3. LBD visie en Plan voor bosgebied Oosterduinen Norg - eindversie
Tekst van het document
In het plangebied zijn diverse elementen aanwezig die afbreuk doen aan het natuurlijke karakter van het bosgebied. Zo zijn er heggen, schuttingen, tuintjes, exotische struiken, tuinmeubilair, pergola's, bloempotten en houtopslag te vinden. Opvallend is de grote aanwezigheid van hoge erfafscheidingen, zoals de Laurierkers, Hedera, Fagus (Beukenhaag), Rhododendron, Bamboe en Thuja (Conifeerhaag). Voorbeelden zijn weergegeven in foto 4 t/m 15 op de volgende pagina’s. Vooral de Laurierkers is populair als groene muur om het eigendom af te schermen, maar deze exotische soort contrasteert sterk met het natuurlijke karakter van het gebied.
Hetzelfde geldt voor de Rhododendron, die weliswaar minder vaak voorkomt. Ook de aanwezigheid van Conifeerhagen en Haagbeuk draagt niet bij aan de natuurlijke vegetatie van dit bosgebied.
Foto 4 : Bamboe zijn exotische soorten die snel groeit en veelal sterk woekeren.
Foto 5: hoge heg van haagbeuk gebruikt als erfafscheiding.
Foto 6: Erfafscheiding van Haagbeuk.
Foto 7: voorbeeld van een laurierhaag gebruikt als erfafscheiding.
Foto 8: In het gebied zijn ook diverse hoge schuttingen aanwezig, wat het natuurlijke beeld verstoort. Ook wanneer meer natuurlijke materialen zijn gebruikt, is dit geen wenselijke ontwikkeling binnen het bosgebied. Bovendien zijn sommige hekwerken zelfs te hoog voor dieren als de Ree en er is op sommige plekken stroomdraad toegevoegd.
Foto 9: een hoge schutting met stroomdraad om een erf af te schermen.
Foto 10: Op bepaalde locaties in het gebied zijn aarden wallen aangelegd om het natuurlijke karakter te behouden. Deze wallen zijn vaak voorzien van beplanting of takkenrillen. Helaas zijn er ook plaatsen waar gaas of zelfs prikkeldraad is gebruikt, wat risico's met zich meebrengt voor zowel mens als dier die erin verstrikt kunnen raken.
Foto 11: Gaashekken zijn vaak ontoegankelijk voor soorten als de Das en Egel, waardoor hun natuurlijke habitat wordt aangetast.
Foto 12: voorbeeld van een soort takkenril als erfafscheiding uitgevoerd met hekwerk van metaaldraad: slecht passeerbaar voor diverse soorten en kans op verstrikking. Wanneer takkenrillen niet goed worden uitgevoerd of te hoog worden vormen ze ook een brandgevaar: de opbouw van een takkenril dient zo uitgevoerd te worden dat er verbinding blijft met de bodem, zodat de takkenril vochtig blijft. Wanneer dit niet het geval is, kan het plantmateriaal te veel uitdrogen waarbij het brandbaar wordt; met alle gevolgen van dien.
Foto 13: Voorbeeld van een goed uitgevoerde lage takkenril ingezet als erfafscheiding.
Foto 14: Voor dieren (bijv. egels) niet passeerbare hekwerken en aanplant van exoten (Laurierkers).
Foto 15: Door bebouwing, verharding, bemest gras en exoten is de waarde voor de inheemse bosfauna laag.
5.3 Wijziging van bestemming recreatief naar permanente bewoning Wanneer de huidige recreatieve bestemming zal wijzigen naar permanente bewoning is het aannemelijk dat bovengenoemde effecten in het gehele gebied zullen optreden wanneer er geen beperkende maatregelen worden genomen. Voor de toetsing is, zoals genoemd, uitgegaan van 429 transitiepercelen. De belangrijkste effecten die te verwachten zijn vanuit de soortenbescherming worden afzonderlijk beschreven. Effecten kunnen onderscheiden worden naar schaal en tijdsduur. De effecten van de verandering van het gebruik hebben een lokale uitstraling. Voor wat betreft de vrijkomende stikstof gaat het om kleine projecten die niet tot significante overschrijdingen in verder weg gelegen Natura 2000-gebieden zullen leiden. Daarom is uitgegaan van een lokale uitstraling van effecten. Permanente effecten betreffen het verlies van natuurlijk oppervlak door bebouwing, bestrating en overig gebruik, maar ook verlies aan verblijfplaatsen van bijvoorbeeld vleermuizen. Ook het gebruik brengt een permanente uitstraling met zich mee door de aanwezigheid van mensen, autoverkeer, geluid, licht, etc. Tijdelijke effecten kunnen optreden tijdens kortdurende activiteiten zoals bouw, kap, grond- en aanlegwerkzaamheden in de aanlegfase.
Tijdens deze werkzaamheden kunnen geluid, trillingen en licht uitstralen, kan er betreding plaatsvinden, kan er schade ontstaan aan leefgebieden van flora en fauna, kan er verstoring zijn door de aanwezigheid van mensen en machines en kan er stof en uitlaatgassen worden uitgestoten. De effecten van deze activiteiten hebben meestal een lokale uitstraling en de zone waarin toename van verstoring plaatsvindt is doorgaans beperkt tot maximaal 100 meter. 5.4 NNN kwaliteit: Afname bosareaal Uit de inventarisatie van het plangebied is gebleken dat de bestemming wonen kan leiden tot ingrijpende veranderingen in de natuurlijke omgeving en dus kan leiden tot aantasten van de NNN-kwaliteit. Bij permanent wonen neemt het ruimtebeslag toe. In het kielzog van de mogelijkheid om het bebouwd oppervlak te laten groeien van 80 tot 100 m2 zal dit ruimtebeslag naar verwachting verder toe nemen, ook als het totale gebruiksvlak gehandhaafd blijft op 400 m2. De groeiende behoefte aan ruimte resulteert vaak in het kappen van bomen om meer zonlicht te krijgen in de tuin of op de woning, of om de hoeveelheid bladeren en takken te verminderen. Dit kan leiden tot teruggang van de bosrand naar de perceelsgrenzen. Als dit proces zich ook voordoet op aangrenzende percelen, zal het effect extra zichtbaar zijn.
