1. Toelichting Bestemmingsplan 136688_23-019.508_rep_final06_
Tekst van het document
In variant Natuur+ worden daarnaast ook eilanden en natuurvriendelijke oevers voorgesteld, welke een diverse natuurontwikkeling tot gang kan brengen. Dit is zeer positief beoordeeld in de eindsituatie; NNN-gebieden: de voorgestelde inrichtingsmaatregelen in varianten B en Natuur+ sluiten goed aan bij de inrichting van het NNN-gebied in de referentiesituatie en de soorten die reeds aanwezig zijn. Daarom zijn deze varianten zeer positief beoordeeld in de eindsituatie. De inrichtingsmaatregelen in varianten A en Cultuur+ zijn kleiner in oppervlak, sluiten minder goed aan op de bestaande natuur en zijn minder divers. Daarom zijn deze varianten voor dit criterium licht positief beoordeeld; geluidsgevoelige functies: tijdens de uitvoeringsfase neemt de geluidbelasting door de werkzaamheden in alle varianten toe ten opzichte van de referentiesituatie (dit is immers volgens de MER-systematiek de situatie in 2030, waarin de zandwinning is gestopt en geen uitbreiding heeft plaatsgevonden). Daarom worden alle varianten volgens dit criterium van het beoordelingskader licht negatief beoordeeld in het MER. Hierbij moet worden opgemerkt, dat voor het bestemmingsplan een vergelijking wordt gemaakt tussen de plansituatie en de huidige situatie.
Het blijkt dat in de plansituatie de langtijdgemiddelde geluidbelasting gelijk of iets lager is dan in de huidige situatie voor de woningen in de buurt (zie verder paragraaf 4.9); luchtkwaliteit: in alle varianten vindt er een toename plaats van uitstoot van fijnstof en stikstofdioxide tijdens de uitvoeringsfase ten opzichte van de referentiesituatie, wat leidt tot een verslechtering van de luchtkwaliteit. Echter, het aandeel van de uitstoot van de zandwinning is gering ten opzichte van de uitstoot door andere activiteiten in de omgeving, zoals de provinciale weg en agrarisch grondgebruik. In geen van de gevallen leidt dit tot een overschrijding van de toegestane concentraties. Daarom worden de effecten op luchtkwaliteit in alle varianten licht negatief beoordeeld; verkeersveiligheid: alle varianten resulteren in een toename van het aantal verkeersbewegingen ten opzichte van de referentiesituatie. Dit betreft met name vrachtwagens en tractoren. Door een toename van vrachtverkeer vanaf de zandwinning in vergelijking met de referentiesituatie, zouden er onveilige verkeerssituaties kunnen ontstaan ter plekke van de T-splitsing van de toegangsweg met de N979. Dit risico wordt niet reëel geacht, vanwege het ontbreken van ongelukken in de afgelopen jaren. Alle varianten worden daarom licht negatief beoordeeld.
De licht negatieve effecten voor dit criterium worden in de uitvoeringsfase gemitigeerd door het verwijderen van twee stuks bomen aan weerszijden van de toegangsweg (totaal vier bomen), zodat het zicht op de N979 en vice versa toeneemt. Hierdoor kunnen schrikreacties en plotselinge
32 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
-
rembewegingen beter voorkomen worden en kan de verkeersveiligheid tijdens de uitvoeringsfase verbeterd worden. Hierdoor worden alle varianten neutraal (0) beoordeeld; stof- en stuifoverlast: in alle varianten vindt een toename van stuifoverlast plaats doordat verwaaiing kan leiden tot verstuiving van het gewonnen zand in het depot. Vanwege de kortere ontgrondingsduur (en duur waarop stuifoverlast kan optreden) is variant A licht negatief beoordeeld. stof- en stuifoverlast in de omgeving wordt verminderd door het treffen van een drietal mitigerende maatregelen waardoor het gewonnen zand minder zal verstuiven bij wind. Allereerst zullen op de depotwallen aan de noord- en westzijde windbreekschermen geplaatst worden. Deze schermen zijn in aanvulling op het bestaande windbreekscherm aan de oostzijde. Ten tweede zal het zanddepot tot maximaal 1,5 meter onder de kruin van het depot volgespoten worden. Tot slot kan er een cellulose-laag worden aangebracht. Na uitvoeren van de mitigerende maatregelen worden de varianten neutraal (0) beoordeeld.
Conclusie Op basis van de kenmerken, de plaats en de potentiële effecten van het project worden geen belangrijke nadelige effecten verwacht, uitgaande van het treffen van de aangegeven mitigerende maatregelen. Evenmin zijn er relevante ontwikkelingen in de omgeving die zorgen voor belangrijke cumulatieve milieueffecten voor wat betreft de beoogde zandwinning. Vastgesteld wordt dat een procedure voor een milieueffectrapportage noodzakelijk wordt geacht. Voor meer informatie wordt verwezen naar het MER.
4.3
Natuur
In de volgende paragrafen wordt ingegaan op de ruimtelijke aanvaardbaarheid van het plan vanuit het oogpunt van natuur.
4.3.1
Toetsingskader
Het toetsingskader met betrekking tot het aspect natuur is tweeledig. Enerzijds is deze neergelegd op nationaal niveau, in de Wet natuurbescherming. De Wet natuurbescherming regelt op hoofdlijnen drie zaken: soortenbescherming: ter bescherming van planten- en diersoorten; gebiedsbescherming: bescherming van de in het kader van de Europese Habitat- en Vogelrichtlijn aangewezen Natura 2000-gebieden; bescherming van bos en houtopstanden. Anderzijds zijn ook op provinciaal niveau regels met betrekking tot gebiedsbescherming neergelegd. In de provinciale regelgeving regels zijn gesteld met betrekking tot de bescherming van de gebieden die het Natuurnetwerk Nederland vormen, samen met de wezenlijke kenmerken en waarden van de gebieden. Soortenbescherming Ten aanzien van soortenbescherming maakt de Wet natuurbescherming onderscheid in drie categorieën: - Vogelrichtlijnsoorten: dit zijn alle van nature in Nederland in het wild levende vogels zoals bedoeld in artikel 1 van de Vogelrichtlijn; - Habitatrichtlijnsoorten: dit zijn soorten uit bijlage IV van de Habitatrichtlijn, Bijlage I en II van het Verdrag van Bern en Bijlage II van het Verdrag van Bonn; - andere soorten: dit zijn soorten die genoemd zijn in Bijlage A van de Wet natuurbescherming. Het gaat hier om een aantal zoogdieren, amfibieën, reptielen, vissen, dagvlinders, libellen, kevers en vaatplanten.
