2a. Ruimtelijke onderbouwing zonnepark Zuidvelde - Chint.pdf
Tekst van het document
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD GEMEENTE NOORDENVELD Chint Solar Nederland Chint Solar Nederland 12 NOVEMBER 2021
12 NOVEMBER 2021
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
Contactpersoon SIMONE LOOHUIZEN Omgevings- en vergunningenmanager E: simone.loohuizen@arcadis.com T: +31627062360 Arcadis Nederland B.V. Postbus 1018 5200 BA 'sHertogenbosch Nederland
Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
2 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
Introductie Zonnepark Zuidvelde Duurzame energie met ruimte voor natuur, versterking van het landschap en lokaal eigendom. Voor u ligt de ruimtelijke onderbouwing voor het Zonnepark Zuidvelde onderdeel Chint Solar. Een uniek initiatief van drie zonne-energiebedrijven in samenwerking met de Energiecoöperatie Noordseveld. Een zonnepark met veel aandacht voor natuur en versterking van het landschap van de jonge veldontginningen. Over de initiatiefnemers en de energiecoöperatie Zonnepark Zuidvelde bestaat uit drie projecten op drie locaties die naast elkaar liggen. De initiatiefnemers, Chint Solar, TPSolar en Ankehaar Solar hebben allemaal een samenwerkingsverband met de Energiecoöperatie Noordseveld. Gezamenlijk werken wij aan één integraal landschapsontwerp en één participatieplan. Hierdoor ontstaat een samenhangend zonnepark zowel in ruimtelijke als in maatschappelijke zin. De verschillende grondeigenaren zijn al sinds lange tijd betrokken bij diverse duurzame projecten. Hun daken liggen vol met zonnepanelen. Ze hebben gewerkt aan plannen voor windenergie en biomassa. Een zonnepark op hun gronden is een logische volgende stap. Hiervoor zijn zij gaan samenwerken met de voorgenoemde zonne-energiebedrijven.
Een ontwerp voor zon, landschap en natuur Dit is geen plan dat achter de tekentafel is bedacht, maar een ontwerp dat in overleg met de omgeving, de grondeigenaren, belangenorganisaties, natuurorganisaties en gemeente is opgesteld. Zo is een plan ontstaan met een bijzondere balans tussen de productie van groene stroom, biodiversiteit en landschap. Een volwaardige invulling van de drie duurzame P’s: ‘People, Planet, Prosperity’. Tijdens meerdere informatieavonden is gesproken met omwonenden in een groot gebied rondom de locatie. Er zijn keukentafelgesprekken geweest met de direct omwonenden. Er is overleg geweest met onder andere de dorpsbelangenverenigingen, de Boermarken, met Natuurmonumenten en Kenniscentrum Akkervogels. Deze gesprekken hebben geleid tot aanpassingen in het ontwerp. U kunt dit nalezen in het participatieverslag. In het ontwerp voor het zonnepark wordt heel bewust ruimte gecreëerd voor natuur. Ongeveer een derde van de 110 hectare plangebied wordt ingericht als groen gebied. De andere twee derde wordt gebruikt voor zonnepanelen, kruidenrijk gras tussen de panelen, nutsgebouwen en onderhoudswegen. In de tabel hieronder is het paneeloppervlakte, de oppervlakte met transformatoren en onderhoudswegen (het zonnepark) en het groen (landschappelijke inpassing) in hectares weergegeven. Zonnepark
Landschappelijke inpassing
(volgens definitie provincie)
(volgens definitie provincie)
Chint Solar
31
17
TPSolar
27
11
Ankehaar Solar
16
7
Totaal
74
35
Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
3 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
Er zijn meerdere open ruimtes en gedeeltelijk extra grote afstanden tussen de panelen voor het verbeteren van het leefgebied van akkervogels, zoals de veldleeuwerik en de patrijs. Er worden keverbanken gemaakt om de insectenstand te verbeteren. Dit vormen ook weer foerageergebieden voor vogels en andere insecteneters. Langs en door het zonnepark komen houtwallen en struweel. Hierdoor ontstaat een verbinding van meer dan drie kilometer lang die bosgebieden met elkaar verbindt. Hiervan gaan meerdere dier- en plantensoorten profiteren, in het bijzonder de das. Onder, tussen en rond panelen wordt een specifiek mengsel van bloemen, gras en kruiden ingezaaid. Dit zal in tegenstelling tot de huidige monocultuur een sterke bijdrage leveren aan de biodiversiteit. De ontwikkeling van al deze nieuwe natuur is voor een belangrijk deel afhankelijk van goed ecologisch beheer. Op basis van de bestaande beheerpakketten van Agrarisch Natuur Drenthe is daarom een beheerplan gemaakt. De uitvoering van dit beheerplan zal ervoor zorgen dat de beschreven natuurdoelen worden behaald. De ontwikkeling van de nieuwe natuur zal ook gemonitord worden door onafhankelijke experts. Meerwaarde ook na ontmanteling Op de locatie gaat de agrarische grond voor een periode van 30 jaar ruimte geven aan het zonnepark.
Na die periode wordt het zonnepark ontmanteld en de grond weer teruggebracht naar agrarisch gebruik. De nieuwe structurerende landschapselementen blijven echter bestaan. Zo blijft de versterking van het landschap ook ná het zonnepark aanwezig. In het landschapsplan en het bijbehorende beheerplan kunt u verder lezen over onze plannen voor de natuur en het landschap. Een zonnepark in lokaal eigendom met gebiedsfonds Het doel is dat Energiecoöperatie Noordseveld voor 50% eigenaar wordt van het gehele Zonnepark Zuidvelde. De coöperatie wordt zo de grootaandeelhouder van het zonnepark. Dit betekent dat ook 50% van de opbrengsten in Noordenveld blijven en in Noordenveld worden geïnvesteerd in de verduurzaming van woningen en gebouwen. Het is uniek dat dit op deze schaal gebeurt. Energiecoöperatie Noordseveld is een non-profit organisatie die open staat voor alle inwoners van Noordenveld. Naast lokaal eigendom zullen de eigenaren van het zonnepark ook jaarlijks geld storten in een gebiedsfonds bedoeld voor de circa 100 adressen rondom het zonnepark en hun leefomgeving. In het gebied rond het zonnepark kunnen deze inwoners zelf beslissen wat er met dit geld gebeurt: bijvoorbeeld het subsidiëren van zonnepanelen op woningen, sociale activiteiten of de aanleg van gemeenschappelijke voorzieningen. In het participatieplan kunt u verder lezen over alles wat hiermee te maken heeft.
Zon-op-dak wordt gestimuleerd De te maken aansluiting van het zonnepark op het stroomnet biedt ook kansen om veel meer grote daken te beleggen met zonnepanelen. Door daar met meerdere bedrijven tegelijk in te investeren worden de kosten van de aansluiting een stuk lager. Rond het zonnepark wordt daarom een zon-opdak project opgezet met als doel om beschikbare daken zoveel mogelijk te benutten. Daarbij is er ook een mogelijkheid om samen met Energiecoöperatie Noordseveld te investeren in een postcoderoosproject. Verschillende ondernemers hebben overigens al zonnepanelen op hun daken liggen of zijn al bezig met een SDE-aanvraag. Tot slot Zonnepark Zuidvelde levert een grote bijdrage aan de duurzaamheidsdoelstellingen van Noordenveld en versterkt natuur en het landschap. Het lokale eigendom en het bijbehorende gebiedsfonds zorgen voor extra positieve duurzaamheidseffecten in de wijde omgeving.
Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
4 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
INHOUDSOPGAVE 1
2
3
4
INLEIDING
7
1.1
Aanleiding
7
1.1.1
Locatie
8
1.1.2
Huidige situatie
8
1.1.3
Toekomstige situatie
9
1.2
Benodigde vergunningen
12
1.3
Leeswijzer
13
BELEID
14
2.1
Europees en Rijksbeleid
14
2.2
Provinciaal en regionaal beleid
15
2.3
Gemeentelijk beleid
20
MILIEU EN OMGEVING
25
3.1
Natuur
25
3.2
Landschap
27
3.3
Archeologie en cultuurhistorie
28
3.4
Bodem
29
3.5
Water
32
3.6
Geluid
33
3.7
Luchtkwaliteit
33
3.8
Verkeer
34
3.9
Externe veiligheid
34
3.10
Conventionele explosieven
35
3.11
Licht
36
3.12
Duurzaamheid
36
3.13
M.e.r.-beoordeling
36
UITVOERBAARHEID
38
4.1
Maatschappelijke uitvoerbaarheid
38
4.2
Financiële uitvoerbaarheid
38
Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
5 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
5
CONCLUSIE
BIJLAGEN
40 41
Bijlage 1 – a. Rapport landschappelijke inpassing inclusief beheer- & onderhoudsplan
41
– b. Landschappelijk ontwerp
41
Bijlage 2 – a. Technisch ontwerp
41
– b. Bouwtekeningen
41
Bijlage 3 – Quickscan natuurwetgeving
41
Bijlage 4 – Aeriusberekening
41
Bijlage 5 – Archeologisch bureauonderzoek
41
Bijlage 6 – Historisch bodemonderzoek
41
Bijlage 7 – Watertoets
41
Bijlage 8 – Vormvrije m.e.r.-beoordeling
41
Bijlage 9 – Participatieplan
41
COLOFON
42
Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
6 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
1
INLEIDING
1.1
Aanleiding
In opdracht van Chint Solar Nederland heeft Arcadis een locatiestudie uitgevoerd binnen Nederland om te komen tot locaties die geschikt zijn voor het realiseren van een grondgebonden zonnepark. Chint Solar is een ervaren partij op het gebied van zonne-energieproductie en zij willen een bijdrage leveren aan de duurzaamheidsambities van Nederland. Nederland heeft zichzelf tot doel gesteld voor 16% van het energieverbruik te voorzien uit duurzame, hernieuwbare bronnen in 2023. In de Energieagenda is in 2016 gesteld dat de energievoorziening in 2050 bijna helemaal duurzaam moet zijn. Zonne-energie is een van de pijlers om de doelstellingen met betrekking tot energie te bereiken. Uit de locatiestudie is gebleken dat de locatie te Zuidvelde geschikt is voor het realiseren van een grondgebonden zonnepark. Hieronder volgt een overzicht aan welke criteria, zowel technisch/financieel van aard als beleidsmatig, een locatie moet voldoen om geschikt te worden bevonden. •
Milieu en omgeving
Beschermde gebieden, zoals Natura 2000-gebieden, zijn uitgesloten. •
Provinciaal en gemeentelijk beleid
Het plangebied moet in een gebied komen waarin het vigerende beleid een zonnepark mogelijk maakt. •
Afstand tot een elektrisch sub-station
De energie die wordt opgewekt via de zonnepanelen moet naar een bestaand elektriciteitsnetwerk worden geleid. Hoe kleiner de afstand tussen de locatie en het netwerk hoe lager het weerstandverlies en de aanlegkosten. Daarnaast moet het netwerk nog capaciteit over hebben om de opgewekte elektriciteit te kunnen ontvangen. De locatie nabij Zuidvelde voldoet aan deze criteria. Chint Solar is daarom voornemens een zonnepark te realiseren in de gemeente Noordenveld. Het plangebied ligt op ongeveer 1 kilometer afstand ten oosten van het dorp Zuidvelde, ter hoogte van de Zuidveldigerweg, zie figuur 1.
Figuur 1 Locatie te ontwikkelen zonnepark
Naast Chint Solar zijn ook TP Solar en de familie Janssen voornemens om een zonnepark in deze omgeving te realiseren. Daarom hebben deze initiatiefnemers de handen ineengeslagen samen met de lokale Energie Coöperatie Noordseveld om gezamenlijk op te trekken in de ontwikkeling. Doelstelling is om de drie zelfstandige initiatieven zo goed mogelijk landschappelijk op elkaar aan te laten sluiten tot een geheel Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
7 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
zonnepark. De lokale Energie Coöperatie Noordseveld is betrokken bij alle drie de initiatiefnemers en is tevens de beoogde lokale eigenaar van 50% van de aandelen van alle drie de parken. De drie initiatiefnemers hebben besloten ieder een afzonderlijke vergunning aanvraag in te dienen, waarbij zoveel mogelijke de onderlinge afstemming tussen de drie aanvragen is geborgd. Het landschapsplan van de drie parken evenals het participatieplan zijn identiek. Het voorliggende document is ruimtelijke onderbouwing behorende bij het initiatief Chint Solar Nederland.
1.1.1
Locatie
De exacte locatie van het zonnepark is in de onderstaande tabel weergeven per kadastraal perceel. Tabel 1 Kadastrale gegevens
Kadastrale gegevens per perceel
Gegevens eigenaar
NOR00 – V - 622 NOR00 – V - 695
Bosma Zuidvelde V.O.F Bosma Zuidvelde V.O.F
NOR00 – V – 696 NOR00 – V - 697 NOR00 – V - 698 NOR00 – V - 699
Bosma Zuidvelde V.O.F Bosma Zuidvelde V.O.F Bosma Zuidvelde V.O.F Bosma Zuidvelde V.O.F
NOR00 – V - 701
Bosma Zuidvelde V.O.F
NOR00 – V - 702
Bosma Zuidvelde V.O.F
NOR00 – V - 704
Bosma Zuidvelde V.O.F
De planlocatie heeft in totaal een oppervlakte van circa 48 hectare, waarin zowel het zonnepark als de landschappelijke inpassing zijn meegenomen.
1.1.2
Huidige situatie
Op dit moment is de beoogde locatie in gebruik als agrarisch met afwisselend teelt van onder andere mais en bieten. Ten noorden van het perceel ligt een boerderij met woonhuis waar de eigenaar van de grond van de planlocatie woont. Verder wordt het plangebied omringd met agrarische percelen, afgewisseld met een aantal groenstroken. Door het plangebied loopt een sloot (primaire watergang) welke in eigendom en beheer is van het Waterschap Noorderzijlvest. Ten oosten van het plangebied, op circa 400 meter, ligt de Veldweg, waaraan zich een aantal woningen, agrarische bedrijven en een niet-agrarisch bedrijf bevinden. Aan de zuidkant bevinden zich in de huidige situatie agrarische percelen, en aan de westzijde, op iets meer dan een kilometer afstand, bevindt zich de Asserstraat (N373) waar ook diverse woningen en (agrarische) bedrijven staan.
Figuur 2 Luchtfoto van het plangebied (rode contour). Bron: Google Maps 2021 Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
8 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
1.1.3
Toekomstige situatie
In de toekomstige situatie is het voornemen om een zonnepark aan te leggen binnen het plangebied. In onderstaande figuur is het ontwerp opgenomen van deze toekomstige situatie. Naast zonnepanelen worden in het park ook de benodigde transformatorstations geplaatst, komen er onderhoudspaden en wordt een hekwerk rondom het park aangebracht. Van de 48 hectare wordt ongeveer 17 hectare niet ontwikkeld als zonnepark, maar gebruikt om de landschappelijke inrichting mogelijk te maken. In het zonnepark zelf wordt nog ongeveer 5,5 hectare aan kruidenrijk grasland gerealiseerd tussen de panelen.
Figuur 3 Ontwerp toekomstige situatie (zie bijlage 1b voor een grotere versie)
Landschappelijke inrichting Om te komen tot een goede landschappelijke inrichting, is er een landschapsanalyse uitgevoerd binnen en buiten het plangebied. Daarnaast zijn er diverse gesprekken gevoerd met o.a. de gemeente, de provincie en diverse belangenpartijen om ook deze uitgangspunten te verwerken in het ontwerp. Binnen het plangebied wordt een ruime zone vrijgehouden van panelen ten behoeve van de landschappelijke inrichting en het versterken van ecologische waarden. In het park zelf worden ook diverse stroken vrijgehouden van panelen ten behoeve van dit doel. De strook die dwars door het plangebied loopt, weergeeft de locatie van een gasleiding waarboven geen panelen mogen worden geplaatst. Ook deze strook wordt ingericht t.b.v. het versterken van de natuurwaarden. Zo worden er stroken ingezaaid met inheemse gras- en kruidenmengels en worden er struweelhagen aangebracht ten behoeve van onder andere de patrijs. De panelen worden opgesteld in een zuid-opstelling, omwille van extra ruimte tussen de rijen, en direct zonlicht op het maaiveld. Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
9 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
In paragraaf 3.2 van deze ruimtelijke onderbouwing en in bijlage 1 wordt een uitgebreidere beschrijving en onderbouwing gegeven van het landschappelijke ontwerp. In onderstaande figuren zijn een aantal profielen weergegeven van de toekomstige situatie, deze zijn ook opgenomen in bijlage 1.