In andere gebieden waar permanente bewoning van recreatiewoningen al langer plaatsvindt, is te zien dat het verdwijnen van bos als autonoom proces kan optreden. Er zijn voorbeelden bekend in het plangebied waar open plekken in het bos zijn ontstaan die tot meer dan 1000 m2 kunnen oplopen. Op andere plekken wordt het boskarakter stap voor stap omgevormd tot een soort park of coulisselandschap door menselijk ingrijpen. Het risico op aantasten van het bos is het grootst op relatief kleine kavels. Vanwege de hoge dichtheid van kavels zal deze afname sterker doorwerken op het geheel met
als resultaat dat het areaal gesloten bos nog verder afneemt en versnipperd raakt. Bij grotere percelen in de rest van het onderzoeksgebied (kavels groter dan 2000 m2) zal de impact naar verwachting beperkt blijven omdat daar de woonfunctie op de kavel minder dominant zal zijn. Op kavelniveau zou hier een bosareaal overwegende tussen de 10 en 20 % kunnen afnemen, waarbij ook grotere aaneengesloten delen bos in stand blijven. Bij permanente bewoning verliezen de tuinen vaak de samenhang met het omliggende bos doordat ze worden ingericht als echte tuin. Dit wordt veroorzaakt door het kappen van solitaire bomen als overblijfsel van het oorspronkelijke bos, maar ook door het gebruik van niet-inheemse bomen, struiken en plantensoorten. Wanneer een gebied een transitie naar permanent wonen doormaakt, en het gebruiksvlak gehandhaafd blijft, moet de oppervlakte van 400 m2 voor bos- en hoge natuurwaarden in ieder geval als afgeschreven worden beschouwd. Het is daarom belangrijk dat minimaal de definitieve oppervlakte van alle te transformeren woningen als basis dient voor de kwantitatieve natuurcompensatie. Een aanpassing van het gebruiksvlak naar een kleinere omvang zou derhalve ook een kleinere belasting van de natuurwaarden betekenen.
5.4.1 Kwaliteitsverlies resterende bos Daarnaast kan het ruimtebeslag ook doorwerken in het overblijvende bos, bijvoorbeeld door de opslag van materialen en verhardingen (parkeren) op deze plekken. Dit is niet toegestaan. Het effect hiervan is moeilijk te voorspellen omdat iedere eigenaar daar anders mee om zal gaan. Hetzelfde geldt voor het gebruik van hekwerken en schutting. Als deze gebruikt worden buiten de gebruiksruimte, bijvoorbeeld op de kavelgrens, wat momenteel al veelvuldig voorkomt in het plangebied, dan komt de faunapaseerbaarheid (nog meer) in het gedrang. In theorie kan dit effect overal op gaan treden. Zonder restricties is er een reëel risico op aantasting van de kwaliteit van het resterende bos en zal een extra compensatie nodig zijn. 5.5 Algemene conclusie soortenbescherming Als gevolg van de transitie neemt de oppervlakte die bebouwd en gebruikt wordt, mogelijk toe. Een permanent effect is dat dit ten koste gaat van het leefgebied van beschermde planten en dieren. Bij tijdelijke werkzaamheden, zoals bouwwerkzaamheden kunnen beschermde planten en dieren worden verstoord, verwond en/of gedood. Dit is strijdig met zowel de Wnb als met het ruimtelijk beleid ten aanzien van het NNN.
In Tabel 1 staan de belangrijkste effecten uit de natuurtoets die is uitgevoerd in het plangebied samengevat en daarachter zijn de vervolgstappen aangegeven die in hoofdstuk 7 verder zijn uitgewerkt.
Tabel 1. Mogelijke effecten ten aanzien van beschermde gebieden en soorten en te nemen vervolgstappen. Beschermingscategorie Effecten Gebiedsbescherming Negatieve effecten Natura 2000 uitgesloten
Vervolgstappen Geen
Gebiedsbescherming NNN
Oppervlakte- en kwaliteitsverlies
Compensatie Mitigatie NNN
Bescherming houtopstanden
Oppervlakte- en kwaliteitsverlies
Compensatie
Soortenbescherming: Vogels (Vogelrichtlijn)
Verstoring broedvogels
Quickscan Verstorende activiteiten buiten de broedperiode uitvoeren. Van bepaalde vogelsoorten is het nest op de nestlocatie het hele jaar beschermd. Quickscan en eventueel nader onderzoek in het geval van bomenkap en werkzaamheden aan gebouwen. Ontheffing WNb bij de provincie Drenthe aanvragen n.a.v. een vleermuisonderzoek en opstellen compensatieplan. Quickscan en eventueel nader onderzoek in het geval van bomenkap en werkzaamheden aan gebouwen
Vleermuizen (Habitatrichtlijn)
Verstoring en verlies van verblijfplaatsen niet uitgesloten
Eekhoorn-, Boom- en Steenmarter (WnbA)
Verstoring en verlies van verblijfplaatsen niet uitgesloten
Overige zoogdieren algemeen
Versnippering
Mitigatie NNN
Verstoring en verlies van verblijfplaatsen niet uitgesloten, daarnaast risico op doden of verwonden individuen.
Quickscan en eventueel nader onderzoek in het geval van bomenkap en werkzaamheden aan gebouwen of (mogelijke) voortplantingswateren.
Verstoring en verlies van verblijfplaatsen niet uitgesloten, daarnaast risico op doden of verwonden individuen .
Quickscan en eventueel nader onderzoek in het geval van bomenkap en werkzaamheden aan gebouwen. Takkenhopen aanleggen.
Alpenwatersalamander (WnbA)
Hazelworm (WnbA)
Amfibieën en reptielen algemeen
Verstoring en verlies van Verblijfplaatsen en (mogelijke) voortplantingswateren niet uitgesloten
Rode Lijstsoorten
Verstoring en verlies van verblijfplaatsen niet uitgesloten
Quickscan en eventueel nader onderzoek in het geval van bomenkap en werkzaamheden aan gebouwen en (mogelijke) voortplantingswateren. Provinciaal/gemeentelijk beleid, zorgplicht burger
Overige soortgroepen
Verstoring leefgebied
Algemene zorgplicht
5.5.1 Voorbehoud Er is (nog) geen vlak dekkende inventarisatie uitgevoerd. Daarnaast kunnen beschermde en bedreigde soorten zich altijd nieuw vestigen. Deze inventarisatie heeft daarom een globaal en voorlopig karakter. De belangrijkste knelpunten die in het kader van het bestemmingsplan optreden, zijn aangegeven. Voor initiatiefnemers blijft altijd de zorgplicht vanuit de Wet natuurbeschermingswet gelden, waaronder de informatieplicht om zich voorafgaand aan een project zich op de hoogte te stellen van de aanwezigheid van beschermde soorten.
