruggen en dalen met een noordoost-zuidwest orientatie. De diepere ondergrond van het plangebied bestaat uit keileem dat is ontstaan tijdens de voorlaatste ijstijd, het Saole-glaciaal (ongeveer 150.000 jaar geleden).
Tildens dit glaciaal zijn pleistocene fluviatiele afzettingen door Scandinavisch landijs grotendeels vermalen en her-afgezet abs keileem. Het plangebied ligt in en tussen verschillende oude beekdalen, die waarschijnlijk ook in het Saalien zijn ontstaan en tot grote diepte zich hebben ingesneden in het landschap (Berendsen 2005). Onder het landijs werd een pakket grondmorene gevormd (keileem, formotie van Drenthe) waarop gedurende de laatste iistijd (Weichselien, ca. 115.000-10.000 jaar geleden) een pakket dekzand is afgezet (formatie van Boxtel). Deze gronden kunnen licht welvend zijn. Op de drogere delen van het dekzandlandschap zijn gedurende het Holoceen (vanaf circa 10.000 jaar geleden) vaak podzolgronden ontstaan. Deze worden gekenmerkt door een uitspoelingslaag (lichtgrijze E-horizont) en een inspoelingslaag (bruine B-horizont). De B-horizont goat vaak via een geelbruine overgangslaag (de BC-horizont) over in het niet door bodemvorming beinvloede gele zand (de C-horizont). Het dekzand is in verschillende vormen aanwezig in het Drentse landschap: als laagten en vlakten, abs welvingen en abs ruggen en koppen. De hoger gelegen ruggen vormden van oudsher aantrekkelijke vestigingslocaties voor bewoning.
De top van het dekzand is het prehistorische landoppervlak geweest en resten van bewoning en landgebruik uit deze periode worden dan ook vaak in de top van het dekzand aangetroffen. In het holoceen neemt de vegetatie toe en treedt stabilisatie op van het pleistocene landschap. Door de worteling van de bomen en struiken, blijft het zand op zijn plek liggen en waait of spoelt niet meer weg. Wel vond in deze periode een snelle zeespiegelstijging plaats, waarmee ook het grondwaterniveau steeg en veenvorming ontstond. In de dalen en dieptes tussen de zandruggen heeft zich in deze periode veen gevormd. In het plangebied kan een esdek voorkomen (Spek & Ufkes 1995). Dit zijn akkercomplexen, die vaak zijn opgehoogd abs gevolg van plaggenbemesting. De landerijen met esgronden zijn ontstaan doordat de gronden met mest en plaggen werden opgehoogd, waardoor verrijkte bouwlanden ontstonden. Heideplaggen, grasplaggen en bosstrooisel werden met de mest uit de potstal gebruikt abs bemesting die op de akkers werd opgebracht. Door de eeuwenlange bemesting van deze akkers ontstond een dikke humeuze laag: een
6
DE STEEKPROEF arch eologtsch onderzoehs. en adviesbureau
esdek/espakket (eerdgrond). Hiervan is sprake als de grond met de humushoudende minerale bovengrond meer dan 50 centimeter bedraagt. De ophogingslagen dekken de oudere lagen of. Hierdoor kunnen oudere resten, zoals resten uit de bronstijd en ijzertijd nog goed zijn geconserveerd. Het plangebied ligt op pleistocene afzettingen tussen 0 en 10 meter boven NAP Volgens het Actueel Hoogtebestand Nederland 3 (AHN3) ligt het maaiveld in het plangebied tussen de 3,1 meter en 3,9 meter boven NAP (Figuur 5). In Figuur 6 staan vier uitsneden van de paleogeografische kaarten van Nederland in 9000 v. C., 5500 vC., 500 vC. en 1500 nC. (Vos etal. 2018). Hierop kan de landschappeliike ontwikkeling van het plangebied goed worden gevolgd. Op de kaart is te zien dat het gebied rond 9000 vC. in een beekdal ligt. Op de kaart van 5500 vC. is te het hele plangebied bedekt met pleistoceen dekzand (Figuur 6: geel). Op de kaarten van 500 vC. en 1500 nC. is te zien dot het landschap weinig veranderd binnen het plangebied. Wells te zien dot aan de randen van de kaarten veenontwikkeling plaatsvond. 223700
223800
223900
224000
224100
onzoeksgebied Hoogte =/- m NAP 16 -2
0
25 50 75 100
m
Figuur 5. Roden, De Zulthe: Hoogtekaart gemaakt met behulp van een uitsnede van het Actueel Hoogtebestand Nederland 3 (bron: pdok.n1). Het plangebied is de rood omliind. 7
DE STEEKPROEF .rcheologisch ondertoeks• en adviesbureau
5500 vC
1500 nC
500 vC
onzoeksgebied veen beekdal dekzand holoceen dekzand pleistoceen waterlopen Figuur 6.
4pi 0
1
Roden, De Zulthe: Uitsncden van vier paleogeografische kaarten van Nederland (bron: Vos et 01. 2018). Het plangebied is rood omlijnd.
8
2 km
DE STEEKPROEF ercheologisch ondeueeks• en advoesbureau
Op de geomorfologische kaart ligt het gehele plangebied op een plateau-achtige grondmorenerug (classificatie geomorfologische kaart: Fl 1; niet afgebeeld). Daaromheen is (buiten het plangebied) een beekdal (classificatie geomorfologische kaart: R42), een droogdal (classificatie geomorfologische kaart: R21) en enkele pingoruines (classificatie geomorfologische kaart: N21). Het plangebied zelf is gekarteerd als een hoge zwarte enkeerdgrond met lemig fijn zand (zEZ23). Aangrenzend aan de noordziide van het plangebied is een 'gooreerdgrond' met lemig fiin zand (pZn23x). Ten westen is een 'veldpodzol met lemig fijn zand' (Hn23) en ten noordoosten en ten noordwesten is een oude kleigrond gekarteerd ziinde keileem of potklei (10(). In al deze bodemtypen is binnen 120 centimeter keileem aanwezig (Figuur 7). In het onderzoeksgebied is sprake van grondwatertrap V: gemiddeld hoogste grondwaterstand lager dan 40 centimeter en gemiddeld laagste grondwaterstand hoger dan 120 centimeter beneden het maaiveld.
223500
224000
224500
onzoeksgebied IMIZeer ondiepe keileem, potklei, enz Veldpodzolgronden; lemig fijn zand Gooreerdgronden; lemig fijn zand 11111 Hoge zwarte enkeerdgronden; lemig fijn zand
Figuur 7.
Roden, De Zulthe: Uitsnede van de bodemkaart. Het plangebied is rood omliind. Bron: Publieke Dienstverlening op de Kaart.
