2b. Ruimtelijke onderbouwing zonnepark Zuidvelde - TPSolar.pdf
Tekst van het document
Meerwaarde voor de maatschappij Meerwaarde voor het landschap Meerwaarde voor planten, dieren en hun leefomgeving Meervoudig ruimtegebruik: combineren van functies op dezelfde locatie Financiële haalbaarheid van het project, inclusief het laten opstellen van een planschaderisicoanalyse
Deze onderwerpen zijn gebaseerd op de vier ruimtelijke principes van de RES-regio Drenthe waar de gemeente zoveel mogelijk bij wil aansluiten. Voor de ontwikkeling van het zonnepark Zuidveld is nauwkeurig gekeken naar deze beleidskaders van de gemeente, en ze hebben gediend als input om te komen tot het landschappelijk ontwerp. Zie Bijlage 1, hoofdstuk 5, voor een uitgebreidere toelichting op hoe het gemeentelijk beleid is verwerkt in het landschapsontwerp.
2.3.3 D E N OORDENVELDSE KWALITEITSGIDS In de Noordenveldse Kwaliteitsgids zijn het landschap en de dorpen in de gemeente Noordenveld en hun karakteristieken op hoofdlijnen beschreven. De kwaliteitsgids is in eerste instantie opgesteld als een document dat de gemeente betrekt bij de afweging van ruimtelijke ontwik kelingen en initiatieven. Ten aanzien van concrete initiatieven biedt de kwaliteitsgids inspiratie en houvast bij het ontwikkelen en beoordelen van ruimte gerelateerde initiatieven, zoals bijvoorbeeld de ontwikkeling van een zonnepark.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
23
De in Noordenveld aanwezige diversiteit aan karakteristieken vinden hun oorsprong in het ontstaan van het landschap. Dit heeft geresulteerd dat de gemeente, het landschap in drie (van noord naar zuid) te onderscheiden deelgebieden heeft verdeel. Elk deelgebied heeft een unieke ontginningsgeschiedenis. Het plangebied van het zonnepark Zuidvelde bevindt zich in het centrale deel van de gemeente, in het esdorpenlandschap. Als gevolg van insnijdingen van beken in het dekzand- en keileemplateau is een glooiend landschap ontstaan. De eerste bewoning vond plaats op de overgang van de hogere naar de lagere gronden en voert terug tot aan het stenen tijdperk. Hunebedden, grafheuvels en celtic fields vormen de meest tastbare relicten uit de vroegste bewoningsgeschiedenis. In de Middeleeuwen ontwikkelde zich een samenhangend landgebruikssysteem waarbij akkerbouw werd bedreven op essen op de overgangen tussen de lagergelegen beekdalen die in gebruik waren als weiland of hooiland (de maden) en de hogere oorspronkelijk beboste gronden en latere heidevelden. In de Noordenveldse Kwaliteitsgids staan verschillende gidsprincipes opgenomen: • • • • • • •
Initiatieven moeten passen bij de schaal van het landschap en een landschappelijke én stedenbouwkundige meerwaarde opleveren; Houd het onderscheid en de overgangen tussen de oude veldontginningen, jonge veldontginningen en beekdalen zichtbaar; Behoud het open karakter van de essen en versterk waar mogelijk beplanting langs randen; Laat beplanting langs wegen reageren op het karakter van het landschap; Het karakter van het jonge ontginningslandschap leent zich voor transformatie en biedt, kansen voor nieuw landschap waarin meerdere doelen worden gerealiseerd (koppelkansen); Behoud landschappelijk waardevolle elementen zoals pingoruïnes en heiderelicten; Verhard zandpaden in principe niet.
Ook de Noordenveldse Kwaliteitsgids is gebruikt voor de uitwerking van het landschappelijk ontwerp van het zonnepark. Zie hiervoor ook Bijlage 1 bij de ruimtelijke onderbouwing. De principes zijn als volgt meegenomen in het ontwerp: 1. “Past in schaal landschap.” Bij de inpassing van het zuidelijk zonnepark is rekening gehouden met de kavelgrootte. De kavelgroottes in dit deel van het heide-ontginningslandschap zijn groot; sommigen hebben een oppervlakte van 10-15 ha. Het zuidelijk zonnepark valt in zijn geheel binnen de perceelsgrenzen van vijf grote percelen. Door de grote schaal van het landschap met zijn grote agrarische kavels, past dit zonnepark binnen de schaal van het landschap. Bij de oriëntatie van de panelen is de dominante kavelrichting gebruikt. De dominante kavelrichting loopt van noordwest naar zuidoost. De panelen volgen de dominante kavelrichting en zijn daardoor op het zuidoosten georiënteerd. Door deze oriëntatie van de panelen passen de rijen panelen beter in het stramien van het landschap. Hierdoor krijgt het zonnepark een heldere orthogonale structuur dat past binnen het rechtlijnige grootschalige heide-ontginningslandschap. 2. “Verhoging biodiversiteit.” De huidige percelen voor het zonnepark bestaat grotendeels uit akkers met een lage biodiversiteit. In de plannen voor het zonnepark wordt fors geïnvesteerd
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
24
in landschapsverbetering en natuurontwikkeling (verhoging biodiversiteit) door de aanleg van vele honderden vierkante meters aan bosstroken, houtsingels (minimaal 8m breed), struwelen (minimaal 5m breed), keverbanken (minimaal 6m breed) en bloem- en graanrijke akkerranden (minimaal 25m breed). Het beplantingsassortiment bestaat uit inheemse soorten. Het potentiële verlies van leefgebied voor de akkervogels zoals de patrijs wordt gecompenseerd door de brede randen te voorzien van compenserende maatregelen zoals keverbanken, struwelen en bloemrijke akkerranden. Het exacte assortiment met name voor bloemrijke akkerranden wordt in afstemming met lokale natuurorganisaties bepaald. 3. “Inpassing voorkomt zichtbaarheid.” Het zuidelijk park is op enige afstand van de openbare wegen gesitueerd en door de inpassingsmaatregelen van de randen valt het park vanaf de openbare weg niet of nauwelijks op. Een concrete maatregel om het park aan het zicht te onttrekken, is door aan de westzijde lage struwelen aan te leggen. Hierdoor zijn de panelen vanaf de Asserstraat en vanaf de woningen gelegen aan de Asserstraat niet te zien. Ook de beleving van de openheid die door de bouw van het zonnepark ogenschijnlijk wordt aangetast wordt geminimaliseerd door de toepassing van lage struwelen die alleen het zonnepark afschermen.
Het zonnepark is bovendien op enkele honderden meters van de openbare wegen gesitueerd waardoor het zonnepark aan de horizon niet of zeer beperkt is waar te nemen. Professioneel beheer draagt bij aan snelle optimale groei van de landschapselementen. Hierdoor valt het zonnepark bijna direct na aanplant van de landschapselementen nauwelijks meer op en zijn de panelen niet meer zichtbaar en beleefbaar. Naast nieuwe landschapselementen worden ook alle bestaande landschapselementen in de plannen gehandhaafd en geïntegreerd.
2.3.4 V IGEREND BESTEMMINGSPLAN Het plangebied valt in het bestemmingsplan Buitengebied Noordenveld, vastgesteld op 17 april 2013 (zie Figuur 3). Voor het gebied gelden de volgende twee planregels: • •
Enkelbestemming ‘Agrarisch’ Dubbelbestemming ‘Waarde – Archeologie 2’
Daarnaast valt het plangebied in het bestemmingsplan ‘Parkeren Noordenveld’, vastgesteld op 20 juni 2018. Dit plan heeft geen invloed op de beoogde planlocatie.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
25
F IG U U R 3: LIGG IN G P LA NGEB IED ( OR AN JE ) O P D E KA A RT V A N H ET B ESTEMM IN GS PLA N B R O N: R U IM TEL IJ KE P LA NNEN .
In tabel 3 is aangegeven wat de bestemming is horende bij de kleuren en symbolen op de kaart in Figuur 3. Tevens wordt geconcludeerd of er sprake is van strijdigheid met de bestemmingen. Symbool op plankaart
Bestemming
Bestemd voor o.a.
Str ijdigheid?
Lic htgroen/bruin
Enkelbestemming Agrarisch
Agrarisch bedrijf, cultuurgrond, met daarin ondergeschikt recreatief medegebruik en behoud van landschappelijke, cultuurhistorische en natuurlijke waarden.