H6 Huidig gebruik en mogelijke invulling van inrichting van het gebied Over het algemeen kan gesteld worden dat woningeigenaren van De Oosterduinen zich ervan bewust zijn dat hun woning in een bos- en natuurgebied ligt. Vanuit dit bewustzijn dragen de eigenaren verantwoordelijkheid en zorg voor het bos op en rond hun eigendom. Er bestaat een actieve Vereniging van Huiseigenaren Oosterduinen (VvHO). De VvHO heeft de afgelopen jaren actief ingezet op het opstellen van een streefbeeld voor de Oosterduinen. Daarin is al voorgesorteerd op de kaders die zijn meegegeven vanuit de verschillende overheden zoals genoemd in hoofdstuk 3. Ondanks het feit dat er op het moment van schrijven gewerkt wordt om een nieuw aanspreekpunt voor de eigenaren te vinden, is er wel voor gekozen het traject wat is ingeslagen en de visie die daarop is gedeeld vanuit de VvHO mee te nemen in de overwegingen om in dit advies te komen tot een streefbeeld voor de Oosterduinen. 6.1 Doelstelling voor wonen, inrichting, gebruik en beheer en ‘Expeditie Norgerduinen’ Al in 2015 is het bestuur van de VvHO begonnen met het opstellen van een toekomstvisie voor het gebied. Deze toekomstvisie ‘Oosterduinen, daar wil ik (ver)blijven’ is in 2016 uitgebracht. Sinds die tijd werkt de VvHO samen met de gemeente aan het project ‘Versterking van de Oosterduinen’ (Streefbeeld Oosterduinen, 2022).
In 2017 leidde dat tot een belangrijke bijdrage aan de ‘Expeditie Norgerduinen’ met een daarin geformuleerde transformatieopdracht. De verschillende eigenaren van de natuurgebieden rond Norg en de gemeente Noordenveld zijn daarom in 2017 tot een visie gekomen in het document ‘Expeditie Norgerduinen’. Het visierapport 'Expeditie Norgerduinen' beschrijft de wens om te komen tot waardevol bosgebied, waar mensen en inheemse flora en fauna zich thuis voelen en waar tevens rekening wordt gehouden met de cultuurhistorische, landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten van het gebied. Vanuit deze uitgangspunten is het de bedoeling dat de partijen samen komen tot een toekomstbestendige en evenwichtige verdeling van de landschaps- en natuurwaarden, geaccepteerde en gedragen vormen van wonen en verblijf en een hoogwaardig toeristisch-recreatief gebruik en aanbod. Voor het plangebied de Oosterduinen betekent deze visie dat de biodiversiteit toeneemt. Hierbij is aangegeven dat men rekening dient te houden met oude, waardevolle bomen en landschappelijke elementen en dat uitheemse beplanting is verbannen. De Oosterduinen blijven beschikbaar voor hoogwaardige verblijfsrecreatie, maar dit mag niet ten koste gaan van het natuurlijke, bosrijke karakter van het gebied.
Uit bovenstaande visie blijkt dat gemeente en een groot deel van de woningeigenaren al een duidelijke richting voor de toekomstige ontwikkeling van het gebied hebben gekozen. Een richting waarbij biodiversiteit en het bosrijke karakter de leidraad vormen. Waar het lastig wordt, is bij de invulling van hoe tot dit optimum van wonen in een biodivers bos te komen; welke waarden zijn (nog) aanwezig en wat
sluit daarbij wel of niet aan bij een natuurlijk bos? Hoe kan de verplichtte kwaliteitsimpuls zoals gesteld door de provincie worden behaald? In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de huidige status van het boskarakter in het plangebied, waarbij het streefbeeld wordt geschetst voor optimalisatie van dit karakter. 6.2 Inrichting van het gebied: Indeling in vlakken Voor de hanteerbaarheid van het onderwerp wordt een indeling in vlakken voorgesteld. Ook wanneer het bos- en natuurvlak geheel met rust gelaten zou worden, zal de natuur zich door de menselijke aanwezigheid in de omgeving vaak niet optimaal kunnen ontwikkelen. Veel soorten zoogdieren en vogels zijn gevoelig voor verstoring. Het liefst zitten ze op afstand van mensen, waardoor bepaalde soorten niet in het plangebied zullen voorkomen of in lagere dichtheden dan zonder bewoning het geval is. Wonen in de natuur heeft dus altijd een effect. In de Oosterduinen komen veel relatief kleine percelen voor (<1000 m2) waardoor de huidige bebouwing met het daarbij horende gebruik al een relatief groot deel van het perceel betreft. De huidige bewoning in het plangebied geeft een beeld van de wijze waarop het boskarakter kan verdwijnen bij intensivering van het gebruik. Direct rond de woningen kan de natuurlijke potentie, waarvoor het NNN is ingesteld, niet worden behaald.
De driedeling in vlakken dient om het onderwerp hanteerbaar te maken. De indeling is gedaan in drie vlakken die een gradatie in gebruiksintensiteit weergeven: • Het woningvlak dat daadwerkelijk bebouwd is. Op deze plek is het bos fysiek geheel afwezig; uitbreiding van het bebouwde oppervlak leidt direct en onvermijdelijk tot de afname van het oppervlak aan bos. Dit betreft momenteel maximaal 80 m2. Een uitbreiding naar 100m2 wordt overwogen. Wanneer dit wordt toegestaan, moet worden nagedacht over een compensatie van verloren oppervlak van bos. •
Het gebruiksvlak waarbinnen de gebruiksintensiteit varieert. Dit betreft het erf of gebruiksvlak behorend bij de woning (het woningvlak valt binnen dit gebruiksvlak). Het verharden van een toegangspad onttrekt oppervlak aan het bos vergelijkbaar met het bebouwen ervan, maar het in stand houden van een ‘bosweide’ heeft al een minder grote impact, omdat open plekken met gras ook van nature in het bos voorkomen. Er zijn door verschillende vormen van inrichting en gebruik gradaties tussen volledige onttrekking aan het bos tot een grote mate van natuurlijkheid. Wanneer geen restricties worden opgenomen voor beplanting, verharding van het erf etc. is het aannemelijk dat het verlies van natuurwaarde door permanente bewoning, zoals dit op diverse kavels al zichtbaar is, doorzet naar de rest van het plangebied. Hierdoor zal de natuurwaarde dermate afnemen dat compensatie van dit verlies benodigd is. Zoals weergegeven in hoofdstuk 3 betreft dit een compensatie van oppervlak ten minste gelijk aan het oppervlak wat verdwijnt. Momenteel gaat het om een stuk van 400 m2 per erf. Dus ten minste 429x400m2= 171.600m2 aan oppervlakte
compensatieterrein wanneer het huidige gebruiksvlak gehandhaafd blijft. Dit is een behoorlijk groot aantal vierkante meters. Hoe groter de compensatie, hoe groter de inspanning om dit voor elkaar te krijgen op verschillende vlakken. De gemeente heeft aangegeven dat dit een oppervlakte is die erg groot is en daarom een aanpassing van dit gebruiksvlak overweegt naar 250 m2. In dat geval gaat het ten minste om een compensatieterrein van 429x250m2= 107.250m2. Een dergelijke aanpassing zou moeten worden besproken in de overleggen om tot een definitieve versie van het transformatieplan te komen. •
Het bos- en natuurvlak. Er wordt aangeraden om vanuit de gemeente een duidelijke bestemming aan te geven voor het gebied, waardoor gebruik van de kavel duidelijk wordt beperkt en afgebakend. Een omvorming van het gebied van een recreatiebestemming naar een bosbestemming zou hier een mogelijkheid kunnen zijn die is verkend in het licht van de meegegeven kaders. Dit zou inhouden dat de natuur in het gebied op de eerste plaats komt te staan en de invulling hiervan zal in het volgende hoofdstuk verder uitgewerkt worden.
