3. Ruimtelijke onderbouwing bij omgevingsvergunning
Tekst van het document
Melkweg 13 Alteveer
Ruimtelijke onderbouwing
Melkweg 13 Alteveer
Melkweg 13 Alteveer
Inhoudsopgave
Ruimtelijke onderbouwing
5
Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Planologisch kader 1.3 Leeswijzer
7 7 7 8
Hoofdstuk 2 Planbeschrijving 2.1 Algemeen 2.2 Huidige situatie 2.3 Nieuwe situatie
9 9 9 10
Hoofdstuk 3 Beleidskaders 3.1 Algemeen 3.2 Rijksbeleid 3.3 Provinciaal beleid 3.4 Regionaal beleid 3.5 Gemeentelijk beleid
17 17 17 20 24 24
Hoofdstuk 4 Milieukundige en ruimtelijke aandachtspunten 4.1 Archeologie en cultuurhistorie 4.2 Bodem 4.3 Ecologie 4.4 Externe veiligheid 4.5 Geluid 4.6 Luchtkwaliteit 4.7 Milieuzonering 4.8 Water 4.9 Verkeer en parkeren 4.10 Vormvrije m.e.r.
29 29 33 33 35 37 37 38 39 40 41
Hoofdstuk 5
43
Economische uitvoerbaarheid
Hoofdstuk 6 Maatschappelijke uitvoerbaarheid 6.1 Participatie 6.2 Inspraak en overleg
3
45 45 45
Melkweg 13 Alteveer
4
Melkweg 13 Alteveer
Ruimtelijke onderbouwing
5
Melkweg 13 Alteveer
6
Melkweg 13 Alteveer
Hoofdstuk 1 1.1
Inleiding
Aanleiding
Ten noordwesten van het buurtschap Alteveer (gemeente Noordenveld) is het voornemen om de huidige opstallen voor maatschappelijke functies te slopen en een woonlocatie te realiseren met 7 verspreid liggende woningen. Deze ontwikkeling past niet binnen het geldende bestemmingsplan voor het gebied. Om het voornemen juridisch-planologisch mogelijk te maken, is deze ruimtelijke onderbouwing opgesteld.
Figuur 1.1. Globale begrenzing projectgebied (bron: kadastralekaart.com)
1.2
Planologisch kader
Voor het projectgebied geldt het bestemmingsplan 'Buitengebied Noordenveld' (vastgesteld op 17 april 2013). De bestemmingen die gelden zijn: Enkelbestemming 'Maatschappelijk', Enkelbestemming 'Agrarisch met waarden', Enkelbestemming 'Wonen'. Met de Dubbelstemming 'Waarde - Archeologie 2' en 'Waarde Landschap'. Daarnaast is er ook een functieaanduiding 'specifieke vorm van maatschappelijk groepsaccomodatie'. Het realiseren van 7 verspreid liggende woningen is niet mogelijk binnen het vigerende bestemmingsplan. Om deze reden is de voorliggende ruimtelijke onderbouwing voor het buitenplans afwijken van het bestemmingsplan opgesteld.
7
Melkweg 13 Alteveer
Figuur 1.2. Uitsnede bestemmingsplan 'Buitengebied Noordenveld' met globale begrenzing projectgebied (bron: ruimtelijkeplannen.nl)
1.3
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 gaat in op de planbeschrijving. In hoofdstuk 3 komt het relevante beleid op rijksniveau, provinciaal, regionaal en gemeentelijk niveau aan bod. Hoofdstuk 4 beschrijft vervolgens de milieukundige en ruimtelijke omgevingsaspecten. De hoofdstukken 5 en 6 gaan achtereenvolgens in op de economische uitvoerbaarheid en de resultaten van inspraak en overleg.
8
Melkweg 13 Alteveer
Hoofdstuk 2 2.1
Planbeschrijving
Algemeen
In dit hoofdstuk wordt allereerst ingegaan op de huidige situatie in het projectgebied. Daarna wordt de nieuwe situatie beschreven.
2.2
Huidige situatie
Het projectgebied ligt in het noordoosten van het buurtschap Alteveer, aan de Melkweg 13. Ten noorden van het projectgebied is het Mensingebos gelegen. Ten oosten van het projectgebied ligt het Lieversche Diep. In het projectgebied bevindt zich de Prins Willem Alexanderhoeve. Dit gebouwencomplex werd op 8 mei 1968 geopend door prinses Beatrix. Het was bedoeld als vakantieoord speciaal voor kinderen met een beperking. De regionale functie en uitbreiding van de doelgroep met kinderen zonder een beperking waren bovendien aanleiding tot uitbreiding van het gebouwencomplex. Sinds 1972 heeft de Prins Willem Alexanderhoeve afwisselend gefungeerd als kinderopvang, dagbesteding en basisschool. In de huidige situatie is het gebouw in gebruik als Vrije School BBS de Verwondering. Sinds 2023 is de locatie tevens in gebruik voor de tijdelijke opvang van asielzoekers. De west en zuidzijde van het projectgebied zijn in de huidige situatie onbebouwd en bestaat uit grasland. Ook is direct ten noorden van het projectgebied een vrijstaande woning gelegen. Landschap Het coulissenlandschap van Alteveer is goed bewaard gebleven. Veel houtwallen zijn tijdens en na de Tweede Wereldoorlog weliswaar gekapt voor brandstof, maar later zijn ze weer hersteld. Ook de kleinschaligheid van de percelen is nauwelijks aangetast. Hetzelfde geldt voor het stroomdal van het Lieversche Diep.
Het stroomdal wordt aan de oostzijde begrensd door een stuwwal. Het noordelijke deel is nooit gekanaliseerd. Het zuidelijke deel wel; dat heet nu Grote Diep.
9
Melkweg 13 Alteveer
Figuur 2.1. Luchtfoto huidige situatie (bron: Google Maps, d.d. 05-01-2023)
2.3
Nieuwe situatie
In de toekomstige situatie wordt de huidige bebouwing in het projectgebied gesloopt en wordt er in het projectgebied het 'Landgoed Prins Willem Alexander Hoeve' gerealiseerd. Dit betreft een nieuwe woonlocatie waar in totaal 7 nieuwe wooneenheden worden gerealiseerd. Het voornemen betreft de realisatie van drie kavels met vrijstaande woningen met bijgebouwen en een collectief kavel. Dit collectieve kavel bestaat uit een knooperf met vier woningen gegroepeerd rondom een collectief ontsluitend erf, met collectief bijgebouw. De west- en zuidzijde van het projectgebied zijn in de toekomstige situatie bedoeld voor agrarisch gebruik. De openbare collectieve oprijlaan vanuit de Melkweg wordt via een openbaar recreatief voetpad op de Stuwweg aangesloten (zie figuur 2.8). Het voornemen betreft de realisatie van een kleinschalig bijzonder woonmilieu, waarbij ook de ruimtelijke kwaliteit van het gebied wordt versterkt. Voor het voornemen is een beeldkwaliteitsplan opgesteld, deze is als Bijlage 1 bij de toelichting gevoegd. Hieronder worden de uitgangspunten van het beeldkwaliteitsplan besproken. Om te zorgen voor eenheid in het gebied, wordt in de toekomstige situatie op het gehele landgoed één stijl toegepast. Het dient een modernistische vertaling van de schuurarchitectuur te zijn: modern, strak en sober.
Het ontwerpidee is op alle niveaus - context, gebouw, vormgeving en detaillering - uitgewerkt: Onderlinge verhoudingen (gevelindelingen, dakopbouw en afleesbaarheid van de constructieve
10
Melkweg 13 Alteveer
structuur) vormen een positieve bijdrage aan de beleving van het plan; Detailleringen (maatvoering van onderdelen, materiaal- en kleurtoepassingen) benadrukken de zeggingskracht van het ontwerp in zijn tijd; Toepassing van bestaande stijlmiddelen mag niet leiden tot simpelweg imiteren. Knooperf Een knooperf is een bijzondere vorm van wonen. Elke woning wordt ontsloten vanuit een collectief erf waarop een collectief bijgebouw, met garage en erf, te vinden is. Elke woning heeft een eigen buitenplek op het erf bij de hoofdentree van de woning. Daarnaast heeft elke woning een privétuin. De vier woningen, het collectieve erf, het collectieve bijgebouw en de inrichting van de privétuin laten zich als een geheel ontwikkelen, ontwerpen en uitvoeren. Dit is de grondslag van het concept van collectief wonen op een knooperf. De klemtoon ligt op hedendaagse architectuur met een duidelijke referentie naar de oorspronkelijke bebouwing en een sterke relatie met de omgeving. De vier woningen van het knooperf moeten in één keer worden ontworpen en uitgevoerd. Bij het knooperf worden 8 parkeerplaatsen gerealiseerd, ook zullen er 3 parkeerplaatsen voor bezoekers worden gerealiseerd (zie figuur 2.7). De uitgangspunten van het knooperf zijn verder uitgewerkt in Bijlage 1.