Figuur 4 Profiel van de landschappelijke inpassing van de oostrand van het zonnepark
Figuur 5 Profiel van de landschappelijke inpassing van de westrand van het zonnepark
Biodiversiteit Naast het versterken van de landschappelijke waarden, is ten behoeve van het ontwerp ook een analyse uitgevoerd van de huidig aanwezige biodiversiteit en welke kansen benut kunnen worden opdat het park kan bijdragen aan het versterken van deze waarden. In paragraaf 3.1 is hier dieper op ingegaan. Chint Solar is lid van het consortium Zon in Landschap. Dit consortium heeft onder andere als doel om aspecten van grondgebonden zonneparken die de fysieke leefomgeving beïnvloeden te signaleren en de kennis op dit gebied verder uit te breiden en te delen. Het consortium heeft onder andere de brochure “Zonnepanelen en Natuur” uitgebracht, waarin wordt getoond welke mogelijkheden er zijn binnen zonneparken om meerwaarde voor de biodiversiteit te creëren. Hierin worden onder andere de volgende opties genoemd: •
Omdat de grond op het zonnepaneelveld niet bemest en bewerkt wordt, ontstaat de mogelijkheid om met de juiste zaadmengsels en plantmateriaal diversiteit te creëren in de vegetatie. Denk aan inheemse kruiden en lage heesters. Hiermee kan ook een aantrekkelijk habitat voor insecten (bijen, vlinders), vogels en andere fauna gerealiseerd worden. Lage heesters en kruiden kunnen onder de panelen en in de randen van het terrein een plek krijgen;
Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
10 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
•
• •
• •
•
Meer kruidenrijke begroeiing bovengronds, leidt tot meer mycorrhizaschimmels ondergronds: deze schimmels zijn belangrijke vastleggers van koolstof (CO2-opslag), ze zorgen voor meer organische stofopslag in de bodem en voor een goed bodemleven. Daarbij is het van belang om niet te bemesten en pas laat te maaien om kruiden de kans te geven zaden te laten rijpen en te verspreiden; Zonneparken zijn goed te combineren met waterelementen (sloten met natuurlijke oevers, poelen etc.). Dit biedt mogelijkheden voor flora en fauna; De barrièrewerking van zonneparken als geheel en met name van de omheiningen kan verminderd worden door het plaatsen van faunapassages. Natuurlijke omheiningen als heggen (bijvoorbeeld Meidoorn) en houtwallen bieden nest- en schuilgelegenheid voor dieren. Sloten en vaarten die als omheining dienen, kunnen worden voorzien van natuurvriendelijke oevers; Metalen draagconstructies kunnen leiden tot uitspoeling van zink en hebben een hoge energie-footprint. Er is onderzoek naar draagconstructies van biocomposiet, die dit nadeel niet hebben; Een zware betonnen fundering van de draagconstructie verdicht de bodem en moet vermeden worden. Een dergelijke fundering is ook lastig te combineren met verhogen van de grondwaterstand ten behoeve van natuur.
Schroefpalen, die in de grond gedraaid worden, vormen een alternatief; De hoogte van de draagconstructie is zoals benoemd, van invloed op de plantengroei: als de panelen hoger geplaatst worden kan er meer water en licht onder de panelen komen en ontstaat meer ruimte voor begroeiing zonder dat er schaduw op de panelen valt. Voorschriften van gemeenten bij vergunningverlening schrijven echter vaak een beperkte hoogte voor
Bovenstaande opties uit “Zonnepanelen en Natuur” zijn zo goed mogelijk meegenomen in het ontwerp. In de huidige situatie wordt de grond bemest en bewerkt. Na de realisatie van het zonnepark is dit voor een periode van maximaal 30 jaar niet meer het geval. Er worden in zonnepark Zuidvelde inheemse kruiden- en grasmengsels ingezaaid en er worden diverse bomen en struiken aangeplant. Hiermee wordt een aantrekkelijk habitat voor onder andere de patrijs gecreëerd. De watergang die zich nu in het plangebied bevindt, wordt behouden en niet aangetast door de werkzaamheden. Er wordt geen zware betonnen fundering gebruikt voor het plaatsen van de zonnepanelen, deze worden op stalen paalconstructies aangebracht die een beperkte verstoring van de bodem met zich meebrengen. Verder is er gekozen voor een zuidopstelling om zo veel als mogelijk licht door te laten op de bodem en wordt circa 29 hectare van de totale oppervlakte van het park ingericht voor onder andere akker- en weidevogels. Zie verder bijlage 1 voor een uitgebreide beschrijving van het landschapsplan en het beheer- en onderhoudsplan. Technische inrichting Naar verwachting wordt het totale vermogen van het te ontwikkelen zonnepark circa 52 MW. Dit staat ongeveer gelijk aan het jaarverbruik van 15.000 huishoudens in Nederland. Het technisch ontwerp van het zonnepark is toegevoegd als bijlage 2 van deze onderbouwing.
In deze fase van het project zijn de exacte afmetingen en dergelijke van de technische componenten nog niet definitief vastgesteld, maar hieronder volgt een overzicht van de uitgangspunten waaraan het technisch ontwerp zal voldoen: 1. Binnen het zonnepark wordt een eenduidige opstellingsrichting gehanteerd; 2. De transformatoren worden uitgevoerd in een gedekte kleurstelling. Hiermee worden vergrijsde, onopvallende kleuren bedoeld; 3. Binnen het zonnepark wordt gebruik gemaakt van een vergelijkbaar type zonnepaneel waarvan zowel het paneel als de omlijsting van het paneel is uitgevoerd in een donkere kleurstelling (zwart / donkergrijs); 4. De maximale hoogte van de zonnepanelen op bijbehorende constructies wordt 270 centimeter boven maaiveld; 5. De afstand vanaf maaiveld tot onderkant van de tafel wordt minimaal 75 centimeter vanwege ecologische waarden en mogelijke begrazing door schapen. In het broedseizoen wordt er geen begrazing door schapen toegepast, en jaarrond niet in het afgesloten stuk voor akkervogels. Dit is afgestemd met het kenniscentrum akkervogels; 6. Op de tafel wordt minimaal 1 centimeter vrije ruimte gehanteerd tussen de rijen zonnepanelen i.v.m. bevordering verspreide afwatering; 7. De afstand tussen de tafels wordt minimaal 250 centimeter; 8. Er worden maximaal 26 transformatorstations gebouwd. Deze komen in het park zelf en niet aan de randen.
De stations hebben een omvang van maximaal 25 m2 en een hoogte van maximaal 250 centimeter; Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
11 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
9. Er wordt één klantstation vanuit de netbeheerder gebouwd aan de noordrand van het plangebied ten behoeve van de aansluiting op het net (zie het ontwerp in de bijlagen voor de exacte locatie). Dit station heeft een oppervlakte van maximaal 40 m2 en een hoogte van maximaal 380 centimeter en is onderdeel van onderhavige vergunningsaanvraag; 10. De onderhoudswegen in het park bestaan uit halfverharding zoals bijvoorbeeld grasbetontegels; 11. Er wordt een hekwerk rondom het park gebouwd van maximaal 250 centimeter hoog in een gedekte kleurstelling. De transformatiehuisjes van maximaal 2,5m hoog worden tussen de rijen zonnepanelen gerealiseerd, zodat ze nog minder gaan opvallen. De huisjes worden uitgevoerd in warm- en donkergrijze tinten zoals RAL 7032 (kiezelgrijs) of vergelijkbaar, zodat ze ook minder gaan opvallen. De onderhoudspaden die op het park komen, gaan uit halfverhard leemhoudend materiaal bestaan. Hierdoor is de impact op de grond minimaal en zijn ze na 30 jaar makkelijk te verwijderen. De afrastering rondom het park bestaat uit een regulier hekwerk van metaal. De hekken worden niet passeerbaar gemaakt voor zoogdieren. Reeën en zoogdieren zoals dassen en vossen zijn binnen het park niet welkom, zodat de open zones binnen het zonneveld ongestoorde oases vormen voor diverse soorten akkervogels.