6.3 Huidig gebruik van gebruiksvlakken in het plangebied en streefbeelden Een bos is niet slechts een verzameling bomen, maar het vormt één geheel van de kroonlaag boven tot de bodem waarin de bomen wortelen. Op open plekken, waar geen kroonlaag aanwezig is, krijgt verjonging van het bos een kans. Het beheer van het bos moet gericht zijn op het versterken van het natuurlijke karakter waarbij het bos beter tegen een stootje (onvermijdelijke verstoring als gevolg van wonen en gebruik gronden) kan. 6.3.1 Beheer voor versterking van het natuurlijke karakter De bestaande waarden zijn het gemengde bos met de daarin vastgestelde biodiversiteit. Het reliëf herinnert aan de geschiedenis als stuifzandlandschap, waarbij de houtwallen fungeerden als landschappelijke begrenzingen en veekeringen. Het is essentieel om het reliëf, waar dat aanwezig is, te handhaven. In sommige gevallen kan het reliëf versterkt worden, door bijvoorbeeld grond die bij een verbouwing vrijkomt her te gebruiken in het herstel van een houtwal of door een laagte af te plaggen. Hierdoor wordt water ingevangen en kunnen vochtminnende vegetatietypes tot ontwikkeling komen. Dit zal echter incidenteel aan de orde kunnen zijn. De kwaliteit van het bos kan worden afgelezen aan de diversiteit van de planten- en diersoorten die er voorkomen.
Wanneer het lichtklimaat verbetert, komen er meer kenmerkende planten van bosranden voor. Dit heeft weer tot gevolg dat het aantal vogels dat in struiken en bosranden broedt toeneemt. Door de gevarieerdere structuur van het bos met een grotere variatie aan insecten, neemt het aantal vleermuissoorten toe. Ook diverse soorten reptielen zoals de ringslang en hazelworm worden steeds vaker waargenomen en planten zich er voort. Bovendien ontstaan er aantrekkelijke open plekken voor konijnen en levendbarende hagedissen. Het gebied wordt daarnaast ook rijker aan vlinders, libellen en andere ongewervelde dieren. Deze toename van biodiversiteit toont aan dat het bos op een gezonde manier wordt beheerd en dat er aandacht is voor het creëren van een gevarieerde leefomgeving voor verschillende soorten flora en fauna.
6.3.2 Vormen van inrichting en gebruik om het natuurlijke karakter te versterken In het gebied zijn verschillende exotische soorten bomen en struiken aanwezig, die afbreuk doen aan het natuurlijke karakter. Om de natuurlijke uitstraling te versterken, is het nodig om deze soorten te vervangen of te verwijderen. Doel is dat er een zo natuurlijk mogelijk geheel ontstaat waardoor het voor mens, dier en natuur aangenaam is. Door het uitvoeren van beheermaatregelen worden geleidelijke overgangen gecreëerd en worden de natuurlijk aanwezige potenties versterkt. Vooral Laurierkers, Conifeer en Haagbeuk worden veel gebruikt om groene afscheidingen te creëren, maar als deze in de vorm van een heg zijn aangelegd, hebben ze een onnatuurlijk rechte vorm die normaal gesproken niet in een natuurlijk bos te vinden is. Bij herbeplanting met inheemse soorten moet er daarom gekozen worden voor natuurlijk gevormde, speelse lijnen. Ook kunnen rechte heggen omgevormd worden naar strategisch gelegen bosjes met natuurlijke vormen en lijnen. Toch is het vanwege de ecologische meerwaarde van fijnspar en lariks, soorten die ook niet van nature thuishoren in het bos in dit gebied, nog wel wenselijk om deze in lage dichtheid te behouden. Bij deze boomsoorten komen namelijk andere soorten voor die exclusief aan deze soorten zijn gebonden.
Deze soorten hebben bijvoorbeeld een ecologische waarde voor roofvogels, uilen, eekhoorns en bepaalde paddenstoelen. Het is wenselijk hun aantallen over een langere periode terug te dringen tot slechts enkele bomen of groepen, maar om ze niet geheel te verwijderen. Vooral de plekken met een dergelijke ecologische meerwaarde zijn van belang voor de biodiversiteit. Op deze manier kan de biodiversiteit behouden blijven, terwijl het natuurlijke karakter van het gebied wordt versterkt. Het hout dat bij het onderhoud en beheer op de Oosterduinen vrijkomt, blijft voor een groot deel in het bos. Vrijkomend stamhout kan worden verkocht; voor de stammen wordt een hoogwaardige toepassing gezocht, bijvoorbeeld zaaghout. Dit kan zelfs direct weer terug komen als bouwhout voor het park. Tophout en takken blijven liggen of kunnen worden verwerkt in takkenrillen. In een echt natuurlijk bos zou al het hout blijven liggen, maar aangezien er herplant wordt verwacht, is dit een maatregel die niet in alle gevallen passend is. In sommige gevallen zouden (enkel op) grotere bospercelen kleine stukjes bosgrond geplagd kunnen worden om de ontwikkeling van de kruidlaag te bevorderen. De bedekking van strooisel en mos verdwijnt hierdoor en op deze plekken kunnen kruiden en grassen weer kiemen en profiteren specifieke groepen dieren, bijvoorbeeld loopkevers.
Ook het strooisel kan verwerkt worden in de takkenrillen. De aanleg van takkenrillen en het laten staan en liggen van dode bomen zorgen ervoor dat de hoeveelheid dood hout in het bos wordt vergroot en dat draagt bij aan het vastleggen van koolstofdioxide voor langere tijd. De opbouw van koolstof in de strooisel en humuslaag in de bodem is namelijk onder andere afhankelijk van de hoeveelheid strooisel die aangevoerd wordt. Om deze opslag te verbeteren en vervolgens op peil te houden, moet de voorraad dood hout wel steeds worden aangevuld omdat het aanwezige hout ook weer geleidelijk verteert. Dit materiaal kan op den duur ook weer verteren, maar heeft normaal gesproken een zeer lange levensduur.