Figuur 2.2. Impressie knooperf (bron: Specht architectuur en stedenbouw) Vrijstaande woningen Het voornemen betreft de realisatie van drie kavels met vrijstaande woningen met bijgebouwen. Elke woning heeft een eigen entree, erf en tuin. De woningen zijn separaat te ontwikkelen, maar moeten wel als familie van het knooperf en het landgoed worden beschouwd. Het landgoed laat zich landschappelijk, architectonisch en qua beheer als een geheel behandelen. Het projectgebied aan de west- en zuidzijde wordt agrarisch gebruikt, maar wel verkaveld onder de verschillende woningen. Samenhang van het geheel wordt deels gewaarborgd door de architectonische verschijningsvorm. Daarnaast is er een belangrijke verbindende rol weggelegd voor landschapsarchitecten. Ook voor de vrijstaande woningen ligt de klemtoon op hedendaagse architectuur met een duidelijke referentie naar de oorspronkelijke bebouwing en een sterke relatie met de omgeving. De drie vrijstaande woningen kunnen hun eigen fasering hebben. Bij de drie vrijstaande woningen zal ruimte zijn voor 2 parkeerplaatsen per kavel (zie figuur 2.7). De uitgangspunten van deze vrijstaande woningen zijn in Bijlage 1 verder uitgewerkt.
11
Melkweg 13 Alteveer
Figuur 2.3. Impressie vrijstaande bebouwing (bron: Specht architectuur en stedenbouw) Symbiose met landschap De belangrijkste uitgangspunten voor het stedenbouwkundig plan van 'Landgoed Prins Willem Alexanderhoeve' zijn een sterke samenhang tussen de nieuwbouwwoningen en een zorgvuldige aansluiting op het bestaande landschap. Bebouwing en landschap samen bepalen de kwaliteit van het landgoed, geheel in lijn met het karakter van Alteveer. Het agrarisch en cultuurhistorisch landschap van het beekdal en de houtwallenstructuur van Alteveer worden doorgetrokken tot de locatie van het landgoed. De materialisatie van het landschap wordt doorgezet, waardoor er symbiose ontstaat tussen nieuw en bestaand. Met het voornemen wordt een landschappelijke verbinding met het beekdal langs de Stuwweg, aan de zuidkant van het projectgebied, gevormd. Zo worden met het voornemen de bestaande landschapsstructuren hersteld en versterkt. Bestaande houtwallen en bomen worden behouden en bestaande sloten en greppels worden onderhouden. Tevens is het wenselijk om collectieve kansen voor waterberging, duurzame energie en duurzaam bouwen integraal op te pakken in de ontwikkeling van landgoed Prins Willem Alexanderhoeve. Het knooperf is de belangrijkste collectieve ruimte van het landgoed. De collectieve functie en het ruimtelijke knooperf zijn bepalend voor het karakter ervan.
Het openbare voetpad door het landgoed - van Stuwweg naar Melkweg - voorziet in versterking en uitbreiding van het openbare recreatienetwerk. Het concept van landgoed Prins Willem Alexanderhoeve laat zich definiëren als 'te gast in het landschap': wonen en recreëren op een landgoed dat het landschap rechtdoet, versterkt en aanvult. De besloten ligging van het buurtje vraagt om een uitgesproken eigen identiteit en sfeer; hiermee wordt de aantrekkelijkheid vergroot. In de onderstaande afbeeldingen wordt het voornemen weergegeven:
12
Melkweg 13 Alteveer
Figuur 2.4. Verkaveling in toekomstige situatie (bron: Specht architectuur en stedenbouw)
Figuur 2.5. Visualisatie toekomstige situatie (bron: Specht architectuur en stedenbouw)
13
Melkweg 13 Alteveer
Figuur 2.6. Visualisatie toekomstige situatie (bron: Specht architectuur en stedenbouw)
Figuur 2.7. Parkeersituatie in de toekomstige situatie (bron: Specht architectuur en stedenbouw)
14
Melkweg 13 Alteveer
Figuur 2.8. Ontsluiting van het projectgebied (bron: Specht architectuur en stedenbouw)
15
Melkweg 13 Alteveer
16
Melkweg 13 Alteveer
Hoofdstuk 3 3.1
Beleidskaders
Algemeen
Aan nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen liggen relevante beleidsdocumenten met beleidsuitgangspunten ten grondslag. Daarnaast dienen nieuwe ontwikkelingen passend te zijn binnen het beleid van de verschillende overheidsniveaus. In de navolgende paragrafen worden daarom de relevante beleidsuitgangspunten op rijksniveau, provinciaal niveau, regionaal niveau en gemeentelijk niveau beschreven.
3.2
Rijksbeleid
3.2.1
Nationale Omgevingsvisie (NOVI)
Op 11 september 2020 is de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) van kracht geworden. De NOVI is een instrument van de nieuwe Omgevingswet en loopt vooruit op de inwerkingtreding van die wet. Vanwege het uitstel van de inwerkingtreding van de Omgevingswet komt de NOVI als structuurvisie uit onder de Wet ruimtelijke ordening (Wro). Zodra de Omgevingswet in werking is getreden, zal deze structuurvisie gelden als de Nationale Omgevingsvisie, zoals in de nieuwe wet bedoeld. De NOVI bevat de hoofdzaken van het beleid voor de fysieke leefomgeving. Uit de Omgevingswet volgt dat al het strategische beleid uit de bestaande beleidsdocumenten, met en zonder wettelijke grondslag, én het nieuwe strategische beleid op het beleidsterrein van de fysieke leefomgeving worden opgenomen in de NOVI. Het Nationaal Milieubeleidsplan (NMP4, 2001) en de Rijksnatuurvisie 2014 gaan op in en worden vervangen door de NOVI en het bijbehorende Nationaal Milieubeleidskader. De Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) vervalt geheel, behalve paragraaf 4.9 Caribisch Nederland en Caribische Exclusieve Economische Zone. De NOVI geldt verder als wijziging van enkele onderdelen van het Nationaal Waterplan 2016-2021 (NWP) op grond van de Waterwet. In zijn totaliteit kent de NOVI in totaal 21 nationale belangen en opgaven die het verder uitwerkt.
Die opgaven zijn niet meer op zichzelf staand op te lossen, maar grijpen in elkaar. Met de NOVI zoekt het Rijk een perspectief om de grote opgaven aan te pakken, om Nederland mooier en sterker te maken en daarbij voort te bouwen op het bestaande landschap en de (historische) steden. Om die reden worden binnen de NOVI prioriteiten gesteld. De NOVI stelt daarbij een integrale aanpak voor: integraal, samen met andere overheden en maatschappelijke organisaties, en met meer regie vanuit het Rijk. Met steeds een zorgvuldige afweging van belangen werkt het Rijk aan de vier prioriteiten: 1. 2. 3. 4.
Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie; Duurzaam economisch groeipotentieel; Sterke en gezonde steden en regio's; Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied.
Centraal bij de afweging van belangen staat een evenwichtig gebruik van de fysieke leefomgeving, zowel van de boven- als van de ondergrond. De NOVI onderscheidt daarbij drie afwegingsprincipes: 1. 2. 3.
Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies; Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal; en. Afwentelen wordt voorkomen.
Het Rijk zal bij de uitvoering van de NOVI zichtbaar maken hoe de omgeving-inclusieve benadering vorm krijgt en de afwegingsprincipes benut worden. Met de NOVI presenteert het Rijk een integrale, op samenwerking gerichte aanpak. De NOVI geeft een gebiedsgericht afwegingskader en sturende visie in een, gericht op het realiseren van een gezond, leefbaar, herkenbaar en economische sterk Nederland. Het projectgebied ligt niet in een gebied waarvoor de NOVI gerichte belangen of opgaven kent. Om die reden kan verdere toetsing aan de NOVI achterwege blijven.
