17. Accountantsverslag 2021 gemeente Noordenveld.pdf
Tekst van het document
ACCOUNTANTSVERSLAG 2021
Gemeente Noordenveld
Definitief, d.d. 23 juni 2022
Aanbiedingsbrief
Aan:
Geachte leden van de raad,
de raad van gemeente Noordenveld T.a.v. de raadsgriffie Postbus 109 9300 AC RODEN
Wij hebben de jaarrekening 2021 van gemeente Noordenveld (hierna te noemen ‘gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 11 november 2021, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2021. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen.
Groningen, 23 juni 2022
Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders.
Kenmerk: EJJ/JW/AL/1060103/007
Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar een aanzienlijke inspanning. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente Noordenveld bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle, zeker aangezien (een deel van) de controle wederom op afstand heeft moeten plaatsvinden, wat het niet eenvoudiger maakt. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,
Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA
VOLGENDE PAGINA
INHOUDSOPGAVE
DASHBOARD
w.g. E.J. Jongsma RA
Inhoudsopgave
1. DASHBOARD
2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE
4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE
4
1. Dashboard
1.1 Dashboard accountantscontrole
1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING
De jaarrekening 2021 is getrouw
De jaarrekening, baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2021, zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen.
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.050.000 respectievelijk € 3.150.000.
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden.
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV en WNT wordt nageleefd.
Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de SiSabijlage.
5
AANDACHTSPUNTEN VOOR 2022
RESULTAAT 2021
Naar aanleiding van onze controle over het boekjaar 2021 willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor 2022 benoemen:
(x €1.000)
2021
Begroting (na wijziging)
Saldo van baten en lasten
3.529
-/- 2.305
1.
Kwaliteitsverbeteringen interne beheersing, interne controle en beheersing IT-omgeving
Mutatie reserves
-/- 103
2.221
2.
Invoering rechtmatigheidsverantwoording met ingang van 2023 en vergroten van het zelfcontrolerend vermogen
Resultaat
3.426
-/- 84
3.
Rapportering over fraude in de controleverklaring vanaf 2022.
Het resultaat 2021 bedraagt € 3,4 miljoen voordelig. De begroting na wijziging is inclusief de slotwijziging die in december 2021 is doorgevoerd. De afwijking van circa 3,4 miljoen is daarmee relatief fors. Deels wordt dit veroorzaakt door een hogere algemene uitkering wat begin december nog niet bekend was. Een ander deel wordt verklaard door niet bestede (overloop) budgetten van € 0,8 miljoen en achterblijven van investeringen van € 0,7 miljoen (vrijval kapitaalslasten). We adviseren om na te gaan hoe het voorspellend vermogen van de organisatie op deze onderdelen kan verbeteren
ONTWIKKELING GREX / SOCIAAL DOMEIN
BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
Ontwikkeling GREX:
De netto boekwaarde van de grondexploitaties betreft € 1,8 mln. per ultimo boekjaar (2020: € 1,7 mln.).
In 2021 is voor een bedrag van € 533.000 aan (tussentijdse) winstneming genomen (2020: € 479.000).
Ontwikkeling Sociaal Domein:
Lasten jeugd stijgen per saldo met € 1.303.000 t.o.v. 2020.
Lasten WMO dalen per saldo met € 779.000 t.o.v. 2020.
Sprake van minimale aansluitingsverschillen tussen productieverantwoordingen en gemeentelijke lasten.
Er is sprake van een onzekerheid ten aanzien van het sociaal domein (WMO en Jeugd inclusief PGB) van € 1.043.000 (2020: € 1.109.000).
DASHBOARD
JAARREKENING
UW FINANCIËLE POSITIE
Wij hebben voor € 388.000 fouten geconstateerd met betrekking tot aanbestedingsrechtmatigheid (2020 €364.000) Wij hebben diverse onzekerheden geconstateerd in het sociaal domein. Deze zijn als volgt opgebouwd: - WMO ZIN ad. € 469.000 - Jeugd ZIN ad. € 433.000 - PGB WMO & Jeugd ad. € 141.000 Wij hebben daarnaast enkele fouten geconstateerd welke in de definitieve jaarrekening zijn aangepast
Ontwikkeling solvabiliteit 40% 30%
23%
21%
20% 19%
10% 0%
JR '19
JR' 20
JR '21
De solvabiliteitsratio (eigen vermogen ten opzichte van totaal vermogen) geeft inzicht in de mate waarin aan de financiële verplichtingen voldaan kan worden. Hoewel over 2021 sprake is van een toename ligt deze rond de grens van de 20%. Dit ligt in de categorie ‘meest risicovol’ volgens het provinciaal toezichtkader. De gemiddelde solvabiliteit van gemeenten ligt rond de 35% en op dat punt scoort de gemeente Noordenveld lager.
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
6
2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole
2.1 De jaarrekening is getrouw 2.2 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.3 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole 2.4 Aandachtspunten voor 2022
2.1 De jaarrekening is getrouw De jaarrekening 2021 is getrouw
7
Wij zijn voornemens om bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Noordenveld een goedkeurende controleverklaring af te geven met betrekking tot de getrouwheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2021 als van de activa en passiva per 31 december 2021 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Tijdens onze controle zijn een aantal afwijkingen geconstateerd. Naast enkele cijfermatige correcties betreft dit voornamelijk aanpassingen met betrekking tot de presentatie in de jaarrekening. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle tevens resterende controleverschillen geconstateerd ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 100.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
VERWIJZING
Sociaal domein – PGB Jeugdzorg en WMO
-
141
§4.2
Sociaal domein – WMO ZIN
-
469
§4.2
Sociaal domein – Jeugdzorg ZIN
-
433
§4.2
Totaal
-
1.043
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
1.050
3.150
Uitvoeringsmaterialiteit (75% van de materialiteit)
785
-
Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie
100
100
Getrouwheid
Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.2 Rechtmatigheid van de jaarrekening
8
Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 100.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2021 zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen
POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
VERWIJZING
-
1.043
§2.1
Aanbestedingsrechtmatigheid
388
-
§4.5
Totaal
388
1.043
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
1.050
3.150
Uitvoeringsmaterialiteit (75% van de materialiteit)
785
-
Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie
100
100
Rechtmatigheid Ongesaldeerde getrouwheidsfouten en/of onzekerheden
Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen en/of onzekerheden zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en zijn daarom voornemens een goedkeurende verklaring met betrekking tot de rechtmatigheid te verstrekken. De rechtmatigheidsbevindingen hebben betrekking op het niet naleven van de EU-aanbestedingsregel. Deze bevindingen zijn in lijn met de bevindingen die ook bij de interne toetsingen door de gemeente Noordenveld zijn geconstateerd.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.3 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (1/3)
COVID-19-impact op boekjaar 2021
Zie hiervoor de BADOnotitie
9
Inleiding: COVID-19 en de jaarrekening 2022 Tijdens de controle hebben wij aandacht besteed aan de impact van de coronapandemie op de gemeente. Hierover hebben wij overleg gevoerd met diverse medewerkers alsmede het management en het college. De coronacrisis heeft beperkte gevolgen voor de operationele activiteiten van de gemeente. Daarbij zijn de financiële gevolgen van de crisis beperkt. In de jaarrekening en de tussentijdse rapportages is door de organisatie uitgebreid gerapporteerd over deze impact voor de gemeente. Ook voor 2022 zal dit naar verwachting nog het geval zijn. Eind februari 2021 is de BADO-notitie met betrekking tot de ‘COVID-19-effecten en -risico's voor decentrale overheden' uitgekomen. In deze notitie is een groot aantal aandachtspunten beschreven voor het opstellen en controleren van de jaarrekening 2020. Deze notitie is ook van toepassing voor de jaarrekening 2021. Wij verwijzen voor deze aandachtspunten, de impact op getrouwheid en rechtmatigheid, de controleaanpak en de specifieke attentiepunten ten aanzien van de posten in de jaarrekening naar deze notitie (zie: notitie-effecten-enrisicos-corona-voor-jaarrekening-2020-decentrale-overheden.pdf (nba.nl)).