Hogere takkenrillen verminderen de inkijk in het bos, waardoor de zichtbaarheid en daarmee de verstorende invloed van de aanwezigheid van mensen afneemt. Dode stammen en takken vormen ook een belangrijke voedselbron voor onder meer paddenstoelen, insecten, mezen en spechten. Daarnaast vinden dieren er schuilplaatsen en dekking, waaronder de hazelworm die in het gebied leeft. Een andere maatregel om doorzichten af te schermen en juist natuurlijke visuele barrières aan te brengen (dieren zien minder van de menselijke aanwezigheid en koppelen geluid minder snel aan gevaar), is de aanplant van inheemse wintergroene struiken als Brem, Jeneverbes, Hulst, Taxus en Klimop. De bosranden kunnen versterkt worden met inheemse besdragende struiken zoals Vlier, Lijsterbes, Vuilboom en Inlandse vogelkers. Deze hebben een grote waarde voor onder meer vogels en insecten. Het wordt sterk aanbevolen om inheemse bomen en struiken aan te planten/te herplanten op plekken waar bos momenteel ontbreekt (met uitzondering van paden). Dit is bijvoorbeeld het geval op de kavels waar nagenoeg alle beplanting is verdwenen en enkel gazongras te vinden is; gazongras heeft een zeer beperkte waarde voor de biodiversiteit. Enkel door dergelijke maatregelen is herstel van het boskarakter op dit soort plekken mogelijk.
Aan de noordzijde van de Donderenseweg bestaat een kans om het bosrandkarakter te versterken (lichtval door de aanwezigheid van de weg; ligging op het zuiden). Ook aan de Grote Kampweg zou er meer lichtinval gegenereerd kunnen worden, zodat er meer ontwikkeling is van kruiden (hierdoor ontstaat een corridor voor kleine fauna). Aan de zuidzijde van het Karrepad zou mogelijk het naastgelegen perceel aangekocht kunnen worden om dit te ontwikkelen tot brede bosrand. In het plangebied bevinden zich een aantal faunaknelpunten. Een onderzoek naar hoe de faunapasseerbaarheid van de Donderseweg kan verbeteren wordt aangeraden. 6.3.3 Wonen: menselijke aanwezigheid en geluid Het is raadzaam om de uitbreidingsmogelijkheden van bebouwing beperkt te houden vanwege de beperkte oppervlakte van de percelen. Het behoud van het boskarakter en de samenhang van het gebied is namelijk van groot belang. Wanneer er toch grootschalige bebouwing plaatsvindt, zal dit niet alleen negatieve gevolgen hebben voor het verloren oppervlak, maar ook voor de versnippering van het bos, wat het grote geheel verder aantast. Om de invloed op de natuurlijke omgeving te beperken, is het van belang dat hekwerken in het bosvlak zo veel mogelijk worden beperkt. Indien hekken toch noodzakelijk zijn, dienen ze passeerbaar te zijn voor fauna en te zijn voorzien van onopvallende kleuren.
Om de doorgang van dassen te waarborgen, moet er minimaal om de 50 meter een doorgang van minimaal 30 tot 40 centimeter aanwezig zijn. Bovendien moet er tussen de bosbodem en de onderkant van het hek een vrije ruimte van 25 centimeter zijn. Het hekwerk mag maximaal 120 centimeter boven het maaiveld uitsteken, om zo de passeerbaarheid voor reeën te waarborgen. Op deze manier kan er zoveel mogelijk rekening gehouden worden met de fauna en kan het natuurlijke karakter van het bos behouden blijven.
(Buiten)verlichting en de uitstraling hiervan naar bos- en natuurvlak zou zo veel mogelijk voorkomen moeten worden: Verlichten?: zo weinig mogelijk; alleen op plekken waar en momenten waarop nodig; alleen op voor mensen relevante oppervlakten richten en verstrooiing juist voorkomen; aantal verlichtingspunten, hoogte, richting, intensiteit en luminantie optimaliseren; vleermuishabitat bewust ontzien en afschermen. En als allerlaatste maatregel wellicht op plekken waar dit kan een vleermuisvriendelijke ‘kleur’ gebruiken (Limpens, 2017). 6.3.4 Boom- en struiksoorten Boomsoorten die in een natuurlijk Drents bos thuishoren, zijn Zomer- en Wintereik, Beuk, Ruwe en Zachte berk, Ratelpopulier, Wilde Mispel en Grove den. In lage dichtheden kunnen ook andere soorten voorkomen. Het bos houdt zijn gemengde karakter. Op open plekken kan Grove den zich verjongen. Kleinere bomen en struiken die in dit bostype groeien, zijn Wilde lijsterbes, Sporkehout, Hazelaar, Gewone vlier en Hulst. In de bosranden groeien bramen en Sleedoorn. In lage dichtheden kunnen ook andere soorten voorkomen. In het streefbeeld passen geen exotische soorten bomen en struiken (bijlage 3). Er wordt dringend geadviseerd om hun aandeel terug te dringen en verdere verspreiding te voorkomen. Amerikaanse eiken worden gekapt, zodat ze zich niet verder kunnen uitzaaien.
Exemplaren die van belang zijn als nestboom of verblijfplaats worden behouden door ze te ringen en te kandelaberen of de top eruit te zagen (zonder de nestplaats te verstoren). De boom sterft door het ringen, zodat hij niet meer als zaadbron functioneert. Soorten als Laurierkers, Rhododendron (tenzij het een cultuurhistorische waarde heeft), Amerikaanse vogelkers, Amerikaans krentenboompje en Skimmia worden zo veel mogelijk verwijderd en bestreden. 6.3.5 Kruiden, grassen en heide Naast opgaande bomen en struiken vormt de kruidlaag een belangrjik aspect van een natuurlijk en biodivers bos. Er groeien in het gebied allerlei inheemse grassen en kruiden. Deze zijn te vinden in de weides en gazons op de kavels, maar ook in de vorm van korte grazige vegetaties op andere plekken in het gebied. De kruidlaag is belangrijk om het terrein gevarieerd te houden. Een gazon kan mooi staan bij woningen, maar dit biedt weinig meerwaarde voor de biodiversiteit. Het is vooral een kwestie van schaal en vormgeving. Als je het gazon niet bemest, bewatert of bewerkt, zal het vanzelf een natuurlijke vorm aannemen die past bij de bodem en de hoeveelheid licht die erop valt. De waarde voor de biodiversiteit neemt hierdoor toe, maar enkel gras is nog steeds niet wenselijk in een gebied waarin een boskarakter wordt nagestreefd.
Beter is het om op delen van de kavels een ontwikkeling naar gevarieerd, soms kruidenrijk grasland in te zetten door minder en ecologisch te gaan maaien en niet te bemesten. Voor wie toch wil bemesten, is enkel het gebruik van (eigen) compost of dierlijke mest aanbevolen. Het gebruik van kunstmest wordt sterk afgeraden. Er wordt naar gestreefd om het oppervlak aan kruidlaag te laten toenemen en verbindingen te laten ontstaan tussen verschillende open plekken, wat ten goede komt aan reptielen, vlinders en andere dieren.