Ja, het zonnepark staat niet ten dienste van de agrarische bestemming. Tevens geldt er een hoogtebeperking van 3 meter voor bouwwerken en 1,5 meter voor terreinafscheidingen.
P lusmarkering
Dubbelbestemming waarde – Archeologie 2
Behoud en bescherming van de aanwezige archeologische waarden.
Nee, mits de archeologische waarden niet worden aangetast.
T A B EL 3: B ES TEMM IN GSP LA N TO ETS
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
26
2.3.5 C ONCLUSIE GEMEENTELIJK BELEID De ontwikkeling van het zonnepark Zuidveld past binnen de bovengenoemde beleidsstukken van de gemeente Noordenveld. Voor het plot is er wel sprake van strijdigheid met het vigerende bestemmingsplan, vanwege het feit dat een te bouwen zonnepark niet “ten dienste” staat aan de enkelbestemming “Agrarisch” en dat de bouwregels geen terreinafscheidingen van meer dan 1,5 meter toelaten. In het buitengebied van Noordenveld liggen mogelijkheden voor de opwekking van duurzame energie. Met alleen kleinschalige opwekking kan Noordenveld niet energieneutraal worden, ook meer grootschalige opwekking van duurzame energie is nodig. Echter moet er bewust worden omgegaan met de beschikbare ruimte in het buitengebied en de aanwezige landschappelijke waarden. Het creëren van draagvlak voor zonneparken in de omgeving en het aanbieden van participatiemogelijkheden is vereist. Het initiatief van TPSolar draagt bij aan de energieambities van de gemeente, zal aandacht besteden aan de ruimtelijke, economische en planologische randvoorwaarden en aandachtspunten. De omwonenden zijn geïnformeerd over dit initiatief, er bestaat een samenwerking met de lokale energiecoöperatie m.b.t. het 50% lokaal eigendom.
Er zijn bij de omwonenden mogelijkheden aangeboden om te participeren en te profiteren van de komst van het zonnepark, zie voor alle participatiemogelijkheden Bijlage 9 Participatieplan.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
27
3 P LANBESCHRIJVING 3.1 Beschrijving huidige situatie 3.1.1 L IGGING PLANLOCATIE IN DE OMGEVING Het plangebied bestaat uit drie agrarische percelen liggend tussen de Asserstraat en de Veldweg/Binnenweg, zoals te zien in Figuur 4 en Figuur 5. Over het algemeen geldt dat het gehele plangebied, al met mindere mate vanaf de westzijde, zichtbaar is vanaf de openbare weg. De bebouwingsenclaves liggen in een lintvorm in het landschap. Het betreft met name agrarisch gerelateerde bebouwing. De zichtbaarheid op het zonnepark wordt enigszins beperkt door de plaatsing van de boerenbedrijven met haar opstallen in het landschap.
F IG U U R 4: B OS PERC EEL N ATU URM ON UMEN TEN B IJ PL AN LO CA TIE
F IG UUR 5: A GR AR IS CH E A KKERS P LA NLO CA TIE
3.1.2 H UIDIG GEBRUIK VAN DE GRONDEN De planlocatie ligt in een open agrarisch gebied en betreft agrarische percelen bestaande uit landbouwakkers met kruidenranden. Op de akkerbouw percelen worden onder andere aardappelen, suikerbieten, maïs en granen geteeld. Ten noordwesten omsluit een deel van de planlocatie een bosperceel, welke wordt beheerd door Natuurmonumenten. Aan de noordoostzijde staat langs de planlocatie een houtwal met aangrenzend een bosperceel dat is omheind met schapengaas. Langs de akkers lopen waterafvoersloten.
3.1.3 H UIDIG LANDSCHAP De planlocatie ligt in een jong veldontginningslandschap, behorende bij een esdorpenlandschap. De verkaveling is rechtlijnig en rationeel. Op lokaal niveau zijn in de jaren 60 door ruilverkaveling de heidegronden ontgonnen en in gebruik genomen door de landbouw, resulterend in een relatief open landschap waarbinnen relicten van het heidelandschap/bossen te vinden zijn. De belangrijkste ruimtelijke kenmerken: •
• •
Het plangebied maakt onderdeel uit van een jonge veldontginningslandschap. Een regelmatig rationeel rechtlijnig verkavelingspatroon. Een agrarisch productielandschap.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
28
3.1.4 L OCATIEKEUZE De planlocatie is zorgvuldig uitgekozen aan de hand van een aantal factoren. Allereerst ligt de locatie niet in een beschermd gebied, zoals Natura 2000-gebieden of Natuur Netwerk Nederland. Ook ligt het plangebied in een gebied waar de gemeente een zonnepark niet op voorhand uitsluit. Op basis van De Noordenveldse Kwaliteitsgids en het Beleidskader 'Energieprojecten in het landschap' heeft de gemeente de verschillende initiatieven beoordeeld op verschillende criteria. Hierbij gaat het om de kansen voor meervoudig ruimtegebruik, de huidige natuurwaarden, de huidige landschappelijke waarden, de versterking van landschappelijke waarden, het versterken van natuurwaarden, de trede zonneladder, passend binnen investeringsplannen netbeheerders en de afstand tot aansluitmogelijkheden. TPSolar kijkt altijd naar een onderstation van de netbeheerder en de bestaande netinfrastructuur in de omgeving. De reden hiervoor is dat het financieel essentieel is dat het zonnepark binnen een relatief korte afstand wordt aangesloten op het elektriciteitsnet. Het beoogde zonnepark wordt aangesloten op het onderstation Zeijerveen van netbeheerder Enexis, dat zich op vier kilometer afstand van de planlocatie bevindt.
3.2 Beoogde situatie 3.2.1 L ANDSCHAPPELIJKE INRICHTING Voor een zorgvuldige inpassing is een inrichtingsplan opgesteld. Deze is als Bijlage 1 bijgevoegd. Een weergave van het inrichtingsplan is te zien in Figuur 6. De voorwaarden die zowel door de provincie Drenthe als de gemeente Noordenveld aan de landschappelijke inpassing van zonneparken worden gesteld, vormen de basis voor het inrichtingsplan. Daarnaast hebben de omwonenden een belangrijke rol gespeeld bij de inrichting.
F IG U U R 6: U ITSN EDE LA N DSC HAP PELIJK O N TWERP Z O NNEPA R K Z UIDV ELDE M ET B IJ BEHO REN DE DO OR SN EDES TE V IN DEN IN FIGUU R 7 T / M 10, V O O R V O L LEDIGE W EER GA VE ZIE B IJL AG E 1. B RO N : AR CA DIS.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
29
Een zonnepark steunt een belangrijk maatschappelijk belang: het grootschalig opwekken van duurzame energie. Dat een zonnepark moet worden ingericht op een manier die past bij het landschap, is een minimale vereiste. De groene aankleding, het versterken van lijnen in het landschap en versterking van bestaande houtwallen is dus géén extra prestatie, maar de zogenaamde basisinspanning. Het zonnepark neemt veel ruimte in en omdat het een behoorlijke verandering kan zijn voor de omgeving, is er meer tegenprestatie nodig dan alleen deze basisinspanning. In dit plan worden in meerdere hoofdstukken en paragrafen maatregelen genoemd waarmee deze extra prestatie wordt ingevuld. Het gehele plangebied is in het gemeentelijk bestemmingsplan aangewezen als agrarisch gebied. Landschappelijke, cultuurhistorische en natuurlijke waarden moeten behouden blijven. De gemeente ziet dan ook graag natuurbeheer en natuurversterking. Maatschappelijke dubbelgebruik is daarnaast ook een belangrijke wens. De provincie ziet graag dat er een samenhangend ontwerp ontstaat, waarbij er een meerwaarde wordt gecreëerd voor het gebied en er aandacht is voor de inrichting van de randen. Behoud van biodiversiteit en bodemkwaliteit is belangrijk, evenals de tijdelijkheid van het initiatief. Belangrijk is dat het in te richten gebied eenvoudig in de oorspronkelijke staat terug te brengen is.