17
Melkweg 13 Alteveer
3.2.2
Ladder voor duurzame verstedelijking
De Ladder voor duurzame verstedelijking (hierna: Ladder) is een instrument voor efficiënt ruimtegebruik, met een motiveringsvereiste voor het bevoegd gezag als nieuwe stedelijke ontwikkelingen planologisch mogelijk worden gemaakt. Bij besluit van 28 augustus 2012 is de Ladder toegevoegd aan artikel 3.1.6 van het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) en vervolgens op 1 oktober 2012 in werking getreden. Op 1 juli 2017 is het Bro gewijzigd, waarbij een nieuwe Laddersystematiek geldt. De Ladder staat als instrument niet op zichzelf, maar geeft mede vorm aan de systeemverantwoordelijkheid van de minister van Infrastructuur en Milieu voor een goede ruimtelijke ordening. Deze verantwoordelijkheid brengt met zich mee, dat de minister ervoor zorgt dat decentrale overheden over de juiste instrumenten kunnen beschikken voor een zorgvuldige benutting van de ruimte. Hieronder wordt begrepen het voorkomen van overprogrammering, het faciliteren van groei, het anticiperen op stagnatie en het leefbaar houden van krimpregio's. De Ladder is onder andere van toepassing op bouwplannen die worden aangemerkt als nieuwe stedelijke ontwikkeling. Bij het bepalen óf en hoe de Ladder moet worden toegepast zijn de volgende aspecten van belang: 1. 2. 3. 4. 5.
Is er sprake van een stedelijke ontwikkeling? Is de stedelijke ontwikkeling nieuw? Wat is het ruimtelijk verzorgingsgebied? Is er behoefte aan de voorgenomen ontwikkeling? Ligt de ontwikkeling in bestaand stedelijk gebied?
In het navolgende worden de hierboven genoemde aspecten beschreven en afgewogen. Is er sprake van een stedelijke ontwikkeling? De Ladder is van toepassing op woningbouwplannen die worden aangemerkt als nieuwe stedelijke ontwikkeling. De eerste afweging in de toetsing aan de Ladder is het beantwoorden van de vraag of er sprake is van een nieuwe stedelijke ontwikkeling. Hiervoor kan worden gekeken naar jurisprudentie. Hieruit blijkt dat niet iedere ontwikkeling als een nieuwe stedelijke ontwikkeling valt te kwalificeren. De aard en omvang van de ontwikkeling in relatie tot de omgeving bepaalt of er sprake is van een stedelijke ontwikkeling. In het geval van wonen geldt dat voor woningbouwlocaties vanaf twaalf woningen sprake is van een stedelijke ontwikkeling die 'Ladderplichtig' is, waarbij tevens geldt dat het een nieuwe ontwikkeling betreft. Het voornemen betreft de realisatie van 7 woningen op gronden die maatschappelijk in gebruik zijn. Gezien de aard en de omvang van de ontwikkeling is er geen sprake van een nieuwe stedelijk ontwikkeling, daarom is een ladderonderbouwing niet van toepassing. Wanneer de Ladder niet van toepassing is, is nog steeds een motivering nodig waaruit blijkt dat er sprake is van een goede ruimtelijke ordening. In het kader van uitvoerbaarheid moet onder andere aandacht worden besteed aan de behoefte aan het initiatief.
Hieronder wordt de behoefte aan de voorgenomen ontwikkeling verder beschreven. Behoefte aan de voorgenomen ontwikkeling Uit het Regionaal Woondocument (zie paragraaf 3.4) blijkt dat er een (kwantitatieve) behoefte is aan nieuwe woningbouwlocaties nabij de kern Roden. Ook heeft er in 2020 een onderzoek plaatsgevonden naar de woningmarkt in gemeente Noordenveld. Hieruit blijkt dat er ook een kwalitatieve woonbehoefte bestaat voor het voornemen. Uit het 'Woningmarktonderzoek Noordenveld 2020-2030' blijkt dat in de gemeente Noordenveld de afgelopen jaren weinig woningen zijn gebouwd, omdat er vrijwel geen nieuwbouwlocaties voor handen
18
Melkweg 13 Alteveer
waren. De gemeente heeft daardoor een deel van de huishoudensgroei niet kunnen opvangen. De verhuisenquête laat zien dat met name gezinnen met kinderen zich de afgelopen jaren wél op Noordenveld oriënteerden, maar uiteindelijk (noodgedwongen) uitweken naar buurgemeenten. Ongeveer 90% van de overloop vanuit Groningen richt zich op een koopwoning, met daarbinnen een focus op vrijstaand wonen in het (middel)dure segment (€ 250.000 tot ca. € 400.000). Uit de verhuisenquête blijkt dat rust, ruimte en een groene omgeving de belangrijkste motieven zijn om te kiezen voor Noordenveld. Bij de planvorming is het zaak hierop te letten. Dat kan door te kiezen voor een ruime opzet van uitleglocaties, maar ook vormen van 'excellent wonen' te realiseren. Roden, maar vooral Peize, leent zich daar het best voor. Specifiek voor de groep 'jonge ouderen' (medioren, in de leeftijd van 55 tot 70 jaar) in Noordenveld is onderzocht voor welke bijzondere woonvormen zij openstaan. Daaruit blijkt dat zij het meest bereid zijn om duurzaam te bouwen, al dan niet zelf op een eigen kavel, of te kiezen voor een woning in een herbestemd pand. Er is juist weinig vraag naar minimalistisch wonen zoals tiny houses In het algemeen geldt dat er behoefte is aan meer profiel in soorten buurten: óf wonen in het centrum van een groter dorp met een karakteristieke sfeer en voorzieningen nabij, óf ruim en landelijk wonen.
Overigens hoeft dat laatste niet per se wonen in het buitengebied te betekenen, maar kan dat ook wonen in een ruim opgezette buurt aan de rand van een dorp zijn. Een deel mag 'excellent' zijn, om zo tegemoet te komen aan de vraag naar meer luxe en onderscheidende woonproducten op een hoogwaardige locatie.
Figuur 3.1. Oriëntatie en vestiging per woonmilieu (bron: verhuisenquete regio) In volledige kernen wordt een tweedeling gezien in de vraag: óf wonen in of nabij het centrum met een karakteristieke sfeer en voorzieningen binnen handbereik, óf ruim en landelijk wonen. Beide woonmilieus uiten zich in de vraag naar grondgebonden wonen: zo'n 80%. Er is minder vraag naar 'wonen in woondorpen', maar meer behoefte aan 'wonen in landelijk gebied'. Het is logischer om dit op te vatten als ruimte bieden voor maatwerkontwikkelingen in het buitengebied en kleinschalige ontwikkelingen bij woondorpen. Op grond van bovenstaande onderzoeken kan worden geconcludeerd dat er in de gemeente Noordenveld, nabij Roden, in de toekomst zowel een kwantitatieve als kwalitatieve woningbehoefte zal blijven bestaan. Het initiatief voor de ontwikkeling van 7 grondgebonden woningen in landelijk gebied sluit aan bij de regionale behoefte. Conclusie Geconcludeerd kan worden dat het initiatief voldoet aan de Ladder van duurzame verstedelijking. Er is geen sprake van een nieuwe stedelijke ontwikkeling. Wanneer er geen sprake is van een nieuwe stedelijke ontwikkeling, zijn de overige vragen van de Ladder niet meer van toepassing. Ondanks dat er geen sprake is van een nieuwe stedelijke ontwikkeling moet de behoefte aan de voorgenomen ontwikkeling wel worden aangetoond.
Dat gebeurt zowel in paragraaf 3.4 als in deze paragraaf.
19
Melkweg 13 Alteveer
3.3
Provinciaal beleid
3.3.1
Omgevingsvisie Drenthe
Provinciale Staten van Drenthe hebben op 3 oktober 2018 de Omgevingsvisie Drenthe vastgesteld. De missie uit de Omgevingsvisie is het waarderen van de Drentse kernkwaliteiten en het ontwikkelen van een bruisend Drenthe passend bij deze kernkwaliteiten. Deze ambitie vormt het hart van het beleid. De provincie wil ‘ontwikkelen met ruimtelijke kwaliteit’, mede vanuit de wetenschap dat landschapskwaliteit een belangrijke vestigingsfactor is. In het beleid zijn zes verschillende kernkwaliteiten benoemd die de Drentse ruimtelijke identiteit inhoud geven. Het gaat om landschap, cultuurhistorie, aardkundige waarden, archeologie, rust en natuur. De provincie streeft naar een robuuste ontwikkeling van de ruimtelijke dragers: de sociaaleconomische structuur, het landbouwsysteem, het watersysteem en het natuursysteem. Een systeem is robuust als het weinig gevoelig is voor verstoringen als gevolg van nieuwe ontwikkelingen. Waar geen dominant systeem aanwijsbaar is, wordt gesproken over ‘multifunctionele gebieden’. COMBINATIEMODEL Het doel is om functies, kwaliteiten en strategische opgaven met elkaar te combineren. In het combinatiemodel is er sprake van een gelaagde aanpak. De basis wordt gevormd door de kernkwaliteiten. Daarop liggen de robuuste systemen, waarin de strategische opgaven voor 2030 landen.