Voortplantingsplaatsen en rustplaatsen (inclusief functionele leefomgeving zoals foerageergebieden of vliegroutes) van beschermde soorten uit de eerste en tweede categorie mogen niet (opzettelijk) verstoord of vernietigd worden. Daarnaast mag geen enkele beschermde soort (opzettelijk) worden gedood of verwond. Bij vogels zijn daarnaast de nesten van belang. Er zijn vijf categorieën broedvogels waarvan de nesten jaarrond beschermd zijn (categorie 1-4) of waarvan de nesten beschermd zijn als er onvoldoende alternatieven zijn (categorie 5).
33 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
De categorie ‘andere soorten’ gaat om soorten die niet onder de Habitatrichtlijn of Vogelrichtlijn vallen. Deze soorten worden beschermd vanwege de breed in de maatschappij levende overtuiging dat deze dieren beschermd moeten worden. De overige soorten uit deze bijlage worden om ecologische redenen beschermd. Hiermee wordt door Nederland uitvoering gegeven aan het Biodiversiteitsverdrag om de staat van instandhouding van dier- en plantsoorten te garanderen. Omdat onder de categorie ‘andere soorten’ ook veel algemene soorten vallen, kan de provincie een lijst opstellen waarin een aantal soorten wordt vrijgesteld. Deze lijst vormt een bijlage bij de provinciale omgevingsverordening 2019 van de provincie Drenthe. Voor deze soorten hoeft geen ontheffing worden aangevraagd van de verbodsbepalingen in artikel 3.10 van de Wet natuurbescherming. Gebiedsbescherming Natura 2000 De Minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) wijst gebieden aan die deel uitmaken van het Europese netwerk van natuurgebieden: Natura 2000. Een dergelijk besluit bevat de instandhoudingsdoelstellingen voor de leefgebieden van vogelsoorten (Vogelrichtlijn) en de instandhoudingsdoelstellingen voor de natuurlijke habitats en habitats van soorten (Habitatrichtlijn). Ten aanzien van gebiedsbescherming geldt dat de Wet natuurbescherming de bescherming van Natura 2000-gebieden regelt.
Natuurnetwerk Nederland Het Natuurnetwerk Nederland, de voormalige Ecologische Hoofdstructuur (EHS), zorgt voor een aaneengesloten netwerk van natuurgebieden en natuurontwikkelingsgebieden die met elkaar verbonden worden door ecologische verbindingszones. Houtopstanden Op sommige plekken moeten enkele bomen worden gekapt. Omdat dit slechts enkele bomen betreft binnen een groot areaal, is van een significante aantasting geen sprake. Hierdoor treedt er als gevolg van de maatregelen geen significante aantasting op van de wezenlijke kenmerken en waarden van deze gronden. De Wet natuurbescherming geldt voor bos, maar ook voor andere 'houtopstanden' zoals houtwallen, heester- en struikhagen, struwelen of beplantingen van bosplantsoenen. De provincie heeft een meldingsplicht zodra: de houtopstand buiten de 'bebouwde kom Houtopstanden' ligt; de houtopstand groter is dan 10 are (1.000 m2) of het gaat om bomen in een rijbeplanting van 20 bomen of meer. In dit geval is dat niet aan de orde.
Wel is een mogelijke vergunningsplicht voor: bomen die staan op de Lijst waardevolle en monumentale bomen van de gemeente Noordenveld; bomen op een recreatieterrein waarvan de stam een diameter heeft van meer dan 10 cm(gemeten op 1.30 m hoogte); bomen bij een monumentaal pand of (voormalige) boerderij waarvan de stam een diameter heeft van meer dan 30 cm (gemeten op 1.30 m hoogte); bomen op een brink of in een laan; bomen op een houtwal of in een houtsingel. De beplanting rondom de plas, de nieuwe bomenrijen en -groepen aan de zuidkant van de uitbreiding hebben een positief effect.
34 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
4.3.2
Resultaten
Gebiedsbescherming Natura 2000 Het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied is Bakkeveense Duinen, op circa 2,5 km ten westen van het plangebied (zie afbeelding 4.5). Natura 2000-gebied Bakkeveense Duinen is aangemeld ter bescherming van karakteristieke heidevegetaties en voedselarme, schrale graslanden van droge landduinen met open grasland en heide. Het gebied heeft instandhoudingsdoelstellingen voor tien habitattypen. Op iets grotere afstand (6 km) ten zuiden van het plangebied, ligt het Natura 2000-gebied Fochteloërveen, dat is aangewezen ter bescherming van het oorspronkelijke hoogveen. Voor het Fochteloërveen zijn instandhoudingsdoelstellingen aangewezen voor vijf habitattypen, één habitatrichtlijnsoort, vier broedvogels en zes niet-broedvogels. Op 6,5 km afstand ten zuidoosten ligt het Natura 2000-gebied Norgerholt. Het Norgerholt heeft instandhoudingsdoelstellingen voor twee habitattypen: Beuken-eikenbossen met hulst en Hoogveenbossen. Tot slot ligt op 8,3 km afstand het Natura 2000-gebied Leekstermeergebied. Dit gebied is aangewezen als pleistergebied voor de kolgans, brandgans, en smienten en tevens als broedgebied van het porseleinhoen en de kwartelkoning.
Afbeelding 4.5 Ligging verschillende Natura 2000-gebieden in de buurt van het plangebied
Als gevolg van de grote afstand (minimaal 2,5 km) tussen het plangebied en de Natura 2000-gebieden kan worden uitgesloten dat significante directe effecten zoals oppervlakteverlies en verstoring door geluid, licht, trilling of optische verstoring optreden binnen de betreffende Natura 2000-gebieden als gevolg van het voornemen.
35 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
Stikstofdepositie Het plangebied ligt op minimaal 2,5 km afstand van Natura 2000-gebieden met stikstofgevoelige habitattypen/leefgebieden. Stikstofdeposities kunnen echter ver reiken (> 10 km). In het kader van de beoordeling van de stikstofdepositie is een AERIUS-berekening (met de meest recente versie van januari 2022) uitgevoerd voor de meest ingrijpende variant van het voornemen (meeste grondverzet, hoogst benodigde inzet stikstof emitterend materieel, grootste -functionele- wijziging in de gebruiksfase), zijnde de variant ‘Natuur+’ (MER, bijlage 2). De berekening is uitgevoerd voor zowel de realisatie- als de gebruiksfase van deze ‘worst-case’ variant. Voor de realisatiefase is zowel de totale bijdrage van de realisatiefase voor een maatgevend jaar uitgerekend als de netto bijdrage. Voor de uitbreiding van de zandwinning wordt namelijk gebruik gemaakt van ‘interne saldering’ door het uit gebruik nemen van landbouwpercelen waar de gebiedsontwikkeling plaatsvindt. De netto stikstofdepositie van de realisatiefase is berekend door de bestaande depositie in de referentiesituatie (huidige situatie met landbouwpercelen + autonome ontwikkeling) af te trekken van de maatgevende realisatiefase.