3.2.2 U ITGANGSPUNTEN Het uitgangspunt voor de inpassing van het zonnepark is het respecteren van de bestaande structuren, en waar mogelijk het versterken ervan. Om het open en weidse karakter v an het gebied zo veel als mogelijk te respecteren, heeft deze als basis gediend voor de invulling van de panelen. De kavels worden op een dusdanige wijze ingericht dat de panelen de bestaande structuur niet te niet doen. De grenzen van de zonneakker volgen de bestaande structuren. De bestaande kavelsloten (watergangen) blijven behouden en bereikbaar voor het waterschap ten behoeve van onderhoud. Het perceel wordt aan de westelijke kant versterkt door een brede akkerrand voor de akkervogels in het gebied en aan de oostelijke kant wordt een corridor gecreëerd voor wild. Door intensief samen te werken met de andere initiatiefnemers wordt er nog een groter gebied gecreëerd. Gezien dit park aansluit op het initiatief van Ankehaar Solar en ECN is daar nadrukkelijk de samenwerking gezocht om op de grenzen van de percelen beter aan te sluiten op elkaar. Hierdoor hebben we het park nog beter kunnen inpassen en hebben we gezamenlijk meer ruimte gecreëerd voor natuur. De transformatorhuisjes worden uitgevoerd in warm- en donkergrijze tinten, zoals RAL 7032 (kiezel grijs) of vergelijkbaar, zodat ze zo min mogelijk opvallen in het landschap.
Er is ook nader onderzocht welke aanvullende maatregelen genomen kunnen worden om de ecologische kwaliteit van het plangebied verder te verhogen, zodat het zonnepark ook een meerwaarde kan leveren op ecologisch gebied. De inrichtingselementen staan in de volgende paragraaf omschreven, maar staan ook nader omschreven in paragraaf 3.3 Biodiversiteit.
3.2.3 I NRICHTINGSELEMENTEN Landschapsarchitectenbureau Arcadis heeft een ontwerp gemaakt voor de landschappelijke inpassing. Hieruit volgen een aantal inrichtingselementen en aspecten om het landschap te ontwikkelen: • •
De bestaande karakteristieken/kwaliteiten van de jonge veldontginningslanschap worden behouden en waar mogelijk versterkt. De panelen volgen de bestaande landschapsvormen en overheersende kavelrichting.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
30
• • • •
•
• •
• •
Het uitgangspunt voor de inrichting zijn de aanwezige landschappelijke kenmerkende elementen en de ruimtelijke structuren. De bestaande beplantingsstructuur, die van nature in het gebied aanwezig is, wordt gehandhaafd en toegepast bij het plangebied. Er wordt een minimale afstand van het zonnepark tot de randen van het terrein gehouden. Er komt ongeveer 2,5 meter ruimte tussen de panelen, zodat er voldoende licht, lucht en water de bodem kan bereiken. Zodat drogere schaduwminnende gras- en kruidensoorten onder de panelen kunnen groeien. Er liggen kansen voor het versterken van kwaliteiten die bijdragen aan de (bio)diversiteit. Bij de inpassing wordt rekening gehouden met het leefgebied van doelsoorten, zoals: o De patrijs en andere akkervogels d.m.v. struwelen, bloemrijke akkers met graansoorten, keverbanken, lager kruidenrijk grasland en verschillende open stukken/akkers. Waaronder in het midden van het zonnepark tussen TPSolar en Ankehaar Solar, welke is aangewezen als kerngebied voor de akkervogels en ongeveer 4,3 hectare groot is. o De das d.m.v. houtwallen, bosranden, kleinschalige akkers en weilanden, om zo migratieroutes en verbindingen tussen de verschillende bospercelen te creëren. Er wordt op circa 6,8 hectare in het zonnepark boven het kerngebied een zogeheten ‘lokgebied’ voor de akkervogels gecreëerd, waar de afstand tussen de rijen is aangepast naar 5 meter.
Er wordt ingezet op lokale natuurontwikkeling langs de Zandweg bij de Asserstraat. Dit dient ter ondersteuning van de akkervogels. Hiervoor is buiten het zonnepark enerzijds langs de Zandweg bij de Asserstraat een bloemrijke akkerrand ingericht. Het functionerende watersysteem wordt behouden. Met dit project blijft het watersysteem onaangetast, dit wordt nader omschreven in paragraaf 4.5 Water. Ten aanzien van de inrichtingselementen, hekwerken en infrastructuren is het kleurgebruik ingetogen en sober, materiaalgebruik is afgestemd op, maar altijd ondergeschikt aan de omgeving. In nader overleg met de welstand zal het materiaal- en kleurgebruik worden vastgesteld.
3.2.4 D OORSNEDES In Figuur 7 t/m Figuur 10 worden de doorsnedes van het beoogde zonnepark gevisualiseerd op basis van de locaties aangegeven in Figuur 6 (voor de volledige weergave zie Bijlage 1). Hierin is de inrichting van het park met betrekking tot verschillende soorten vegetatie goed zichtbaar. Deze verschillende vegetaties zullen worden aangeplant om een leefgebied te creëren waar zowel inheemse bijen , insecten, en ook patrijzen en andere akkervogels goed kunnen gedijen. Ook wordt er rekening gehouden met de das.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
31
F IG U U R 7: D OO RS NEDE A -A’ B EO OG D Z O NNEPA R K Z UIDV ELDE , V A N AF R A ND N OO RDW ES TZIJDE , V OO R L OC A TIE ZIE F IGU UR 6. B R ON: A R C A D IS .
F IG U U R 8: D OO RS NEDE B- B’ B EOO GD Z O NN EPAR K Z U ID VELDE , V A NA F R A ND N O OR DZIJDE , V OO R L O CA TIE ZIE F IG UUR 6. B R ON : A RC ADIS .
F IG U U R 9: D OO RS NEDE C- C' B EO OG D Z O NNEPA RK Z UIDV ELDE , V A N AF R AN D O OS TZIJ DE , V O OR LO CA TIE ZIE F IGUU R 6. B R O N: A R CA DIS .
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
32
F IG U U R 10: D O OR SN EDE D-D' BEO OG D Z O NN EPAR K Z U IDV ELDE , V AN AF R A ND W ES TZIJ DE , V O OR L O CA TIE ZIE F IG UUR 6. B R ON : A RC ADIS .
3.3 Biodiversiteit TPSolar hecht veel waarde aan biodiversiteit en ontwerpt zijn zonneparken daarom op een manier die de biodiversiteit stimuleert. Wij kiezen voor een zuidgeoriënteerde panelen opstelling, met een ruime afstand tussen de rijen. Dit verhoogt de bewatering en belichting van de grondoppervlakte onder de panelen, wat ten goede komt aan de groei van de beplanting onder de panelen. Daarnaast is TPSolar partner van Nederland Zoemt, een actieplatform die zich inzet voor de inheemse wilde bijen in Nederland. De ontwerpkeuzes, ter stimulans van de inheemse wilde bijenpopulatie staan in paragraaf 3.3.3. Het belangrijkste onderwerp voor de ontwikkeling van biodiversiteit in zonnepark is het beheer. Als een zonnepark wordt aangelegd op voormalige landbouwgrond, is vaak de voedselrijkdom van deze grond beperkend voor een hoge biodiversiteit. 4 Een belangrijke oplossing hiervoor is om met het beheer te zorgen voor een langzame verschraling van de bodem. Dit resulteert in een grotere fauna soorten rijkdom. Wat ook weer specifieke soorten insecten zal aantrekken. De beheermethode van Zonnepark Zuidvelde is in overleg met het Kenniscentrum voor Akkervogels vormgegeven. Het beheer- en onderhoudsplan is terug te vinden in de bijlage bij het landschapsplan van deze ruimtelijke onderbouwing.
Een uitgebreid overzicht van de verschillende natuurversterkende maatregelen, staan ook omschreven in het landschappelijke inpassingsplan (Bijlage 1).