9
DE STEEKPROEF
2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04) Uit het plangebied zelf ziln geen archeologische waarden bekend in Archis 3. In Figuur 8 ziln de archeologische vondstmeldingen en terreinen woar eerder archeologische onderzoek heeft plaatsgevonden weergegeven binnen een straal van circa een kilometer rondom het plangebied. AMK-terreinen Het plangebied ligt circa een kilometer noordwestelijk van de historische dorpskern van Roden. De dorpskern van Roden stoat op de Archeologische Monumentenkaart aangegeven als een terrein van hoge archeologische waarde (Figuur 8; Tabel 2; AMK-terrein 14414). Hier zijn bewoningssporen uit de late middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd gevonden. Het is mogelijk dat onder deze bewoning nog oudere bewoningssporen aanwezig zijn. Vondstmeldingen In het plangebied zelf zijn geen vondstmeldingen geregistreerd in Archis 3. Op ongeveer 600 meter afstand ten zuiden van het plangebied is middeleeuws aardewerk gevonden (Figuur 8; Tabel 2; Archis 3; vondstmeldingsnummer 3158533100). Op ongeveer 800 m naar het zuidoosten is een vuurstenen kling gevonden die in de prehistorie is gedateerd (Figuur 8; Tabel 2; Archis 3; vondstmeldingsnummer 327010100). Naar het oosten toe, op ongeveer 800 m, is handgevormd aardewerk uit vroege middeleeuwen gevonden (Figuur 8; Tabel 2; Archis 3; vondstmeldingsnummer 3162956100). Een kilometer nom het zuidwesten liggen Celtic Fields.
Deze zijn in de ilzertijd-Romeinse tijd gedateerd (Figuur 8; Tabel 2; Archis 3; vondstmeldingsnummer 2997003100). De locaties van deze vondstmeldingen staan afgebeeld in Figuur 8 en een korte beschrijving is per vondstmelding weergegeven in Tabel 2. Archeologische onderzoeken In het plangebied zelf is niet eerder een verkennend archeologisch onderzoek uitgevoerd. Rondom het gebied ziln veel bureauonderzoeken en inventariserende veldonderzoeken uitgevoerd (Figuur 8 en Tabel 2). Net ten noorden van het plangebied is een booronderzoek uitgevoerd in 2021 (Tabel 2; Figuur 8: 5104841100). Uit dit onderzoek bleek dat hier geen tot weinig bodemontwikkeling heeft plaatsgevonden. Gesuggereerd is dat de oude bodem in opgegaan in de huidige bouwvoor (Hekman 2021). Ten oosten, op ongeveer 700 m, is een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd (Tabel 2; Figuur 8: 2338035100). In deze proefsleuven ziln grondsporen uit de vroege tot midden ilzertijd gevonden (Van Dalfsen en Schrijer 2011). De overige onderzoekslocaties staan weergegeven in Figuur 8 en een korte beschrijving per onderzoeksmelding is opgenomen in Tabel 2.
10
DE STEEKPROEF archeologisch onderzoeks- en advsesbureau
222500
;
223500
223000 rsr.,7 „.22245p100
224000
224500
Ft c+,
i3979105:i
2475906100
Al„,,....f;.,,t --r;',;:t;
'14c, .,:,•-,,..
'
,,,l, ' a . • ' ' ,,- 'eq-,,,, --,-,-.,, 5816i ' i::.....4z,,-.!„ • -•,,.. t2§91.20.3100 ''`;'111-;fi '' 42791 1i% %Ti 14:7 IN • 0.15:.
\ cci.r.,fit " 4.411V 41/.074.;
CY)
.0i0 _r•
tt
.....?,...., ...,„ .2,1 " - i• • '`..MC' .41d
t.
, t 0... \4 .44 •_,•); I rot , ;, ...i.‘ 1 ..i l..14.• i 31SEV.9lbera Id,',W t'S:111t,";;:74,,, t/. ; •
*e2 Wit .
41- . 't ti . .
me .. 0
.p:100 I?i,:i;27.0k8 -11 4;14
ok.otM ,t rxk. ;: l 967.614,001. °VAS.
?,
•
rk4
e
t'4?
INti!keln." s 0 , r
cv
10411,/, , A92%226199;.
<r:jti‘
4>
s
44.
2290861100
onzoeksgebied
• Vondstmeldingen
/A
Aitics1/4V4
s3209652100,hi
Appo'4.;41;;;N .
Terrein van hoge archeologische waarde Onderzoeksmeldingen
0
250
500m
'462216210m'.
Figuur 8. Roden, De Zulthe: Archeologische waorden rondom het plangebied. De donkerroze gebieden zijn terreinen van hoge archeologische waarden (AMK-terreinen). De groene stippen zijn archeologische vondstmeldingen. Het plangebied is rood omlijnd. Voor beschrijvingen van de meldingen zie label 2. Bron: Archis 3.
11
DE STEEKPROEF ,theologi501ondoteuoks. on adv,esburenJ
label 2. Roden, De Zulthe: Archeologische waarden rondom het plangebied. Zaaknummer
Omschrijving
Datering
14411
Terrein van hoge archeologische woorden. Leutingewolde, zools weergegeven op de topografische militaire kaart van 1853. Leutingewolde is een veenontginningsdorp, type hoogveennederzetting (indeling T. Spek).
Middeleeuwen loot AMiddeleeuwen loot B
14414
Terrein van hoge archeologische woarden. Terrein betreft Roden, een oud esdorp. Weergegeven op de topogrofische militoire koart von 1853. Onder de kern bevinden zich mogelijk sporen van vroegere bewoning.
Middeleeuwen-Nieuwe tijd
2688872100
Gouden munt
vroege middeleeuwen B
4625151100
Bronzen brooche met blauw emaille
Romeinse tijd — nieuwe tijd
3162956100
Handgevormd aardewerk en verbrand botmateriaal
vroege middeleeuwen B en C
3158533100
Aardewerk
vroege middeleeuwen — late middeleeuwen
2997003100
Grondspoor en Celtic Field
iizertijd — Romeinse tijd
2997028100
Vuurstenen bijI (Flint-Rechteckbeil) van lichtgrijze gevIelcte vuursteen (noordelijk). Brede zijden geslepen met hier en door niet geslepen negatieven. Snede symmetrisch t.o.v. het bijIlichaam.
midden — loot neolithicum
2996761100
Aardewerk, grafheuvels en neolithische ophogingslagen
neolithicum, bronstijd, ijzertijd, Romeinse tijd
3207010100
Vuurstenen ofslag en kling
paleolithicum — ijzertijd
2996907100
Steengoed kruik
late middeleeuwen B
AMK-terrein
Vondstmeldingen
Onderzoeksmeldingen 5104841100
Archeologisch booronderzoek, onderzoek plangebieden NNN Roden en Norg. Geen bodemoniwikkeling, slechts in 2 boringen een slecht ontwikkelde podzol.
2228475100
Beperlct Bureouonderzoek Archeologie Leek-Roden
2338035100
zeven proefsleuven von 5 bij 50 m ivm met de bouw van een brandweerkazerne en detoilhondel. In het proefsleuvenonderzoek ziin grondsporen op een zandkop aangetroffen von een erf uit de vroege- tot midden iizertijd.