In deze paragraaf informeren wij u over het proces van onze controle in relatie tot COVID-19 en onze specifieke bevindingen die impact hebben op onze controle, de verslaggeving en/of onze controleverklaring. Voor een analyse van het resultaat verwijzen wij naar de jaarrekening (toelichting jaarverslag) en naar paragraaf 3.1 van dit verslag.
Als gevolg van COVID19 is er sprake van extra werkzaamheden
De gevolgen van COVID-19 zijn nader toegelicht in het jaarverslag
Extra controle werkzaamheden als gevolg COVID-19 Zoals aangegeven in onze aanbiedingsbrief heeft zowel het samenstellen van de jaarrekening als onze controle gedeeltelijk digitaal en op afstand plaatsgevonden. Naar aanleiding van dit proces hebben wij de volgende opmerkingen: Ook al zijn we het digitale werken al meer dan twee jaar gewend, het blijft bijzonder mooi om te constateren dat het mogelijk is om met hybride werken de jaarrekening op te stellen en te controleren. De samenwerking is, ondanks alle COVID-19-maatregelen, plezierig en constructief. De controle van de SiSa-bijlage heeft mede gezien het toenemende aantal regelingen (o.a. door COVID-19) relatief meer tijd gekost dan waarbij voorafgaand aan het proces rekening mee is gehouden. In 2021 zijn er 22 SiSa regelingen (2020: 12). Er is sprake van toenemende administratieve lasten vanwege de toename van deze specifieke doeluitkeringen. De specifieke werkzaamheden als gevolg van corona zijn aan de voorkant met uw organisatie afgestemd en hebben onder andere betrekking op de rechtmatigheid van de verstrekte subsidies en voorzieningen sociaal domein. Impact op verslaggeving Het BBV kent zoals bekend een aantal verplicht voorgeschreven paragrafen. Het staat de gemeente vrij om naast de verplichte paragrafen zelf paragrafen aan de begroting of jaarstukken toe te voegen.
COVID-19 is een gebeurtenis die niet slechts aan één programma of taakveld is toe te rekenen. Het heeft betrekking op de gehele gemeente en heeft betrekking op veel programma’s en taakvelden. De gemeente heeft ervoor gekozen om per programma en in een afzonderlijke paragraaf COVID-19 toe te lichten welke gevolgen COVID-19 op de gemeente heeft (gehad) en welke maatregelen, activiteiten en werkzaamheden de gemeente heeft ondernomen. Hiermee voldoet de gemeente aan het BBV. Voor een uitgebreide toelichting verwijzen wij naar het jaarverslag.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.3 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (2/3)
Geen controlebevindingen of onzekerheden vanuit de ToZo-regeling
10
ToZo-regeling De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (ToZo) is een van de steunmaatregelen van het kabinet om zelfstandige ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis en voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en in een lening voor bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen op te vangen. De regeling kent verschillende tranches met verschillende rechtmatigheidsvereisten:
ToZo 1: aanvragen tussen 1 maart 2020 tot 1 juni 2020 ToZo 2: aanvragen vanaf 1 juni 2020 tot 1 oktober 2020 ToZo 3: aanvragen vanaf 1 oktober 2020 tot 1 april 2021 ToZo 4: aanvragen vanaf 1 april 2021 tot 1 juli 2021 ToZo 5: aanvragen vanaf 1 juli 2021 tot 1 oktober 2021
Uw gemeente heeft in het kader van de Tozo-regeling een voorschot van het Rijk ontvangen van circa € 1,6 miljoen. Via de SiSa-bijlage bij de jaarrekening legt u verantwoording af aan het Rijk. De bestedingen in het kader van de ToZo-regeling over 2021 bedragen circa € 928.000 voor levensonderhoud en € 73.000 verstrekking in het kader van bedrijfskapitaal. Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd aan de hand van de aanwijzingen van het ministerie in de Nota Verwachtingen Accountantscontrole d.d. 31 januari 2022 en de nadere richtlijnen van de Sectorcommissie Decentrale Overheden van de NBA. Uit onze controle zijn geen fouten en/of onzekerheden gebleken. Wij hebben de toetsing van fouten en onzekerheden in ons oordeel meegewogen aan de hand van de aanwijzingen zoals opgenomen in hoofdstuk 9 van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole en gerapporteerd in bijlage B bij dit rapport. Op grond van de Tozo-regeling worden fouten en onzekerheden verwerkt in de definitieve rijksbijdrage Tozo. Wij achten deze voor de gemeente Noordenveld nihil. M&O-beleid Wij hebben conform de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2021 de opzet van het beleid voor Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&Obeleid) van de gemeente Noordenveld inzake de ToZo-regeling gecontroleerd.