3.3.1 P ATRIJS EN ANDERE AKKERVOGELS Halverwege de jaren zeventig van de vorige eeuw kwam de patrijs in Nederland nog vrijwel landsdekkend als broedvogel voor in akkers, graslanden en duinen. Sindsdien is het aantal patrijzen met meer dan 95% afgenomen en is de soort verdwenen uit delen van het midden en het noorden van Nederland. Daarmee is de patrijs, maar ook andere akkervogels, één van de grootste slachtoffers van
4 Schotman, A, F.F. van der Zee, G. Hazeu, J. Bloem, J. Sluijsmans & M. Vittek, 2021. Verkenning van bodem en
vegetatie in 25 zonneparken in Nederland; Eerste overzicht van de ligging van zonneparken in Nederland en stand van de kennis over het effect van zonneparken op de bodemkwaliteit. Wageningen, Wageningen Environmental Research, Rapport 3061. 112 blz.; 26 fig.; 7 tab.; 8 ref.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
33
de intensieve landbouw. Om deze reden staat de patrijs ook op de Rode Lijst van bedreigde vogels in Nederland. Patrijzen leven in open en halfopen landbouwgebieden, bij voorkeur in akkers. Ze zijn bij uitstek afhankelijk van rand- en overgangssituaties, zoals perceelsgrenzen en allerlei andere lijnvormige landschapselementen.5 Uit Duits onderzoek is gebleken dat akkervogels zoals de patrijs op zonneparken voorkomen en goed gedijen. 6 Door de planlocatie in te richten met verschillende ecologische zones, kan de (terug)komst van patrijzen en andere akkervogels in dat gebied gestimuleerd worden. Er zullen o.a. keverbanken, bloemblokken en patrijzenhagen worden aangelegd. Dit is in overeenstemming met het PARTRIDGE-project, waarin de (terug)komst van de akkervogels in de Europese Noordzee regio wordt bevorderd.7 Er zullen struwelen, bloemrijke akkers met graansoorten worden toegevoegd. Ook zal een braakliggend strook land met keverbanken worden toegevoegd aan het plangebied. Daarnaast is in overleg met het Kenniscentrum voor Akkervogels een kerngebied aangewezen welke vrij blijft van bebouwing. Dit gebiedt ligt in het midden van het zonnepark tussen TPSolar en Ankehaar Solar en zal worden ingericht met kruiden- en bloemrijk grasland en is ongeveer 4,3 hectare groot.
Rondom dit kerngebied heen zal er circa 11,3 hectare dienen als een zogeheten ‘lokgebied’ voor akkervogels, met een aangepaste ruime rijafstand van 5 meter tussen de panelen. In Figuur 11 op de volgende pagina is zowel het open kerngebied als het lokgebied in het landschappelijk ontwerp te zien.
5 https://www.vogelbescherming.nl/docs/8dfc31b6-c0bb-4089-82b3-
f2d6b22aef59.pdf?_ga=2.219163227.352678573.1614780177485768738.1610988709&_gac=1.258439416.1614780177.Cj0KCQiAhP2BBhDdARIsAJEzXlEe2dQLBeKX5w5mDpEV4bk3PS2Zy sa2kJinRcZGCnUljIEV3faWJhYaAho0EALw_wcB. 6 Raab, B. (2015). Erneuerbare Energien und Naturschutz – Solarparks können einen Beitrag zur Stabilisierung der biologischen Vielfalt leisten. ANLiegen Natur, 37(1), 67–76. http://www.anl.bayern.de/publikationen/anliegen/doc/an37106raab_2015_solarfelder.pdf . 7 Vogelbescherming Nederland, & Interreg North Sea Region. (2017). Een leidraad voor herstel van boerenlandnatuur. www.vogelbescherming.nl/PARTRIDGE.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
34
F IG U U R 11: L A NDS CHA PPEL IJ K O NTW ERP M ET O PEN K ERN GEBIED (4,3 H A) EN L OKG EBIED V OO R D E A KKER VO GELS (11,3 H A ). B R ON : A R C A D IS .
Een aantal andere belangrijke elementen die worden toegevoegd in het zonnepark en die kunnen helpen bij het herstel van de patrijzen en andere akkervogels: • • • • • •
Half verharde paden om in te stofbaden. Rand- en overgangssituaties tussen verschillende soorten vegetatie, bij uitstek van toepassing op zonneparken in combinatie het juiste beplantings- en beheerplan. Verscheidenheid aan beplanting. Lijnvormige landschapselementen die terugkomen in het ontwerp. Mogelijkheden om onzichtbaar te blijven voor roofdieren, onder de panelen en in begroeiing. Insectenrijk habitat, dit vergroot de overlevingskans van de kuikens significant.
Doordat het aantal akkervogels in Nederland al jaren terugloopt, kan dit project helpen bij het herstel van enkele soorten. Het feit dat het een gebied is waar weinig tot geen mensen komen, en er beheer zal plaatsvinden op een manier ten gunste van de akkervogels, kan dit het herstel van de desbetreffende soorten bevorderen. Het Kenniscentrum voor Akkervogels zal daarnaast periodiek onderzoek op locatie uitvoeren m.b.t. de monitoring van de populatie akkervogels. Met natuurorganisaties zoals het Kenniscentrum voor Akkervogels is besproken dat faunapassages in het hekwerk niet wenselijk zijn. De grotere soorten fauna, zoals de das en de vos, die ook predatoren van de akkervogels zijn, krijgen anders toegang tot het plangebied.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
35
3.3.2 D AS De das leeft in allerlei soorten biotopen, met een voorkeur voor kleinschalig akker- en weidelandschap met verspreide bosjes, heggen en houtwallen. Ook andere open terreinen, zoals vochtige heiden en rivierdalen zijn geschikte gebieden. Het leefgebied van de das moet voldoen aan voldoende dekking, weinig verstoring, groot voedselaanbod en een bodem waarin ze goed kunnen graven, met een grondwaterstand van tenminste 1,5 meter onder het maaiveld. De das is een beschermde soort, opgenomen in de lijst Nationaal beschermde soorten Wet natuurbescherming. Het bosperceel met ven, dat deels door de planlocatie wordt omsloten, is geschikt om te dienen als verblijfplaats van das. Tijdens het veldbezoek zijn in de oever van de sloot en in de rand van het bosperceel dassenpijpen aangetroffen. TPSolar heeft Dassenwerkgroep Drenthe benadert en om aanvullend advies gevraagd. De werkgroep gaf aan niet meegenomen te willen worden in het ontwerpproces, omdat zij erop vertrouwden dat de andere betrokken natuurorganisaties, zoals Natuurmonumenten, de belangen van de das en dus de werkgroep zouden vertegenwoordigen. De eigenaar van het bosperceel, Natuurmonumenten, heeft schriftelijk aangegeven dat de aangetroffen dassenpijp reeds bij hen bekend is en geeft aan dat het een bijpijp van een das betreft. Deze (familie) das gebruikt de locatie om soms te verblijven.
Wanneer er onrust/gevaar is, dient deze dan ook als vluchtpijp. De daadwerkelijke hoofdburcht zit elders in de omgeving (niet in het bosje, daarvoor is het bosje met ven te nat). TPSolar heeft in overleg met de ecoloog en landschapsarchitecten het huidige plan opgesteld waarin verschillende maatregelen zijn getroffen om de leefomgeving van de das niet te beïnvloeden. De das is een opportunistische soort waarbij het vooral belangrijk is dat er voldoende rust, voedsel en foerageermogelijkheden moeten zijn. Allereerst geldt dat de pijpen niet worden aangetast. Hierdoor is een direct effect van vernietiging uitgesloten. Indirecte effecten kunnen ontstaan door een aantasting van het foerageergebied. Om ook deze effecten uit te sluiten, wordt in de volgende maatregelen voorzien: •
•
•
Momenteel wordt de planlocatie gebruikt voor akkerbouw (aardappelen, graan, bieten) hetgeen voor de das geen ideaal foerageergebied oplevert. Belangrijk element dat daarom in dit zonnepark wordt toegevoegd is een brede bossingel met boomvormers aan de noordzijde van ongeveer 25 meter breed. De bossingel zal worden omringd met een kruidenrijke grasstrook. Op deze manier ontstaat er een (nieuwe) verbinding tussen de verschillende bosgebieden, welke de das kan gebruiken om te foerageren door het gebied. Anderzijds zal er aan de gehele oostelijke rand naast de bestaande houtwal een kruidenrijke grasstrook (van ongeveer 10 meter breed) en een struweelhaag (van ongeveer 6 meter breed) worden toegevoegd. Deze corridor geeft de das naast voedselmogelijkheden ook de mogelijkheid om zich van het noorden naar het zuiden te verplaatsen. Groene infrastructuur zorgt er niet alleen voor dat bestaande natuurgebieden beter met elkaar worden verbonden, maar ook dat daardoor de algehele ecologische kwaliteit van de landelijke gebieden wordt verbeterd. De afstand tot de aangetroffen pijpen tot aan het hekwerk is ongeveer 15 meter breed.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
36
F IG U U R 12: B R EDE V ERB IN DIN G ( NOO RDZIJDE ) EN C OR RIDOR ( O OS TZIJ DE ) V OO R D E DA S ( RO O D ). B R ON : A RC ADIS .
F IG U U R 13: D O OR SN EDE C ORR ID OR IN D E V OR M V A N EEN KR UIDENR IJ KE GR A SS TRO OK ( OO STZIJDE P LA NLO CA TIE ). B R ON: A RC ADIS .