De berekeningen voor de gebruiksfase zijn bedoeld om inzicht te krijgen in de stikstofdepositie die optreedt als gevolg van een mogelijk verkeer aantrekkende werking (door toename recreatieve functies) in het gebied. Hierbij is voor een worstcase-situatie uitgegaan van 150 verkeersbewegingen per dag in het weekend (recreatie), evenredig verdeeld vanuit het westen, noorden en zuiden. Uit de berekeningen voor de ‘Natuur+’ variant is gebleken, voor zowel de realisatiefase (mits interne saldering wordt toegepast) als de gebruiksfase, dat er geen sprake is van een juridisch relevante toename van stikstofdepositie in een relevant (met stikstof overbelast) hexagoon van een Natura 2000-gebied. Aangezien de berekening is uitgevoerd voor de meest ingrijpende (worst-case) variant van het voornemen, is voor minder ingrijpende varianten ook geen sprake van een juridisch relevante stikstofbijdrage. Indien de aanleg plaatsvindt conform de gehanteerde uitgangspunten en aannames, dan zijn negatieve gevolgen van het voornemen voor zowel voor de realisatie- als de gebruiksfase voor alle varianten op voorhand uitgesloten en vormt dit aspect geen belemmering voor het vaststellen van voorliggend bestemmingsplan. Natuurnetwerk Nederland (NNN) In de omgeving van het plangebied bevinden zich verschillende gebieden behorende tot het NNN-netwerk van de provincie Drenthe, zie afbeelding 4.6.
Het perceel van het NNN-netwerk ligt in de nabijheid van de beoogde uitbreiding van de zandwinplas. De NNN-beheertypen betreffen droog bos met productie (N16.03), dennen-, eiken-, beukenbos (N15.02), droge heide (N07.01) en zuur ven of hoogveenven (N06.06). De bestaande zandwinplas en omliggende gronden zijn opgenomen in het NNN-netwerk van de provincie. Het plangebied zelf maakt geen deel uit van het NNN-netwerk. De Provinciale Ruimtelijke Verordening van de provincie Drenthe kent geen bepalingen met betrekking tot NNN voor gebieden die grenzen aan NNN-gebieden (externe werking). Gelet hierop is geen sprake van directe negatieve effecten op de wezenlijke kenmerken en waarden van de NNN.
36 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
Afbeelding 4.6 Ligging NNN-gebieden in de nabijheid van het plangebied
Door de uitbreiding van de zandwinning wordt een geringe verlaging van de grondwaterstanden in de aangrenzende natuurgebieden aan de zuidoostzijde berekend. Voor de hier aanwezige bosbeheertypen ‘dennen-, eiken- en beukenbos’ (N15.02) en ‘droog bos met productie’ (N16.03) is een geringe grondwaterstandsverlaging niet beperkend voor behoud en ontwikkeling. Een geringe verlaging van de grondwaterstanden zou wel negatieve effecten kunnen hebben op de verdrogingsgevoelige beheertypen ‘zuur ven en hoogveenven’ (N06.06) en in mindere mate op ‘droge heide’ (N07.01). De minimale negatieve effecten ter plaatse van deze beheertypen liggen binnen de bandbreedte van de onnauwkeurigheid van het model. Er is dus geen sprake van een significant negatief effect. Echter, indien de werkelijke verdroging op basis van grondwatermonitoring groter blijkt te zijn dan waar op basis van de modelberekening vanuit wordt gegaan, dan moeten aanvullende mitigerende maatregelen worden getroffen om de effecten weg te nemen. Dit kan worden gedaan door het aanbrengen van een bekleding met leem in de omliggende watergang, die in het kader van de uitbreiding wordt omgelegd (zie afbeelding 1.6). Uit een berekening met toepassing van deze mitigerende maatregel volgt dat de niet-significante effecten ter plaatse van verdrogingsgevoelige natuur worden weggenomen.
Voorgesteld wordt om in de ontgrondingsvergunning een voorschrift op te nemen tot verplichting van uitvoering van de mitigerende maatregel, indien de resultaten van de grondwatermonitoring hiertoe aanleiding geeft (‘vinger aan de pols’). Naast eventuele negatieve effecten op het NNN zijn er ook positieve effecten op de bestaande plas. Door het stoppen van de werkzaamheden zal er rust komen in en op de plas waardoor het water minder troebel wordt en er ondergedoken waterplanten kunnen ontwikkelen. Tevens zal het bestaande leven in de plas (vissen, rustende vogels) meer rust krijgen. Zodoende krijgt het ecosysteem van de bestaande plas een betere kans om zich te ontwikkelen. De bestaande plas krijgt de bestemming natuur. Soortenbescherming In opdracht van K3Delta is door Witteveen+Bos een natuurtoets (zie MER bijlage 1) uitgevoerd ten behoeve van de gebiedsontwikkeling, waarbij een uitbreiding van de zandwinplas Amerika is beoogd. In de onderstaande tabel 4.2 zijn de bevindingen en conclusies ten aanzien van de beschermde soorten samengevat.
37 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
Tabel 4.2 Samenvattende tabel soortenbescherming Soortgroep
Beschermde soorten in het projectgebied of directe omgeving aanwezig?
Kans op overtreding verboden Wet natuurbescherming?
Gevolgen?