6.4 Stimuleren en adviseren van de woningeigenaren Geadviseerd wordt om de woningeigenaren te ondersteunen bij het uitvoeren van de maatregelen die bijdragen aan het behoud en verbetering van de natuur- en landschappelijke kwaliteiten. Niet altijd zal een woningeigenaar op basis van de adviezen weten wat hen te doen staat. Het structureel bieden van ondersteuning via bijvoorbeeld de Vereniging van huiseigenaren Oosterduinen kan daarin stimulerend werken en de kwaliteit van de uit te voeren maatregelen borgen. Te denken valt aan jaarlijkse kennisdelingsmomenten in de vorm van een excursie of lezing, begeleiding van de aanplant, structurele advisering over beheer en het organiseren van een jaarlijkse gezamenlijk beheerdag. Landschapsbeheer Drenthe kan hierin vanuit het proces streekbeheer indien gewenst in opdracht van de gemeente een bijdrage aan leveren.
7 Maatregelen en borging In het vorige hoofdstuk zijn is het huidige gebruik met een mogelijke invulling van inrichting van het gebied op basis van gebruiksvlakken met bijbehorende streefbeelden weergegeven. In dit hoofdstuk worden de geadviseerde maatregelen die daarbij zijn benoemd samengevat en het aspect van de borging belicht. Ten aanzien van de borging gaat het om een advies hoe zaken geregeld zouden kunnen worden. De gemeente legt deze borging in nader overleg met de vertegenwoordigers van De Oosterduinen vast. Om tot deze set van maatregelen en borging te komen is met de diverse betrokken partijen afgestemd over de invulling hiervan. De voorwaarden zoals gesteld vanuit de provincie in transformatieprocessen waarbij gewerkt wordt naar een andere bestemming voor huidige recreatieparken zijn per gebied verschillend in te vullen. Daarom is gekeken naar de verschillende mogelijkheden waarbinnen een ontwikkeling plaats zou kunnen vinden. Met betrekking tot compensatie van het verlies aan natuurwaarde, is in hoofdstuk 6 vastgesteld dat het bij een gebruiksvlak van 250m2 ten minste zou gaan om een oppervlakte van 429x250m2= 107.250m2. aan oppervlakte compensatieterrein. De provincie heeft aangegeven open te staan voor een compensatie van dit oppervlak binnen het terrein de Oosterduinen door middel van de herbestemming van het gebied van ‘recreatie’ naar de bestemming ‘bos’.
Echter kan dit enkel wanneer er een duidelijke invulling wordt gegeven aan de plannen voor het herstel en de versterking van het gebied dat niet aangeduid wordt als ‘gebruiksvlak’. Ook binnen het gebruiksvlak zal rekening moeten worden gehouden met een aparte status van het wonen in een bosgebied. Het moet heel duidelijk zijn dat dit geen reguliere woonwijk wordt; een set met regels die moeten worden nageleefd en maatregelen die doorgevoerd dienen te worden in het gebruiksvlak zal hiertoe moeten worden opgesteld én geborgd worden in het nieuw op te stellen bestemmingsplan. In het geval van een dergelijke omzetting van de bestemming kan compensatie van het verlies aan bosoppervlak door bewoning die plaatsvindt binnen het duidelijk afgebakende gebruiksvlak, dan uitgevoerd worden op de eigen kavels. Momenteel staat de natuurwaarde van het bos flink onder druk. De kwaliteitsimpuls zoals deze vanuit de provincie wordt vereist, kan gerealiseerd worden door (in sommige gevallen flink) in te zetten op herstel en verbetering van deze natuurwaarde op de eigen kavels.
De menselijke invloed zal ook hier nog wel merkbaar zijn (bijvoorbeeld in de vorm van een smal onverhard voetpaadje), maar het in cultuur brengen door delen te verharden of materialen op te slaan of op andere manieren onnatuurlijke elementen toe te voegen, is bij deze wijziging in het geheel niet toegestaan buiten het gebruiksvlak. Dit zal resulteren in een kwaliteitsimpuls die voor de ene woningeigenaar ingrijpender is dan voor de ander: daar waar het bos momenteel geheel is verdwenen en opstallen of bouwwerken zijn geplaatst buiten het gebruiksvlak, zal herplant en/of sloop plaats dienen te vinden. Daar waar beplanting nog aanwezig is zal men zich kunnen (en moeten) richten op versterking van de natuurwaarden. Wie zich aan het geldende bestemmingsplan heeft gehouden, zal hiermee minder te hoeven ‘doen’ dan een ander die dit niet heeft gedaan.
Aan de andere kant zou een dergelijke invulling van de kwaliteitsimpuls uitgevoerd op de eigen kavels kunnen voorkomen dat er naar compensatie buiten het plangebied moet worden gezocht. 7.1 Bos/natuurvlak Tot bos/natuurvlak worden de gronden buiten het woonvlak/gebruiksvlak gerekend, Dit dient als zodanig te worden aangeduid in het nieuwe bestemmingsplan. Bos en natuur is een belangrijke kernwaarde voor het gebied. Maatregelen: Het versterken van het karakter van het bos en de bosranden is een kwestie van beheer en het handhaven van afspraken m.b.t. opstanden en opslag van materialen. Er zijn verschillende mogelijkheden om de natuurlijke omgeving op specifieke locaties te verbeteren. Ten aanzien van het bos gelden enkele onderscheidene aandachtpunten voor de verschillende deelgebieden. Deelgebied specifiek: • Aan de noordzijde van de Donderenseweg bestaat er de kans om het bosrandkarakter te versterken, mede door de aanwezigheid van de weg en de ligging op het zuiden. • Op de Grote Kampweg kan meer lichtinval worden gegenereerd, wat kan leiden tot een betere ontwikkeling van kruiden en kan fungeren als corridor voor kleine fauna. • Tenslotte zijn er faunaknelpunten waar verbetering mogelijk is. Het is van belang om onderzoek te doen naar hoe de faunapasseerbaarheid van de Donderenseweg verbeterd kan worden.
Generieke aanbevelingen/maatregelen voor bos/natuurvlak • Een aanbeveling is om exotische soorten bomen en struiken te verwijderen (zie bijlage 2). • Fijnspar en lariks zijn van ecologische waarde en moeten beperkt behouden blijven, dit door het terugdringen van hun aandeel met behoud van enkele bomen of boomgroepen op de lange termijn. • Op plekken waar naaldbomen voorkomen tegelijkertijd met paddenstoelen is de ecologische waarde dermate hoog dat behoud aanbevolen wordt. • In bosranden is het raadzaam om doorzichten af te schermen met inheemse struiken, zoals Brem (zie bijlage 3). • Versterking van bosranden kan plaatsvinden door aanplant met inheemse besdragende struiken als Vlier, Lijsterbes, Vuilboom en Inlandse vogelkers; • In het bos dienen doorzichten afgeschermd te worden met inheemse wintergroene soorten als Hulst, Taxus en Klimop; • Wanneer er stamhout en takken vrijkomen is het van ecologische waarde om dit te verwerken in takkenrillen; • Het plaggen van kleine stukjes bosgrond kan helpen bij de ontwikkeling van een kruidlaag en kansen bieden voor loopkevers. • Aanbevolen wordt om rechte heggen om te vormen tot strategisch gelegen bosjes met natuurlijke vormen en lijnen.