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
37
3.3.3 W ILDE BIJEN Wilde bijen zijn essentieel voor de bestuiving van bloem houdende planten. Hiermee dragen zij bij aan de gehele ecologische gezondheid van een gebied. Daarom maakt TPSolar zich graag hard voor het helpen van de inheemse wilde bij. Het gaat namelijk slecht met de inheemse wilde bijenpopulaties in Nederland. De helft van alle 358 in Nederland voorkomende inheemse bijen wordt momenteel bedreigd.8 Vanuit deze gedachte is TPSolar ook een partnership aangegaan met Nederland Zoemt (het overkoepelende actieplatform voor wilde bijen). Tussen de zonnepanelen en om de zonneweide heen is veel vrije ruimte die niet gebruikt wordt voor zonnepanelen. Het is de bedoeling deze ruimte zo in te richten, dat door middel van (bloem)beplanting, bijenheuvels en -hotels wordt bijgedragen aan de leefomgeving van de inheemse wilde bij. Bij de bouw van ons eerste zonnepark in Uden hebben we ons door experts van de Wageningen University & Research (WUR) laten adviseren. Zij hebben ons geadviseerd hoe wij zoveel mogelijk kunnen bijdragen aan ‘inheemse bestuivers’ en aan de biodiversiteit in het algemeen. Sinds dit advies is het creëren van een habitat voor inheemse wilde bijen een standaard onderdeel in al onze parken.
F IG U U R 14: B IJEN HOTEL S, GEPR ODU CEERD DO OR W OO DMILL . B RO N: TPS OL AR .
TPSolar heeft zijn eigen bijenhotels laten ontwerpen en produceren in samenwerking met Woodmill, zie Figuur 14. Bij Woodmill werken mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Woodmill maakt gebruik van hoogwaardige materialen voor de bijenhotels. Ook over de inhoud van de vulling heeft TPSolar zich laten adviseren door Stichting Nederland Zoemt.
F IG U U R 15: B IJEN O P ZO NNEPA R K H OO GV ELD -Z U ID U DEN EN O P Z ON NEPA RK A RM HOEDE IN L OC HEM . B RO N: TPS OL AR .
8 https://www.nederlandzoemt.nl/waarom-nederland-zoemt/.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
38
3.4 Technische inrichting Naar verwachting wordt het totale vermogen van het te ontwikkelen zonnepark circa 46 MW. Dit staat ongeveer gelijk aan het jaarverbruik van 13.000 huishoudens in Nederland. Het technisch ontwerp van het zonnepark is toegevoegd als Bijlage 2 van deze onderbouwing. In deze fase van het project zijn de exacte afmetingen en dergelijke van de technische componenten nog niet definitief vastgesteld, maar hieronder volgt een overzicht van de uitgangspunten waaraan het technisch ontwerp zal voldoen: 1. Binnen het zonnepark wordt een eenduidige opstellingsrichting gehanteerd; 2. De transformatoren worden uitgevoerd in een gedekte kleurstelling. Hiermee worden vergrijsde, onopvallende kleuren bedoeld; 3. Binnen het zonnepark wordt gebruik gemaakt van een vergelijkbaar type zonnepaneel waarvan zowel het paneel als de omlijsting van het paneel is uitgevoerd in een donkere kleurstelling (bijvoorbeeld zwart of donkergrijs); 4. De maximale hoogte van de zonnepanelen op bijbehorende constructies wordt 2 70 centimeter boven maaiveld; 5. De afstand vanaf maaiveld tot onderkant van de tafel wordt ongeveer 80 centimeter vanwege ecologische waarden en mogelijke begrazing door schapen. In het broedseizoen wordt er geen begrazing door schapen toegepast, en jaarrond niet in het afgesloten stuk voor akkervogels. Dit is afgestemd met het kenniscentrum akkervogels; 6.
Op de tafel wordt minimaal 1 centimeter ruimte gehanteerd tussen de rijen zonnepanelen i.v.m. bevordering afwatering; 7. De afstand tussen de tafels wordt minimaal 250 centimeter; 8. Er worden circa 6 transformatorstations gebouwd. Deze komen in het park zelf en niet aan de randen. De stations hebben een omvang van maximaal 25 m 2 en een hoogte van circa 250 centimeter; 9. Er wordt één klantstation vanuit de netbeheerder gebouwd ten behoeve van de aansluiting op het net. Dit station heeft een oppervlakte van maximaal 40 m2 ; 10. De onderhoudswegen in het park bestaan uit halfverharding, zoals bijvoorbeeld grasbetontegels of gecertificeerd bouwpuin met een lemen toplaag; 11. Er wordt een hekwerk rondom het park gebouwd van maximaal 250 centimeter hoog in een gedekte kleurstelling. De transformatiehuisjes worden tussen de rijen zonnepanelen gerealiseerd, zodat ze nog minder gaan opvallen. De huisjes worden uitgevoerd in warm- en donkergrijze tinten, zoals RAL 7032 (kiezel grijs) of vergelijkbaar, zodat ze ook minder gaan opvallen. De onderhoudspaden die op het park komen, gaan uit halfverhard leemhoudend materiaal bestaan. Hierdoor is de impact op de grond minimaal en zijn ze na 25 jaar exploitatie makkelijk te verwijderen. De afrastering rondom het park bestaat uit een regulier gaashekwerk met palen. De hekken worden niet passeerbaar gemaakt voor zoogdieren.
Reeën en zoogdieren zoals dassen en vossen zijn binnen het park niet welkom, zodat de open zones binnen het zonneveld ongestoorde oases vormen voor diverse soorten akkervogels.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
39
De beoogde inrichting biedt ruimte aan ongeveer 66.300 panelen, waarmee circa 46 MW-vermogen kan worden opgewekt. Ter indicatie, dit staat ongeveer gelijk aan het jaarverbruik van 13.000 huishoudens in Nederland. Het zonnepark zal inclusief de buiten de afrastering geplaatste natuurlijke inpassing 38 hectare beslaan. De panelenoppervlakte zal ongeveer 27 hectare beslaan en de groenoppervlakte zal ongeveer 11 hectare beslaan. Het technische ontwerp is toegevoegd als Bijlage 2: Technisch Ontwerp, een uitsnede uit deze technische tekening is te zien in Figuur 16.
F IG U U R 16: U ITS NEDE TEC HN IS CH O N TWER P Z O NN EPAR K Z U IDV ELDE V O OR DE V O LL EDIG E W EERGA V E ZIE B IJ LA GE 2. B R O N: TPS OLA R.
Voor dit zonnepark is gekozen voor een zuid-opstelling. De panelen komen op 0,8 meter van de grond en hebben een hoogte van 2,7 meter, zie Figuur 17. De panelen worden in rijen gemonteerd op een frame, dat op gegalvaniseerd stalen H-profielen staat. Deze profielen worden ongeveer 1,5 meter diep de grond in getrild/geduwd. Tussen de rijen panelen is minimaal 2,5 meter ruimte. De panelen worden geplaatst op de bestaande maaiveldhoogte . De bovenkant van de panelen zullen dus circa 2,7 meter boven de bestaande maaiveldhoogte uitkomen. Dit betekent dus dat de bestaande maaiveldhoogte niet wordt veranderd.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
40
F IG U U R 17: D O OR SN EDE V AN DE O PS TELL IN GEN . B RO N: TPS OL AR .
F IG U U R 18: V OO RA AN ZICH T O PSTEL LING V A N D E P AN ELEN . B RO N: TPS OL AR .