Ontheffing aanvragen Wet natuurbescherming?
flora
nee
nee
geen, wel zorgplicht
nee
grondgebonden zoogdieren
ja, voorkomen van algemene soorten (bijlage A) zoals ree, haas, vos en algemeen voorkomende muissoorten kan niet worden uitgesloten
nee, vrijstelling binnen provincie Drenthe
geen, wel zorgplicht
nee
ja, er zijn waarnemingen bekend in de omgeving van steenmarter, das en eekhoorn
nee, er is geen geschikt habitat aangetroffen voor eekhoorn. Tevens zijn er geen sporen van dassen gevonden. Het plangebied is suboptimaal voor steenmarter en er zijn voldoende uitwijkmogelijkheden voor de soort
geen, wel zorgplicht
nee
vleermuizen
ja, voorkomen van soorten als gewone dwergvleermuis en laatvlieger is niet uit te sluiten. Er zijn geen geschikte verblijfplaatsen aanwezig binnen het plangebied
nee, binnen het projectgebied zijn geen potentiële verblijfplaatsen aanwezig. Enkel bosranden en watergangen aan de rand van het plangebied zijn redelijk geschikt als foerageergebied en vliegroute. De te verwijderen bomen ten behoeve van het realiseren van een verbinding tussen huidige zandwinplas en uitbreiding, bevinden zich in de stakenfase
in het kader van de zorgplicht wordt in de actieve periode tijdens werkzaamheden gebruik gemaakt van vleermuisvriendelijk lichtbeheer
nee, maatregelen worden getroffen
vogels
ja, het projectgebied is geschikt voor verschillende algemeen voorkomende broedvogels. Het grasland is mogelijk broedhabitat voor weidevogels zoals wulp, scholekster en kievit
ja, indien broedgevallen opzettelijk worden verstoord of nesten worden vernietigd tijdens het verwijderen van de toplaag op de agrarische percelen.
drie mogelijkheden:
nee, mits mitigerende maatregelen in acht worden genomen
38 | 75
-
buiten het broedseizoen werken;
-
vlak voor het broedseizoen inzetten en dan continue doorwerken, zodat vogels niet gaan broeden;
-
het projectgebied voor het broedseizoen ongeschikt maken voor broedvogels
Dit geldt niet voor de uiteindelijke zandwinning
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
Soortgroep
Beschermde soorten in het projectgebied of directe omgeving aanwezig?
Kans op overtreding verboden Wet natuurbescherming?
Gevolgen?
Ontheffing aanvragen Wet natuurbescherming?
amfibieën
ja, mogelijk algemeen voorkomende bijlage A-soorten zoals bruine kikker en gewone pad
nee, vrijstelling binnen provincie Drenthe
geen, wel zorgplicht
nee
amfibieën
ja, marginaal geschikt leefgebied aanwezig voor poelkikker en heikikker
nee, binnen het plangebied is marginaal geschikt habitat aangetroffen voor poelkikker en heikikker. Essentieel habitat wordt niet aangetast
ja, de sloten in de winterrustperiode dempen (oktober april). Wanneer niet mogelijk moeten de sloten onder begeleiding van een ecoloog worden leeggevist voor het dempen
nee, mits mitigerende maatregelen in acht worden genomen
reptielen
ja, in de omgeving zijn waarnemingen gedaan van adder, levendbarende hagedis en ringslang. Deze soorten zijn onder de Wnb beschermd
nee, er is marginaal geschikt leefgebied aangetroffen binnen het plangebied voor levendbarende hagedis. Essentieel habitat wordt niet aangetast
ja, door de vegetatie in de bosranden in de winterrustperiode te verwijderen (eind augustus - april) worden de bosranden ongeschikt gemaakt. Tevens worden grond roerende activiteiten in de te bewerken bosranden alleen uitgevoerd in de periode april - eind augustus
nee, mits mitigerende maatregelen in acht worden genomen
vissen
nee
nee
geen, wel zorgplicht
nee
vlinders, libellen en andere ongewervelden
nee
nee
geen, wel zorgplicht
nee
Negatieve effecten op beschermde plantensoorten, reptielen, vissen, vlinders, libellen en andere ongewervelden, grondgebonden zoogdieren, poel- en heikikker, steenmarter, vleermuizen zijn uitgesloten. Hoewel negatieve effecten voor algemeen voorkomende grondgebonden zoogdieren en beschermde amfibiesoorten niet is uit te sluiten, geldt voor deze soorten een vrijstelling. Er worden geen negatieve effecten verwacht naar aanleiding van de geplande werkzaamheden. De eventuele verstoring van de aanwezige broedvogels is in strijd met de Wet natuurbescherming. De effecten worden weggenomen door de toepassing van mitigerende maatregelen. Er zijn drie mogelijke mitigerende maatregelen, namelijk: buiten het broedseizoen werken; de werkzaamheden vlak voor het broedseizoen inzetten en continue doorwerken (de werkzaamheden niet langer dan enkele dagen stilleggen), zodat de vogels niet gaan broeden in het gebied waar de werkzaamheden plaatsvinden; het gebied ongeschikt maken voor broedvogels voordat het broedseizoen begint. Afhankelijk van de situatie wordt bekeken welke mitigerende maatregel genomen dient te worden. Als werkzaamheden plaats vinden in het broedseizoen, moet een deskundige eerst vaststellen dat er geen broedende vogels aanwezig zijn in het plangebied.
Wanneer kan worden geconstateerd dat in de directe omgeving van de werkzaamheden geen vogels broeden bij de start van de werkzaamheden, vindt geen overtreding van de verbodsbepalingen plaats. Mochten er wel broedende vogels aanwezig zijn binnen de
39 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
verstoringcontour van de werkzaamheden mag er pas worden gestart met de werkzaamheden als er niet meer gebroed wordt. Tevens is het niet uit te sluiten dat levendbarende hagedis in de bosranden en poelkikker in de sloten als incidentele passant voorkomen. Wanneer er werkzaamheden aan de bosranden of de sloten worden gedaan kunnen deze incidentele passanten worden gedood. Deze effecten en daarmee een overtreding van de verbodsbepalingen van de Wnb zijn te voorkomen door twee mitigerende maatregelen: - de sloten dempen in de overwinterperiode (oktober tot half april), anders de sloten aan het begin van de werkzaamheden leegscheppen met een schepnet onder begeleiding van een ecoloog; - alle beschutting in de te bewerken bosranden verwijderen tijdens de winterrustperiode van levendbarende hagedis (oktober tot april). Dit maakt de bosranden ongeschikt als leefgebied en zorgt ervoor dat de werkzaamheden uitgevoerd kunnen worden. Door te werken conform de ministerieel goedgekeurde gedragscode ‘Zorgvuldig winnen’ (FODI, 2016) worden overtredingen van de verbodsbepalingen van de Wnb voorkomen. In deze gedragscode staat beschreven hoe om te gaan met mogelijk aanwezige flora & fauna soorten tijdens het winnen. Voorafgaande aan de werkzaamheden dient een natuurtoets te worden uitgevoerd met bijbehorende vervolgstappen.