2098146100
Plangebied Vrijetijdsboulevard te Roden, gemeente Noordenveld; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek
21 658621 00
Archeologisch booronderzoek. De bodem is sterk verstoord. Er ziln geen archeologische indicotoren oongetroffen. Het advies luidt om geen nader archeologisch onderzoek uit te laten voeren.
2228483100
Beperkt Bureouonderzoek Archeologie Leek-Roden
4670982100
Bureauonderzoek archeologie HOV-as Roden
2099248100
Archeologisch booronderzoek
2046338100
Archeologisch booronderzoek
4041019100
Uit het proefsleuvenonderzoek blijkt dot er geen archeologische sporen of structuren aanwezig zijn.
4643393100
Bureauonderzoek Zuidpoort-Terheill, gemeente Noordenveld
12
DE STEEKPROEF archeologisch onderroeks- en advoesbureau
2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03) Uit historisch kaartmateriaal ken informatie worden verkregen over het historisch landgebruik. Hierbij zijn de contouren von het plangebied geprojecteerd op oude historische topografische kaarten. Het plangebied ligt buiten de bebouwde kom van het esdorp Roden. De oudste vermelding van het esdorp Roden ("Rothen ") komt uit een aide uit 1139. Roden heeft in de geschiedbronnen verschillende namen gehad: Rode (1225), Rothe (1233), Roiden (1256), Roden (1335), Roede (1381), Rhoen (1536), en Roen (1599-1600). Hierna wordt de naam Roden gebruikt. De naam Roden zou komen van het 'rooien van bos'. Roden is nooit een eigen 'heerlijkheid' geworden, ondanks het verzoek van de heer Johan van Ewsum, de bewoner van de Havezate Mensinge, in 1550. Roden ontwikkelde zich tot een agrarisch gebied waar tussen 1600-1850 met name hopteelt belangrijk was. Na 1900 werden de heidevelden rondom Roden grootschalig ontgonnen. Op de kaart uit 1823 (Figuur 9) is te zien dat het onderzoeksgebied nog bestaat uit heidevelden. Uit de kaart uit 1883 (Figuur 10) blijkt dat het gebied inmiddels is ontgonnen en in gebruik is voor agrarische doeleinden. Vanaf de jaren 1960 breidt de woningbouw in en rondom Roden zich snel uit.
In 1955 ligt het plangebied nog op circa 800 meter buiten de bebouwde kom, in 1968 is dit circa 500 m en in 1970 ligt het al tegen de bebouwde kom van Roden aan. Mogelijke verstoringen Op de kaart uit 1883 is te zien dat de heidevelden ontgonnen zijn voor agrarische doeleinden. Hiervoor zijn mogelijk sloten gegraven en is door bemesting een plaggendek ontstaan. Mogelijk is de oude bovengrond omgespit. Deze activiteiten kunnen de eventueel oudere aanwezige archeologische resten hebben aangetast en de bovenkant van de oude podzolbodems hebben aangetast. Volgens informatie van het KobeIs en Leidingen lnformatie Centrum (KLIC) lopen alleen longs de oosteliike grens en de noordelijke grens van het onderzoeksgebied kabels en leidingen.
13
DE STEEKPROEF artheologisch onderzoeks- en advLesbureau
223000
224000
225000
8
*:: .,T 4."..• „ ....or.4: I • 1 . as. .,.
0t,01•;•
plangebied
Figuur 9.
... ;34•14'. „X t-' 0
0,25
0,5
o- ;': t , I* -1•••" .. .
0,75
1 km
Roden, De Zulthe: Uitsneden van topografische kaorten uit 1823. Bron: www.topotijdreis.nl.
14
DE STEEKPROEF archeologisch ondersoeks- on adviesbureau
223000
224000
225000
let
0
1.11
plangebied
Figuur 10.
0
0,25
0,5
0,75
1 km 1
(+)
Roden, De Zulthe: Uitsneden van topografische kaarten uit 1883 Bron: www.topotildreis.nl.
15
DE STEEKPROEF archeologisch ondertoeks- en advmsbureau
2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05) Uitgaande van het bureauonderzoek is voor het plangebied een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld (zie Tabel 3). Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied onderdeel uitmaakt van het Drents keileemplateau. Volgens de bodemkaart komt in het plangebied een esdek voor. Onder esdekken ziln in Drenthe archeologische resten uit de ilzertijd en vroege middeleeuwen gevonden. De kans op archeologische resten uit deze periode is dan ook hoog. Essen liggen vaak op gunstige plekken, zoals op zandkoppen die ook in het verleden aontrekkelijk waren voor bewoning. Onder de akkerlagen kunnen vondsten zoals aardewerk, vuursteenartefacten of grondporen (zoals oude akkersystemen, ploegkrassen, afvalkuilen, waterputten en graven) worden gevonden. De sporen en vondsten zijn vaak ook goed bewaard, omdat ze niet zijn blootgesteld aan erosie door wind of water. Uit het plangebied zelf zijn geen archeologische terreinen bekend in het Centraal Archeologisch Archief (CAA) en het Centraal Monumenten Archief (CMA) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Het dichtstbilziinde AMK-terrein (terrein op de Archeologische Monumenten Kaart) bevindt zich op 900 meter afstand ten zuidwesten van het plangebied. Het betreft de oude dorpskern van Roden.
Op grond van het bureauonderzoek geldt voor het plangebied een middelhoge tot hoge verwachtingswaarde voor vindplaatsen vanaf de steentijd. Eventuele vindplaatsen uit de steentijd zullen doorgaans bestaan uit vuursteenartefacten die de materiele weerslag vormen van wat oorspronkelijk tijdelijke kampementen van jagers/verzamelaar zijn geweest. Behalve haardkuilen, ziln dergeliike vindplaotsen arm con grondsporen. Daarnaast kunnen nederzettingsterreinen en sporen van landgebruik/verkaveling worden verwacht vanaf het neolithicum/bronstijd tot en met de nieuwe tijd. Tot deze categorie behoren onder andere grondsporen van structuren zoo's boerderijen, bijgebouwen, sloten, greppels en afvalkuilen, alsmede grafheuvels en vondsten zoo's aardewerk, bot en metaal. Aanwijzingen voor historische bebouwing in het plangebied uit de late middeleeuwen zijn met het bureauonderzoek niet gevonden. Hiervoor geldt een loge verwachtingswaarde. Op oude historische topografische kaarten is te zien dot binnen het plangebied halverwege de 19' eeuw de heidevelden zijn ontgonnen (Hoofdstuk 2.4). Er worden verstoringen in het plangebied verwacht die samenhangen met de heideontginningen uit de 19e eeuw. label 3. Roden, De Zulthe: Specificatie archeologische verwachting. datering:
boat paleolithicum tot en met nieuwe tijd.
complextype:
akker, nederzettingen en grafvelden (crematies).
omvong:
vanaf enkele tientallen meters
diepteligging:
direct onder de bouwvoor; in en onder het eerddek en/of in de top van het pleistocene zand.
gaafheid en conservering:
waarschijnlijk geen organische conservering.