De stroom van de panelen wordt met omvormers omgezet van gelijkspanning naar wisselspanning. Deze omvormers worden gegroepeerd bij de 6 transformatorgebouwen in het park. De 6 transformatorgebouwen komen in het midden van het plangebied. De transformatorgebouwen worden geplaatst op een betonfundering. Deze fundering is essentieel bij transformatorgebouwen , omdat er onder de stations veel grote kabels bij elkaar komen. De elektriciteitskabels moeten te allen tijde droog blijven om kortsluiting te voorkomen. Vanuit de transformatoren lopen elektriciteitskabels naar het inkoopstation. Hier vindt de koppeling op het elektriciteitsnet plaats. Het inkoopstation wordt geplaatst bij de entree van het zonnepark. Tussen de panelen en het hekwerk is circa 3 meter ruimte. Ten behoeve van de bereikbaarheid van de panelen en omzomend groen voor onderhoud, zal gebruik worden gemaakt van aan te leggen onverharde paden en een half verhard lemen pad. Dit pad is nodig voor het plaatsen van de transformatorgebouwen. Bovendien is uit eerdere projecten gebleken dat de brandweer dit om veiligheidsredenen op prijs telt. Er worden expliciet geen verharde paden aangelegd. Bij de ingangen komt camerabewaking met infrarood licht (onzichtbaar voor mensen) op een mast van ca. 3 meter hoog. Er zullen geen lichtmasten geplaatst worden, dus ’s nachts is het park volledig donker.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
41
3.5 Panelenrijafstand in kerngebied voor akkervogels Ten noorden van het aangewezen kerngebied voor akkervogels, welke vrij blijft van bebouwing, is een lokgebied aangewezen waar de afstand tussen de rijen is aangepast naar 5 meter. Gelet op de panelenrijafstand, zal op de ca. 6,8 hectare van dit gedeelte van het zonnepark de technische inrichting dus iets anders zijn. In Bijlage 2 is ook het technische ontwerp toegevoegd welke inzoomt op dit specifieke ontwerp voor het kerngebied akkervogels. Een uitsnede uit deze technische tekening is te zien in Figuur 19.
F IG U U R 19: U ITS NEDE TEC HN IS CH O N TWER P Z O NN EPAR K Z U IDV ELDE , INZOO M O N TWER P K ERNG EBIED AK KERV OGEL S. V O OR DE V O LLEDIGE W EER G A V E ZIE B IJ LA GE 2. B R ON : TPSO LA R .
De rijen die het dichtste bij het kerngebied (geel) liggen zullen een rijafstand van 5 meter krijgen. De overige technische gegevens van de constructie, zoals de opstelling van de panelen, de afstand tot de grond, de hoogte, etc. blijven ongewijzigd. Zie Figuur 20 voor de doorsnede van de constructie.
F IG U U R 20: D O OR SN EDE V AN DE O PS TELL IN GEN ( GEEL). B RO N: TPS OL AR .
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
42
3.6 Omheining Omdat het zonnepark een elektriciteitscentrale is, moet er beveiliging zijn tegen bedoelde en onbedoelde toegang (diefstal en vandalisme, maar ook nieuwsgierigen en spelende kinderen). De kabels die de panelen koppelen aan de omvormers staan onder spanning, dit geldt ook voor de kabels van de omvormers naar de transformatorstations. Wanneer deze bedoeld of onbedoeld losgetrokken worden kan dit een elektrische schok geven. Om dit mogelijke risico zoveel mogelijk te beperken, moet het zonnepark afgerasterd worden van de omgeving. Omdat het om een goed bereikbare locatie gaat, kan dit het best met een hekwerk. Een dergelijk hekwerk moet niet alleen voldoen aan wettelijke normen, maar ook aan eisen van de verzekeringsmaatschappij. Op vrijwel alle plaatsen wordt het hekwerk rondom afgeschermd met groen, waardoor het nauwelijks zichtbaar is. Vanaf enige afstand (meer dan 100 meter) valt dit hekwerk bovendien weg tegen de omgeving.
3.7 Netaansluiting Om de opgewekte stroom aan het net te leveren, zal de installatie worden aangesloten op het onderstation Zeijerveen dat zich op 4 kilometer afstand van de planlocatie bevindt. In overleg met netbeheerder Enexis wordt de definitieve netaansluiting in detail uitgewerkt. Enexis is verantwoordelijk voor het aanleggen en beheren van deze kabel, en zal afzonderlijk van deze aanvraag de vergunningen hiervoor aanvragen.
3.8 Aanleg Er zal in de bouwperiode van ca. 5 maanden periodiek vracht/bouwverkeer via de A28, Balk enweg, Europaweg, Maria Montessoriweg, Asserwijk, Jan Wittestraat, Minister Cremerstraat en de Binnenweg naar het terrein rijden. Geschat wordt dat er tijdens de bouwpiek (3 maanden) dagelijks enkele vrachtwagenladingen naar het bouwterrein gaan en 10-20 busjes en personenwagens van de installatieploeg, zie het AERIUS-rapport in Bijlage 4. De verwachting is dat dit niet zal leiden tot verkeersof geluidsoverlast voor omwonenden. Voor de aansluiting van het zonnepark op het openbare elektriciteitsnetwerk zal Enexis een aparte stroomkabel moeten trekken naar het perceel. Hiervoor zal klein graafmaterieel worden ingezet, dit zal lokaal mogelijk enkele dagen beperkte verkeershinder opleveren.
3.9 Onderhoud Het zonnepark is een beveiligde energiecentrale. Dat betekent dat er geen vrije toegang is voor het publiek en dat toegang voor onderhoud, begrazing, eventuele rondleidingen en monitoring van de populatie akkervogels, strikt geregeld zal zijn. Naar verwachting zal het aantal verkeersbewegingen niet toenemen. Eventuele struweel- en boomomzomingen behoeven weinig onderhoud. Dit is in detail uitgewerkt in het beheerplan, zie Bijlage 1: Rapport Landschappelijke Inpassing. Regelmatig zal er een inspectie van
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
43
het terrein plaatsvinden, waarbij eventueel aanvullend benodigd groenonderhoud kan worden geïnitieerd (incidenteel bijzaaien, maaien, snoeien etc.). Technisch beheer: de installatie wordt 24/7 op afstand gemonitord. Bij geconstateerde gebreken wordt de gecontracteerde lokale onderhoudsinstallateur ingeschakeld. Bij eventuele calamiteiten kan het veld volledig worden uitgeschakeld. TPSolar inventariseert of lokale partijen en initiatieven zouden kunnen bijdragen aan bouw, beheer, onderhoud en/of afbraak van het park, en betrekt deze door hen mee te laten dingen in offerteaanvragen en/of opdracht te geven tot het uitvoeren van specifieke werkzaamheden. Hierbij kan gedacht worden aan grondwerkzaamheden, hekwerkbouw, beveiliging, catering, schoonmaak bouwplaats, groeninrichting, etc. Een lokale partij zal bij een gelijke kwalitatieve en economische aanbieding altijd de voorkeur hebben.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
44
4 M ILIEU EN OMGEVING In dit hoofdstuk wordt het plan getoetst aan diverse milieuhygiënische- en omgevingsaspecten. Per aspect is beschreven wat de eventuele effecten zijn van de voorgenomen ontwikkeling.
4.1 Natuur en Ecologie In november 2020 is er een QuickScan uitgevoerd naar de aanwezigheid van en effecten op beschermde natuurwaarden in het kader van de Wet Natuurbescherming. In december 2020 en in maart 2021 zijn er nog aanvullende veldbezoeken geweest. De QuickScan, bestaande uit een bureauonderzoek en een veldonderzoek, is toegevoegd als Bijlage 3 bij de ruimtelijke onderbouwing.9 Hieronder zijn de belangrijkste conclusies uit dit onderzoek toegevoegd.
4.1.1 B ESCHERMDE SOORTEN Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt De ontwikkeling zal naar verwachting leiden tot een beperkt verlies van leefgebied van een aantal beschermde soorten, waarvoor een provinciale vrijstelling geldt. De ingreep heeft geen invloed op de gunstige staat van instandhouding van deze soorten omdat er sprake is van een tijdelijke, en plaatselijke verstoring, er voldoende leefgebied aanwezig blijft en het relatief algemene soorten betreft. Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt Met de volgende soorten en/of soortgroepen dient rekening te worden gehouden. Das In het nabijgelegen bosperceel met ven, dat deels door de planlocatie wordt omsloten, zijn tijdens het veldbezoek, aan de rand van het bosperceel, bijpijpen aangetroffen (zie hoofdstuk biodiversiteit). Het ecologisch bureau heeft drie veldinventarisaties gedaan om de aanwezigheid/afwezigheid van de das te onderzoeken. Met de landschappelijke inpassing is rekening gehouden met de dassenpijp/vluchtpijp. De planlocatie wordt ‘das vriendelijk’ ingericht om negatieve effecten op de das te voorkomen (zie paragraaf 3.3.2). Als dit gebeurt is het uitvoeren van nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing Wet natuurbescherming bij de provincie Drenthe niet noodzakelijk. Vleermuizen De planlocatie biedt geschikte mogelijkheden als verblijfplaats voor vleermuizen.