Daarna wordt er een checklist met aandachtssoorten opgesteld waarna de ‘Maatregelen matrix’ geraadpleegd kan worden. Hierin staat per soort de kritieke periode beschreven net als de bijbehorende mitigerende maatregelen. Het graven van de zandwinplas kan hydrologische effecten hebben op de aanwezige natuur en de bijbehorende flora & fauna door de omlegging van de Noordenveldsewijk. Deze effecten worden echter gemitigeerd door de waterbodem van deze watergang aan de zuidzijde van de zandwinplas deels verhoogd aan te leggen: 1 m beneden het omliggende maaiveld in plaats van de gebruikelijke 2 m beneden maaiveld (zie paragraaf 5.6.3 in het MER) waardoor de effecten verwaarloosbaar zijn en flora & fauna hier geen negatieve effecten van ondervindt.
4.3.3
Conclusie
De voorgenomen ontwikkelingen in het plangebied zijn in lijn met de wet- en regelgeving met betrekking tot het aspect natuur. Significant negatieve effecten op een Natura 2000-gebied zijn uit te sluiten. Ook negatieve effecten op NNN-gebieden door de voorgenomen ontwikkelingen zijn uitgesloten. Door toepassing van mitigerende maatregelen zijn ook geen negatieve gevolgen te verwachten op flora en fauna.
4.4
Landschap
In het kader van een goede ruimtelijke ordening moet in de planvorming rekening worden gehouden met het aspect landschap. Hierbij gaat het onder andere om kenmerkende ruimtelijke patronen/structuren, karakteristieke beplantingsvormen en gebruikte soorten, de ruimtelijke opbouw van bebouwing in een gebied en de natuurwaarden in de omgeving.
4.4.1
Toetsingskader
Landschappelijk beleid Omgevingsvisie provincie Drenthe Het landschap is een van de zes kernkwaliteiten van de provincie Drenthe. Het provinciaal belang ligt in het behouden en, waar mogelijk, ontwikkelen van de kernkwaliteiten. De provincie richt zich op het in stand houden van het landschap als economisch, ecologisch en cultureel kapitaal. De ambitie van de provincie is een Drents landschap waarin de verscheidenheid in landschapstypen en -onderdelen zich blijvend manifesteert en ontwikkelt, met behoud van de Drentse identiteit. Landschapstypen met de bijbehorende landschapskenmerken wil de provincie in samenhang behouden en versterken.
40 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
Daarmee wordt gestreefd naar een Drents landschap, waarin het grondgebruik, het type natuur en het landschapsbeeld passen bij de ontwikkelingsgeschiedenis van het landschap. Vanuit dat perspectief wil de provincie keuzes voor nieuwe ontwikkelingen in het landschap blijvend mogelijk maken. De belangrijkste doelstellingen van de provincie Drenthe voor de kernkwaliteit landschap zijn: het behouden en versterken van de ruimtelijke afwisseling van landschapstypen; het behouden en versterken van de karakteristieke kenmerken van de verschillende landschapstypen die in Drenthe worden onderscheiden; het behouden en versterken van de karakteristieke macrogradiënten van het Drents Plateau in relatie tot de aangrenzende en lager liggende veengebieden. In het plangebied bevinden zich twee van de zes landschapstypen die in Drenthe te onderscheiden zijn, namelijk het Esdorpenlandschap en het landschap van de Veenkoloniën. Het provinciaal beleid met betrekking tot het esdorpenlandschap is gericht op: behoud van de open ruimte en het versterken van esrandbeplanting; behoud van het onbebouwde karakter en het versterken van karakteristieke beekdal(rand) beplanting. Het provinciaal beleid met betrekking tot het landschap van de veenkoloniën is gericht op: het behouden en versterken van de samenhang en de openheid met de wijken en de rechtlijnige landschapsstructuur.
Het overkoepelende doel van de provincie Drenthe is om de landschapstypen van Drenthe herkenbaar, beleefbaar en leesbaar te houden. Daarnaast vindt de provincie Drenthe het belangrijk dat de mogelijkheden om natuur en landschap actief te beleven worden bevorderd en wil de provincie ruimte bieden aan buitensporten. Provinciale Omgevingsverordening 2018 Zoals beschreven in paragraaf 3.3.2 wordt in de Omgevingsverordening bepaald dat voor een betrokken kernkwaliteit in het bestemmingsplan uiteen moet worden gezet hoe het plan zich verhoudt tot het behoud en de ontwikkeling van de bij het plan betrokken kernkwaliteiten conform het provinciaal beleid en de strategische opgaven en de sturingsniveaus zoals die zijn verwoord in de omgevingsvisie. Het bestemmingsplan mag geen ontwikkelingen mogelijk maken die deze kernkwaliteiten significant aantasten. Wat ‘significant’ is, wordt bepaald door de contouren die de Omgevingsvisie voor de omgang met kernkwaliteiten stelt. Een ontwikkeling leidt volgens de Omgevingsverordening niet tot significante aantasting, wanneer rekening wordt gehouden met de kernkwaliteiten conform de Omgevingsvisie. De Noordenveldse Kwaliteitsgids In de Kwaliteitsgids wordt per landschappelijk deelgebied een overzichtelijk aantal gidsprincipes geformuleerd hoe bij uiteenlopende ruimtelijke ontwikkelingen met deze karakteristieken om te gaan.
Het gebied valt onder het deellandschap esdorpenlandschap en wordt getypeerd als jonge veldontginning. In de Kwaliteitsgids worden jonge veldontginningen gekenmerkt door een grootschalige rationele verkaveling met percelen ruitverkavelingsbossen en heiderestanten. In de Kwaliteitsgids zijn een aantal gidsprincipes opgesteld. De belangrijkste gidsprincipes voor het Esdorpenlandschap zijn de volgende: initiatieven moeten passen bij de schaal van het landschap en een landschappelijke én stedenbouwkundige meerwaarde opleveren; houd het onderscheid en de overgangen tussen de oude veldontginningen, jonge veldontginningen en beekdalen zichtbaar; respecteer bestaande verkavelingspatronen van de oude veldontginningen en het beekdal; laat beplanting langs wegen reageren op het karakter van het landschap; het karakter van het jonge ontginningslandschap leent zich voor transformatie en biedt kansen voor nieuw landschap waarin meerdere doelen worden gerealiseerd (koppelkansen).