De grond van de locatie blijft in eigendom van de huidige eigenaar, maar zal voor een periode van 30 jaar (waarvan 25 jaar exploitatie) worden gehuurd door de initiatiefnemer Chint Solar. Na deze periode wordt het zonnepark weer afgebroken en zal de locatie weer in originele staat worden teruggebracht met uitzondering van enkele lijnvormige beplanting. De benodigde vergunningen worden aangevraagd voor het park voor een periode van 30 jaar (waarvan 25 jaar exploitatie). Gedragscode Zon op Land In november 2019 heeft Holland Solar, binnen een consortium met meerdere landelijke natuurorganisaties en projectontwikkelaars (waaronder huidig initiatiefnemer Chint Solar zelf, Greenpeace, Vogelbescherming, Milieudefensie en Natuurmonumenten) een gedragscode opgesteld. Naar eigen zeggen een “Code voor de fysieke en procesmatige wijze van ontwikkeling, inpassing, vormgeving en beheer van zon op land projecten”. Er worden principes geschetst die bij de vormgeving en totstandkoming van een zonnepark in acht genomen dienen te worden. Drie principes zijn daarbij leidend: • • •
Samenwerking met stakeholders; Meerwaarde voor de omgeving; Oorspronkelijk grondgebruik mogelijk.
Elk van deze drie principes zijn vanaf het begin van de planvorming meegenomen in het werkproces. De initiatiefnemer is met omwonenden en andere stakeholders, zoals het waterschap, gemeente, Natuurmonumenten en andere natuurverenigingen in gesprek gegaan om draagvlak te creëren voor het zonnepark. Daarnaast zijn ook omwonenden betrokken bij het plan, zie hiervoor ook bijlage 7. De wensen van de omwonenden zijn meegenomen in de verdere uitwerking van het plan. De participatie bij het verdere proces bestaat uit o.a. het actief informeren van stakeholders en omwonende en het ophalen van input over het project, dit door nauw contact met de stakeholders en omwonende te onderhouden. Bij beëindiging van het zonnepark (25-30 jaar ingaand vanaf de datum van ingebruikname van het zonnepark), wordt het park volledig ontmanteld en is de locatie wederom geschikt voor volledig agrarisch gebruik. Onderhavig project is aldus volgens de principes van de Gedragscode Zon op Land ontwikkeld.
1.2
Benodigde vergunningen
In onderstaande tabel zijn de benodigde onderdelen van de omgevingsvergunning voor uitvoering van het werk opgenomen. Het betreft hier de zogenaamde “permanente” vergunningen. Tijdelijke (uitvoeringsgerelateerde) vergunningen zullen ook benodigd zijn (zoals bijvoorbeeld tijdelijke verkeersmaatregelen), maar zijn afhankelijk van de uiteindelijke uitvoeringsmethode die nu nog niet bekend is. Het aanvragen en verkrijgen van deze vergunningen komt voor de verantwoordelijkheid van de toekomstige aannemer. Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
12 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
Tabel 2 Benodigde vergunningen
Procedure
Omschrijving Strijdig gebruik Onderhavig document dient ter onderbouwing van de aanvraag omgevingsvergunning voor het handelen in strijd met het bestemmingsplan “Buitengebied Noordenveld”.
Omgevingsvergunning
Bouwen Voor het bouwen van de zonnepanelenmodules, een hekwerk, het klantstation en de transformatorhuisjes. Werken of werkzaamheden uitvoeren In verband met grondroerende werkzaamheden, aanbrengen van lijnvormige beplanting en archeologische waarden
Watervergunning
Gebruik maken van een waterstaatswerk Voor het plaatsen van hekwerken over de watergang en het aanleggen van kabels onder de watergang
Deze Ruimtelijke Onderbouwing is opgesteld ter onderbouwing van de aanvraag van de omgevingsvergunning, onderdeel strijdig gebruik. Rijkscoördinatieregeling Voor de drie zonneparken Zuidvelde is er sprake van organisatorische en geografische samenhang. Het totale project heeft een capaciteit van ten minste 50 MW. Dit betekent dat het project (de drie zonneparken) automatisch onder de Rijkscoördinatieregeling valt. In deze regeling worden de verschillende besluiten die nodig zijn voor een project tegelijkertijd genomen. Aan de minister is echter vrijstelling gevraagd namens Chint Solar, TPSolar en Ankehaar Solar van de Rijkscoördinatieregeling omdat er geen bijzondere belemmeringen in de weg staan voor het verloop van de benodigde procedures. Deze vrijstelling wordt naar verwachting en gebaseerd op eerdere ervaringen verleend.
1.3
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 wordt het wettelijk kader toegelicht op de verschillende van toepassing zijnde niveaus, waarbinnen de activiteit plaatsvindt. In hoofdstuk 3 worden de milieu- en omgevingsaspecten van het initiatief getoetst. Hoofdstuk 4 behandelt de maatschappelijke en financiële haalbaarheid van het plan. Hoofdstuk 5 bevat de conclusies.
Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
13 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
2
BELEID
In dit hoofdstuk wordt het initiatief getoetst aan de verschillende vigerende planologische beleidskaders op Europees, rijks, provinciaal en gemeentelijk niveau welke van toepassing zijn op de beoogde activiteit. De toetsing aan de milieuhygiënische- en omgevingsaspecten vindt plaats in hoofdstuk 3.
2.1
Europees en Rijksbeleid
VN Klimaatakkoord Het klimaatakkoord Parijs 2020-2050 is een internationaal verdrag waarbij afspraken zijn gemaakt tussen 195 landen om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Dit akkoord is in december 2015 gepresenteerd tijdens de VN-klimaattop in Parijs: de Conference of Parties (COP21). Nederland heeft daar ingestemd met een nieuw VN Klimaatakkoord. Nederland heeft het Klimaatakkoord in 2016 geratificeerd. De belangrijkste punten van het akkoord zijn onder andere, de opwarming van de aarde te beperken tot ruim onder 2°C. Met inspanningen om de stijging verder te beperken tot 1,5°C. Het Klimaatakkoord is in 2020 in werking getreden. Het Klimaatakkoord vraagt van landen om nationale klimaatplannen op te stellen. De Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs 2015 zijn op 28 juni gepubliceerd in het klimaatakkoord. Europees beleidskader voor Klimaat en energie (2020-2030) Al in 2009 hebben de lidstaten van de Europese Unie afgesproken de concentraties van broeikasgassen in de atmosfeer te beperken. Beschikking 406/2009/EG verplicht lidstaten broeikasgassen met 30% te reduceren tegen 2020 ten opzichte van het niveau van 1990.
Aangezien een toename van de opwekking van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen een bijzonder belangrijk middel is om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, streven de lidstaten hiernaar in het kader van Richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 betreffende de bevordering van elektriciteitsopwekking uit hernieuwbare energiebronnen. Deze richtlijn stelt dat het aandeel hernieuwbare energie in de EU tenminste 27% moest zijn in 2020. Onderhavig project draagt bij aan deze doelstellingen. Energieakkoord en klimaatakkoord. In september 2013 werd het Energieakkoord1 voor duurzame groei gesloten. Het akkoord heeft als doel het terugbrengen van de energievraag door middel van energiebesparingen met gemiddeld 1,5% per jaar, het terugdringen van het gebruik van aardgas en een toename van het aandeel hernieuwbare energieopwekking naar 14% in 2020 en 16% in 2023. Dit vraagt een intensieve inzet op verschillende bronnen van hernieuwbare opwekking, zoals wind op land, wind op zee, diverse vormen van lokale opwekking zoals zonne-energie, en de inzet van biomassa. In 2019 is het klimaatakkoord tot stand gekomen uit onder andere het energieakkoord, en op 28 juni 2019 gepresenteerd door het kabinet. In het akkoord staan meer dan 600 afspraken om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan.