Er is echter geen sprake van een foerageergebied dat van essentieel belang is voor vleermuizen. In de directe omgeving zijn vele vergelijkbare en meer geschikte locaties aanwezig. Daarnaast blijft tijdens- en na de ruimtelijke ontwikkeling het plangebied geschikt als foerageergebied. Er worden geen bestaande houtsingels gekapt, wel worden er een aantal toegevoegd. Het valt niet te verwachten dat het zonnepark negatieve invloed heeft op eventueel aanwezige vlieg- en foerageerroutes van vleermuizen. Er wordt tijdens de bouw gewerkt met vleermuisvriendelijke verlichting en de verlichting is dynamisch. Te allen tijde moet de verlichting naar beneden gericht zijn om verstoring door middel van strooilicht te voorkomen.
9 Na de zomer van 2022 is er nog een aanvullende memo opgesteld naar aanleiding van het rapport van Altenburg &
Wymenga over de verstoring en draagkracht in en rond het Natura 2000-gebied Fochteloërveen. Deze memo is toegevoegd aan de QuickScan.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
45
Broedvogels Voor alle beschermde inheemse (ook algemeen voorkomende) vogelsoorten geldt een verbod op handelingen die opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren vernielen of beschadigen, als ook op het wegnemen van nesten van vogels. Daarnaast is het verboden vogels opzettelijk te storen, tenzij de storing niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort. In veel situaties kan dit voorkomen worden door verstorende werkzaamheden buiten het broedseizoen uit te voeren. Het bouwrijp maken van het plangebied dient buiten het broedseizoen plaats te vinden. Hiermee wordt voorkomen dat schade wordt berokkend aan in gebruik zijnde vogelnesten. Algemene zorgplicht In de Wet natuurbescherming is in artikel 1.11 een omschrijving opgenomen over de algemene zorgplicht. Deze zorgplicht houdt in dat iedereen ‘voldoende zorg’ in acht neemt voor alle in het wild levende dieren en planten, dus ook niet-beschermde soorten, en hun directe leefomgeving. Dit is een algemene verantwoordelijkheid die voor iedereen geldt. Het betekent bijvoorbeeld dat er niet onnodig dieren en planten worden gedood, wanneer er redelijkerwijs een andere oplossing voor is, bijvoorbeeld de dieren te verplaatsen naar een ander gebied.
4.1.2 B ESCHERMING GEBIEDEN Niet stikstof-gerelateerde effecten: Er liggen geen Natura 2000-gebieden in de directe omgeving van het plangebied. Dichtstbijzijnde gebied is het Fochteloërveen, ongeveer 1,5 kilometer ten zuidwesten van de planlocatie. De aard van de voorgenomen werkzaamheden en ontwikkeling maken dat de meeste effecten uitsluitend tot het plangebied of in de zeer directe zone eromheen beperkt blijven. Het Fochteloërveen is echter aangewezen als winterrustgebied voor enkele niet-broedvogels welke het veengebied gebruiken als slaapplaats. De soorten kleine zwaan, wilde zwaan, toendrarietgans en kolgans zijn onder andere hiervoor aangewezen. Deze soorten foerageren grotendeels buiten de grenzen van het Natura 2000- gebied op omliggende agrarische percelen. Als gevolg van het realiseren van het zonnepark gaat mogelijk geschikt foerageergebied voor bovengenoemde soorten verloren. Uit waarnemingen vanuit de NDFF blijkt dat de afgelopen drie jaar alleen toendrarietgans het plangebied of de directe omgeving heeft gebruikt als foerageergebied. Deze soort foerageert doorgaans binnen 30 kilometer van de slaapplaats op voornamelijk aardappelakkers en heeft een gunstige staat van instandhouding (Provincie Drenthe, 2016).
Gezien de ligging van het plangebied te midden van een zeer intensief beheerde agrarische omgeving met veel openheid kan gesteld worden dat er na het realiseren van het zonnepark meer dan voldoende foerageergebied over blijft binnen 30 kilometer van het Natura 2000-gebied Fochteloërveen. Stikstof-gerelateerde effecten: Gezien de aard en schaal van de ingreep is een AERIUS-calculatie nodig, zie Bijlage 4. Het resultaat van de AERIUS-calculator luidt als volgt: er zijn geen rekenresultaten hoger dan 0,00 mol/ha/jaar. Dit betekent dat het aanleggen van zonnepark Zuidvelde in gemeente Noordenveld van 46 MWp geen effect zal hebben op omliggende Natura 2000-gebieden. Een vergunning Wet natuurbescherming, onderdeel stikstof is niet aan de orde voor de desbetreffende werkzaamheden.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
46
Natuur Netwerk Nederland (NNN) De planlocatie ligt niet binnen de begrenzing van het Natuurnetwerk Nederland. Het dichtstbijzijnde gebied betreft het Tonckenbosch gelegen ten noorden op ongeveer 600 meter van het plangebied. De ingrepen vinden plaats buiten deze provinciaal beschermde gebieden en hebben geen effect op de kernkwaliteiten en ontwikkelingsdoelen. Nader onderzoek naar externe effecten is niet nodig. Kortom, de ingrepen behorend tot het project leiden niet tot effecten op beschermde natuurgebieden, zoals aantasting van kernkwaliteiten of doelstellingen van het Natuurnetwerk Nederland of externe effecten op Natura 2000-gebieden.
4.1.3 B ESCHERMING HOUTOPSTANDEN Er komen geen beschermingswaardige bomen voor op het perceel en de directe omgeving. Ook worden er binnen en buiten het plangebied geen bomen gekapt bij de komst van een zonnepark. Gemeente Noordenveld heeft een lijst opgesteld waarin waardevolle en monumentale bomen en houtopstanden zijn vastgelegd. Op deze lijst staan geen bomen benoemd die onderdeel uitmaken van een bosopstand.
4.1.4 M AATREGELEN VOOR DE NATUUR EN BIODIVERSITEIT Tussen de zonnepanelen en om het zonnepark heen is veel vrije ruimte die niet gebruikt wordt voor zonnepanelen. Het is de bedoeling deze ruimte zo in te richten, dat door middel van bloemenbeplanting en eventuele bijenheuvels/hotels zoveel mogelijk wordt bijgedragen aan natuur en biodiversiteit. Daarvoor heeft TPSolar in 2018 door de Universiteit Wageningen een adviesrapport laten maken met maatregelen die zij kan nemen om met haar zonneparken zoveel mogelijk meerwaarde te bieden op ecologisch gebied.10 Voor elk zonnepark worden uit dit rapport de adviezen overgenomen die het best passen bij de landschappelijke inrichting en de opzet van het park. Voor dit zonnepark betekent dit onder meer: •
•
De aanleg van kruidenrijk grasland want niet alleen akkervogels, maar ook wilde bijen, vlinders en vele andere bloem bezoekende insecten zijn gebaat bij een hoge variatie aan bloemen in het grasland door het jaar heen. De plaatsing van een aantal grote bijenhotels, zie Figuur 21. De helft van de in Nederland voorkomende inheemse wilde bijensoorten wordt bedreigd. Dit kan een bijdrage leveren aan de voortplantingscyclus van de verschillende soorten wilde bijen.
10 https://www.groenegewasbescherming-bestuivers.nl/upload_mm/6/9/0/b7cc0c89-ad2a-4f93-b214-9197623bfd11_2018-
3_Helpdesk%20kennisimpuls%20bestuivers_TP%20SOLAR%20Zonnepark_definitief_11072018.pdf .
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
47
F IG U U R 21: L INKS EEN GEV UL D B IJ ENHO TEL O P H ET Z O NNEPA RK H OO GV ELD -Z U ID EN R ECH TS EEN B IJENHO TEL O P H ET Z O NN EPAR K A R M H O EDE IN L O CHEM . B RO N: TPS O LA R.
•
Het aanbrengen van een aantal speciale bijenheuveltjes in de struweelranden van het park, waar inheemse wilde bijensoorten zich kunnen nestelen, zie Figuur 22. De inheemse bijen kunnen ook goed aan de randen van het half verharde lemen pad nestelen.
F IG U U R 22: V OO RBEEL D N ATU URL IJ KE S TEIL RA ND . B R O N: K ENNIS IM PULS B ES TU IVERS .