Dit beleid ziet onder andere op de maatregelen die de gemeente heeft ingeregeld, waaronder de controle achteraf, en het gebruik en de behandeling van de IB-signalen daarbij. Voorts is getoetst of de opzet die Noordenveld voor dit M&O-beleid heeft gemaakt ook feitelijk wordt nageleefd. In dit kader hebben wij vastgesteld dat uitvraag en opvolging van de IB-signalen, zowel in opzet, bestaan en werking, voor de verstrekte uitkeringen ToZo 1 tot en met ToZo 5 effectief zijn. Wij hebben vanuit onze werkzaamheden geen fouten en/of onzekerheden in ons oordeel meegewogen. Hierbij hebben wij de aanwijzingen zoals opgenomen in hoofdstuk 9 van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole gehanteerd en derhalve geen fouten en onzekerheden gerapporteerd in bijlage B in dit rapport.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.3 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (3/3)
Geen controlebevindingen of onzekerheden vanuit de ToZo-regeling
Er is geen sprake van een overmatig verlofsaldo als gevolg van Corona
Rechtmatigheid verstrekte subsidies vastgesteld
DASHBOARD
11
Oninbaarheid ToZo-vorderingen (uitzettingen) De ToZo-vorderingen zijn ultimo boekjaar opgenomen voor een bedrag van € 405.620. Wij hebben vastgesteld dat voor deze vorderingen geen voorziening voor oninbaarheid is opgenomen. Uit de kamerbrief d.d. 27 januari 2021 heeft het ministerie SZW aangegeven dat het risico over de oninbaarheid van de vorderingen gedragen wordt door het Rijk en dat de gemeenten gecompenseerd zullen worden voor het gedeelte wat op termijn oninbaar zal blijken. Wij kunnen ons daarom vinden in de door de gemeente gehanteerde verwerkingswijze. Verantwoordingverplichting stuwmeer verlofdagen (netto-vlottende schulden, <1 jaar) Conform het BBV dienen eventuele reserveringen ten aanzien van vakantiegeld en –dagen niet te worden verantwoord als schuld bij een gelijkblijvend saldo. Ten aanzien van de reservering vakantiedagen dient echter in het geval van een eventueel stuwmeer/spaarverlof wel een schuld opgenomen te worden op basis van artikel 44, lid 1a, BBV. Door COVID-19 is een algemene ontwikkeling als gevolg van het thuiswerken dat er meer sprake is van de opbouw van verlofuren ten opzichte van voorgaande jaren. Gemeente Noordenveld heeft geanalyseerd hoe de verhouding van het verlofsaldo per ultimo boekjaar ten opzichte van voorgaande jaren is.
Vanuit deze analyse blijkt dat medewerkers hun reguliere verlof hebben opgenomen en dat er geen sprake is van een overtollig verlofsaldo. In lijn met de voorschriften vanuit het BBV is hierom geen reservering opgenomen in de jaarrekening. Rechtmatigheid verstrekte subsidies In 2021 is een groot gedeelte van de verstrekte subsidies met betrekking tot 2020 vastgesteld. Door de impact van het coronavirus op de operationele activiteiten van de gesubsidieerde instellingen bestaat het risico dat niet alle beschikte prestaties ook daadwerkelijk zijn geleverd. Tijdens het uitvoeren van onze controle hebben wij hiervoor aanvullende werkzaamheden verricht. Hierbij hebben wij vastgesteld dat het college conform het verstrekte mandaat heeft gehandeld bij het vaststellen van de subsidies en dat de verstrekte subsidies rechtmatig zijn.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.4 Aandachtspunten voor 2022
12
Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2021 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor het komende jaar benoemen. Aandachtspunten voor 2022
1.
Kwaliteitsverbeteringen interne beheersing, interne controle en beheersing IT-omgeving De gemeente Noordenveld heeft in 2021 een visie opgesteld voor doorontwikkeling van de interne beheersing. Doel is om toe te werken naar een kwaliteitsgerichte cultuur waarbij vakafdelingen zelf verantwoordelijk zijn voor de interne beheersing en controles die worden uitgevoerd binnen de procesgang. In de praktijk is die beheersing niet altijd zichtbaar, waardoor achteraf nog controles noodzakelijk zijn. De gemeente Noordenveld heeft daarom per afdeling het volwassenheidsniveau inzichtelijk gemaakt met concrete verbetervoorstellen. Door diverse personele ontwikkelingen bij de gemeente Noordenveld is een verdere uitrol van deze organisatieontwikkeling vertraagd.
DASHBOARD
2.
Invoering rechtmatigheidsverantwoording met ingang van 2023 en vergroten van het zelfcontrolerend vermogen Met ingang van 2023 wordt bij decentrale overheden (gemeenten en provincies) de rechtmatigheidsverantwoording ingevoerd. Het college van burgemeester en wethouders heeft daarbij expliciet een verantwoordelijkheid door zich in de jaarstukken te verantwoorden over de financiële rechtmatigheid. Om dat te kunnen doen is ook een (sluitend) systeem nodig van interne toetsingen en rapportage daarover. Een uitdaging, maar naar onze mening ook een kans. Van belang is dat de gemeente Noordenveld een plan van aanpak heeft met daarin ook duidelijkheid over de aanpak, rapportage en deadlines. Zie voor een uitgebreide analyse paragraaf 4.1.
3.
Rapportering over fraude in de controleverklaring vanaf 2022 Zoals aangegeven in de managementletter zal de komende jaren vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie en zullen wij dit onderwerp ook gaan opnemen in onze controleverklaring. Wij adviseren de gemeente hier komend jaar ook explicieter aandacht aan te besteden dan nu het geval is. Dit zou gecombineerd kunnen worden met de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
13
3. Resultaat & financiële positie
3.1 Resultaat 2021 3.2 Dashboard financiële positie
3.1 Resultaat 2021 Resultaat 2021 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 3,5 miljoen voordelig
14
Het resultaat van gemeente Noordenveld over het jaar 2021 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 3,5 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000)
2021
BEGROTING NA WIJZIGINGEN
VERSCHIL
Saldo van baten en lasten
3.529
-/- 2.305
5.834
Onttrekkingen reserves
2.116
2.858
-/- 742
-/- 2.219
-/- 637
-/- 1.582
3.426
-/- 84
3.510
Dotatie aan reserves Resultaat
Het resultaat 2021 wijkt voor circa 3,5 miljoen af van het begrote resultaat (na wijzigingen). Dit komt neer op een afwijking van 3,3% ten opzichte van de totale lasten. In de jaarstukken is per programma een analyse weergegeven van de verschillen tussen de begroting en de realisatie 2021. Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces. Afwijkingen daarboven kunnen wijzen op een minder goed voorspellend vermogen. Mede door het invoeren van de slotwijziging waarbij in december nog aanvullende begrotingswijzigingen zijn doorgevoerd achten wij de afwijking van de werkelijke realisatie in vergelijking met de begroting relatief fors. Mogelijke kans om het voorspellend vermogen te verbeteren
De belangrijkste afwijkingen van de realisatie ten opzichte van de begroting na wijziging zijn in hoofdstuk 3 van de jaarstukken nader geanalyseerd. Deels wordt dit veroorzaakt door een hogere algemene uitkering wat begin december nog niet bekend was. Een ander deel wordt verklaard door niet bestede (overloop) budgetten van € 0,8 miljoen en achterblijven van investeringen van € 0,7 miljoen (vrijval kapitaalslasten). Hoewel wij constateren dat de verschillen toereikend zijn toegelicht adviseren wij om intern nader te analyseren of de afwijkingen mogelijk eerder gesignaleerd konden worden, waarmee ook het voorspellend vermogen van de organisatie verbeterd kan worden. Deze conclusie komt overeen met uw eigen observaties. In de hierover gevoerde gesprekken met het college is aangegeven dat de organisatie zich in 2022 verder zal verdiepen in het meer in control krijgen van de investeringen en de daaruit voortvloeiende begrote kapitaallasten.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.2 Financiële positie (1/2)
15
RATIO WEERSTANDSVERMOGEN
SOLVABILITEITSRATIO
De ratio weerstandsvermogen is in de jaarstukken van gemeente Noordenveld niet als zodanig berekend. In paragraaf 2 ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ heeft de gemeente haar systematiek inzake risico inschattingen nader toegelicht.