Hierin ligt de nadruk op CO2-reductie In het klimaatakkoord (hoofdstuk C5.5) wordt zonne-energie, samen met wind op land, benoemd als een van de primaire manieren van energieopwekking op land. Onderhavig project draagt bij aan deze doelstellingen. Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte In de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) schetst het Rijk ambities van het ruimtelijk en mobiliteitsbeleid voor Nederland in 2040, door deze te vertalen naar een aantal Nationale Belangen. In het tweede geformuleerde belang (paragraaf 3.1 van het SVIR) is gesteld dat er voorzien dient te zijn in ruimte voor het hoofdnetwerk voor (duurzame) energievoorziening en energietransitie. Voor de economische ontwikkeling op de lange termijn is een transitie naar een duurzame, hernieuwbare energievoorziening nodig, zowel vanwege geopolitieke verhoudingen en uitputting van fossiele brandstoffen als vanwege de ambities voor beperking van de CO2-uitstoot. Daarbij zijn de Europese doelstellingen op het gebied van energietransitie het uitgangspunt.
1
http://www.energieakkoordser.nl/energieakkoord.aspx
Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
14 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
In het SVIR is gesteld dat het primair de taak is van provincies en gemeenten om voldoende ruimte te bieden voor duurzame energievoorziening zoals zonne-energie en biomassa. Het ruimtelijk rijksbeleid voor (duurzame) energie beperkt zich daarom enkel tot grootschalige windenergie op land en op zee, gelet op de grote invloed op de omgeving en de omvang van deze opgave. Voor andere energiefuncties is geen nationaal ruimtelijk beleid nodig naast het faciliteren van ontwikkelingen door het aanpassen van wet- en regelgeving en het delen en ontwikkelen van kennis. Ladder voor Duurzame Verstedelijking In het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) is de ladder voor duurzame verstedelijking (gebaseerd op de ‘SERladder’) vastgelegd. Hieruit volgt de verplichte motivering die moet worden opgenomen bij ieder plan voor een nieuwe stedelijk ontwikkeling, waarbij het initiatief aan de ladder wordt getoetst. Per 1 juli 2017 bestaat de ladder niet meer uit ‘treden’, maar is de tekst van art. 3.1.6.
lid 2 Bro als volgt: “De toelichting bij een bestemmingsplan dat een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk maakt, bevat een beschrijving van de behoefte aan die ontwikkeling, en, indien het bestemmingsplan die ontwikkeling mogelijk maakt buiten het bestaand stedelijk gebied, een motivering waarom niet binnen het bestaand stedelijk gebied in die behoefte kan worden voorzien.” De behoefte aan de nieuwe ontwikkeling moet worden onderzocht indien er sprake is van een nieuwe stedelijke ontwikkeling. Als de ontwikkeling buiten het bestaand stedelijk gebied is voorzien, moet eerst worden onderzocht of de ontwikkeling niet (deels) binnen bestaand stedelijk gebied kan worden opgevangen. Een zonnepark is niet te kwalificeren als stedelijke ontwikkeling volgens artikel 3.1.6 van het Bro conform een uitspraak van de Raad van State (ECLI:NL:RVS:2019:178) Hierin wordt aangegeven dat de Afdeling diverse voorzieningen op het gebied van energieopwekking en energiedistributie niet als stedelijke ontwikkeling heeft aangemerkt. Een zonnepark valt ook onder een voorziening op het gebied van energieopwekking en -distributie volgens de Afdeling. Bovendien kan een grote behoefte aan hernieuwbare energieopwekking, gezien de omvang van de opgave op gebied van energietransitie en het zonnepark in kwestie, niet worden opgevangen c.q. gerealiseerd binnen bestaand stedelijk gebied.
RES-directive Vanuit Europa verplicht de Renewable Energy Directive (RES-directive), oftewel de EU-richtlijn Hernieuwbare energie, lidstaten om met duurzame energie aan de slag te gaan. De EU heeft als doel om de uitstoot van broeikasgassen in de EU-landen te verminderen en om andere landen te bewegen om hetzelfde te doen. Eén van de doelstellingen van deze richtlijn is tegen 2030 het aandeel duurzame energie, waaronder zonne-energie, te verhogen tot 32% van het totale energieverbruik in de EU. Hierbij zit een clausule voor een mogelijke verhoging van de doelstelling tegen 2023. In het, september 2013, ondertekende Energieakkoord, heeft Nederland zich gecommitteerd aan een toename van het aandeel hernieuwbare energieopwekking naar 14 procent in 2020 en 16 procent in 2023. Conclusie Het voornemen past binnen de Europese en nationale ambities om te komen tot een meer duurzame vorm van energievoorziening. Middels de treden van de Ladder van duurzame verstedelijking is gemotiveerd dat het initiatief voorziet in een behoefte op een daartoe geschikte locatie. Er is geen sprake van strijdigheid met Europees of Rijksbeleid.
2.2
Provinciaal en regionaal beleid
Omgevingsvisie Drenthe 2018 en Provinciale Omgevingsverordening Drenthe Zowel de Omgevingsvisie als de Omgevingsverordening zijn vastgesteld op 3 oktober 2018. Op 30 maart 2021 hebben Gedeputeerde Staten van de provincie tevens de ontwerp Omgevingsverordening Drenthe 2022 en de ontwerpwijziging Provinciale Omgevingsverordening Drenthe 2018 vastgesteld. Deze documenten hebben van 14 april tot en met 26 mei ter inzage gelegen. De Omgevingsverordening Drenthe Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
15 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
treedt in werking wanneer ook de Omgevingswet in werking treedt (naar verwachting 1 juli 2022). Omdat dit echter nog niet zeker is, zijn een aantal onderwerpen in de Omgevingsverordening Drenthe 2022 reeds doorgevoerd middels een wijziging van de Provinciale Omgevingsverordening Drenthe 2018. Eén van de onderwerpen die is gewijzigd, is het onderwerp zonne-akkers. De wijziging Provinciale Omgevingsverordening Drenthe 2018 is op 29 september 2021 definitief vastgesteld. In de Omgevingsvisie worden de duurzaamheidsambities van de provincie benadrukt, namelijk om in 2050 volledig energieneutraal te zijn waarbij Drenthe 100% van het energiegebruik hernieuwbaar produceert. Eén van de pijlers om deze ambitie waar te maken is zonne-energie. De omgevingsvisie streeft ernaar dat al het in Drenthe beschikbare en geschikte dakoppervlak zo veel mogelijk wordt benut voor de productie van zonne-energie. Voor opstellingen van zonnepanelen op de grond wordt een ‘Ja, mits’-benadering gehanteerd. Hiervoor gelden de volgende uitgangspunten: 1. Er moet sprake zijn van een combinatie met andere functies en/of dat het op gebiedsniveau tot integrale meerwaarde leidt. Integrale meerwaarde houdt in dat het initiatief ook meerwaarde levert voor andere provinciale doelen en belangen naast de duurzaamheidsambitie. Voorbeelden hiervan zijn: • • • • •
Zonnepanelen als (tijdelijke) invulling binnen bestaand stedelijk gebied met een beoogde ontwikkeling tot bedrijventerrein of woninglocatie op de middellange termijn (pauzelandschappen); Zonnepanelen waar de bestaande functies ruimte onbenut laten zoals bermen en groenstroken langs infrastructuur, luchthavens, vuilstorten en dergelijke; Verblijfsrecreatieparken die geen perspectief meer hebben in de recreatieve markt inzetten voor de productie van zonne-energie; Creëren van buffers tussen landbouw en natuur middels een zonneakker; In landbouwbeekdalen de ontwikkeling van zonneakkers combineren met een aangepaste waterhuishouding voor de creatie van een klimaatbestendig watersysteem.