•
•
•
Het creëren van een microklimaat ten behoeve van de insecten. Door middel van drukbegrazing ontstaan veel mozaïekpatronen die de gewenste structuurvariatie en verschillen in microklimaat aanbrengen in de vegetatie. Hierdoor wordt er meer (ecologische) randlengte en meer structuurvariatie gecreëerd, waarvan wilde inheemse bijensoorten profiteren. In het groenonderhoud is specifiek aandacht voor bloembeheer om ervoor te zorgen dat bloemensoorten aanwezig blijven die de bijen nodig hebben om te overleven (wilde inheemse bijensoorten vinden hun voedsel vaak maar op een paar plantensoorten). Binnen het zonnepark zal voldoende ruimte vrijgehouden worden tussen de rijen zonnepanelen. Hierdoor krijgt de grond voldoende licht. Ook is gekozen voor een hoogte van 80 cm om de grond voldoende lucht te geven. Deze maatregelen dragen bij aan een betere regenwaterverdeling en bevorderen de natuurontwikkeling.
Daarnaast zullen er keverbanken, bloemenblokken en patrijzenhagen aangelegd worden. Dit ter ondersteuning van het internationale PARTRIDGE-project. Dit project stimuleert het herstel van het
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
48
aantal patrijzen en andere akkervogels.11 Patrijzen blijven het hele jaar door in hetzelfde gebied. Het is daarom van belang de juiste samenhang tussen de verschillende maatregelen binnen het leefgebied van de patrijs te treffen. Door deze aanpak in het plangebied toe te passen, kunnen patrijzenpopulaties zich herstellen. Patrijzen nestelen bij voorkeur onder dekking van ruige grasachtige vegetaties. Bijvoorbeeld langs hagen en in sloottaluds, bermen en oeverhoekjes. Als het met patrijzen goed gaat, dan profiteren andere natuurelementen in deze gebieden daarvan mee. Denk aan zoogdieren zoals de haas, vogels zoals de veldleeuwerik en aan insecten, bijen en vlinders. Ruime delen van het plangebied worden ingezaaid met kruiden- en bloemrijk grasmengsel ten behoeve van de weide- en akkervogels. Door ruimte te geven aan natuurontwikkeling levert het zonnepark een bredere bijdrage aan een duurzaam landschap.
4.1.5 C ONCLUSIE In het landschappelijk inpassingsontwerp van het zonnepark zijn er veel inpassingsmaatregelen genomen om het zicht vanuit de omgeving op het park te minimaliseren. Vanaf de Asserstraat, en Binnenweg zijn de parken door de afschermende beplanting nauwelijks waar te nemen. Er wordt gekozen voor groot aanplantmateriaal dat dicht op elkaar wordt geplant, zodat binnen enkele jaren het gehele zonnepark, ook in de winter, niet meer zichtbaar is. De beplantingsstructuren die worden aangebracht ter afscherming van het park hebben ook een positief effect op de aanwezige fauna. Struwelen zorgen voor schuilmogelijkheden voor de patrijs en de houtsingels zorgen voor verbindingen tussen bosgebiedjes waardoor dassen, maar ook reeën van het ene naar het andere bosgebiedje kunnen migreren. Ook worden in de ontwerpen veel bloemrijke akkerranden en bloemrijke graslanden toegevoegd. Deze zones zorgen voor extra voedsel voor de akkervogels, waardoor het verlies van potentieel leefgebied wordt gecompenseerd. Uiteindelijk wordt de helft van het park vrijgehouden van panelen en door de extra maatregelen ten behoeve van de akkervogels, wordt het verlies van potentieel leefgebied geminimaliseerd en wordt er meerwaarde voor de natuur gerealiseerd.
4.2 Archeologie Op 20 mei 2021 is er een archeologisch onderzoek uitgevoerd op de projectlocatie door het onderzoeksbureau Arcadis. Dit bureauonderzoek conform de KNA 4.1 heeft als doel inzicht te verschaffen in de archeologische waarden die zich in het plangebied kunnen bevinden. Arcadis is gecertificeerd voor het uitvoeren van bureauonderzoeken archeologie volgens het BRIL SIKB protocol 4002 richtlijnen. Het volledige bureauonderzoek is terug te vinden in Bijlage 5 van deze ruimtelijke onderbouwing. Hieronder volgen de conclusies en het advies voor vervolg. Conclusie bureauonderzoek Het plangebied is gelegen op het Drents Plateau, dat is ontstaan gedurende het Pleistoceen. Alhoewel er niet veel archeologische onderzoeken zijn uitgevoerd in de omgeving, zijn er wel veel losse vuurstenen vondsten uit het Laat-Paleolithicum en Mesolithicum gedaan. Binnen het plan- en onderzoeksgebied liggen geen Archeologische monumenten kaart (AMK) -terreinen, maar wel direct ten noorden en zuiden hiervan.
11 https://northsearegion.eu/partridge/.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
49
De hoeveelheid Vroeg-Prehistorische vondsten ten noorden en zuiden van het onderzoeksgebied kan mogelijk verklaard worden door de aanwezigheid van (mogelijke) pingoruïnes in de directe omgeving. Deze geologische elementen boden een ideale plek voor het opslaan van kampementen door jagers en verzamelaars. Het hele plangebied ligt volgens de gemeentelijke archeologische verwachtingskaart in een beleidszone met middelhoge tot hoge archeologische verwachting. Hieruit volgt dat bij ingrepen groter dan 1000 m 2 verkennend booronderzoek (6 boringen per ha) nodig is en zo nodig karterend booronderzoek.
F IG U U R 23: L IGGING P LA NG EBIED ( R OO D ) O P D E A RC HEOLO GIS CHE B ELEIDS ADV IESKA A RT . B R O N: G EMEEN TE N O ORD EN VEL D .
Door enkele van de geplande ontwikkelingen kan het bodemarchief aangetast worden; vooral de zonnepanelen en de constructie daarvan zouden de bodem kunnen verstoren tot een diepte van 60 cm tot 150 cm – mv. Niet alle delen van het terrein worden bebouwd met zonnepanelen. Het totale verstoringsoppervlak aan wegen, kabelgoten, dragende palen en zonnepanelen zal bijna 4.000 m2 beslaan. Tot slot worden de randen van het maatregelgebied voorzien van beplantingen in de vorm van houtwallen en struwelen. De totale verstoring van deze aanleg zal, samen met het zuidelijk zonnepark van Ankehaar Solar, 10.066 m2 voor de struwelen en 6.261 m 2 voor de houtwallen bedragen. De diepteverstoring zal maximaal 0,5 m – mv liggen.
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING | Zonnepark Zuidvelde
50
Advies vervolg De verwachting is dat de ingrepen gezamenlijk boven de vrijstellingsgrens van een gebied groter dan 1000 m2 . Daarom is er na het onderzoek aangeraden om een standaard verkennend booronderzoek uit te voeren met 6 boringen per hectare. Het wordt geadviseerd om dit uit te voeren over het gehele areaal waar de zonnepanelen ofwel andere infrastructuur geplaatst gaan worden. Arcadis adviseert verder om de boringen in een gelijkmatig grid over het plangebied te zetten, tot een diepte van 1,70 m – mv (20 cm dieper dan de diepste verstoring). Dit heeft als doel de bodemopbouw en/of bodemverstoringen gedetailleerd in kaart te brengen en een gespecificeerde archeologische verwachting op te stellen. Conclusie Voorafgaand aan de aanleg van het zonnepark zal een vervolgonderzoek naar archeologische waarden worden uitgevoerd.
4.3 Cultuurhistorie Op grond van het Besluit ruimtelijke ordening moeten naast archeologische ook cultuurhistorische waarden in het plangebied worden meegewogen bij een bestemmingsplanwijziging. Het landschap is zeer dynamisch door de vele (ruimtelijke) ontwikkelingen die in het gebied plaatsvinden. Deze aanpassing hangt samen met de veranderende betekenis die aan het landschap wordt toegekend. Tot in de jaren na de Tweede Wereldoorlog werd het landschap met name als agrarisch productiegebied gezien, nu wordt het landschap in toenemende mate beschouwd als uitloopgebied voor de stedeling, als cultuurhistorisch erfgoed en leefgebied voor flora en fauna. Tot op heden leggen grootschalige ontwikkelingen zoals nieuwe industrieterreinen en woonwijken hun claim op het landschap. Ook door ruilverkaveling neemt de verscheidenheid in maatvoering van het landschap af. Ondanks de vele ruimtelijke ontwikkelingen, is de structuur en de functie van het plangebied daarentegen nauwelijks aan invloed onderhevig geweest. Openheid en het oorspronk elijke karakter van het landschap zijn nog duidelijk zichtbaar in het plangebied. Het plangebied wordt gekenmerkt door een centraal deel met een van oorsprong middeleeuws esdorpensysteem en randveenontginningen, gekoppeld aan een hoefijzervormig beekdalstelsel dat via het Peizerdiep afwatert naar het noorden.