35,0% 30,0% 23,0%
25,0%
Dit op basis van een integraal overzicht van alle onderkende risico’s naar kans en (financiële) impact. Op basis van deze benadering is het minimaal benodigd weerstandsvermogen becijferd op € 1,1 miljoen, het maximale beslag op € 3,8 miljoen.
20,0%
Vanuit uw eigen analyse blijkt een aanwezige weerstandscapaciteit van € 8,9 miljoen. Uw weerstandsvermogen is daarmee voldoende.
5,0%
15,0%
21,0%
0,0%
50,0%
2020
2021
RATIO GRONDEXPLOITATIE
14,0%
70,0% 60,0%
Gemid. NL*
10,0%
2019
NETTO SCHULDQUOTE
Gemeente
19,0%
59,0%
53,0%
12,0% 56,0%
40,0%
10,0% Gemid. NL*
30,0%
Gemeente
20,0%
8,0% 6,0% 2,0%
0,0%
0,0% 2020
2,0% 2019
2021
Gemid. NL*
4,0%
10,0% 2019
Gemeente
5,0%
2020
2,0% 2021
* De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde over 2018 voor gemeenten in de categorie < 25.000 inwoners. Data gebaseerd op www.waarstaatjegemeente.nl.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.2 Financiële positie (2/2)
Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien
Het aanwezige weerstandsvermogen is voldoende
De gemeente kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen
16
Onze rol in relatie tot het weerstandsratio en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsratio en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente Noordenveld. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Weerstandsvermogen gemeente Noordenveld is voldoende Op basis van de jaarstukken 2021 is te herleiden dat de gemeente tenminste over een weerstandscapaciteit beschikt van € 8,9 miljoen (2020: € 5,9 miljoen). In de paragraaf 2 ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ heeft de gemeente haar systematiek inzake risicoinschattingen nader toegelicht. Dit op basis van een integraal overzicht van alle onderkende risico’s naar kans en (financiële) impact. Op basis van deze benadering is het maximale beslag € 2,3 miljoen.
Op basis van de eigen normen van de gemeente Noordenveld is zowel de algemene reserve, de reserve sociaal domein als ook de reserve grondexploitatie toereikend voor het dekken van de door het college geïdentificeerde risico’s. Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2021 23% (2020: 19%) . Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente Noordenveld in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De solvabiliteit ligt conform voorgaand jaar ruim onder het landelijk gemiddelde over 2020 voor gemeenten in de categorie tussen de 20.000 tot 50.000 inwoners. De netto schuldquote bedraagt 56% (2020: 53%) gecorrigeerd voor verstrekte leningen 54% (2020: 51%). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. De stijging van de netto schuldquote ten opzichte van voorgaand jaar is voornamelijk te verklaren door lagere totale baten in vergelijking met voorgaand jaar. Een lagere netto schuldquote wordt in de regel als positief ervaren.
Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is laag
DASHBOARD
Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, des te minder risico’s de gemeente loopt. De ratio grondexploitatie van de gemeente Noordenveld is de laatste jaren sterk gedaald als gevolg van de voorspoedige verkoop van kavels als het sluiten van enkele grondexploitaties. Door het feit dat de boekwaarde de afgelopen jaren is gedaald is het risico daarmee aanzienlijk lager geworden en de ratio relatief laag. Wel merken wij op dat er naast de verantwoorde boekwaarde (€ 1,8 miljoen) er sprake is van een boekwaarde van circa € 651.000 aan voorbereidingskosten voor mogelijke toekomstige grondexploitaties.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
17
4. Belangrijkste bevindingen
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording 4.2 Sociaal domein uitgelicht 4.3 Ontwikkeling grondexploitaties 4.4 Aanbestedingsrecht 4.5 BBV, WNT en SiSa 4.6 Opvang vluchtelingen Oekraïne
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (1/2)
Zie onze managementletter 2021 voor aandachtspunten in de interne beheersing Onze aanpak voor 2021 is vooral gegevensgericht
Wij adviseren om rekening te houden met de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording in 2023
DASHBOARD
18
Interne beheersing en onze aanpak voor 2022 Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim-controle uitgevoerd. De bevindingen naar aanleiding van deze controle hebben wij opgenomen in onze boardletter d.d. 6 januari 2022. Samenvattend hebben wij geconstateerd dat er bij uw gemeente, net als bij veel andere gemeenten, nog diverse aandachtspunten resteren. In onze managementletter is hierover uitgebreid gerapporteerd, waarbij tevens is aangegeven welke processen naar onze mening uw verhoogde aandacht vereisen. Voor diverse processen resteren aandachtspunten vanuit de eerste lijn. Onze controle bestaat uit voornamelijk gegevensgerichte werkzaamheden waarbij wij vanwege de aard van de bevindingen in de interne beheersing en onze controleaanpak(keuze) de nadruk leggen op controles achteraf en gegevensgericht (middels deelwaarnemingen, cijferbeoordelingen, steekproeven, etc.). Update Invoering rechtmatigheidsverantwoording door het college met ingang van 2023 In de managementletter zijn wij uitgebreid ingegaan op de ontwikkeling van de rechtmatigheidscontrole door de externe accountant naar de rechtmatigheidsverantwoording door het college.