locatie:
overol binnen het plangebied.
uiterlijke kenmerken:
artefacten en grondsporen.
mogeliike verstoringen:
Verstoringen van sloten uit de nieuwe tijd
16
DE STEEKPROEF archeologisch ondertoeks• en adviesbureau
3. Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05) 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01) Op 4, 6 en 11 lull 2022 is het inventariserend archeologisch veldonderzoek (verkennende fase) uitgevoerd volgens KNA protocol 4002/4003. Er zijn in het plangebied van circa 8,3 ha vijftig boringen uitgevoerd, 6 boringen per hectare (Figuur 11; Appendix II en Ill). De boringen zijn uitgevoerd met een Edelmanboor van zeven centimeter diameter en sommige boringen een guts van 3 centimeter diameter. De boringen zijn gezet tot op een maximale diepte van 270 centimeter beneden maaiveld (boringen 1 en 2). De opgeboorde monsters zijn beschreven en onderzocht door ze laagsgewijs of te snijden in de boorkop. Op deze wijze is bepaald in welke mate de bodem intact is en wat de kans is op archeologische lagen en/of grondsporen. Daarnaast zijn de diepte, lithologie en kleur (m.b.v. Munsell) bepaald, alsmede alle overige bijzonderheden. De opgeboorde grond is bekeken op de aanwezigheid van archeologische indicatoren, zoals houtskool, bewerkt vuursteen en scherven aardewerk. De vijftig boringen zijn zo gelijk mogelijk verspreid over het terrein. Bij het plaatsen van de boringen hoefde alleen aan de oostelijke en zuidelijke grens rekening gehouden te worden met de Pigging van de bestaande kabels en leidingen. De boringen zijn beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrilvingsmethode (ASB).
De boorpunten ziln ingemeten en de RD-coordinaten zijn bepaald met behulp van GPS. De hoogtes zijn bepaald met behulp van het Actueel Hoogtebestand Nederland 3. De resultaten van de boringen zijn opgenomen in de Appendix II en Appendix III in de vorm van laagbeschrijvingen en boorstaten. Een veldkartering was niet mogelijk vanwege de huidige terreininrichting als grasveld. Tijdens het veldonderzoek is het verwachtingsmodel zoo Is geformuleerd in Hoofdstuk 2.5 getoetst.
17
DE STEEKPROEF ar;h,olog sch anderzoeks en Advie,httreau
223700
223900
224000
224100
173 onzoeksgebied •
boorpunten beekafzeffingen
11 podzol b-bc-c
+
0
50
100 m
podzol bc-c
Figuur 1 1 .
Roden, De Zulthe: Boorpuntenkaart. Het esdek binnen het hele gebied lijkt intact te zijn. Binnen het blauwe gebied zijn beekafzettingen en in het noorden is ook potklei aangetroffen. Binnen de donkerbruine gebieden is de podzolbodem nog het meest intact (13-, BC- en C-horizont) en in het lichtbruine is alleen nog een rest van de BC-horizont en de C-horizont intact. In de gebieden die niet gearceerd zijn is de bodem tot in de C-horizont verstoord. Geadviseerd wordt om in de gebieden waar de podzolbodems nog redelijk intact zijn karterend booronderzoek uit te voeren.
18
DE STEEKPROEF Jrcheolog,sch enderneks• en 40v.esbureau
3.2 Resultoten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03) In het plangebied ziln vijftig boringen geplaatst (Boring 1 tot en met 50; Figuur 11; Appendix II en III). In de onderstaande paragraaf zullen de boorresultaten warden behandeld. Bodem In alle boringen is bouwvoor waargenomen met een dikte van circa 10-20 centimeter. Dit pakket bestaat uit donkerbruingrijs, zwak siltig, matig flit] zand. Hieronder is een dun esdek aangetroffen (met uitzondering van boringen 1, 16, 21, 22, 25, 26, 30 en 43). De gemiddelde dikte van het esdek is 27 cm en de diktes lopen uiteen van 60 cm dik (boring 49) tot maar 10 cm dik (boringen 2, 3, 6, 9 en 12). Dit esdek is een donkergrijsbruin, zwak siltige, matig fijne zandlaag. Het esdek is doorgaans humeuzer don de bouwvoor. Deze laag is vrij homogeen en hierin zaten puinspikkels en grind. Onder het esdek was de bodem in de meeste boringen vergraven. Dit was een gevlekte laag met zandbrokken en in sommige boringen ook leembrokken. De bodem onder het esdek bestaat de bodem grotendeels uit een dekzandlaag die uitmatig fijn tot matig grof materiaal bestaat. Hieronder bevindt zich het keileem. Onder het esdek was in sommige boringen een deel van de oude podzolbodem nog aanwezig. Er is slechts in een boring een slecht ontwikkelde E-horizont herkent (boring 33).
In zes boringen is een B-, BC- en C-horizont aangetroffen (boringen 19, 26, 33, 36, 43 en 45) en in 9 boringen een BC- en C-horizont (boringen 5, 16, 21, 22, 27, 31, 35, 37 en 50). Op Figuur 11 zijn deze bevindingen gevisualiseerd. Op de paleogeografische kaart van 9000 vC. is te zien dat vrijwel het hele plangebied in een oud beekdal ligt (zie Figuur 6). In 13 boringen zijn beekafzettingen aangetroffen (boringen 1, 2, 3, 10, 11, 13, 14, 15, 23, 24, 28, 29 en 34). In boringen 1 en 2 zat ook potklei (zie Figuur 12). In de avenge boringen met beekafzeitingen is vooral grof zand met grindlagen aangetroffen. In boring 42 is slootvulling gevonden. Onderin deze laag op circa 140 cm beneden maaiveld zat een baksteen en enkele houtfragmenten. In tweeentwintig boringen is de bodem is tot in de C-horizont vergraven. Deze zijn op de kaart in Figuur 11 niet gemarkeerd. Met het veldonderzoek is vastgesteld dat de bodem in het overgrote deel van het plangebied vestoord is tot in de C-horizont en dat er in een groot deel van het gebied beekafzettingen liggen. In het plangebied zijn op een poor locaties bijna intacte podzolbodems aangetroffen en op veel plaatsen een intact esdek. Samengevat bestaat de bodem in het plangebied gedeeltelijk uit twee verschillende bodems.
Het ene deel bestaat uit een esdek pakket, een geroerd/vergraven pakket bovenop een relatief dunne laag dekzand bovenop keizand en keileem. Het andere deel van het gebied bestaat uit esdek pakket, met daaronder een geroerd/vergraven pakket, met door weer onder beekafzettingen. In het noordelijke deel is ook potklei aangetroffen, maw het overgrote deel van de beekafzettingen bestond uit grof zand en grind afzettingen. In een confab van de boringen zijn gedeeltelijk intacte podzolbodems gevonden. Er zijn geen archeologische cultuurlagen aangetroffen.