•
• •
op plekken waar momenteel bos ontbreekt (met uitzondering van paden) kan het planten van inheemse bomen en struiken de natuurwaarde verhogen. Op kavels waar bijna geen begroeiing meer te vinden is, gazon nagelaten, wordt herplant gezien als enige mogelijkheid om het boskarakter weer terug te brengen. Opslag/stallen van materialen, voertuigen e.a. evenals aanwezigheid van bouwwerken in het bosvlak zijn niet toegestaan, daar waar buiten het gebruiksvlak is gebouwd, dient bebouwing te worden verwijderd. Hekwerken in bosvlak beperken en dienen bij toepassing passeerbaar te zijn voor fauna en hebben onopvallende kleuren. Minimaal om de 50 m bevindt zich een doorgang van minimaal 30-40 cm (dassen). Tussen de bosbodem en de onderkant van het hek bevind zich een vrije ruimte van 25 cm. De maximale hoogte van het hek bedraagt 120 cm boven maaiveld (passerbaarheid voor reeen).
Borging: • Het hele gebied krijgt de bestemming bos, erven/gebruiksvlakken daarbinnen worden aangeduid. Daarbuiten richt het bestemmingsplan zich op behoud en versterking van bos; • In het bestemmingsplan worden opslag van materialen en bouwwerken in het bosvak verboden; • Maatregelen worden gefaseerd uitgevoerd door individuele eigenaren en of via een op te richten beheergroep/gezamenlijke werkdagen. Begeleiding kan worden uitgevoerd door landschapsbeheer Drenthe. De insteek hierbij is het vergroten van kennis m.b.t. het op een juiste manier uitvoeren (en beheren) van maatregelen; • Boomkap en verharden moet worden voorkomen; • Boomkap (t.b.v. terugdringen aandeel naaldbomen) onder begeleiding van professionals en in afstemming met gemeente; • Voortgang van bosmaatregelen jaarlijks rapporteren en eens in vijf jaar evalueren. 7.2 Gebruiksvlak Het is van belang dat de negatieve uitstraling van het gebruiksvlak naar het bos wordt beperkt en dat er een samenhang met het bos behouden blijft. De gemeente doet in overleg met de bewoners een voorstel. In dit voorstel wordt gekeken naar bestaande ligging van de woning, bijgebouwen en tuin. De situering wordt in het bestemmingsplan vertaald. Alle buiten de in het bestemmingplan vastgelegde gebruiksvlakken dient bos te zijn. Maatregelen: • De maatregelen richten zich op beperken van negatieve uitstraling richting het bos.
• Beperk/voorkom volledige verharding van het gebruiksvlak. Bij verharding is langdurige opslag van hout, een boot of caravan etc. inbegrepen; • Om samenhang met het bos te behouden is de aanwezigheid van oudere bomen en struiken in een deel van het gebruiksvlak van belang; • Het terugbrengen van het aandeel Laurierkers en Rhododendron in het gebruiksvlak • Fijnspar en Lariks mogen in kleine aantallen worden gespaard; andere inheemse groenblijvers kunnen worden geplant;
• • •
Bodemingrepen zijn vergunning- of meldingsplichtig; Uitstralen van kunstlicht op het bos- en natuurvlak beperken (lichtschakelaars, kiezen voor lage lichtsterkte). Ten behoeve van vleermuizen bij voorkeur amberkleurig licht toepassen. Het gedeeltelijk omvormen van gazons naar natuurlijk (soms kruidenrijk) grasland door wijziging van het maaibeheer.
Borging: • De kap van bomen moet aan een vergunningplicht worden onderworpen. • Vaststellen max 75% verharding op het gebruiksvlak. • Omschrijving van verharding aangeven: ook grind valt bijvoorbeeld onder verharding. • Ingrepen in de bodem zijn vergunning- of meldingsplichtig. • Vergroten van kennis m.b.t. het op een juiste manier uitvoeren van maatregelen. • Voortgang van gebruiksvlakmaatregelen jaarlijks rapporteren en eens in vijf jaar evalueren. • Hekwerken worden bij voorkeur beperkt tot gebruiksvlakken; • De gemeente doet in overleg met de bewoners een voorstel voor de ligging van het gebruiksvlak. In dit voorstel wordt gekeken naar bestaande ligging van de woning, bijgebouwen en tuin. Er dient daarbij gekeken te worden of de gebruiksvlakken niet te veel naar elkaar toegroeien. 7.3 Woonvlak Gebouwen kunnen belangrijk zijn als verblijfplaats voor fauna die is verbonden met het bos. Vanwege wetgeving (vleermuizen) voor bestaande locaties en extra kansen voor nieuwe locaties (meerwaarde voor het gebied) is specifieke aandacht van belang. Bovendien is de afvoer van regenwater van invloed op de hydrologie van het gebied. Maatregelen • Houdt de uitbreidingsruimte voor bebouwing beperkt.
• Mitigerende maatregelen bij sloop in geval van verblijfplaatsen van vleermuizen; • Realiseer nieuwe verblijfplaatsen voor vleermuizen en vogels om nest- en verblijfplaatsen in zijn totaliteit te verhogen; • Overweeg/stimuleer aanleg van groene daken; • Afkoppelen van afvoer van regenwater naar het riool en afleiden naar regenopvang, vijvers en laagten om infiltratie in de bodem te verhogen zou de norm moeten zijn. Borging • Natuurinclusief bouwen is gewenst en er dient nader te worden onderzocht of en hoe dit geborgd kan worden. • Documenteer natuurinclusieve maatregelen in vergunningaanvragen en meldingen. • De gemeente doet in overleg met de bewoners een voorstel voor de ligging van de woonvlakken.
7.4 Alternatieve compensatie Vanwege de transitie van recreatiewoning naar permanent wonen, wordt het NNN aangetast. Hiervoor geldt een wettelijke compensatieplicht (zie hoofdstuk 3). Wanneer de invulling van de compensatie niet op de eigen kavels kan worden uitgevoerd of de invulling hiervan niet het beoogde niveau van kwaliteit kan behalen, kan het nodig zijn anderszins of aanvullend te compenseren. Maatregelen • Aanpassing van de omvang van het geruiksvlak naar 250m2. Compensatie is dan ten minste 250m2 per perceel dat wordt getransformeerd, uitgaande van 429 percelen komt dit uit op minimaal 10,7 ha. • Uitvoering compensatie verlies aan bosgebied conform wetgeving (paragraaf 3.1.1) en streefbeeld (paragraaf 6.3.4) in de directe omgeving wordt aanbevolen; • Aan de zuidzijde van het Karrepad is er wellicht de mogelijkheid om het perceel aan te kopen en te ontwikkelen tot een brede bosrand. • Mogelijk extra maatregelen benodigd om het benodigde compensatie-areaal te kunnen behalen. Borging • Wanneer het lukt om een compensatiegebied aansluitend aan de oosterduinen te verkrijgen, wordt het compensatiegebied in het bestemmingsplan vastgelegd. Dit terrein verkrijgt de bestemming “Bos”. • De compensatie wordt door middel van een kwalitatieve verplichting bij de notaris vastgelegd; • De compensatie dient 3 jaar na vaststelling bestemmingplan te zijn uitgevoerd.