De commissie BBV heeft in december 2020 de conceptnotitie rechtmatigheidsverantwoording met de nadere spelregels voor de rechtmatigheidsverantwoording ter consultatie openbaar gemaakt en heeft in augustus 2021 de kadernota rechtmatigheid 2022 gepubliceerd. Inmiddels is de wet door de Eerste en Tweede Kamer aangenomen waarna daarna nog de nodige aanpassingen van overige wetgeving en notities vanuit onder ander het NBA dienen te volgen. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording heeft gevolgen voor de (interne) beheersing van de organisatie en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Wij verwachten dat dit voor de meeste gemeenten een uitdaging is, maar naar onze mening ook een kans voor uw organisatie en interne beheersing. De wetswijziging is niet alleen een technische verandering, maar ook een cultuurverandering die effect heeft op de bedrijfsvoering van de organisatie.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (2/2)
Verhoogde aandacht voor fraude
DASHBOARD
19
Fraude De komende jaren zal er vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. Onze beroepsorganisatie, de NBA, werkt momenteel aan een notitie betreffende ‘best practice maatregelen fraude(risico)beheersing voor bestuurders en toezichthouders'. In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen, zoals de gemeenteraad, bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude, kunnen de gelegenheden die tot fraude leiden, afnemen. Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook de accountant heeft hierin een belangrijke rol. De landelijke pilots waar in de controleverklaring 2020 van de accountant uitgebreider wordt gerapporteerd over het thema fraude (o.a. Gemeente Breda) hebben bijgedragen aan de best practices. De best practices van de NBA zijn erop gericht het fraudebewustzijn en de frauderisicobeheersing te vergroten. In eerdere rapportages hebben wij reeds aandacht gevraagd voor dit onderwerp.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Sociaal domein uitgelicht
Sociaal domein Jeugd en WMO 2021 bedragen circa € 12,9 miljoen
Onzekerheid met betrekking tot WMO ZIN betreft € 469.000.
20
Sociaal domein in de jaarrekening De lasten van gemeente Noordenveld met betrekking tot het sociaal domein (exclusief participatiewet) bedragen over 2021 circa € 12,9 miljoen. In hoofdlijnen zijn deze lasten als volgt opgebouwd: ONDERDEEL
2020
2021
Jeugdzorg ZIN, incl. PGB
€ 6,7 miljoen
€ 5,4 miljoen
Wmo ZIN, incl. PGB
€ 6,7 miljoen
€ 7,5 miljoen
Totaal
€ 13,4 miljoen
€ 12,9 miljoen
Wmo ZIN De productieomvang van Wmo zorg in natura (ZIN) bij zorginstellingen bedraagt in 2021 circa € 4,5 miljoen. De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo ZIN vindt plaats vanuit de gemeente Noordenveld. De gemeente heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. Met betrekking tot de verantwoorde lasten Wmo ZIN vraagt de gemeente Noordenveld per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk controleprotocol. Uit onze controle blijkt dat door de gemeente Noordenveld kleine verschillen zijn geconstateerd tussen de eigen administratie en de productieverantwoordingen welke zijn voorzien van een controleverklaring. Omdat deze verschillen lager zijn dan de rapporteringstolerantie wordt hierover niet gerapporteerd. Tevens is van een aantal zorginstellingen geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering, zowel omtrent de getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten.
Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2021 ontvangen controleverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 469.000 van de € 7,5 miljoen. Dit is lager dan de in 2020 resterende onzekerheid van € 491.000. Jeugdzorg ZIN Met betrekking tot de lasten inzake jeugdhulp vraagt de gemeente Noordenveld evenals de systematiek WMO ZIN bij de gecontracteerde jeugdzorginstellingen om een productieverantwoording.
Onzekerheid met betrekking tot Jeugzorg ZIN betreft € 433.000.
Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2020 ontvangen controleverklaringen en de ontvangen bestuursverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 433.000. De productieomvang van Jeugdzorg (ZIN) bij zorginstellingen bedraagt in 2021 circa € 5,8 miljoen waardoor via productieverantwoordingen en finale kwijting, met uitzondering van een bedrag van € 433.000, voldoende zekerheid over de prestatielevering en afgrenzing is verkregen. Omdat de resterende onzekerheid en de aansluitverschillen kleiner zijn dan onze rapporteringstolerantie is er geen sprake van aanvullende nog te rapporteren fouten en/of onzekerheden.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Sociaal domein uitgelicht
Rechtmatigheidsfout PGB mede gebaseerd op projectiebrieven
21
Geraamde fout in de persoonsgebonden budgetten De SVB controleert zorgovereenkomsten, toetst facturen en declaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. Uw gemeente verstrekt de beschikkingen pgb en is verantwoordelijk voor een adequate cliëntregistratie en het vaststellen van de prestatielevering. Uit de accountantscontrole 2021 bij de SVB blijkt dat landelijk sprake is van een afkeurend oordeel. Ten aanzien van de rechtmatigheidsfouten zijn de foutpercentages opgenomen in de gemeente specifieke projectiebrieven. Voor de gemeente Noordenveld zijn de percentages voor rechtmatigheidsfouten en voor getrouwheidsfouten voor zowel de Wmo als Jeugdzorg opgenomen in onderstaande tabel: PGB PER CATEGORIE
Onzekerheden PGB geraamd op € 141.000
DASHBOARD
FINANCIËLE RECHTMATIGHEIDSFOUT
FINANCIËLE GETROUWHEIDSFOUT
Jeugdzorg
1,59%
1,58%
WMO
1,56%
1,81%
De financiële rechtmatigheidsfout en getrouwheidsfouten voor PGB voor de gemeente Noordenveld zijn onder de rapporteringstolerantie. Tevens is het verschil tussen de verantwoording in de jaarrekening en de verantwoording van de SVB van gesaldeerd onder de rapporteringstoleranties. In het kader van de rechtmatigheid is er derhalve geen sprake van een controleverschil ten aanzien van de PGB. De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is er sprake van een onzekerheid. De processen van PGB, Jeugdzorg en WMO lopen op een aantal onderdelen verschillend, waardoor voor Jeugdzorg en WMO niet dezelfde zekerheid wordt verkregen. Tevens verkrijgt de gemeente voor de WMO aanvullende zekerheid vanwege de ontvangsten van het CAK. Op basis van het zekerheidspercentage dat de gemeente Noordenveld hierdoor verkrijgt, zijn de onzekerheden voor PGB geraamd op circa € 141.000, waarvan € 92.000 PGB WMO en €49.000 Jeugd PGB. Wij hebben een review gedaan en kunnen steunen op de werkzaamheden van de accountant van de SVB. Daarbij concluderen wij dat de formele fouten zoals geconstateerd door de accountant van de SVB geen impact hebben op het rechtmatigheidsoordeel over de jaarrekening 2021 van uw gemeente.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties
22
Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot de voorraden betreft het onderhanden werk (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen?
Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld
Deze drie P’s zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2021 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesneming moet worden getroffen. De ontwikkeling van de boekwaarden (opname in de jaarrekening bespreken) Per ultimo 2021 is de boekwaarde van de grondexploitaties € 1,5 miljoen. Dit is een daling ten opzichte van 2020 (€ 1,7 miljoen). De ontwikkeling van de boekwaarde van gronden in 2021 is als volgt weer te geven: (*€ 1.000)
Door hogere verkopen dan verrichte investeringen is de boekwaarde gedaald
Oosterveld Peize-Zuid Veldkampen Een Haarveld 1e fase Westeres De Westerd II Totaal in exploitatie genomen gronden
BW 31-12-2020
Investeringen
Inkomsten
Resultaatneming
Mutatie voorziening
BW 31-12-2021
-1.469 2.394
2.369 220
2.396 0
356 0
0 0
-1.138 2.614
111
9
0
-16
0
104
339 40 304
242 4 11
743 0 183
181 0 12
0 0 0
18 44 144
1.719
2.855
3.322
533
0
1.786
Op de volgende pagina gaan wij verder in op de belangrijkste ontwikkelingen, tussentijdse winstneming en de project specifieke risico’s.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties
De grondexploitaties ontwikkelen zich per saldo positief
23
De grondexploitaties ontwikkelen zich per saldo positief In 2021 hebben de grondexploitaties zich per saldo positief ontwikkeld, waarbij met name het complex Oosterveld een positieve ontwikkeling heeft doorgemaakt.
ONTWIKKELING CONTANTE WAARDE GRONDEXPLOITATIES 2021–2020 (x € 1 miljoen)
Hieronder zijn de belangrijkste algemene en de ontwikkelingen met betrekking tot het complex Oosterveld nader beschreven.
Er is sprake van een tussentijdse winstneming van €533.000
Samenvoeging complexen Oosterveld
Algemene ontwikkelingen Conform het landelijke beeld is er ook binnen de gemeente Noordenveld sprake van een grote vraag naar zowel kavels woningbouw als kavels bedrijventerreinen. Hierdoor is er per saldo in 2021 een aanvullende (tussentijdse) winst van € 533.000 genomen. Oosterveld In het verleden was er sprake van diverse deelcomplexen met betrekking tot de grondexploitatie Oosterveld. In 2021 is bij het actualiseren van de grondexploitaties besloten om de diverse deelcomplexen tot een complex samen te voegen. Daarnaast is door het landelijke tekort woningbouwlocaties de looptijd van het complex verkort van 2031 naar 2027. Ondanks dat er ook aan de kostenkant sprake is van hogere ingerekende kosten (€330.000) leidt de actualisatie tot een resultaatsverbetering van € 998.000. Hierbij dient te worden opgemerkt dat in het verleden op het deelcomplex Oosterveld Grondbank voor een bedrag van €974.000 aan verliezen zijn genomen wat nu bijdraagt aan de hogere positieve eindwaarde. Door het samenvoegen van het complex en het verbeterde resultaat is er op basis van de Percentage of Completion (POC) methode een aanvullende tussentijdse winst van € 356.000 genomen.
1.400,0
1.221 1.200,0
985
1.000,0
815 800,0
600,0
400,0 288 223
209
200,0
0,0
Oosterveld
Peize Zuid
2021
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2020
Overige complexen
4.4 Aanbestedingsrechtmatigheid
Niet alle diensten en leveringen zijn rechtmatig aanbesteed
24
Aanbestedingen In het kader van de rechtmatigheidscontrole hebben wij de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van een zogenaamde spendanalyse (beoordeling achteraf van alle crediteuren op juiste naleving aanbestedingsregels). Bevindingen aanbestedingsrechtmatigheid 2021 Uit onze controle van de reguliere inkopen volgt een onrechtmatigheid van € 388.000 (2020: € 364.000). Deze bevindingen zijn in lijn met de bevindingen die door uw eigen organisatie zij geconstateerd. Dit geeft een volgend overzicht voor de reguliere inkopen:
In 2021 voor een bedrag aan € 388.000 aan aanbestedingsonrechtmatigheden geconstateerd voor uitgaven in 2021
DASHBOARD
Aard inkopen
Levering/werk/dienst
2021
Advieswerkzaamheden
Dienst
€ 234.000
Afvalinzameling
Dienst
€ 93.000
Overige leveringen
Leveringen
€ 61.000
Totaal
€ 388.000
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 BBV, WNT en SiSa
BBV wordt nageleefd
25
Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Noordenveld de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd. Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing en vervangt tegelijkertijd de Wopt (Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens). Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen.
WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten
Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2021 niet meer bedragen dan € 209.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 van de gemeente Noordenveld niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Noordenveld voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
Geen bevindingen SiSa-bijlage
DASHBOARD
SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2021. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Zie tevens bijlage B. Wij zien een landelijke trend dat Ministeries steeds vaker een Specifieke regeling kiezen voor het verstrekken van subsidies aan decentrale overheden. Het aantal SISA- regeling, ook voor uw gemeente, zijn daardoor exponentieel toegenomen. Dit geeft een hoge druk op de organisatie binnen gemeente Noordenveld, andere gemeenten, decentrale overheden en de accountantskantoren.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 Begrotingsrechtmatigheid
Het resultaat is €3,5 miljoen hoger dan de gewijzigde begroting.
26
Lastenoverschrijdingen in het kader van begrotingsrechtmatigheid In totaal heeft uw gemeente circa € 117,8 miljoen aan lasten begroot na wijziging, tegenover circa € 105,1 miljoen aan werkelijke lasten in 2021. Dit is in totaal een onderschrijding van 12,7 miljoen (10,8%). Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 115,5 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 108,7 miljoen aan werkelijke baten in 2021. In totaal gaat het om een lagere realisatie van baten van 6,8 miljoen (5,9%). Naast het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten van 3,5 miljoen kent een gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. In 2021 is er per saldo € 103.000 aan de reserves toegevoegd zodat het gerealiseerde resultaat € 3,4 miljoen positief bedraagt. De gemeenteraad autoriseert de begroting en stelt de kaders voor het college vast. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid binnen de gestelde begroting. Begrotingsafwijkingen dienen tijdig gesignaleerd en gerapporteerd te worden aan de gemeenteraad.