19
DE STEEKPROEF archeologisch onderzocks- CA AdVieSbureati
Roden, De Zulthe: Resultaten booronderzoek. Ter hoogte van boring 1, in het noordeliike deel van het onderzoeksgebied is potklei aangetroffen op 200 meter beneden maaiveld.
Figuur 12.
Arc heologie In boring 45 zaten twee aardewerk fragmenten op 30 cm beneden maaiveld in het esdek. Het betreft handgevormd aardewerk dot met steengruis is gemagerd (ze label 4). Deze zijn mogelijk met de plaggenbemesting aangevoerd. Op basis van de historische kaarten is te zien dot dit gebied pas in de negentiende eeuw is ontgonnen en dat deze aardewerk fragmenten dan ook niet in situ zijn aangetroffen. In de overige boringen zijn, met uitzondering van de slootvulling in boring 42, geen archeologische indicatoren gevonden. De bodem is in een groot deel van het plangebied verstoord tot in de C-horizont, maar op de meeste plaatsen is het esdek nog wel intact. In de boringen ziln geen geen vondsten in situ gedaan. Hiermee is er in het plangebied een loge kans op behoudenswaardige archeologische waarden. label 4. Roden, De Zulthe: Vondstentabel. Vondst boring nr 1
45
Diepte in centimeter t.o.v. MV 30
Beschriiving
Laag afkomstig
esdek
Datering
Selecteren? (i/N)
handgevormd aardewerk, late bronstijd romeinse tijd steengruis gemagerd
Verstoringen In vrijwel alle boringen was een verstoord/vergraven laag aanwezig onder het esdek. De vergraven laag was tussen de 10-30 cm dik. De bodemverstoring was het diepst in het zuidelijke deel. Hier was bij boring 42 de bodem tot 150 cm benden maaiveld verstoord, hier heeft vermoedelijk een sloot gelopen. Moor ook bij boringen 1, 28, 38, 40, 44, 47 en 49 was de bodem dieper verstoord dan 50 cm beneden maaiveld.
20
DE STEEKPROEF archeologisch ondenoeks- en adviesbureau
3.3 Selectievoorstel vondsten (opgesteld door dh
senior KNA-archeoloog/senior KNA materiaalspecialist, actorreg.nr.
Er wordt voorgesteld de vondsten (zie tabel 4) niet te deponeren in het provinciaal depot voor bodemvondsten. Beide vondsten komen uit het esdek en ziin daarmee afkomstig uit opgebrachte grond. De oorspronkelijke context is niet meer te achterhalen. Dit voorstel wordt ter goedkeuring voorgelegd can de depothouder, de eigenaar van de vondsten (provincie Drenthe).
21
DE STEEKPROEF archeologisch onderneks. en adviesbureau
4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07) In opdracht van de gemeente Noordenveld is door De Steekproef by een plangebied con De Zulthe te Roden in de gemeente Noordenveld (Dr.) archeologisch onderzocht. De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen planontwikkeling ten behoeve van woningbouw. De hiermee gepaard gaande graafwerkzaamheden vormen een bedreiging voor eventueel aanwezige archeologische waarden. De gemeente wil inzicht krijgen in de archeologische verwachting van het plangebied. Voorafgaand can het veldwerk is een archeologisch bureauonderzoek met een archeologisch verwachtingsmodel opgesteld (Hoofdstuk 2). Tijdens het veldonderzoek is het verwachtingsmodel getoetst. Uit het bureauonderzoek blijkt dot het plangebied can de rand ligt van het Drents keileemplateau. Op grand van het bureauonderzoek gold voor het plangebied een middelhoge tot hoge verwachtingswaarde voor vindplaatsen vanaf de steentijd. Aanwijzingen voor historische bebouwing uit de late middeleeuwen zijn met het bureauonderzoek niet gevonden. Hiervoor gold een loge verwachtingswaarde. De voormalige heidevelden in het plangebied Iliken in de negentiende eeuw te zijn ontgonnen en daarna is het gebied tot op heden voor agrarische doeleinden gebruikt. Het doel von het veldonderzoek is het vaststellen van de gaafheid van de bodem en het bepalen van de kans op de aanwezigheid van archeologische waarden.
In totaal zijn tijdens het veldonderzoek (verkennende fase) vijftig boringen verricht, 6 per hectare. De bodemopbouw in het plangebied bestedt voor een deel uit beekafzettingen met een esdek erop en het andere deel bestaat uit een relatief dunne laag dekzand op keileem en keizand waarin voor een deel van de boringen een bijna intacte podzolbodem is aangetroffen. In een ander deel van de boringen is de bodem vergraven tot in de C-horizont. In vrijwel alle boringen is een esdek aangetroffen. In het plangebied zijn wel bijna intacte podzolbodems aangetroffen, moor geen archeologische cultuurlagen of archeologische indicatoren waargenomen.
22
DE STEEKPROEF archeologisch onderneks• en advoesbureau
Selectie-advies do senior KNA-archeoloog) Inventariserend veldonderzoek: verkennende lose Met het veldonderzoek is vastgesteld dot de bodem in een groot deel verstoord is tot in de C-horizont. In een deel van het gebied zijn wel bijna intacte podzolbodems aangetroffen (Figuur 11). De bijna intacte podzolbodems liggen vooral in het midden van het plangebied. In het noordeliike deel zijn beekafzettingen gevonden en ook aan de oostkant. In vrijwel het hele plangebied is het esdek nog intact. In theorie is het esdek een goede bescherming voor eventuele aanwezige archeologische vindplaatsen. Maar door de aanwijzing dat in een deel van de boringen de bodem is vergraven tot in de C-horizont zullen door eventuele archeologische waarden deels zijn aangetast. Op basis van het veldwerk is gebleken dot in een deel van het plangebied de bodem is verstoord tot in de C-horizont. Hier achten wij de kans op archeologische waarden laag. Dit zijn de gebieden op Figuur 11 die niet gemarkeerd zijn. Voor de gebieden waar in de boringen een deels intacte podzolbodem en esdek is aangetroffen geldt een hogere verwachting voor archeologie. Dit te meer omdat er ook aanwijzingen zijn dat hier in het verleden een waterloop aanwezig is geweest. De hogere delen in de buurt van waterlopen kunnen interessante locaties zijn geweest voor jachtkampen van jager-verzamelaars.
Daarom adviseren wij voor de zones rondom de bijno intacte podzolbodems van het plangebied een archeologisch vervolgonderzoek in de vorm van een karterend boorondermek van 20 boringen per hectare. Het doel hier is om archeologische indicatoren op te sporen. Het goat om de zone rondom de 15 boringen met een deels intacte podzolbodem. Dit komt neer op 50 megaboringen waarbij de boorkernen moeten worden gezeefd. Als bij toekomstig graafwerk onverhoopt archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, don dient daarvan direct melding te worden gemaakt bij de minister conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 & 5.11. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Noordenveld. De gemeente Noordenveld heeft op 20 juli 2022 laten weten akkoord te goon met de inhoud van dit rapport en het selectie-advies over te nemen.