41 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
4.4.2
Resultaten
Zandwinning Amerika en de beoogde uitbreiding liggen in het overgangsgebied tussen de lager gelegen (voormalige) veenkoloniën in het westen en de hoger gelegen kampontginningen in het oosten. De open veenkoloniën kennen een lange, smalle, maar rechtlijnige verkavelingsstructuur. De percelen worden gescheiden door smalle watergangen die aangelegd zijn voor goede ontwatering1. Tegenwoordig is dit landschap ingericht voor landbouw, en worden deze landen voornamelijk gebruikt als hooi- of weideland. De houtsingel langs de Krijthesreed, gelegen ten noorden van de bestaande zandwinplas, blijft behouden als onderdeel van de Houtsingelhoofstructuur (HSHS)2.
Afbeelding 4.7 De oorspronkelijke verkaveling in aansluiting op het veenontginningslandschap (Topotijdreis.nl, jaar 1961)
Aan de oostzijde van zandwinning Amerika bevinden zich bosrijke zandgronden. Doordat het zandgebied zich kenmerkt door iets meer reliëf is de inrichting wat grillig en zijn wegen bochtiger. De karakteristieke houtwallen vormen in dit gebied de perceelscheidingen rond de veelvormige akkers, dit wordt van oudsher het esdorpenlandschap of kampenlandschap genoemd3. Tegenwoordig worden deze gronden voornamelijk gebruikt als bos en voor akkerbouw. 1
https://rce.webgispublisher.nl/user/uploads/pdfs/panoramalandschap/55_Westerkwartier.pdf
2
https://www.provinciegroningen.nl/fileadmin/user_upload/Documenten/Downloads/FolderHoutsingelhoofdstructuur_ZWK.pdf
3
https://rce.webgispublisher.nl/user/uploads/pdfs/panoramalandschap/62_Noordenveld.pdf
42 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
Landschap van de Veenkoloniën Het betreffende landschapstype en de bijbehorende landschapskenmerken (zoals de rechtlijnige landschapsstructuur) worden behouden. Door de ontwikkeling verdwijnen perceelsgrenzen, maar de uitbreiding van de zandwinning houdt rekening met het rechtlijnige verkavelings- en slotenstructuur van de voormalige veenontginningen. De eilanden markeren een duidelijk einde van het voormalig veenontginningsgebied, waardoor er van een geleidelijke overgang geen sprake is. De eilanden benadrukken de zichtlijnen van noord naar zuid. Esdorpenlandschap Ook het landschapstype Esdorpenlandschap en de bijbehorende landschapskenmerken (zoals de open ruimte, het onbebouwde karakter en de karakteristieke deeldal(rand) beplanting) blijven behouden. De natuurzone die in het zuiden van het plangebied wordt gerealiseerd sluit goed aan bij het esdorpenlandschap, omdat droge/natte heide wordt afgewisseld met bos- en struweelzones. Voormalig akkerland wordt door de voorgenomen ontwikkelingen omgezet naar een plas en natuur. Omdat dit deel van het plangebied in het overgangsgebied tussen twee landschapstypen ligt, past deze nieuwe situatie in het landschap. Door het behoud van beide landschapstypen en de bijbehorende landschapskenmerken wordt de ruimtelijke afwisseling van landschapstypen behouden.
Met de aanleg van de nieuwe natuur zal ook recreatie (mogelijkheden om de natuur en het landschap te beleven) mogelijk worden gemaakt, onder andere door de aanleg van wandelpaden en een belevingspunt. Hierdoor worden in het plangebied meerdere doelen gerealiseerd (zandwinning en natuur).
4.4.3
Conclusie
De voorgenomen ontwikkelingen hebben geen significant negatieve invloed op de kernkwaliteit landschap. De twee in het plangebied voorkomende landschapstypen en de bijbehorende landschapskenmerken worden behouden. Dit komt tevens het behoud van de ruimtelijke afwisseling van landschapstypen ten goede. Daarnaast worden er door de voorgenomen ontwikkelingen mogelijkheden gerealiseerd om de natuur en het landschap te beleven. Hiermee wordt voldaan aan de in paragraaf 4.4.1 beschreven toetsingskader. Het aspect ‘landschap’ staat de uitvoerbaarheid van het voorliggende bestemmingsplan niet in de weg.
4.5
Cultuurhistorie en archeologie
Op grond van het Besluit ruimtelijke ordening is het verplicht om in een bestemmingsplan een beschrijving op te nemen van de manier waarop rekening is gehouden met de in het gebied aanwezige cultuurhistorische waarden (gebouwd erfgoed, cultuurlandschap en archeologie). Hierbij gaat het om zowel beschermde objecten en structuren, als niet beschermde objecten en structuren. Met betrekking tot archeologie dient voorafgaand aan het vaststellen van het bestemmingsplan inzicht te zijn verkregen in bekende en te verwachten archeologische waarden in het plangebied en omgeving, en wat de aard en omvang van de voorgenomen werkzaamheden is en of deze een bedreiging vormen voor het bodemarchief. Indien dit het geval is, wordt geadviseerd op welke wijze hiermee in het vervolgtraject van de plannen rekening dient te worden gehouden.
4.5.1
Toetsingskader
Erfgoedwet De bescherming van archeologisch en cultureel erfgoed in Nederland is vastgelegd in de Erfgoedwet, die op 1 juli 2016 in werking is getreden. De Erfgoedwet is in de plaats gekomen van zes wetten en regelingen op het gebied van cultureel erfgoed, waaronder de Monumentenwet 1988. Onderdelen van de Monumentenwet, die van toepassing waren op de fysieke leefomgeving gaan naar de Omgevingswet, die naar verwachting op 1 juli 2023 van kracht wordt. Voor deze onderdelen is daartoe in de Erfgoedwet voor de periode 2016 - 2021 een overgangsregeling opgenomen.
43 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
Het uitgangpunt bij ruimtelijke ontwikkelingen is om het binnen een plangebied aanwezige cultuurhistorische erfgoed te behouden. Dit houdt in dat bescherming moet worden geboden aan de aanwezige Rijksmonumenten, provinciale en gemeentelijke monumenten. Met als doel cultuurhistorische belangen te laten meewegen in de ruimtelijke ordening is per 1 januari 2012 het Besluit ruimtelijke ordening gewijzigd. Daarmee zijn gemeenten verplicht in een bestemmingsplan een beschrijving op te nemen van de wijze waarop met de in het gebied aanwezige cultuurhistorische waarden rekening is gehouden. Dat betekent dat een analyse moet worden verricht naar de cultuurhistorische waarden in een bestemmingsplangebied en dat daar conclusies aan moeten worden verbonden die in een bestemmingsplan verankerd worden. Bij ingrepen waarbij de ondergrond wordt geroerd, dient te worden aangetoond dat de eventueel aanwezige archeologische waarden niet worden aangetast. Archeologisch onderzoek zal moeten worden uitgevoerd indien er sprake is van een hoge trefkans of indien het plangebied niet is gekarteerd. Omgevingsvisie provincie Drenthe Naast landschap worden ook cultuurhistorie, aardkundige waarden en archeologie aangemerkt als kernkwaliteiten. Het provinciaal belang ligt in het behouden en, waar mogelijk, ontwikkelen van de kernkwaliteit aardkundige waarden.