De combinatie van opgaven en robuuste systemen binnen de context van de Drentse identiteit geeft invulling aan de visie van een bruisend Drenthe.
Figuur 3.2. Combinatiemodel Omgevingsvisie Drenthe 2018
20
Melkweg 13 Alteveer
De Omgevingsvisie is een kaderstellend document voor de uitwerking van het beleid op deelterreinen door de provincie zelf en door gemeenten en waterschappen. Ook voor andere partijen (bedrijven) die iets willen dat invloed heeft op de fysieke leefomgeving, biedt de Omgevingsvisie houvast. De provincie wil met de Omgevingsvisie ruimte bieden en uitnodigen. Maar uit deze Omgevingsvisie vloeien ook richtlijnen en voorschriften voort die zijn vastgelegd in de provinciale Omgevingsverordening. Hiermee werkt het omgevingsbeleid (ruimtelijke ordening, water, mobiliteit en milieu) door in plannen van gemeenten en waterschappen. RELEVANTE KAARTEN op kaarten behorende bij de Omgevingsvisie Drenthe zijn de kernkwaliteiten nader weergegeven. Op een aantal kaarten (wanneer relevant) is het projectgebied als volgt aangeduid: Landschap De kwaliteit en de diversiteit van het Drentse landschap dragen sterk bij aan een aantrekkelijk milieu om in te wonen, te werken en te recreëren. De identiteit van het Drentse landschap wordt bepaald door de ontstaansgeschiedenis en de diversiteit aan landschapstypen. Binnen Drenthe zijn zes landschapstypen te onderscheiden. Het projectgebied is onderdeel van het esdorpenlandschap. Het Drents plateau bestaat voornamelijk uit esdorpenlandschap.
Dit landschapstype bevat enkele telkens terugkerende onderdelen, namelijk het dorp, de es, het beekdal en de velden/bossen/heide. Het esdorpenlandschap is een agrarisch cultuurlandschap ten voeten uit. Elk onderdeel van het landschap komt voort uit het agrarisch gebruik en is gerelateerd aan het functioneren van de lokale agrarische dorpsgemeenschap, met de boermarken als het oorspronkelijke gezag. De esdorpen vormen vanouds de ontginningsbasis van het landschap. Ze liggen veelal op landschappelijke overgangen van nat (beekdal) naar droog (es/heide/bos). Rond de dorpen liggen de landschapsonderdelen die vanouds in het landbouwsysteem elk hun eigen functie hadden. Direct aan de rand van het dorp lagen de ‘goorns’: kleinschalige, verkavelde gebieden met hagen en singels, waar onder andere groenten voor menselijke consumptie werden verbouwd. Op de hoger gelegen gronden ontwikkelden zich door de eeuwen heen de essen, omzoomd door bosjes, strubben of soms een ringwal. In het lager gelegen beekdal lagen de graslanden, tot aan het begin van de vorige eeuw onverdeeld, de zogenaamde madelanden. Later zijn de beekdalen sterk verkaveld en hebben ze door de aanleg van houtwallen een kleinschalig, besloten karakter gekregen. Buiten de gecultiveerde wereld lag de grote ‘woestenij’: het veld, de heide. Dit is een vaak enorm grote ruimte die gebruikt werd om de schapen te weiden.
Door ontginning en bebossing (tot ver in onze eeuw) zijn de meeste van deze heidevelden verdwenen. Bij het ontwerpen van het initiatief is rekening gehouden met het landschap. Met het voornemen wordt het landschap niet aangetast maar juist versterkt. Dit is in paragraaf 2.3 en in Bijlage 1 verder toegelicht. Cultuurhistorie Het cultuurlandschap, met daarin het gebouwde erfgoed als ankerpunt, is sterk bepalend voor hoe men de leefomgeving ervaart. Het geeft er betekenis aan en is zo direct verbonden met het beeld van de Drentse identiteit. Daarom heeft de provincie de Cultuurhistorische Hoofdstructuur (CHS), die het provinciaal belang vastlegt, met daarin drie sturingsniveaus. Het beleid van de provincie Drenthe ten aanzien van cultuurhistorie is beschreven in de beleidsnota Cultuurhistorisch Kompas Drenthe. Het projectgebied is gelegen binnen het deelgebied Kop van Drenthe - rijk landschap, rijke dorpen. Dit gebied wordt gekenmerkt door een centraal deel met een van oorsprong middeleeuws esdorpensysteem en randveenontginningen, gekoppeld aan een hoefijzervormig beekdalstelsel dat via het Peizerdiep afwatert naar het noorden. Richtinggevend voor dit deelgebied is het herkenbaar houden van een oud cultuurlandschap. Het generieke beleid 'eisen stellen' is van toepassing.
Gebieden waar de provincie eisen stelt kenmerken zich in het algemeen door grotere en meer planmatige ontwikkelingen. Bovendien zijn dit gebieden waar de cultuurhistorische samenhang zeer groot is. In deze gebieden wil de provincie de ontwikkelingen in de
21
Melkweg 13 Alteveer
vanuit cultuurhistorie gewenste richting kunnen (bij)sturen. Van de initiatiefnemers wordt verwacht dat de cultuurhistorische samenhang als dé drager voor nieuwe plannen wordt gebruikt. Ontwikkelingen bouwen voort op de bestaande cultuurhistorische samenhang. Het initiatief gaat uit van het realiseren van 7 woningen op percelen die nu een maatschappelijke bestemming hebben. Paragraaf 2.3 bespreekt het stedenbouwkundig plan/ landschappelijk plan. De cultuurhistorische waarden worden door het initiatief niet aangetast, maar juist versterkt. Cultuurhistorie komt ook aan bod in paragraaf 4.1. Archeologie Het provinciaal beleid voor de Drentse archeologie is gericht op instandhouding, bescherming, beleven en benutten. Het archeologisch erfgoed behoort tot het ruimtelijk erfgoed en is een belangrijke bouwsteen van de ruimtelijke kwaliteit en identiteit van Drenthe. Het projectgebied heeft het beschermingsniveau 'Generiek'. Het beschermingsniveau Generiek richt zich op het algemene uitgangspunt dat alle behoudenswaardig archeologische vindplaatsen (waarden) die op de Archeologische Monumentenkaart (AMK) van Drenthe staan en de nieuw ontdekte behoudenswaardige vindplaatsen niet ongezien kunnen verdwijnen. Het aspect archeologie wordt nader beschreven in paragraaf 4.1. De archeologische waarden worden door het initiatief niet aangetast.
Aardkundige waarden Drenthe heeft een eigen karakter, een eigen (ruimtelijke) identiteit, die door inwoners en bezoekers hoog wordt gewaardeerd. Het aardkundige landschap van Drenthe is hiervoor in belangrijke mate bepalend. De provincie wil deze waarden behouden en, waar mogelijk, herstellen. Het provinciaal belang ligt in het behouden en, waar mogelijk, ontwikkelen van de kernkwaliteit aardkundige waarden. De provincie wil inhoud geven aan ruimtelijke kwaliteit, om de identiteit en aantrekkelijkheid van Drenthe te behouden en te versterken. Het doel is de archiefwaarde van de bodem te behouden en de landvormen, die karakteristiek zijn voor het Drentse landschap, te behouden en te versterken, als onderdeel van de kernkwaliteit oorspronkelijkheid. Het projectgebied heeft het beschermingsniveau middel. In deze gebieden vormen de aardkundige waarden een randvoorwaarde voor ontwikkelingen. Aardkundige waarden geven de richting aan, door het behoud van karakteristieken na te streven, zodat de kenmerken van het aardkundig hoofdlandschap worden behouden. Initiatiefnemers hebben de verantwoordelijkheid om vroegtijdig in het planproces inzichtelijk te maken hoe zij de aardkundige kwaliteiten als (ruimtelijke) onderlegger voor nieuwe plannen benutten. Paragraaf 2.3 bespreekt het stedenbouwkundigplan/ landschappelijke inpassingsplan.