23
DE STEEKPROEF archeolonisch onderzneks• en adviesbureau
Gebruilcte bronnen
AHN-Viewer. www.AHN.nl. Actueel Hoogtebestand Nederland. Rijkswaterstaat, Adviesdienst Geo-informatie en ICT. Arcadis, 2011. Achtergrondrapport orcheologische verwachtings- en beleidsadvieskaart Noordenveld. Gemeente Noordenveld. https://repository.officiele-overheidspublicaties.nl/externebijlagen/exb-201827074/1/bijlage/exb-2018-27074.pdf Archis 3. www.zoeken.cultureelerfgoed.n1 Berendsen, H.J.A., 2005. Landschappelijk Nederland. De 6,sisch-geografische regio's. Assen. Berke!, G. & K. Samplonius. 2007. Nederlandse plaatsnamen, herkomst en historie. Utrecht. Bosch, J.H.A. 2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Dehares-rapport 2008U-R0881/A. Dalfsen, J. van en E. Schrijer, 2011: Roden, Westeresch Gemeente Noordenveld (Dr.) Inventariserend Veldonderzoek door middel van Proefsleuven Steekproefrapport 2011-08/07 Hisgis: www.hisgis.n1 Kodato via www.kadaster.nl, 2017. Topografische Kaart 1:25.000 von Topografische Dienst Kadoster, Emmen. Hekman, J.J. 2021. Archeologisch onderzoek plangebieden NNN Roden en Norg, gemeente Noordenveld Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek d.m.v. verkennende boringen SWECO ARCHEOLOGISCHE RAPPORTEN 2467 Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1. www.SIKB.nl. 2018. Centraal College van Deskundigen Archeologie. Opentopo. www.opentopo.n1 Ruimtelijke plannen. www.ruimtelijkeplannen.n1 Spek, T., en A. Ufkes, 1995.
Archeologie en cultuurhistorie van essen in de provincie Drente, Groningen. Spek, Th., 2004. Het Drentse esdorpenlandschap. Een historisch-geografische studie. Thesis, Utrecht. Vos, P., M. van der Meulen, H. Weeds en J. Bazelmons. 2018. Atlas von Nederland in het Holoceen. Landschop en bewoning vanof de laatste ijstijd tot nu, Amsterdam (Prometheus).
DE STEEKPROEF archeologisch ondereneks- en adelesbureau
Lijst van figuren en tabellen Figuren 1
Topografische kaort
2
Luchtfoto plongebied
3
Foto's plangebied
4
Uitsnede archeologische beleidskaort gemeente Noordenveld
5 Hoogtekaart 6
Uitsnede van paleogeografische kaarten
7
Uitsnede bodemkoart
8
Kaart met archeologische woarden (Archis 3)
8 Uitsneden van topografische kaarten uit 1823 9 Uitsneden van topografische kaarten uit 1883 11 Boorpuntenkaart 12 Resultoten boorondeaoek
Tabe lien 1
Administrotieve gegevens
2
Archeologische waarden rondom het plangebied
3
Specificatie archeologische verwachting
4
Archeologische vondsten veldwerk
Appendix I: Archeologische periodes poleolithicum: poleolithicum vroeg: poleolithicum midden: poleolithicum loot: poleolithicum loot A: poleolithicum loot B:
ijzertijd: tot 300.000 BP 300.000 - 35.000 BP 35.000 BP - 8.800 vC 35.000 - 18.000 BP 18.000 BP - 8.800 vC
mesolithicum: mesolithicum vroeg: mesolithicum midden: mesolithicum loot:
8.800 .7.100 vC 7.100 - 6.450 vC 6.450 - 4.900 vC
neolithicum: neolithicum vroeg: neolithicum vroeg A: neolithicum vroeg B: neolithicum midden: neolithicum midden A: neolithicum midden B: neolithicum loot: neolithicum loot A: neolithicum loot 8:
5.300 - 4.200 vC 5.300 - 4.900 vC 4.900 - 4.200 vC 4.200 - 2.850 vC 4.200 - 3.400 vC 3.400 - 2.850 vC 2.850 - 2.000 vC 2.850 - 2.450 vC 2.450 - 2.000 vC
bronstijd: bronstijd vroeg: bronstijd midden: bronstijd midden A: bronstijd midden B: bronstijd loot:
2.000. 1.800 vC 1.800 - 1.100 vC 1.800 - 1.500 vC 1.500 - 1.100 vC 1.100 - 800 vC
pleistoceen: elsterien saalien weichselien holoceen:
2,5 miljoen - 10.000 BP 475.000 - 410.000 BP 200.000 - 130.000 BP 116.000- 10.000 BP 10.000 - heden
= voor Christus vC nC = no Christus = before present; present = 1950 BP
ijzertijd vroeg: ilzertijd midden: ijzertijd loot:
800 - 500 vC 500- 250 vC 250 - 12 vC
romeinse tijd: romeinse tijd vroeg: romeinse tijd vroeg A: romeinse tijd vroeg B: romeinse tijd midden: romeinse tijd midden A: romeinse tijd midden B: romeinse tijd loot: romeinse tijd loot A: romeinse tijd loot B:
12 vC - 70 nC 12 vC - 25 nC 25 - 70 nC 70 - 270 nC 70 - 150 nC 150 - 270 nC 270 - 450 nC 270 - 350 nC 350 - 450 nC
middeleeuwen: middeleeuwen vroeg: middeleeuwen vroeg A: middeleeuwen vroeg B: middeleeuwen vroeg C: middeleeuwen vroeg D: middeleeuwen loot: middeleeuwen loot A: middeleeuwen loot B:
450 - 1.050 nC 450 - 525 nC 525 - 725 nC 725 - 900 nC 900- 1.050 nC 1.050- 1.500 nC 1.050 - 1.250 nC 1.250 - 1.500 nC
nieuwe tijd: nieuwe tijd vroeg: nieuwe tijd midden: nieuwe tijd loot:
1.500- 1.650 nC 1.650 - 1.850 nC 1.850 - heden
Algemeen Steentijd (tot 2000 vC) De steentijd is opgedeeld in het paleolithicum, mesolithicum en neolithicum. Het paleolithicum (oude steentijd) wordt vooral gekenmerkt door de ijstijden. Na het laatpaleolithicum verbetert het klimaat. Vindplaatsen uit het late paleolithicum zijn vooral te herkennen aan concentraties vondstmateriaal (bewerkt en/of verbrand vuursteen, houtskool) met weinig en moeilijk te herkennen grondsporen zoals kuilen, paalgaten en houtskoolconcentraties die mogelijk wijzen op haardplaatsen. Vondsten uit het mesolithicum of midden steentijd, gekenmerkt door sporen en vondsten van rondtrekkende jagers en verzomelaars, bestaan voornamelijk uit bewerkt vuursteen, verbrande hazelnootdoppen en houtskoolfragmenten. Mesolithische grondsporen ziln vooral oppervlakte-haarden en hoardkuilen. In een natte omgeving kunnen ook werktuigen van gewei of hout bewaard zijn gebleven. Voorbeelden hiervan zijn geweibijlen, bogen, visfuiken, etc. In het neolithicum (nieuwe steentijd) werden dieren gehouden en in het neolithicum werd eveneens akkerbouw bedreven. Grondsporen uit deze periode kunnen bestaan uit paalgaten van bijvoorbeeld boerderijen, resten van beschoeiingen, greppels, (afval)kuilen en haardplaatsen. Aardewerk komt in deze tijd voor, evenals bewerkt (vuur)steen en geslepen bijlen.