2. Installaties voor de productie van hernieuwbare energie worden beschouwd als tijdelijke installaties, waarbij de locatie na uitgebruikname weer in de oorspronkelijke staat wordt teruggebracht. 3. Het behoud van biodiversiteit en bodemkwaliteit. 4. Balans tussen zonneakkers en landschap, waarbij de afwisseling van het landschap en de herkenbaarheid van de landschapstypen dient te worden behouden, inclusief de natuurlijke en cultuurhistorische waarden. Dit betekent ook dat er voldoende afstand tussen de individuele zonneakkers (of clusters van zonneakker) dient te worden behouden, afhankelijk van de schaal van het landschap. 5. Er dient een plan opgesteld te worden waarin aandacht is gegeven aan de ruimtelijke fysieke context. Aandacht voor een samenhangend ontwerp, meerwaarde voor het gebied en inrichting van de randen zijn hierbij belangrijke aspecten. Juist aan de randen moet worden ingespeeld op de omgeving en de kernkwaliteiten in het gebied. In hoofdstuk 5 van het rapport Landschappelijke inpassing is gemotiveerd waarom het initiatief voldoet aan bovengenoemden uitgangspunten. Het rapport is bij deze ruimtelijke onderbouwing gevoegd als bijlage 1.
Er dient daarnaast een participatieplan te worden opgesteld in overleg én in samenwerking met de om- en aanwonenden (niet zijnde de grondeigenaren) waarin de verschillende maatregelen die bijdragen aan participatie worden opgenomen. Om- en aanwonenden moeten daadwerkelijk uitgenodigd worden en mogelijkheden geboden worden om deel te nemen aan het project, te denken valt aan financiële participatie. Om- en aanwonenden moeten daarbij ook zelf de mogelijkheid hebben om invloed uit te oefenen op het uiteindelijke participatieplan. Voor het zonnepark is een participatieplan opgesteld waarin een toelichting is gegeven welke stappen op het gebied van participatie er zijn gezet om te komen tot het huidige ontwerp (zie bijlage 9). Hierin is zowel inhoudelijke participatie als financiële participatie meegenomen. Hiermee voldoet het initiatief aan de hierboven genoemde voorwaarde. De praktijk wijst uit dat de het beleid uit de omgevingsvisie rondom om landschappelijke inpassing verduidelijking behoeft om de door de Provincie beoogde effecten te bewerkstelligen. Daarom is artikel 2.24 lid 2 sub a van de omgevingsverordening, realisatie van een zonneakker indien uit het ruimtelijk plan blijkt dat dit passend is binnen het landschap, nader uitgewerkt in ‘De beleidsregel Zon provincie Drenthe’ (06-112020).
De beleidsregel stelt dat het ruimtelijke plan de ontwerpprincipes ‘Zonneakkers in Drenthe – Handreiking landschappelijke inpassing’ in acht dient te nemen middels een landschappelijk inpassingsplan. De handreiking is opgesteld ter verduidelijking van het provinciaal beleid, de omgevingsvisie Drenthe. Hierbij Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
16 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
is onderscheid gemaakt tussen enerzijds algemeen geldende en anderzijds landschapstype specifieke ontwerpprincipes. De specifiekere ontwerpprincipes geven veelal een passende invulling van de algemeen geldende ontwerpprincipes per landschapstype. Zie de verderop in deze paragraaf voor een toelichting op de handreiking. Naast de verduidelijking van artikel 2.24 middels de handreiking, is er in 2021 ook een wijziging van de Provinciale Omgevingsverordening Drenthe 2018 doorgevoerd, zoals aan het begin van deze paragraaf toegelicht is. Artikel 2.24 “Zonne-energie” is aangevuld in de verordening. In dit artikel zijn de volgende bepalingen opgenomen: Een ruimtelijk plan kan, onverminderd het bepaalde in lid 1, uitsluitend voorzien in de realisatie van zonneakkers met een grotere oppervlakte dan 140 m² indien: a. uit het ruimtelijk plan blijkt dat dit gebeurt op een wijze die passend is binnen het landschap; b. er sprake is van een combinatie met andere functies of van een meerwaarde voor andere provinciale doelen en belangen; c. het ruimtelijk plan, voor zover dit voorziet in zonne-akkers op agrarische landbouwgronden, aantoont dat niet in de behoefte kan worden voorzien binnen bestaand stedelijk gebied; d. met het oog op zorgvuldig ruimtegebruik rekening wordt gehouden met de beschikbare netcapaciteit en de afstand van de zonne-akker tot beschikbare aansluitingspunten; e.
rekening wordt gehouden met de uitgangspunten van de Regionale Energiestrategie Drenthe; f. in het ruimtelijk plan wordt vastgelegd hoeveel oppervlakte is vereist voor zonnepanelen, onderhoudspaden, voertuigpaden anders dan onderhoudspaden, schaduwval, transformatoropstellingen, omvormers, schakelstations, infrastructuur, onderhoudsgebouwen, en hekwerken; g. het ruimtelijk plan vergezeld gaat van een participatieverslag waaruit blijkt dat concrete inspanningen zijn verricht om draagvlak voor het initiatief te genereren, en; h. het ruimtelijk plan een maximale termijn van ten hoogste 25 jaar bevat, waarna de installaties dienen te worden verwijderd en de oorspronkelijke situatie dient te worden hersteld. 3. Bij het aanwenden van hun bevoegdheden nemen Gedeputeerde Staten de Beleidsregel Zon in acht met betrekking tot de uitleg van lid 2, sub a, b en f van dit artikel. Op de volgende wijze is bij dit initiatief rekening gehouden met de bepalingen uit artikel 2.24 lid 2 van de Provinciale Omgevingsverordening Drenthe 2018: a. Zie bijlage 1 bij deze ruimtelijke onderbouwing voor de onderbouwing waarom het initiatief passend is binnen het landschap; b. Zie bijlage 1 bij deze ruimtelijke onderbouwing voor de onderbouwing met betrekking tot combinatie met andere functies en meerwaarde voor andere provinciale doelen en belangen; c.
De doelstelling van de gemeente Noordenveld is om in de gemeente circa 125 hectare aan zonneparken te realiseren. Binnen stedelijk gebied is deze oppervlakte niet aanwezig. De ruimte die eventueel aanwezig is, is nodig voor woningbouwontwikkeling (inbreidingslocaties) of is beschermd vanwege beschermd dorpsgezicht; d. De keuze van de locatie van het initiatief is deels bepaald op basis van de beschikbare netcapaciteit en de afstand van de zonne-akker tot beschikbare aansluitingspunten. De afstand tot het aansluitpunt is ongeveer 5 kilometer. Het park wordt aangesloten op onderstation Zeijerveen; e. Zie paragraaf 2.2 van deze ruimtelijke onderbouwing; f. De verhouding van de diverse onderdelen van het zonnepark op basis van de definitie van de provincie (Nota van antwoord wijziging Provinciale Omgevingsverordening Drenthe 2018, 6 juli 2021) is als volgt:
Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
17 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
g. Zie bijlage 9 bij deze ruimtelijke onderbouwing voor het participatieplan inclusief verslaglegging; h. De omgevingsvergunning wordt aangevraagd voor een periode van 30 jaar omdat het een tijdelijk park betreft. Het park zelf wordt 25 jaar geëxploiteerd. De overige 5 jaar zijn opgenomen voor de aanleg en het afbreken van het park. In de Verordening is tevens opgenomen wat de maximale oppervlaktes van zonneparken in hectares mag zijn per gemeente. Voor de gemeente Noordenveld betreft dit 74 hectare. Wanneer de zonneparken te Zuidvelde van de initiatiefnemers TP Solar, Ankehaar Solar en Chint Solar bij elkaar worden opgeteld conform de definitie van de provincie, betreft de omvang 74 hectare. Daarnaast is in artikel 2.24a opgenomen dat Gedeputeerde Staten ontheffing kunnen verlenen op het bepaalde in artikel artikel 2.24 lid 1 voor zover in dat geval de verwezenlijking van het gemeentelijk ruimtelijk beleid wegens bijzondere omstandigheden onevenredig wordt belemmerd in verhouding tot de met die regels te dienen provinciale belangen. Zonneakkers in Drenthe – Handreiking landschappelijke inpassingDe beoogde locatie van zonnepark Zuidvelde bevindt zich in het Esdorpenlandschap. Het esdorpenlandschap is een agrarisch cultuurlandschap ten voeten uit.