Bij begrotingsoverschrijdingen die niet gedurende het jaar zijn voorgelegd aan de gemeenteraad is formeel sprake van een onrechtmatigheid. Echter hoeven deze overschrijdingen niet altijd te worden meegewogen in het accountantsoordeel bijvoorbeeld indien de overschrijdingen geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerd opbrengsten of overschrijdingen bij open-einde regelingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten zijn de begrotingsoverschrijdingen nader weergegeven en geanalyseerd. Controle begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de raad nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. Belangrijk hierbij is dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel.
In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma. Zie hierna voor een overzicht van de lastenoverschrijdingen per programma en de overschrijdingen van investeringskredieten. Wij verwijzen voor een inhoudelijke en meer specifieke analyse van de begrotingsafwijkingen naar de analyse ‘Begrotingsrechtmatigheid’, zoals opgenomen in de jaarrekening 2021 (vanaf pagina 238).
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 Begrotingsrechtmatigheid
Overschrijding lasten programma ‘Dekkingsmiddelen’
27
Zoals blijkt uit hoofdstuk 4 van de jaarrekening is op drie programma’s een begrotingsoverschrijding op de lasten van toepassing. Deze overschrijdingen zijn hieronder nader geanalyseerd of er, conform de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV, sprake is van een begrotingsoverschrijding welke mee telt in ons oordeel. ONRECHTMATIG LASTENOVERSCHRIJDING PROGRAMMA
Groen beleven (totaal € 1.194.000)
Helder zicht (totaal € 117.000)
BEGROTINGSAFWIJKING
TELT NIET MEE IN OORDEEL
Deze overschrijdingen passen binnen het bestaand beleid en daarom telt deze overschrijding niet mee in ons oordeel.
Deze overschrijdingen passen binnen het bestaand beleid en daarom telt deze overschrijding niet mee in ons oordeel.
TELT WEL MEE IN OORDEEL
Voor een meer inhoudelijke en meer specifieke analyse van de werkelijke baten en lasten ten opzichte van de begroting verwijzen wij naar de interne analyse zoals opgenomen in de analyse per programma (jaarverslag) en het hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’ (vanaf pagina 238 in de jaarstukken). Kwaliteit van de analyses in de jaarstukken kan verbeteren In de jaarrekening van de gemeente Noordenveld worden afwijkingen in het gerealiseerd resultaat verklaard. Daarbij wordt geen inzicht gegeven in de (soms omvangrijke) afwijkingen op programmaniveau. Een voorbeeld is programma 4, ‘groen beleven’. De lasten zijn € 1,2 miljoen hoger dan begroot en ook de baten zijn fors hoger. Toch worden deze afwijkingen niet verklaard, omdat alleen het saldo wordt verklaard. Ons advies is om de belangrijkste afwijkingen op baten en lastenniveau toe te lichten in de jaarstukken.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.6 Opvang vluchtelingen Oekraïne
Gemeenten hebben een essentiële rol in de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne
Vergoeding via SPUK
Voorschot van 50% verwachte opvangplekken in de gemeente
Correcte registratie van verstrekkingen en uitvoeringskosten is van belang
28
Onze visie op uw rol bij de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne Het conflict in Oekraïne heeft ook gevolgen voor Nederlandse gemeenten. Dat kan gaan om opvang van vluchtelingen door gemeenten en particulieren, ondersteuning van Oekraïners en Russen die momenteel in Nederland verblijven, risico's voor digitale veiligheid en economische sancties voor Russische bedrijven. Wat wij bij veel gemeenten zien is dat de opvang van de vluchtelingen tijd en capaciteit vraagt van de ambtelijke organisatie. Capaciteit die door de krapte op de arbeidsmarkt, de ontwikkelingen rond Corona en de toenemende taken van gemeente al onder druk stond. Net als bij veel andere gemeente is en wordt actief gezocht naar opvangplekken. Deze beschikbare plekken, maar ook de bezetting van de plekken neemt nog dagelijks toe, het Ministerie van Justitie en Veiligheid publiceert over deze ontwikkeling. Specifieke uitkering Zoals het er nu naar uitziet zullen gemeenten gecompenseerd worden door middel van een specifieke uitkering (SPUK) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Deze SPUK is op dit moment in consultatie. De omvang van de uitkering lijkt als volgt te worden vormgegeven: 1. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten een normbedrag van € 100 per dag per gerealiseerde opvangplek; 2.
Indien bovenstaand normbedrag niet toereikend is voor de kosten van de opvangvoorzieningen, dan kan de gemeente de werkelijke kosten ontvangen (incl. doorwerkende kosten die hoger zijn dan het normbedrag); 3. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van leefgeld van ontheemden bij particulieren een vergoeding van de werkelijke kosten per verstrekking als bedoeld in de Regeling opvang ontheemden Oekraïne; 4. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten voor verzekering van wettelijke aansprakelijkheid en buitengewone kosten zoals genoemd in de Regeling opvang ontheemden Oekraïne, een normbedrag voor de werkelijke kosten per verstrekking; 5. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten die gemeenten maken voor het geschikt maken of realiseren van gebouwen voor de opvang van ontheemden (transitiekosten) de werkelijke kosten. Een voorschot van 50% van de naar verwachting te realiseren opvangplekken zal aan de gemeente worden uitgekeerd. Definitieve afrekening zal op basis van de verantwoording in de SISA-Bijlage plaatsvinden. Processen, registraties en aanbestedingen De specifieke regeling vraagt verantwoording door de gemeente. Omdat sprake is geweest van spoed vragen wij nadrukkelijk aandacht voor de kwaliteit van registraties en processen zodat uw gemeente straks zonder veel onzekerheden volledige vergoeding ontvangt voor haar inzet.