Metcalf,*Iden (2000-72 vC) In de bronstijd en ilzertijd kwam bemesting en wisselbouw binnen de akkerbouw voor. Sporen uit de bronstijd en ilzertijd kunnen bestaan uit kuilen, paalgaten van boerderijplattegronden, bijgebouwen of spiekers, waterkuilen of -putten, en- ofakkerafscheidingen en sporen van okkerbewerking zoo's de kruiselings getrokken voren van een eergetouw. Houtskool kan duiden op de aanwezigheid van haarden voor voedselbereiding of het bakken van aardewerk. Ook kunnen er restanten gevonden warden die duiden op metaalbewerking, zoals stukken ovenwand, brons- of ilzerslakken, sintels, mallen, smeltkroezen, metaal bedoeld voor omsmelten, etc. Vondsten kunnen verder bestaan uit bijvoorbeeld metalen voorwerpen of voorwerpen van aardewerk zoals vaatwerk, maar ook slingerkogels, rammelaars, spinklosjes en weefgewichten. Romeinse tijd (12 vC-450 nC) In de romeinse tijd vormde de Rijn de noordelijke grens van het romeinse rijk. Longs deze grens, de limes, werden grensposten, nederzettingen en wegen gebouwd. In het noorden van Nederland zijn ook romeinse vondsten gedaan, maar dit zijn voornomelijk losse vondsten als romeinse munten, mantelspelden en scherven romeins aardewerk. Middeleeuwen en nieuwe tijd (450 nC-heden) Na een afname in de bevolkingsdichtheid aan het einde van de romeinse tijd en de periode erna, steeg deze weer in het begin van de middeleeuwen.
Vondsten uit de middeleeuwen en later bestaan voornamelijk uit scherven aardewerk, waaronder importaardewerk, munten en metalen voorwerpen (zoals mantelspelden, spijkers), resten van aardewerkproductie, metaalbewerking, wolbewerking etc. Belangrilke gebouwen (bijvoorbeeld kerken en borgen) werden van baksteen / kloostermoppen gebouwd.
ONO
0.0 C11110
Appendix II Roden, De Zulthe - Boorbeschrijvingen 01
Soort boring
Archeologische boring
Coordinaatsysteem
Rijksdriehoeksmeting
X-coordinaat (m)
223882
Y-coordinaat (m)
573884
Locatiebepaling
Gemeten, GPS
Referentievlak
Normaal Amsterdams Peil
Maaiveld (cm)
307
Datum boring
4-7-2022
Uitvoerder
S. Dresscher
Eigenaar
Gemeente Noorderveld
Lithologie Omschrijving Grondsoort 0 - 20 zand zwak siltig, zwak humeus, donker-bruin-grijs, 10yr3/4, bouwvoor 20 - 40 zand zwak siltig, donker-grijs-bruin, 10yr4/2, vergraven, Opm.: grind, gevlekt 40 - 70 zand zwak siltig, licht-grijs, 10yr5/2, Opm.: gevlekt, grind 70 - 80 zand zwak siltig, donker-grijs, 10yr2/3, Zand: matig grof, keileem 80 - 85 leem zwak zandig, grijs, 7.5y5/2, weinig ijzerconcreties, Opm.: grind 85 - 95 zand zwak siltig, grijs, 7.5y5/2, Zand: zeer grof, weinig ijzerconcreties, Opm.. grind klei matig zandig, grijs, 7.5y5/2, potklei, Opm.: grind 95 - 170 klei sterk zandig, grijs, 7.5y5/2, Schelpen: spoor schelpmateriaal, potklei, Opm.: onderin rietstengel 170 - 200 200- 270 klei zwak zandig,_grijs, 7.5y3/1, Opm.: zandbandjes, vegetatie bandies, onderin veen
Diepte (cm)
02 Soort boring Coordinaatsysteem X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Locatiebepaling Referentievlak Maaiveld (cm) Datum boring Uitvoerder Eigenaar
: Archeologische boring : Rijksdriehoeksmeting : 223869 : 573840 : Gemeten, GPS : Normaal Amsterdams Peil : 390 : 4-7-2022 : S. Dresscher : Gemeente Noorderveld
Lithologie Omschrijving Grondsoort 0 - 20 zand zwak siltig, zwak humeus, donker-bruin-grijs, 10yr3/4, bouwvoor 20- 30 zand zwak siltig, zwak humeus, donker-bruin-grijs, 10yr3/4, vergraven, Opm.: gevlekt 30- 45 zand zwak siltig, donker-bruin-grijs, 10yr2/3, esgrond, Opm.: leembrokjes 45- 55 zand zwak siltig, grijs-bruin, 10yr4/3, Opm.: gevlekt 55- 65 zand zwak siltig, licht-geel-bruin, 10yr7/3, Opm.: gevlekt 65- 75 zand zwak siltig, geel, 10yr7/4 75 - 100 leem sterk zandig, oranje-grijs, 7.5y5/2, veel ijzerconcreties 100- 140 klei zwak zandig, donker-grijs, 7.5y2/1, weinig ijzerconcreties, potklei 140- 200 klei zwak zandig, zwak humeus, donker-zwart-grijs, 7.5y2/1, potklei, Opm.: zandbandjes 200 - 270 klei zwak zandig, donker-qrijs, 7.5y2/2, Opm.: krijg guts er net meer uit
Diepte (cm)
03 Soort boring Coordinaatsysteem X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Locatiebepaling Referentievlak Maaiveld (cm) Datum boring Uitvoerder Eigenaar
: Archeologische boring : Rijksdriehoeksmeting : 223914 : 573842 : Gemeten, GPS : Normaal Amsterdams Peil : 382 : 4-7-2022 : S. Dresscher : Gemeente Noorderveld
Lithologie 1 / 17
DINO ONO Olio
Appendix II Roden, De Zu!the - Boorbeschrijvingen
Omschrijving Grondsoort 0- 20 zand zwak siltig, zwak humeus, donker-grijs-bruin, 10yr3/4, bouwvoor
Diepte (cm)
20- 30 zand zwak siltig, donker-grijs-bruin, esgrond, Opm.: grind 30- 65 zand zwak siltig, geel-bruin, vergraven, Opm.: gevlekt 65- 85 zand zwak siltig, licht-geel-grijs, 10yr7/1 85 - 150 leem zwak zandig, grijs, 7.57/1, weinig ijzerconcreties, keileem, Opm.: zandbanden 150- 200 klei zwak zandiq, donker-qrils, 7.5y7/1, potklei 04
Soort boring Coordinaatsysteem X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Locatiebepaling Referentievlak Maaiveld (cm) Datum boring Uitvoerder Eigenaar