Elk onderdeel van het landschap komt voort uit het agrarisch gebruik en is gerelateerd aan het functioneren van de lokale agrarische dorpsgemeenschap, met de boermarken als het oorspronkelijk gezag. De esdorpen vormen vanouds de ontginningsbasis van het landschap met terugkerende onderdelen: het dorp, de es, het beekdal en de velden/bossen/heide. Van provinciaal belang zijn de essen, kenmerkende open ruimtes veelal omgeven met esrandbeplanting, en de beekdalen, onbebouwd gebied met kleinschalige beplantingstructuren en beekdal(rand) beplanting. Het beleid is gericht op het behoud van de open ruimte en het versterken van de esrandbeplanting evenals het behoud van het onbebouwde karakter en het versterken van het karakteristieke beekdal(rand) beplanting. De ontwerpprincipes, met de specifieke toepassingen voor het Esdorpenlandschap, zijn hieronder uiteengezet. 1. Houd voldoende afstand tussen individuele (clusters van) zonneakkers • •
Voorkom een zichtrelatie tussen individuele zonneakkers. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van een (bestaande) houtwal of esrandbeplanting. Laat de dichtheid van zonneakkers nooit de karakteristieken van het landschap domineren. Zorg voor voldoende herkenbaarheid van de afwisseling van essen, velden en beekdalen. Ook de herkenbaarheid van bospercelen en esrandbeplanting moet geborgd zijn.
2. De maat van een zonneakker moet passen binnen het landschap
Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
18 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
•
De maat van een zonneakker mag nooit de maat en schaal van landschapseenheden domineren. Een zonneakker domineert het landschap niet wanneer het kleiner is dan de maat van kenmerkende individuele landschapselementen in de directe omgeving.
3. Creëer meerwaarde voor het gebied • • • • • •
Herstel of versterk het cultuurlandschap Behoud en vergroot de biodiversiteit. Hiervoor dient de ‘Zonnewijzer Biodiversiteit’ als inspiratie. Behoud en verbeter de bodemkwaliteit Creëer mogelijkheden voor recreatief medegebruik Zorg voor dubbel ruimtegebruik van de zonneakker Draag bij aan een robuust en klimaatbestendig watersysteem
4. Speel in op de omgeving en de kernkwaliteiten van het gebied •
•
• • •
Laat de hoogte van de panelen passen bij het landschapstype. In het besloten Esdorpenlandschap kan de hoogte relatief hoog zijn, zeker wanneer er weinig zicht is op de zonneakker. Houd afstand tot wegen en bebouwing. Waar een beplante rand passend is kan de afstand tot wegen en bebouwing relatief klein zijn. Er is dan weinig zicht. Zorg dan wel voor een rand met voldoende massa zodat ook in de winter er geen zicht op de zonneakker is. Volg bestaande landschapsstructuren, verkavelingspatronen en hoogteverschillen Behoud zichtlijnen Respecteer de grenzen van landschappelijke eenheden
5. Zorg voor samenhang in het ontwerp • • • •
Zorg voor een eenduidige opstelling van de panelen Positioneer bijgebouwen in een lijn Kies een donkere, eenduidige kleurstelling voor hekwerken en bijgebouwen Richt eventuele toegangswegen en onderhoudspaden ook op een landschappelijke manier in.
6. Zorg voor een zorgvuldige inrichting van de randen •
• •
Werk met landschapstype eigen middelen, in het Esdorpenlandschap zijn dit: houtwallen (eiken op droge gronden, elzen in de beekdalen), laanbeplanting (eiken), bosvakken, esrandbeplanting (droog bos met struweel), beekdalbeplanting, waterstructuren (beken, verkavelingssloten, greppel), bodemreliëf in de vorm van essen en zandrugflanken. Voorkom zicht op achterkanten van panelen Combineer hekwerken en andere objecten met de landschappelijke randafwerking
7. Breng locaties na uitgebruikname in oorspronkelijk staat terug •
Zorg voor herstel of versterking van het oorspronkelijke landschap
In het bovenstaand provinciaal beleid is, mede dankzij de uitgebreide handreiking, gedetailleerd weergeven aan welke vereisten een grondgebonden zonnepark moet voldoen. Voor het ontwerp van het zonnepark is uitgegaan van bovenstaande eisen. Een toetsing en een beschrijving van hoe deze punten zijn meegenomen in het ontwerp, is terug te vinden in hoofdstuk 5 van de rapportage Landschappelijke inpassing, opgenomen in bijlage 1 bij deze Ruimtelijke onderbouwing. RES Regio Drenthe Op 28 juni 2019 heeft het kabinet het klimaatakkoord gepubliceerd. Het klimaatakkoord bevat een samenhangend pakket aan maatregelen dat moet resulteren in een forse CO2-reductie. Dertig verschillende regio’s in Nederland zijn als gevolg hiervan bezig met het opstellen van de RES: Regionale Energie Strategie. De RES is een instrument om met maatschappelijke betrokkenheid te komen tot regionale keuzen voor: 1. De opwekking van duurzame elektriciteit; 2. De warmtetransitie in de gebouwde omgeving en; 3. De daarvoor benodigde opslag en energie infrastructuur. In de RES staat beschreven welke strategie de RES-regio hanteert om lokalen en regionale energiedoelstellingen te bepalen en te behalen. De gemeente Noordenveld ligt samen met elf andere Drentse gemeenten in de RES Regio Drenthe. De definitieve Concept RES is vastgesteld en verstuurd naar
Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
19 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
het nationaal programma (30-09-2020)2. Met de ambities van de gemeenten levert RES-regio Drenthe een belangrijke bijdrage aan de Nederlandse opgave, namelijk ten minste 3,45 TWh. Dat is ongeveer 10% van de Nederlandse opgave tot 2030 en bijna 25% van het huidige totale energieverbruik in de RES-regio Drenthe. 2,01 TWh aan energieprojecten zit inmiddels in de pijplijn (58%) resulteert in een aanvullende ambitie van 1,44 TWh. Gemeente Noordenveld heeft voor de bijdrage aan de Drentse RES aangegeven dat in 2030 0,07 TWh gerealiseerd kan worden. De ontwikkeling van grootschalige opwek leidt tot verandering van het Drentse landschap. Het concept RES hanteert daarom vijf principes: 1. Zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik; 2. Combineren van opgaven (natuur/biodiversiteit, water, landbouw, recreatie, dorps- en stadsontwikkelingen; 3. Herstructurering bedrijventerreinen; 4. Vraag en aanbod dicht bij elkaar; 5. Aansluiten bij gebied-specifieke kenmerken. Ook dienen de inwoners aan de voorkant bij het proces betrokken te worden middels een goed opgezet participatieproces en streeft RES Regio Drenthe naar 50% lokaal eigendom in elk energieproject. Voor het zonnepark Zuidvelde is zorgvuldig gekeken hoe het zonnepark kan worden ingepast in het landschap en hoe meerdere functies kunnen worden gecombineerd.