Met betrekking tot aardkundige waarden worden drie beschermingsniveaus onderscheiden met eigen regels en ambities: in gebieden met een middel beschermingsniveau vormen de aardkundige waarden een randvoorwaarde voor ontwikkelingen. Aardkundige waarden geven de richting aan, door het behoud van karakteristieken na te streven, zodat de kenmerken van het aardkundig hoofdlandschap worden behouden. Initiatiefnemers hebben de verantwoordelijkheid om vroegtijdig in het planproces inzichtelijk te maken hoe zij de aardkundige kwaliteiten als (ruimtelijke) onderlegger voor nieuwe plannen benutten; in gebieden met een hoog beschermingsniveau heeft de provincie Drenthe de ambitie om de context en het referentiebeeld van de aardkundige eenheid te behouden of te herstellen. In deze gebieden worden ontwikkelingen alleen toegestaan als aardkundige kwaliteiten en kenmerken worden behouden; in de gebieden met een generiek beschermingsniveau wil de provincie de lokale, aardkundige kenmerken voor de toekomst bewaren. De provincie verwacht van gemeenten dat zij in deze gebieden nagaan welke kenmerkende aardkundige waarden aanwezig zijn en dat zij hieraan bescherming geven via het gemeentelijk bestemmingsplan en plannen en initiatieven daarop beoordelen. Het provinciaal beleid voor de Drentse archeologie is gericht op instandhouding, bescherming, beleven en benutten.
Het archeologisch erfgoed behoort tot het ruimtelijk erfgoed en is een belangrijke bouwsteen van de ruimtelijke kwaliteit en identiteit van Drenthe. De uitgangspunten voor archeologie zijn: het in de bodem bewaren (behoud in situ) van waardevol archeologisch erfgoed of, als dat niet mogelijk is, het opgraven en duurzaam veiligstellen (behoud ex situ) van het erfgoed in het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis; zorgdragen dat archeologisch onderzoek in Drenthe op goede wijze wordt uitgevoerd; het meewegen van het aspect archeologie in het kader van ruimtelijke plannen; het vergroten van het draagvlak voor het archeologisch erfgoed; het ontsluiten van de archeologische verhalen van Drenthe, onder meer door verbinding met vrijetijdseconomie; bijdragen aan de versterking van de ruimtelijke kwaliteit en identiteit van Drenthe. Omgevingsverordening provincie Drenthe 2018 Zoals uiteengezet in paragraaf 3.3.2, wordt in de Omgevingsverordening bepaald dat voor een betrokken kernkwaliteit in het bestemmingsplan uiteen moet worden gezet hoe het plan zich verhoudt tot het behoud en de ontwikkeling van de bij het plan betrokken kernkwaliteiten conform het provinciaal beleid, en de strategische opgaven en de sturingsniveaus zoals die zijn verwoord in de Omgevingsvisie. Het bestemmingsplan mag geen ontwikkelingen mogelijk maken die deze kernkwaliteiten significant aantasten.
Een ontwikkeling leidt volgens de Omgevingsverordening niet tot significante aantasting, wanneer rekening wordt gehouden met de kernkwaliteiten
44 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
conform de Omgevingsvisie. Voor de kernkwaliteit landschap geldt dat van een provinciaal belang alleen sprake is in de situaties zoals in de Omgevingsvisie omschreven. Op basis van artikel 2.30 van de Omgevingsverordening van de provincie Drenthe uit 2018 is het verboden om zonder vergunning een bijzonder provinciaal landschap handelingen te verrichten, te doen verrichten of te gedogen, die schadelijk kunnen zijn voor de in het aanwijzingsbesluit genoemde landschappelijke waarden en aanwezige cultuurhistorische kenmerken, tenzij dit overeenkomstig een beheerplan gebeurt.
4.5.2
Resultaten
Cultuurhistorie Het plangebied bestaat oorspronkelijk uit heidevelden. In de jaren ’20 van de 20e eeuw is het zuidelijk deel van het plangebied in cultuur gebracht. Het wegenpatroon is nog terug te leiden tot het oorspronkelijke patroon dat tijdens de ontginningen eind 19e en begin 20e eeuw ontstaan is. Binnen het plangebied zijn geen gebouwde objecten met historische waarde of monumenten aanwezig. Ten zuiden van de operationele zandwinplas ligt een gebied met een hoge aardkundige waarde, een voormalig beekdal. (zie afbeelding 4.8). Dit gebied strekt tot aan de westelijke rand van de natuurstrook ten zuiden van de operationele zandwinning. De uitbreiding van de zandwinning grenst aan de natuurstrook ten zuiden van de operationele plas. Aardkundige waarden maken de natuurlijke ontstaanswijze van het landschap leesbaar. De hoge aardkundige waarde ligt ter plekke van een voormalig beekdal. Door de bodem te verstoren, kan ook de kwaliteit van de aardkundige waarden ter plaatse afnemen. De provincie Drenthe heeft in gebieden met een hoog beschermingsniveau de ambitie om de aardkundige waarden te behouden of herstellen. In het gebied met hoge aardkundige waarden worden geen werkzaamheden uitgevoerd die de hoge aardkundige waarden aantasten.
Afbeelding 4.8 Aardkundige waarden rondom het plangebied
45 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
Archeologie Het plangebied en de directe omgeving bestaan uit een landschap dat gedomineerd wordt door keileemafzettingen in de ondergrond. Deze bepalen het reliëf dat aan de oppervlakte voorkomt, bestaande uit een afwisseling van vlaktes, ruggen en plateaus. Reeds bekende archeologische vindplaatsen in de omgeving van het plangebied duiden erop dat het landschap vrijwel onafgebroken geschikt is geweest voor bewoning en gebruik. De relatief hooggelegen landschappelijke delen zoals ruggen en plateaus vormden daarbij de meest aantrekkelijke locaties voor een nederzetting. Daarom geldt voor het relatief hooggelegen oostelijk deel van het plangebied een (middel)hoge archeologische verwachtingswaarde (zie afbeelding 4.9). Hier kunnen archeologische resten verwacht worden in de vorm van verspreide begraving, (periodieke) bewoning en landgebruik. Archeologische resten kunnen bestaan uit nederzettingsresten en voor de betreffende periode kenmerkend vondstmateriaal, zoals vuurstenen, aardewerk en glas. Deze zone is in de Omgevingsvisie Drenthe tevens benoemd als kernkwaliteit archeologie. Voor het beekdal aan de oostzijde van het plangebied geldt een middelhoge verwachting. Hier worden resten verwacht die samenhangen met rituele handelingen, zoals deposities die bewust achtergelaten werden.