• Bij aanleg of herstel van de natuur dient een monitoringprogramma te worden opgesteld en uitgevoerd.
Literatuur
Bodemdata. (z.d.). https://www.bodemdata.nl/ Brummel, S.. (2017) Cultuurhistorische inventarisatie van het esdorpenlandschap rond Norg. Kenniscentrum Landschap Rijksuniversiteit Groningen Drenthe. (2022, 9 december). Beleidsregels Wet natuurbescherming provincie Drenthe. Lokale wet- en regelgeving. https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR600909 Gemeente Noordenveld. (2011, 21 december). Bestemmingsplan Norgerduinen. ruimtelijkeplannen.nl. Geraadpleegd op 12 februari 2023, van https://www.ruimtelijkeplannen.nl/documents/NL.IMRO.1699.2009BP003vg02/t_NL.IMRO.1699.2009BP003-vg02.pdf Gemeente Noordenveld. (2017). Expeditie Norgerduinen. oosterduinen.nl. Geraadpleegd op 18 september 2022, van http://oosterduinen.nl/wpcontent/uploads/2019/12/REISVERSLAG-EXPEDITIE-NORGERDUINEN.pdf Gemeente Noordenveld. (2020). De Noordenveldse kwaliteitsgids: gebiedseigen doorontwikkelen op basis van ruimtelijke karakteristieken Landschapsgeschiedenis. (z.d.) https://www.landschapsgeschiedenis.nl Ministerie van Algemene Zaken. (2023, 8 februari). Natuurnetwerk Nederland. Natuur en biodiversiteit | Rijksoverheid.nl. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/natuuren-biodiversiteit/natuurnetwerk-nederland Natuurmonumenten. (2019) Landschapsvisie Norger Esdorpenlandschap 2019-2027. Pingoruïnes. (z.d.). https://www.pingoruines.nl/ Provincie Drenthe. (z.d.).
Natuurbeheerplan, ambitiekaart 2023 Nationaalgeoregister.nl. Geraadpleegd op 12 februari 2023, van https://nationaalgeoregister.nl/geonetwork/srv/dut/catalog.search#/map Provincie Drenthe. (z.d.). Vitale Vakantieparken. https://www.provincie.drenthe.nl/onderwerpen/cultuur-sportvrije/vrijetijdseconomie/vrijetijdseconomie/vitale/ Schepers, M., Een archeologisch veldonderzoek door middel van megaboringen in het Natuurvriendenterrein aan de Roeghoornweg te Norg, gemeente Noordenveld (Dr.). Archeological Research & Consultancy, Groningen (2008) VBNE. (2022, 17 augustus). Gedragscode soortenbescherming bosbeheer 2022. vbne.nl. Geraadpleegd op 12 februari 2023, van
https://www.vbne.nl/Uploaded_files/Zelf/gedragscode-bosbeheer2022-web-versiedef.444f30.pdf Vos, P. Natuurtoets De Oosterduinen te Norg. (2022) VVP Drenthe. (2021). Naar een andere bestemming van uw vakantiepark. vitalevakantieparkendrenthe.nl. Geraadpleegd op 18 juli 2022, van https://www.vitalevakantieparkendrenthe.nl/downloads/Vakantiepark_transformatie_f older.pdf VVP Drenthe. (2022). Groene routekaart. vitalevakantieparken.nl. Geraadpleegd op 6 maart 2023, van https://www.vitalevakantieparkendrenthe.nl/downloads/Groene%20routekaart%20tra nsformeren.pdf
Bijlage 1 Vogelwaarnemingen In het plangebied waargenomen broedvogels. Broedcodes volgens de BMPsystematiek van SOVON: 1=volwassen individu in broedbiotoop; 2=baltsend; 3=broedpaartje; 14 voedseltransport.
2 april 2021 Bonte vliegenvanger Boomklever Boomkruiper Fitis Gaai Glanskop Goudhaantje Goudvink Grauwe vliegenvanger Groenling Grote bonte specht Heggenmus Holenduif Houtduif Koolmees Kuifmees Merel Nijlgans Pimpelmees Roodborst Spreeuw Staartmees Tjiftjaf Vink Vuurgoudhaantje Wilde eend Winterkoning Zanglijster Zwarte kraai Zwartkop
2 2 1 2 2 2 2 2
2 2 1 2 2
2
2 2 2
24 mei 2021 2 2 2 3 2
22 juli 2021 1 2 2
1 1 1 1
1 2
2 2 3 2 2 14 2 2 2 3 2 2 1 2
2 2 1 2
1 1 1 2 2
2 1 2
Bijlage 2 Niet inheemse soorten De soorten die vallen onder niet streekeigen (in Drenthe) zijn: • alle naaldbomen behalve grove den en jeneverbes • haagbeuk • alle esdoornsoorten • paardenkastanje • plataan • alle populiersoorten, behalve de ratelpopulier • Amerikaanse eik • Acacia • alle lindesoorten (behalve de winterlinde) • alle iepsoorten (behalve Steel- en Gladde iep) • Amerikaanse vogelkers • tamme kastanje • alle voor Nederland inheemse struiken die niet in het Drents district voorkomen (zie Heukels “Flora van Nederland”). • tuinplanten (bomen, struiken en vaste planten) Het bovenstaande is gebaseerd op het rapport; oorspronkelijke inheemse houtige gewassen in Drenthe (Stichting Bronnen).
Bijlage 3 Mogelijk aan te planten houtige soorten Hieronder is een opsomming gegeven van inheemse bomen en struiken die kunnen worden aangeplant. Wat betreft de kruidachtige planten bestaat er geen standaardlijst voor inheemse soorten. Een aanknopingspunt geeft de Atlas van de Drentse Flora (WFD 1999). Hierin staat bij elke soort aangegeven of de soort oorspronkelijk inheems is in Drenthe. Soort
Mantelvegetaties
Bomen
Hazelaar
Ruwe berk
Eenstijlige meidoorn
Zachte berk
Kardinaalsmuts
Hulst
Wilde appel
Zomereik
Zoete kers
Beuk
Gewone vogelkers
Klimop
Sleedoorn
Wintereik
Wegedoorn
Bomen
Hondsroos
Ruwe berk
Egelantier
Zachte berk
Gelderse roos Boswilg Grauwe wilg Geoorde wilg Vuilboom Gewone vlier Lijsterbes Braam Brem Framboos Wilde kamperfoelie