Specifiek vragen we aandacht voor: Functiescheiding bij de registratie van en controle op het verstrekte leefgeld; Functiescheiding bij de registratie van bestede uren en de gehanteerde uurtarieven; Tussentijdse controle dat vergoedingen, waaronder het leefgeld, voor het juiste aantal dagen is verstrekt; Adequate registratie van de werkelijke (transitie)kosten zoals hierboven opgesomd onder de punten 2 t/m 5. Uit gesprekken begrijpen wij dat uw gemeente nog bezig is om registraties en processen vorm te geven.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.6 Opvang vluchtelingen Oekraïne
EU- aanbesteden en dwingende spoed
29
Aanbestedingen Vanuit de specifieke regeling wordt tevens ingegaan op de aanbestedingswetgeving. Er lijkt sprake van dwingende spoed bij veel aan de opvang gerelateerde inkopen. Echter is het essentieel om te monitoren en vast te leggen tot wanneer en voor welke inkopen deze dwingende spoed geldt. Vluchtelingenopvang Het kabinet heeft zich gecommitteerd aan 75.000 opvangplekken in veiligheidsregio’s door het land heen. De meeste van deze opvangplekken moeten nog worden gerealiseerd. Overheden moeten hiervoor met name vastgoed huren of inzetten, en het vastgoed inrichten ten behoeve van scholing, gezondheidszorg en wonen van vluchtelingen. De huur van vastgoed is niet aanbestedingplichtig. De overige inrichtingen en installaties zijn wel aanbestedingplichtig. Op grond van de uitzondering van dwingende spoed is er een mogelijkheid deze onderhands te gunnen. Het kabinet heeft uitgesproken dat de opvang voor minimaal zes maanden moet worden ingericht. De vluchtelingenopvang is acuut. Wij adviseren zo veel mogelijk gebruik te maken van bestaande (raam)contracten, bijvoorbeeld voor de inhuur van personeel. Mogelijk kunnen die ook worden uitgebreid vanwege deze onvoorziene omstandigheid. Leg dit goed vast in het inkoopdossier en zorg voor een aankondiging op TenderNed. Wanneer geen bestaande infrastructuur aanwezig is moet worden ingekocht of aanbesteed.
In selecte gevallen kan het gerechtvaardigd zijn om opdrachten direct onderhands te gunnen met toepassing van de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging vanwege dwingende spoed. Gegeven de omstandigheden is het verdedigbaar om kort durende contracten te sluiten in ieder geval tot november 2022, zonder dat hier sprake is van overtreding van het knipverbod. Vanwege de onzekere situatie verdient het aandacht om bij contractvorming al enige uitloop in de vorm van opties en verlengingen in te bouwen. Als de situatie langer duurt, moet gezocht worden naar een meer stabiele (middel)lange termijn oplossing.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.6 Opvang vluchtelingen Oekraïne
De toelichting gebeurtenissen na balansdatum is momenteel nog onvoldoende
30
Gebeurtenissen na balansdatum Hoe ingrijpend de economische effecten van deze crisis zullen zijn, is op dit moment nog moeilijk te overzien. De impact op de bedrijfsvoering van de gemeente zal naar verwachting niet van aanzienlijke betekenis zijn. Rekening moet worden gehouden met (verder) stijgende prijzen, die zich kunnen vertalen in hogere inkoopkosten voor energie, hout, metaal en hulpstoffen. Het conflict heeft ook weerslag op de digitale veiligheid in Nederland. Momenteel lijkt het beeld stabiel maar het dreigingsbeeld kan abrupt veranderen. Verder is in dit verband van belang dat de gemeente geen directe zakelijke relaties onderhoudt met bedrijven in Oekraïne, Rusland en WitRusland. De gemeente Noordenveld heeft onder andere in de ‘Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen’ aandacht voor de oorlog in Oekraïne.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
31
Bijlagen
A
Onze controle
B
Bevindingen SiSa-bijlagen
32
A. Onze controle
A. Onze controle
33
Doel en object van de controle Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van de gemeente Noordenveld, in alle van materieel belang zijnde opzichten, zijn opgesteld in overeenstemming met het BBV. Opdracht en controleaanpak Wij hebben de jaarrekening gecontroleerd conform de Nederlandse controlestandaarden en de met u gemaakte afspraken in de opdrachtbevestiging van 5 oktober 2021. Tevens beoordeelden wij de verenigbaarheid van de andere informatie, inclusief de overige gegevens en het bestuursverslag met de jaarrekening en of deze geen materiële afwijkingen bevatten op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins. Voor een accountantscontrole gelden inherente beperkingen, die zijn uiteengezet in de opdrachtbevestiging. Voor een uitgebreide beschrijving van onze aanpak verwijzen wij naar onze opdrachtbevestiging d.d. 11 november 2021 met kenmerk ‘EJJJW/DC/1060103/012’. Materialiteit Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fouten of fraude en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen.
De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij als uitgangspunt de door de raad vastgestelde toleranties gehanteerd. De raad heeft ons daarbij opgedragen om bij onze oordeelsvorming en rapportering uit te gaan van de hierna vermelde goedkeurings- en rapporteringstolerantie. Op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en onze professionele oordeelsvorming hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel bepaald op € 1.050.000. Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 100.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. Onze controle richt zich tevens op de getrouwheid en rechtmatigheid van de informatie in de WNT-verantwoording en de SiSa-bijlage van de jaarrekening. Voor de WNT en SiSa gelden specifiek voorgeschreven rapporteringstoleranties die veelal lager zijn dan uw rapporteringstolerantie. Wij passen deze voorgeschreven WNT- en SiSa-toleranties eveneens op correcte wijze toe.
Onafhankelijkheid Nederlands recht en overige beroepsregels, zoals de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO), vereisen dat wij onafhankelijk zijn ten opzichte van onze controlecliënten. Wij zijn van mening dat door ons is voldaan aan deze eisen. Wij hebben de overige dienstverlening naast de controle van de jaarrekening beoordeeld aan de hand van onze beroepsregels en hebben geconcludeerd dat het type dienstverlening en de vergoeding onze onafhankelijkheid niet beïnvloeden. Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Noordenveld zoals vereist in de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en andere voor de opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA).
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
A. Onze controle
34
Onze controleaanpak is gebaseerd op een systeemgerichte en risicogerichte benadering, waarbij gesteund wordt op de opzet, het bestaan en de werking van de aanwezige administratieve organisatie en de daarin opgenomen beheersingssystemen. Deze aanpak gaat uit van een risicoanalyse op transactiestromen, zoals verkoopactiviteiten en personeelszaken. Daarnaast worden bedrijfsrisico’s beoordeeld die voortvloeien uit de strategie en operaties van de gemeente Noordenveld. In de risicoanalyse hebben wij beoordeeld in hoeverre de onderkende risico’s van invloed kunnen zijn op de jaarrekening. De risico’s met een hoge waarschijnlijkheid van het zich voordoen en mogelijk materiële impact hebben in onze controle meer aandacht gehad. Deze risico’s betreffen: Management override; Onjuiste waardering van de grondexploitaties; Aanbestedingsrechtmatigheid; De gevolgen van ongeautoriseerde handelingen in systemen. Strekking van de controleverklaring Aangezien de jaarrekening 2021 van de gemeente Noordenveld aan de daaraan te stellen eisen voldoet, hebben wij een goedkeurende controleverklaring, gedateerd op 23 juni 2022, afgegeven bij deze jaarrekening. Alle bevindingen voortvloeiend uit onze controle van de jaarrekening 2021 zijn afdoende behandeld en onze controle is afgerond.