Door het zonnepark loopt een watergang, welke geen hinder zal ondervinden door de aanleg (dit is ook met het waterschap zo afgestemd). Daarnaast zorgt het park voor een meerwaarde voor natuur, zoals insecten en diverse vogelsoorten. Het park komt voor 50% in lokaal eigendom. Zie hoofdstuk 3 en 4 van deze onderbouwing voor een verdere toelichting op deze aspecten. Conclusie Het voornemen past binnen het Provinciaal en regionaal beleid, er is geen sprake van strijdigheid
2.3
Gemeentelijk beleid
Omgevingsvisie Noordenveld 2030 Op 8 februari 2017 is de omgevingsvisie Noordenveld 2030 vastgesteld.3 De omgevingsvisie is een uitgangspunt geworden voor het beleid en de ambities in de gemeente Noordenveld. Vijf kernwaarden Transparant, Leefbaar, Ondernemend, Groen en Duurzaam vormen de basis voor de omgevingsvisie. In de omgevingsvisie is ook de kernwaarde Meedoen geïntegreerd. In de omgevingsvisie geeft de gemeente Noordenveld aan dat het in 2030 de duurzaamste gemeente van Drenthe wil zijn. Verder wil de gemeente in 2040 energieneutraal zijn. Tot slot staat de gemeente positief tegenover de aanleg van zonnevelden. Beleidskader ‘Energieprojecten in het landschap’ Het beleidskader ‘Energieprojecten in het landschap’ van de gemeente Noordenveld (vastgesteld in september 2020) beschrijft het startpunt voor grootschalige energieprojecten en de belangrijke ingrediënten van het participatieproces. Deze spelregels maken voor initiatiefnemers en inwoners duidelijk welke onderwerpen aan bod moeten komen in de ontwikkeling van een zonnepark. Hierin staat geen maximale grootte voor een zonnepark opgenomen, wel is aangegeven dat voor de elektriciteit die nu verbruikt wordt in de gemeente al 125 hectare aan zonneparken benodigd is (of 14 windmolens). Hoe groot een zonnepark uiteindelijk wordt en hoe het eruit komt te zien, hangt namelijk af van het proces met de lokale omgeving.
Reacties, wensen en oplossingen van omwonenden dienen door de ontwikkelaars betrokken te worden bij de verdere uitwerking van het ontwerp. Waarbij de gemeente onderkent dat de gestelde doelen, zoals hierboven benoemd, niet haalbaar zijn met enkel zonnepanelen op daken. De gemeente staat in principe daarom positief tegenover de aanleg van zonneparken in Noordenveld waarbij kwaliteit boven kwantiteit
2 https://www.energievoordrenthe.nl/definitieve+concept+res+regio+drenthe/default.aspx#folder=1665441 3 https://www.gemeentenoordenveld.nl/wonen_en_leven/projecten/omgevingsvisie_noordenveld_2030/
Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
20 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
gaat. Initiatiefnemers voeren hierbij het gesprek met inwoners rond de ruimtelijke kwaliteit van hun initiatieven en streven naar 50% lokaal eigenaarschap. Het beleidskader en bijbehorende Noordenveldse Kwaliteitsgids vormen het toetsingskader voor energie-initiatieven. Kwaliteitsgids Noordenveld De Kwaliteitsgids Noordenveld geeft inzicht in de karakteristieken van de omgeving. Vanuit het beleidskader gelden voor zonneparken altijd een aantal voorwaarden: 1. Niet in natuurgebied, gebieden met grote waarde(n) voor het landschap en/of recreatie, met beschermde landschappelijke en/of ecologische waarde of waar veel toeristen komen; 2. Respecteer ruimtelijke karakteristieken (Noordenveldse kwaliteitsgids) en besteed aandacht aan meerwaarde voor het landschap, planten en dieren en de maatschappij; 3. Sluit aan bij bestaande elementen; 4. Houd rekening met bestaande energie-infrastructuur. De voorkeur gaat uit naar zonneparken in pauzelandschappen nabij snelwegen of landbouwgebieden met weinig waarde voor landbouw of recreatie en bufferzones. Echter zijn ook zonneparken in het coulissenlandschap, kleinschalig landschap, beheergronden, beekdalen en goede landbouwgrond benodigd om de energiedoelstellingen van de gemeente te behalen. Ook is het belangrijk dat het zonnepark kan worden aangesloten op het huidige elektriciteitsnetwerk.
Investeringen in het netwerk leiden tot extra kosten voor de samenleving en de gemeente wil hiermee zorgvuldig omgaan. Tot slot is lidmaatschap van Holland Solar en/of akkoord gaan met de gedragscode Zon op Land (13-11-2019) een minimale eis. Chint Solar Nederland is lid van Holland Solar en hanteert de Gedragscode Zon op Land, zoals in paragraaf 2.1 toegelicht. De gemeente mag altijd de integriteit van de ontwikkelaar laten onderzoeken. In het beleidskader worden tevens de uitgangspunten omtrent bewonersparticipatie uiteengezet. Bewonersparticipatie draagt bij aan het draagvlak en de acceptatie van het project en verhoogt de kwaliteit door gebruik te maken de kennis, ervaringen en ideeën van belanghebbenden. De gemeente maakt hierin onderscheid tussen (1) planparticipatie, participatie in het maken van plannen, het ontwerp, inrichting, beheer en onderhoud van het zonnepark en (2) Financiële participatie, mee-investeren in en/of voordeel ervaren van de opbrengsten van een project. De gemeente bepaalt het invloedsgebied dat wordt gehanteerd voor de participatie en de ontwikkelaar is verantwoordelijk voor het organiseren van de participatie. De ontwikkelaar legt hiervoor verantwoording af bij de gemeente. Onderwerpen die in ieder geval besproken dienen te worden: 1. Meerwaarde voor de maatschappij 2. Meerwaarde voor het landschap 3.
Meerwaarde voor planten, dieren en hun leefomgeving 4. Meervoudig ruimtegebruik: combineren van functies op dezelfde locatie. 5. Financiële haalbaarheid van het project, inclusief het laten opstellen van een planschaderisicoanalyse. Deze onderwerpen zijn gebaseerd op de vier ruimtelijke principes van de RES-regio Drenthe waar de gemeente zoveel mogelijk bij wil aansluiten. Voor de ontwikkeling van het zonnepark Zuidveld is nauwkeurig gekeken naar deze beleidskaders van de gemeente, en ze hebben gediend als input om te komen tot het landschappelijk ontwerp. Zie bijlage 1, hoofdstuk 5, voor een uitgebreidere toelichting op hoe het gemeentelijk beleid is verwerkt in het landschapsontwerp. De Noordenveldse Kwaliteitsgids In de Noordenveldse Kwaliteitsgids zijn het landschap en de dorpen in de gemeente Noordenveld en hun karakteristieken op hoofdlijnen beschreven. De kwaliteitsgids is in eerste instantie opgesteld als een document dat de gemeente betrekt bij de afweging van ruimtelijke ontwikkelingen en initiatieven. Ten aanzien van concrete initiatieven biedt de kwaliteitsgids inspiratie en houvast bij het ontwikkelen en beoordelen van ruimte gerelateerde initiatieven, zoals bijvoorbeeld de ontwikkeling van een zonnepark.
Onze referentie: D10020492:144 - Datum: 12 november 2021
21 van 42
RUIMTELIJKE ONDERBOUWING ZONNEPARK ZUIDVELDE GEMEENTE NOORDENVELD
De in Noordenveld aanwezige diversiteit aan karakteristieken vinden hun oorsprong in het ontstaan van het landschap. Dit heeft geresulteerd dat de gemeente, het landschap in drie (van noord naar zuid) te onderscheiden deelgebieden heeft verdeel. Elk deelgebied heeft een unieke ontginningsgeschiedenis. Het plangebied van het zonnepark Zuidvelde bevindt zich in het centrale deel van de gemeente, in het esdorpenlandschap. Als gevolg van insnijdingen van beken in het dekzand- en keileemplateau is een glooiend landschap ontstaan. De eerste bewoning vond plaats op de overgang van de hogere naar de lagere gronden en voert terug tot aan het stenen tijdperk. Hunebedden, grafheuvels en celtic fields vormen de meest tastbare relicten uit de vroegste bewoningsgeschiedenis. In de Middeleeuwen ontwikkelde zich een samenhangend landgebruikssysteem waarbij akkerbouw werd bedreven op essen op de overgangen tussen de lagergelegen beekdalen die in gebruik waren als weiland of hooiland (de maden) en de hogere oorspronkelijk beboste gronden en latere heidevelden. In de Noordenveldse Kwaliteitsgids staan verschillende gidsprincipes opgenomen: • • • • • • •