: Archeologische boring : Rijksdriehoeksmeting : 223852 : 573800 : Gemeten, GPS : Normaal Amsterdams Peil : 385 : 4-7-2022 : S. Dresscher : Gemeente Noorderveld
Litho loge Diepte (cm) Omschrijving Grondsoort 0 - 20 Land zwak siltig, zwak humeus, donker-bruin-grijs, 10yr1/4, bouwvoor 20 - 35 zand zwak siltig, zwak humeus, donker-bruin-grijs, 10yr3/4, esgrond, Opm.: grind 35 - 50 zand zwak siltig, geel-bruin, 10yr5/3, Opm.: gevlekt, leembrokken 50 - 60 leem zwak zandig, grijs, 2,5y5/1, weinig ijzerconcreties 60 - 80 zand uiterst siltig_, qrijs, 2,5y5/1, weinig ijzerconcreties, keileem 05 Soort boring Coordinaatsysteem X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Locatiebepaling Referentievlak Maaiveld (cm) Datum boring Uitvoerder Eigenaar
: Archeologische boring : Rijksdriehoeksmeting : 223895 : 573800 : Gemeten, GPS : Normaal Amsterdams Peil : 394 : 4-7-2022 : S. Dresscher : Gemeente Noorderveld
Lithologie Omschrijving Diepte (cm) Grondsoort 0- 20 zand zwak siltig, zwak humeus, donker-bruin-grijs, 10yr4/1, bouwvoor 20 - 40 zand zwak siltig, donker-grijs-bruin, 10yr4/6, esgrond 40 - 70 zand zwak siltig, bruin, 10yr4/5, BC-horizont, Opm.: gevlekt, verstoorde B/BC 70 - 75 zand zwak siltig, licht-geel, 10yr7/4, C-horizont 75- 90 zand uiterst siltig, licht-oranje-geel, 10yr5/6, keileem 06 Soort boring Coordinaatsysteem X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Locatiebepaling Referentievlak Maaiveld (cm) Datum boring Uitvoerder Eigenaar
: Archeologische boring : Rijksdriehoeksmeting : 223941 : 573809 : Gemeten, GPS : Normaal Amsterdams Peil : 398 : 4-7-2022 : S. Dresscher : Gemeente Noorderveld
2 / 17
ci ma D No so
Appendix II Roden, De Zulthe - Boorbeschrijvingen
Lithologie Diepte (cm) Omschrijving Grondsoort 0 - 20 zand zwak siltig, zwak humeus, donker-bruin-grijs, 10yr4/1, bouwvoor 20 - 30 zand zwak siltig, donker-grijs-bruin, 10yr4/2, esgrond 30- 40 zand zwak siltig, licht-oranje-geel, 10yr5/6, weinig ijzerconcreties, Opm.: gevlekt 40 - 80 zand zwak siltig, licht-oranje-geel, 10yr5/6, weinig ijzerconcreties, C-horizont 97
Soort boring Coordinaatsysteem X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Locatiebepaling Referentievlak Maaiveld (cm) Datum boring Uitvoerder Eigenaar
Archeologische boring : Rijksdriehoeksmeting : 223836 : 573758 : Gemeten, GPS Norrnaal Arnsterdams Peil : 365 : 4-7-2022 : S. Dresscher : Gemeente Noorderveld
Lithologie Diepte (cm) Omschrijving Grondsoort 0 - 15 zand zwak siltig, zwak humeus, donker-grijs-bruin, 2,5Y, bouwvoor 15- 45 zand zwak siltig, donker-bruin, 2,5y3/3, esgrond, Opm.: grind 45 - 50 zand zwak siltig, donker-grijs-bruin, 2.5y5/1, Opm.: gevlekt, grind 50 - 70 zand uiterst siltig, grijs-bruin, 2,5y5/1, keileem, Opm.: grind 08
Soort boring Coordinaatsysteem X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Locatiebepaling Referentievlak Maaiveld (cm) Datum boring Uitvoerder Eigenaar
: Archeologische boring : Rijksdriehoeksmeting : 223878 : 573758 : Gemeten, GPS : Normaal Amsterdams Peil : 395 : 4-7-2022 : S. Dresscher : Gemeente Noorderveld
Lithologie Diepte (cm) Omschrijving Grondsoort 0- 20 zand zwak siltig, zwak humeus, donker-grijs-bruin, 2.5y4/4, bouwvoor 20 - 35 zand zwak siltig, donker-bruin, 2.5y4/4, esgrond, Opm.: grind 35 - 50 zand zwak siltig, bruin, 10yr4/6, Opm.: verstoorde B/BC 50 - 65 zand zwak siltig, licht-grijs-geel, 10yr6/2, C-horizont 65 - 80 zand uiterst siltig, licht-oranje-geel, 10yr7/4, weinig ijzerconcreties, keileem 09 Soort boring Coordinaatsysteem X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Locatiebepaling Referentievlak Maaiveld (cm) Datum boring Uitvoerder Eigenaar
: Archeologische boring : Rijksdriehoeksmeting : 223920 : 573760 : Gemeten, GPS : Norrnaal Amsterdams Peil : 372 : 4-7-2022 : S. Dresscher : Gemeente Noorderveld
Lithologie 3 / 17
ONO Om1:1 0•13
Appendix II Roden, De Zulthe - Boorbeschrijvingen
Diepte (cm) Omschrijving Grondsoort 0 - 15 zand zwak siltig, zwak humeus, donker-bruin-grijs, 10yr5/2, bouwvoor
15 - 25 zand zwak siltig, donker-bruin-grijs, 10yr4/2, esgrond, Opm.: grind 25 - 45 zand zwak siltig, licht-grijs-geel, 10yr7/4, weinig ijzerconcreties, C-horizont 45 - 70 zand uiterst siltig, licht-oranje-grijs, 10yr7/3, weinig iizerconcreties, keileem 10
Soort boring Coordinaatsysteem X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Locatiebepaling Referentievlak Maaiveld (cm) Datum boring Uitvoerder Eigenaar
: Archeologische boring : Rijksdriehoeksmeting : 223961 : 573763 : Gemeten, GPS : Normaal Amsterdams Peil : 380 : 4-7-2022 : S. Dresscher : Gemeente Noorderveld
Lithologie Omschrijving Grondsoort 0- 10 zand zwak siltig, donker-bruin-grijs, 10yr5/2, bouwvoor 10 - 40 zand zwak siltig, donker-bruin-grijs, 10yr5/2, bouwvoor 40 - 70 zand zwak siltig, donker-bruin-grijs, 10yr4/2, esgrond 70 - 140 zand zwak siltig, zwak humeus, donker-bruin-grijs, 10yr3/2 140- 150 zand zwak siltig, grijs, 5yr5/1, Opm.: gevlekt 150 - 300 leem sterk zandig, licht-blauw-grijs, 7.5yr5/1