De aardkundige waarden door het initiatief niet worden aangetast. Conclusie Het voornemen is in lijn met het provinciaal beleid uit de Omgevingsvisie. 3.3.2
Omgevingsverordening Drenthe
In de Provinciale Omgevingsverordening (POV) vertaalt de provincie Drenthe zijn Omgevingsvisie (deels) door naar concrete regels. Op 3 oktober 2018 is de actualiseerde versie door Provinciale Staten vastgesteld. De POV is op 8 maart 2023 op enkele onderdelen herzien. Dit heeft geen gevolgen voor onderhavige ontwikkeling. In de Omgevingsverordening is opgenomen (artikel 2.6) dat in een ruimtelijk initiatief uiteen wordt gezet dat met het desbetreffende plan wordt bijgedragen aan behoud en ontwikkeling van de bij het plan betrokken kernkwaliteiten. Het plan maakt daarbij geen activiteiten mogelijk die deze kernkwaliteiten significant aantasten. In de vorige paragraaf 3.3.1, is het initiatief hieraan getoetst. KERNKWALITEITEN Voor het projectgebied zijn de kernkwaliteiten Landschap, Cultuurhistorie en Aardkundige waarden van
22
Melkweg 13 Alteveer
belang. Deze kernkwaliteiten zijn al bij de paragraaf 3.3.1 besproken. Hieronder worden de overige thema's in de Omgevingsverordening die relevant zijn voor het voornemen aangehaald: Woningbouw (Artikel 2.17) In artikel 2.17 van de POV staat dat een ruimtelijk plan kan voorzien in nieuwe woningbouw, mits de behoefte op basis van de gemeentelijke woonvisie kan worden aangetoond en aansluit bij bestaand stedelijk gebied. De behoefte aan de woningbouw op basis van het gemeentelijk beleid wordt aangetoond in paragraaf 3.5. Het projectgebied sluit echter niet aan op bestaand stedelijk gebied. Volgens de provinciale omgevingsverordening kan in uitzonderlijke gevallen een ruimtelijk initiatief buiten het bestaand stedelijk gebied voorzien in de realisatie van bijzondere woonmilieus, mits: a. b. c. d.
deze kleinschalig zijn; deze gericht zijn op woonwensen en leefstijlen van kleine specifieke doelgroepen; het uitgangspunt bij de ontwikkeling van deze woonmilieus een landschappelijk kader is dat aansluit bij de kernkwaliteiten van het gebied, en; het woonmilieu alleen kan worden ontwikkeld samen met het verbeteren van andere functies, zoals het verhogen van de ruimtelijke kwaliteit, het vergroten van het cultuurhistorische karakter, het verbeteren van voorzieningen, het realiseren van de water- en natuuropgave en het versterken van de recreatie.
Het voornemen voldoet aan deze voorwaarden. Het voornemen betreft de realisatie van drie kavels met vrijstaande woningen met bijgebouwen en een collectieve kavel. Dit collectieve kavel bestaat uit een knooperf met vier gegroepeerde woningen rondom een collectief ontsluitend erf, met collectief bijgebouw. De vrijstaande woningen moeten wel als familie van het knooperf en het landgoed worden beschouwd. Het voornemen kan daarom als bijzonder woonmilieu worden beschouwd. Ook aan de overige voorwaarden kan worden voldaan, dit wordt hieronder toegelicht: Kleinschaligheid Het voornemen betreft de realisatie van drie kavels met vrijstaande woningen en een collectief kavel bestaande uit vier gegroepeerde woningen. Er worden met het voornemen in totaal 7 wooneenheden toegevoegd. Dit kan worden beschouwd als een kleinschalige ontwikkeling. Woonwensen en leefstijlen voor specifieke doelgroepen De voorgenomen ontwikkeling is gericht op specifieke woonwensen en leefstijlen. Het concept van landgoed Prins Willem Alexanderhoeve laat zich definiëren als 'te gast in het landschap': wonen en recreëren op een landgoed dat het landschap rechtdoet, versterkt en aanvult. De besloten ligging van het buurtje vraagt om een uitgesproken eigen identiteit en sfeer. Daarmee voldoet de ontwikkeling aan deze voorwaarde.
Landschappelijk kader Het landschappelijk uitgangspunt is dat het agrarisch en cultuurhistorisch landschap van het beekdal en de houtwallenstructuur van Alteveer worden doorgetrokken tot de locatie van het projectgebied. De materialisatie van het landschap wordt doorgezet, waardoor er symbiose ontstaat tussen nieuw en bestaand. Voor de landschappelijke inpassing van het voornemen is een beeldkwaliteitsplan opgesteld. Deze is als Bijlage 1 bij de toelichting gevoegd. Verbetering andere functies Het voornemen betreft realisatie van een kleinschalig bijzonder woonmilieu, waarbij ook de ruimtelijke kwaliteit van het gebied wordt versterkt. Met het voornemen wordt een landschappelijke verbinding met het beekdal langs de Stuwweg, aan de zuidkant van het projectgebied, gevormd. Zo worden met het voornemen de bestaande landschapsstructuren hersteld en versterkt. Tevens ontstaan er met het voornemen
23
Melkweg 13 Alteveer
collectieve kansen voor waterberging, duurzame energie en duurzaam bouwen. Met het voornemen wordt tevens de openbare collectieve oprijlaan vanuit de Melkweg via een openbaar recreatief voetpad op de Stuwweg aangesloten. Hierdoor wordt recreatie versterkt. Een uitgebreide toelichting op het voornemen is gegeven in paragraaf 2.3. Conclusie Het initiatief houdt rekening met de voor de locatie relevante kernkwaliteiten. Ook wordt voldaan aan artikel 2.17 (woningbouw) van de POV. Het initiatief is daarmee in lijn met de POV.
3.4
Regionaal beleid
3.4.1
Regionaal woondocument
Het Regionaal Woondocument bundelt het instemmingsmodel uit 2012, de uitvoeringspraktijk van deze afspraken en de tussentijdse aanpassingen samen in één document. De laatste aanpassingen op basis van de Regionale woningmarktanalyse regio Groningen Assen 2018-2030 zijn de aanleiding geweest tot deze bundeling. Uit het regionaal woondocument blijkt dat de capaciteit voor excellent wonen nabij de stad uit circa 1.250 woningen bestaat op bestaande locaties in Haren, Eelde-Paterswolde en Ter Borch. De vraag is circa 1.750 woningen, zowel uit de regio Zuidwest als uit de stad Groningen. De oriëntatie is sterk gericht op de hier genoemde locaties. Een grootschalige nieuwe uitbreidingslocatie in dit gebied is niet gewenst. Dit leidt tot de noodzaak om op kleinschalige binnendorpse locaties in Haren en Eelde - Paterswolde te zoeken naar aanvullende plancapaciteit. Daarnaast is het denkbaar dat op zeer kleine schaal excellent wonen wordt ontwikkeld in nieuwbouwlocaties in Groningen of andere binnendorpse locaties in de regio Zuidwest, maar dat leidt niet tot het creëren van een nieuw excellent 'woonmilieu'. Ook voor de gemeente Noordenveld geldt dat de plancapaciteit groter is dan de behoefte bij het gemiddelde van de scenario's. Een groot deel van de beschikbare capaciteit zit in Norg, terwijl de vraag zich vooral richt op Roden en Peize.
Aandachtspunt vormt de overcapaciteit in Norg, maar ook het ontbreken van voldoende planaanbod bij de kern Roden. De landschappelijke kwaliteit beperkt de mogelijkheden tot het ontwikkelen van nieuwe woningbouwlocaties. De consequentie is dat een deel van de woningvraag zal afvloeien naar omliggende kernen in Zuidwest, zoals Eelde-Paterswolde, Peize en Leek. Uit het regionaal woondocument blijkt dat er vraag is naar 'excellent wonen nabij de stad'. Ook is er een gebrek aan planaanbod nabij de kern Roden. Het voornemen zal dus inspelen in de vraag en biedt de mogelijkheid tot het ontwikkelen van woningbouwlocaties met landschappelijke kwaliteit.
3.5
Gemeentelijk beleid
3.5.1
Omgevingsvisie
Op 8 februari 2017 is de Omgevingsvisie Noordenveld 2030 vastgesteld. De Omgevingsvisie is de strategische visie van de gemeente waarin aspecten van het ruimtelijke en sociale domein zijn geïntegreerd. In de visie staan vijf kernwaarden centraal: transparant, leefbaar, groen, ondernemend en duurzaam. Transparant en een transparant bestuur betekent dat het voor inwoners helder is welke afwegingen het bestuur maakt, het betekent niet dat inwoners altijd gelijk krijgen. Leefbaarheid staat voor alles wat het samen leven in Noordenveld prettig maakt. Groen staat voor natuur, rust en ruimte voor de inwoners en bezoekers. Recreatie en toerisme, hoogwaardige kennisindustrie, een levendige middenstand in de verschillende kernen en de agrarische sector zijn de pijlers van Noordenveld als ondernemende gemeente.
24
Melkweg 13 Alteveer
Duurzaam is het zorgvuldig omgaan met de beschikbare bronnen en het gebruik van de ruimte. In de omgevingsvisie bij 'fijn wonen' staat het volgende beschreven: In Noordenveld is ruimte voor nieuwe woon-zorgconcepten; In Noordenveld is voor iedereen geschikte woonruimte naar behoefte beschikbaar. Insteek is dat iedereen, waar mogelijk, zelfstandig woont; In Noordenveld wordt er kwalitatief en kwantitatief gebouwd voor de behoefte; De gemeente anticipeert op de groeiprognose, maar ook op de dalende woningbehoefte in de toekomst; Woningbouw is in de kleine kernen mogelijk, op basis van maatwerk en aangetoonde behoefte; De bestaande woningvoorraad is zoveel mogelijk levensloop geschikt; De omvang van de sociale huursector is voldoende om de doelgroep te kunnen huisvesten; De woonwijken en dorpen hebben zoveel mogelijk een gemengde samenstelling. In de omgevingsvisie wordt bij 'ecologisch beheer' het volgende gezegd: De verschillende functies in het landschap, zoals wonen, recreatie, landbouw en natuur, zijn in evenwicht. Bij duurzaam staat het volgende: Uitgangspunt is dat de ruimte zorgvuldig wordt gebruikt. De ruimtebehoefte voor wonen, bedrijvigheid en infrastructuur wordt afgewogen. Ruimtelijke kwaliteit draagt bij aan duurzaam ruimtegebruik; De ladder voor duurzame verstedelijking wordt toegepast.
Zie paragraaf 3.2.2; Bij uitbreidings- en herstructureringsplannen wordt rekening gehouden met een duurzame verkaveling; Bij uitbreidingsplannen is de bestaand landschappelijke structuur uitgangspunt. Buitengebied Roden, Peize, Norg, Veenhuizen en Kleine kernen Elk dorp, elk gebied is anders. Elk dorp of gebied heeft zijn eigen kwaliteiten. Al deze kwaliteiten samen maken dat Noordenveld een aantrekkelijke gemeente is om te wonen, werken en te recreëren. De specifieke kwaliteiten en kenmerken van een dorp of gebied vragen om een verschillende benadering van de strategische visie en/of de kernwaarden. Een strategische visie als de duurzaamste gemeente willen zijn betekent in een dorp wat anders dan in het buitengebied. Ook de wijze van samenwerken richting 2030 kan per dorp of gebied verschillen. Deze uitdaging wordt gezamenlijk opgepakt. Per deelgebied worden de kernkwaliteiten, algemene ambities en ambities per onderwerp of gebied beschreven. Het projectgebied valt binnen het buitengebied. Over het buitengebied wordt gesproken over kernkwaliteiten, ambities en gebruik - belevening. Kernkwaliteiten Het buitengebied kent een goede verhouding van verschillende functies natuur, landbouw, recreatie en wonen; Noordenveld is Drenthe in het klein, alle Drentse landschappen zijn in Noordenveld aanwezig; Noordenveld heeft een compleet beekdalstelsel.
Ambites De verschillende landschapstypen zijn zichtbaar en herkenbaar in het landschap; Er is ruimtelijke en sociaalmaatschappelijke verbondenheid met het landschap; De verschillende functies hebben ruimte om te ontwikkelen binnen de aangewezen gebieden; Het groene karakter van Noordenveld met haar natuurlijke, cultuurhistorische en landschappelijke diversiteit biedt uitstekende potenties voor toeristisch-recreatieve ontwikkelingen en activiteiten in de sfeer van gezondheid, ontspanning en vrije tijd;
25
Melkweg 13 Alteveer
Er is ruimte voor kleinschalige en lokaal georiënteerde activiteiten op het gebied van nijverheid en dienstverlening. Gebruik - beleving Het buitengebied van Noordenveld is een gebied waar het prettig en gezond wonen, werken en verblijven is; Het buitengebied wordt benut als podium voor sociale en culturele activiteiten; Het buitengebied is één groot beleef- sportpark voor wandelaars, fietsers, ruiters etc.; Er is voldoende mogelijkheid om natuur en landschap actief te beleven; Er is een goede overgang van dorp naar landschap. Het landschap wordt beleefd aan de dorpsranden; De dorpsranden hebben ruimtelijke kwaliteit; Bijzondere woonvormen ter verrijking van het landschap, zijn mogelijk als het omringende landschap wordt onderhouden; De entrees zijn het visitekaartje van Noordenveld; Zichtbare cultuurhistorische en archeologische elementen zoals het landgoed Mensinge, celtic fields, de hunnebedden en de Zwartendijksterschans maken de geschiedenis van het landschap leefbaar. Conclusie De ladder voor duurzame verstedelijking wordt toegepast. Zie paragraaf 3.2.2; Bij uitbreidings- en herstructureringsplannen wordt rekening gehouden met een duurzame verkaveling; Bij uitbreidingsplannen is de bestaand landschappelijke structuur uitgangspunt. In het voornemen wordt rekening gehouden met de Omgevingsvisie Noordenveld 2030.
Het voornemen behoudt en versterkt het evenwicht tussen wonen, landbouw en natuur. Zoals in paragraaf 2.3 wordt toegelicht, worden met het voornemen de groenstructuren in en om het projectgebied teruggebracht en versterkt. De verkaveling vindt plaats aan nieuwe houtwallen en er wordt een landschappelijke verbinding met het beekdal langs de Stuwweg, aan de zuidkant van het projectgebied, gevormd. Dit is in overeenstemming met de Omgevingsvisie Noordenveld 2030. 3.5.2
De Noordenveldse Kwaliteitsgids
De Noordenveldse Kwaliteitsgids is vastgesteld op 22 april 2020. De kwaliteitsgids is in eerste instantie opgesteld als een document dat de gemeente betrekt bij de afweging van ruimtelijke ontwikkelingen en initiatieven. Het projectgebied behoort tot het esdorpenlandschap. Het esdorpenlandschap vormt een landschappelijk systeem waarin oude veldontginningen met essen, de beekdalen en de jonge veldontginningen onderling samenhangende deelgebieden vormen. Voor het esdorpenlandschap gelden de volgende gidsprincipes, voor zover relevant voor het projectgebied: initiatieven moeten passen bij de schaal van het landschap en een landschappelijke én stedenbouwkundige meerwaarde opleveren; respecteer bestaande verkavelingspatronen van de oude veldontginningen en het beekdal; het karakter van het jonge ontginningslandschap leent zich voor transformatie en biedt; kansen voor nieuw landschap waarin meerdere doelen worden gerealiseerd (koppelkansen); bouw op de hogere gronden en voorkom verdere bebouwing van het beekdal; verhard zandpaden in principe niet; grijp functiewijzigingen of uitbreidingen aan voor een goede landschappelijke inpassing van het erf. Specifiek voor Roderesch: behoud en herstel zo mogelijk het open, agrarische karakter van de es; speel met (vervangende) nieuwbouw in op het heersende bebouwingsbeeld in de omgeving.
Met het voornemen wordt rekening gehouden met de relevante gidsprincipes.
26
Melkweg 13 Alteveer
3.5.3
Gemeentelijk verkeer- en vervoersplan 2015-2025
In dit plan wordt beschreven hoe het gemeentelijk beleid op het gebied van verkeer, vervoer en mobiliteit er de komende jaren uitziet. Daarbij wordt ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen en ambities van de gemeente. Er zijn algemene beleidsregels opgenomen wat betreft verkeersstructuur, verkeersveiligheid en mobiliteit. Het projectgebied wordt ontsloten op de Melkweg. De Melkweg is een doodlopende weg, het projectgebied bevind zich aan het einde van deze weg. 3.5.4
Gemeentelijk rioleringsplan
Op 16 januari 2013 is het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan vastgesteld door de raad van de gemeente Noordenveld. Op 1 januari 2008 is de Wet gemeentelijke watertaken (Wgw) in werking getreden. Deze wetgeving stelt de gemeente beter in staat een bijdrage te leveren aan de aanpak van watervraagstukken in bebouwd gebied. De gemeente heeft met deze wet de zorgplichten gekregen voor hemel- en grondwater binnen bebouwd gebied. De gemeente dient in het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) naast de gebruikelijke zorg voor de riolering vast te leggen hoe zij deze wettelijke zorgplichten voor hemelwater en grondwater gaat invullen. De gemeente noemt dit GRP dan ook het verbrede GRP (vGRP) vanwege de uitbreiding met de nieuwe zorgplichten. Toetsingskader gemeentelijke watertaken Doelen gemeentelijke watertaken: 1. 2. 3. 4. 5.
Doelmatig inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater naar een geschikt lozingspunt; Doelmatig inzamelen van regenwater (daar waar de perceeleigenaar redelijkerwijs niet in staat is dit zelf te doen); Doelmatig verwerken van het ingezameld regenwater; Voorkomen dat grondwater de bestemming van een gebied structureel belemmert; Voorkomen van overlast voor de omgeving (in de brede zin van het woord).
In de bestuursakkoorden Water (NBW/RBW3) is vastgelegd dat moet worden ingespeeld op de verwachte klimaatsverandering: het watersysteem moet robuust worden gemaakt. De 'droge voeten'-agenda worden met deze akkoorden vormgegeven. Daarom is inzicht in de stedelijke wateropgave noodzakelijk, zodat kan worden bepaald waar en hoe eventueel extra berging kan worden gecreëerd. Afkoppelen van schone oppervlakken, zodat relatief schoon regenwater niet meer naar de rioolwaterzuiveringsinrichting wordt getransporteerd, is een aanpak die past in de huidige ontwikkelingen. De tritsen 'vasthouden-bergen-afvoeren' en 'schoonhouden-scheiden-schoonmaken' zijn daarbij leidend. Het voormalige Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer heeft een regenwaterbrief uitgebracht die aangeeft hoe de regenwaterproblematiek bij gemeenten het best kan worden aangepakt. Er zijn vier pijlers van het regenwaterbeleid benoemd: 1. 2. 3. 4.
aanpak bij de bron: het voorkomen van verontreiniging van regenwater; regenwater vasthouden en bergen; regenwater gescheiden van afvalwater afvoeren; integrale afweging op lokaal niveau.
Vanuit het hemelwaterbeleid wordt naar redelijkheid een inspanning gevraagd van bewoners, bedrijven en overheid. Hiervoor wordt bij ontwikkelingen onderscheid gemaakt naar een toename van het verhard oppervlak en een ontwikkeling zonder toename van verhard oppervlak. Onder dit laatste valt het opbreken van verharding, terugplaatsen van dezelfde of nieuwe verharding en sloop en nieuwbouw van gebouwen. In die zin zijn er drie situaties te onderscheiden voor de omgang met hemelwater: 1. 2. 3.
afkoppelen van hemelwater afkomstig van nieuwbouw op een reeds bebouwde locatie; afkoppelen/bergen van hemelwater afkomstig van nieuwbouw op een nieuw aangelegde locatie; afkoppelen van hemelwater afkomstig van bestaande bebouwing.
27
Melkweg 13 Alteveer
Het afkoppelen/bergen van hemelwater is geregeld voor de eerste twee situaties. Het afkoppelen van hemelwater afkomstig van nieuwbouw op een reeds bebouwde locatie is een verplichting die volgt uit de aan te vragen omgevingsvergunning. Het afkoppelen/bergen van hemelwater afkomstig van nieuwbouw op een nieuw aangelegde locatie is een verplichting op basis van de watertoets die gekoppeld is aan de ontwikkeling van een nieuwbouwlocatie. Uitvoerend beleid zorgplicht grondwater Voorkomen dat grondwater het doel van een gebied structureel belemmert. Dit doel vormt de invulling van de zorgplicht voor het grondwater. Grondwater speelt tenslotte een belangrijke rol binnen de stedelijke openbare ruimte. De ruime omschrijving van dit doel is noodzakelijk omdat de oorzaken en oplossingen van grondwaterproblemen liggen op het grensvlak van stedelijk waterbeheer en ruimtelijke ordening. Op eigen terrein heeft de burger nadrukkelijk zelf een verantwoordelijkheid het grondwaterprobleem op te lossen en te voorkomen. 3.5.5
Programma Duurzaam Noordenveld
De gemeente Noordenveld heeft een programma Duurzaam Noordenveld gemaakt. In dit programma wordt er een stip op de horizon met duurzaamheidsdoelen gezet voor 2040. In 2040 zorgen een schone lucht, een gezonde bodem en een goede waterbalans samen voor een gezonde leefomgeving voor mens en dier. Het hoofddoel van het programma Duurzaam Noordenveld is om negatieve effecten op het klimaat te voorkomen. En waar mogelijk zelfs een positief effect op het klimaat te hebben. Het programma is verdeeld in vijf thema’s. Per thema zet de gemeente Noordenveld een stip op de horizon en geeft ze aan hoe ze daar in de komende vijf jaar concreet naartoe werkt. Elk jaar wordt opnieuw bekeken waar ze op dot moment staan en welke acties nodig zijn. Dit programma is een hulpmiddel om te toetsen of datgene wat we doen bijdraagt aan het behalen van ons hoofddoel. Met dit programma wordt invulling gegeven aan de afspraak uit het Raadsakkoord 2018-2022 om de energietransitie en verduurzaming in Noordenveld goed en gestructureerd op te pakken. Bij het samenstellen van dit programma is gevraagd om input aan de adviesraad Duurzaamheid, gemeenteraadsleden, gemeenteambtenaren, inwoners, bedrijven en betrokken organisaties. De vijf thema's van Duurzaam Noordenveld zijn: 1. 2. 3. 4. 5.
Toekomstbestendige leefomgeving; Duurzame mobiliteit; Duurzame energie; Afval en hergebruik; Participatie en communicatie.
Voor elk thema is het toekomstperspectief voor 2040 beschreven, zijn een aantal doelen gesteld en is opgeschreven wat de ambities zijn voor 2025.
28
Melkweg 13 Alteveer
Hoofdstuk 4 4.1
Milieukundige en ruimtelijke aandachtspunten
Archeologie en cultuurhistorie
Toetsingskader De Monumentenwet 1988 is per 1 juli 2016 vervallen. Een deel van de wet is op deze datum overgegaan naar de Erfgoedwet. Het deel dat betrekking heeft op de besluitvorming in de fysieke leefomgeving gaat over naar de Omgevingswet, wanneer deze in werking treedt. Vooruitlopend op de datum van ingang van de Omgevingswet zijn deze artikelen te vinden in het Overgangsrecht in de Erfgoedwet, waar ze ongewijzigd van toepassing blijven zolang de Omgevingswet nog niet van kracht is. De Erfgoedwet bundelt en wijzigt een aantal wetten op het terrein van cultureel erfgoed. De kern van deze wet is dat wanneer de bodem wordt verstoord, de archeologische resten intact moeten blijven (in situ). Wanneer dit niet mogelijk is, worden archeologische resten opgegraven en elders bewaard (ex situ). Daarnaast moet ieder ruimtelijk plan of initiatief een analyse van de overige cultuurhistorische waarden van het projectgebied te bevatten. Voor zover in een projectgebied sprake is van erfgoed, moet op grond van voorgaande dan ook te worden aangegeven op welke wijze met deze cultuurhistorische waarden en in de grond aanwezige of te verwachten archeologie rekening wordt gehouden. Archeologie Het projectgebied heeft op grond van het gemeentelijke archeologische beleidsadvieskaart een hoge of middelhoge verwachting. Bij ingrepen groter dan 1.000 m2 is hier een verkennend booronderzoek nodig.
Omdat het initiatief ingrepen groter dan 1.000 m2 betreft, is er door onderzoeksbureau De Steekproef een archeologisch onderzoek uitgevoerd, bestaande uit een bureauonderzoek en een veldonderzoek, verkennende en karterende fase.
Figuur 4.1. Uitsnede archeologische beleidsadvieskaart Noordenveld met globaal omcirckeld projectgebied in het groen (bron: Gemeente Noordenveld) Uit het bureauonderzoek blijkt dat het projectgebied onderdeel uitmaakt van het Drents keileemplateau en in een zone ligt met grondmoreneglooiing met resten van grondmorene en een plateau-achtige grondmorenerug. Op grond van het bureauonderzoek geldt voor het projectgebied een middelhoge tot hoge verwachtingswaarde voor vindplaatsen vanaf de steentijd. Aanwijzingen voor historische bebouwing
29
Melkweg 13 Alteveer
in het projectgebied uit de late middeleeuwen zijn met het bureauonderzoek niet gevonden. Hiervoor gold een lage verwachtingswaarde. In totaal zijn tijdens het veldonderzoek (verkennende fase) twaalf boringen verricht. Met het veldonderzoek is vastgesteld dat de bodem in het projectgebied reeds grotendeels verstoord is geraakt. In geen van de geplaatste boringen in het projectgebied zijn archeologische indicatoren gevonden. Het onderzoek heeft geen vondsten opgeleverd die op de (voormalige) aanwezigheid van archeologische grondsporen wijzen. De bodem ter hoogte van het projectgebied is grotendeels verstoord, als gevolg van eerder uitgevoerde bodemingrepen (in verband met de huidige bebouwing, terreininrichting en het plaatsen van kabels en leidingen). In de boringen zijn geen vondsten gedaan en er is geen intacte podzolbodem (meer) aanwezig. Hiermee is er in het projectgebied een lage kans op behoudenswaardige archeologische waarden. Archeologisch vervolgonderzoek wordt niet nodig geacht. De volledige rapportage is als Bijlage 2 aan deze ruimtelijke onderbouwing toegevoegd. Cultuurhistorie Voor het aspect cultuurhistorie is voor het projectgebied een cultuurhistorische quickscan uitgevoerd. Deze is als Bijlage 1 bij deze toelichting toegevoegd. Hieronder volgen de conclusies.
Alteveer is een buurschap in de gemeente Noordenveld en ligt tussen Roderesch en Lieveren aan de westkant van het Lieversche Diepje. Het sluit aan de noordzijde direct aan de zuidelijke bosrand van Landgoed Mesinghe en ligt precies tussen de Roder Esch en de madelanden van het diepje. De naam Alteveer komt van 'al te ver', in dit geval de afstand naar het hoofddorp Roden. Ontginning Tot het begin van de 19e eeuw was een groot deel van het gebied ten oosten van de Roder Esch nog heidegrond. Het was in die tijd in bezit van de Rodener familie Huizing en de veldnaam was dan ook lange tijd ‘Hussing Laand’ en ‘Husinge Slag’. Vanuit de keuterij op het huidige adres Stuwweg 12 werd het bedrijf zowel op het heideland, als ook op enkele stukken bouwland en weiland uitgevoerd. Rond 1840 (nog vóór de Markewet en de verdeling van de markengronden van Roden - liet de familie het gebied herkavelen. Op deze wijze konden kleine boeren een stuk grond aankopen om het te ontginnen. De verkavelingskaart is afgebeeld op de Kadastrale Kaart van 1843 (zie navolgende afbeelding). Op deze wijze werd het gebied omgezet naar landbouwgrond. Dit betekende ook de komst van nieuwe bewoners met behuizingen en het ontstaan van het buurschap.Eerst nog met plaggehutten die later werden vervangen door kleine keuterijen.
Naast het (vaak nog kleine) boerenbedrijf hadden de boeren verschillende manieren om bij te verdienen. In het voorjaar was eikenschillen daar één van. De landbouwpercelen werden omzoomd met eiken die o.a. dienden voor de productie van eikenschorspoeder voor de leerlooiers. Alteveer was tot ca. 1930 bekend als het gebied van de ‘eikenschillers’ of ‘eekschillers’. Het landschap van door boomwallen omzoomde landbouwpercelen (het coulissen-landschap) was dan ook typerend voor dit gebied. Vanaf ca. 1930 raakte het beroep van eikenschillen overbodig omdat de leerlooierijen overgingen op het gebruik van chemicaliën
30
Melkweg 13 Alteveer
Figuur 4.2 Kadastrale kaart van perceelindeling 1843 (bron: Bureau PAU) Landschap Het coullissenlandschap van Alteveer is nog erg authentiek. Tijdens en na WO II werden veel houtwallen gekapt voor brandstof. Deze zijn hersteld en laten weer het beeld zien van daarvoor. Ook de kleinschaligheid van de percelen is grotendeels in tact gebleven. Daarnaast is het stroomdal van het Lieverse Diepje door haar ligging ten westen van een stuwwal goed bewaard gebleven. Het noordelijke deel is niet gekanaliseerd, het zuidelijke deel wel en heet nu het Grote Diep. Volgens de quickscan cultuurhistorie is het projectgebied omringd door provinciaal belang (essen, landgoederen, beekdal etc.), maar in het projectgebied zelf is alleen van belang met betrekking tot instandhouding van de houtwallen aanwezig. Willem Alexanderhoeve Vanaf het begin van de 20e eeuw werd, in het kader van gezonde lucht en beweging, het steeds gebruikelijker om in het weekend en in de vakanties op het platteland te recreëren. Het gebied rond Roden was aantrekkelijk en hier vestigden zich verschillende vakantieoorden, met name voor kinderen. Een vakantieoord voor kinderen met een handicap was er echter nog niet en de locatie was ideaal vanwege de rustige omgeving en de nabije ligging van het Mensinghebos en het Lieversche Diepje.
De komst van een dergelijke voorziening was bijzonder genoeg voor een officiële opening door Prinses Beatrix. Op 27 april 1967 was Beatrix moeder geworden van haar eerste kind, Prins Willem Alexander. De opening van de Prins Willem Alexanderhoeve was bijna precies een jaar later op 8 mei 1968. De Prins Willem Alexanderhoeve is gevestigd in het projectgebied op de locatie waar in de huidige situatie Vrije School BBS de Verwondering gevestigd is.
31
Melkweg 13 Alteveer
Het vakantieoord bestond in eerste instantie uit twee aanééngekoppelde houten barakken. Dit waren barakken van het Diaconnessenhuis in Groningen, dat naar een nieuwe locatie was verhuisd. Vanwege aangescherpte brandweervoorschriften werden de houten barakken al vanaf 1971 geleidelijk omgebouwd tot stenen varianten. Ook werd er steeds uitgebreid vanwege ruimtegebrek. Enerzijds vanwege de regionale aantrekkingskracht van het vakantieoord, maar ook omdat uiteindelijk ook groepen met niet-gehandicapte kinderen konden komen recreëren. In 1981 waren de verbouwingen en uitbreidingen, naar ontwerp van architectenbureau Olsmeyer-De Gaaf-Algera uit Groningen, afgerond. De stichting had weinig eigen budget en hield jaarlijks kalender-acties om extra geld bij elkaar te krijgen. Ze wilden voorkomen dat de dagprijs voor de kinderen zou stijgen. Om die reden is de verbouw gefaseerd uitgevoerd en met minimale middelen. De uitvoering is dan ook uiterst sober en ‘goedkoop’. Het complex is opgezet door middel van een entree met groepsruimten en daar haaks op elkaar twee vleugels met slaapkamers. Bij binnenkomst aan de straatzijde bevinden zich meteen de recreatiezaal, de eetzaal en (deels) open keuken. In totaal bevat het complex 19 slaapruimtes voor meerdere bedden, 5 slaapkamers voor begeleiders en verschillende was- en wc-eenheden.
Halverwege de meest westelijke slaapvleugel bevindt zich nog een kleine recreatiezaal. Het pand bestaat uit één bouwlaag waarvan vijf bouweenheden een tentdak hebben: de recreatiezalen, de keuken en twee slaapeenheden. Ze verschillen in formaat. De meest zuidelijke vleugel heeft enkel een licht hellend zadeldak. In dit bouwdeel is de ‘verstening’ van de houten barakken goed herkenbaar. Het bijgebouw met daarin een garage, berging en paardenstal is eveneens eenlaags met een tentdak. Ook is er een volière in de stijl van de architectuur gebouwd. De bijgebouwen zijn nog redelijk karakteristiek en kunnen wellicht voor de nieuwe invulling dienen als collectieve berging of garage. Het hergebruik geeft dan ook de mogelijkheid om een referentie van deze tijdlaag zichtbaar te houden. Quickscan cultuurhistorische waarde Willem Alexanderhoeve Type:
Vakantieoord met zwembad, bijgebouwen en volière.
Ontwerp:
Architectenbureau Olsmeyer-De Graaf -Algera (Groningen)