Het relatief laaggelegen westelijke deel van het plangebied kent een lage archeologische verwachting. Vanwege de lage ligging was deze zone vaak te nat en daardoor niet of minder aantrekkelijk voor bewoning en gebruik. In het bureauonderzoek en de veldverkenning is geconcludeerd dat aanvullend bodemonderzoek in het plangebied noodzakelijk is, om de archeologische waarden ter plaatse van de uitbreiding vast te stellen. Voorjaar 2021 is een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd. Deze beschrijving is gebaseerd op het bureauonderzoek en het proefsleuvenonderzoek (bijlage 3).
46 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
Afbeelding 4.9 Uitsnede archeologische beleidskaart gemeente Noordenveld (bron: Gemeente Noordenveld)
In het noorden van het plangebied zijn drie terreinen van archeologische waarde aanwezig, zie afbeelding 4.10. Het gaat hierbij om een terrein waar mogelijk een Celtic field aanwezig is (datering 600 voor - 200 na Chr.). Een Celtic field (of honingraatakker) is een verkaveling van kleine, blokvormige akkertjes uit de IJzertijd, die omgeven zijn door lage wallen. In veld- en bureauonderzoek zijn echter geen aanwijzingen aangetroffen die duiden op de daadwerkelijke aanwezigheid van een Celtic field, waarschijnlijk als gevolg van grootschalige cultuurtechnische bodemingrepen. Effecten van de werkzaamheden op deze archeologische waarde zijn daarmee uitgesloten. Daarnaast ligt op 350 m ten zuiden van het plangebied een terrein met daarin een militaire schans uit de Tachtigjarige oorlog (1568-1648). Het betreft de Ener- of Zwartendijksterschans, die in die tijd diverse malen in gebruik geweest is. Het betreft een 2-perioden schans, waarvan de oudste kenmerkend is voor het Oud-Nederlands vestingstelsel, en de jongste voor het Nieuw-Nederlands vestingstelsel. De schans maakt ook deel uit van de Fries-Groningse waterlinie. De werkzaamheden vinden plaats op geruime afstand van de schans en hebben daarmee geen direct effect op de schans. Ook liggen er geen vondstlocaties binnen het plangebied zelf.
In de omgeving van de schans zijn buiten het plangebied de afgelopen jaren diverse vondsten gedaan. In de directe omgeving van het plangebied, is sprake van 10 vondstlocaties. Deze vindplaatsen laten een breed scala aan perioden, complextypen en vondstcategorieën zien, wat erop duidt dat het landschap (vrijwel) onafgebroken geschikt was voor bewoning en gebruik. Het is mogelijk dat ook in het plangebied vondsten verborgen liggen die verbonden zijn aan het gebruik van de schans.
47 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
Afbeelding 4.10 Vondstlocaties in en rondom het plangebied
De zandwinning vindt plaats tot circa 15 m onder NAP. Het kleileem is hier afgedekt met een relatief dun pakket dekzand (0,5 - 1,5m dik). Dit betekent dat de werkzaamheden uitgevoerd worden in bodemlagen met archeologische verwachtingen. Op 22 januari 2021 (bijlage 3) is een uitgebreid onderzoek verricht naar de archeologische verwachtingswaarde van het gebied. Tijdens het onderzoek is gebleken dat sprake is van een onderling sterk wisselende natuurlijke bodem en opbouw. Daarbij is overal een sterke bodemverstoring door ploegsporen geconstateerd met daartussen wel redelijk intacte bodemopbouw. De gronden zijn wellicht (enigszins) geëgaliseerd. Gezien de grootte van de percelen heeft hier ruilverkaveling plaatsgevonden. Er was op dit deel diep geploegd (80-90 cmmv) in oost-west richting. Dit is desastreus geweest voor het eventuele sporenniveau. In het zuidelijke deel zijn twee sporen gedocumenteerd. Verder zijn geen aanwijzingen aangetroffen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats (in de buurt) door het ontbreken van (meer) sporen of archeologische indicatoren in de putten, tijdens de aanleg of op de akker rondom. In het noordelijke deel is minder sprake van verstoring/verploeging van de natuurlijke bodemopbouw, alhoewel ook hier soms sprake is van (gedeeltelijke) verstoring van de natuurlijke zandondergrond door verploeging.
Op de flanken lijkt daarnaast ook sprake te zijn van dekzand dat onder invloed heeft gestaan van water, getuige de harde ijzerachtige laag met ‘aders’. Daar is ook sprake van veel natuurlijk vuursteen en andere keien. Er is één klein rond spoor aangetroffen. Ook hier is verder geen enkele aanwijzing op een archeologische vindplaats (in de buurt) door het ontbreken van (meer) sporen of archeologische indicatoren in de putten, tijdens de aanleg of op de akker rondom (aardappels).
4.5.3
Conclusie
Het aspect cultuurhistorie is in lijn met het toetsingskader zoals beschreven in paragraaf 4.5.1 en staat de uitvoerbaarheid van het bestemmingsplan niet in de weg. Voor het aspect archeologie is het onderzoek afgerond. Nader onderzoek met betrekking tot archeologie is uitgevoerd. Uit het onderzoek is gebleken dat archeologie de uitvoerbaarheid van het bestemmingsplan niet in de weg staat en dat geen dubbelbestemming archeologie - 2 nodig is.
48 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
Indien bij toekomstig graafwerk archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, dient hiervan direct melding te worden gemaakt bij de minister conform de Erfgoedwet 2015, artikelen 5.10 en 5.11.
4.6
Bodem en niet gesprongen explosieven
Op grond van het Besluit ruimtelijke ordening dient in verband met de uitvoerbaarheid van een plan rekening te worden gehouden met de bodemgesteldheid in het plangebied. Met andere woorden: is de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem geschikt voor de beoogde bestemming(en) en/of functie(s). Nagegaan wordt of er bodemverontreiniging is die de functiedoelen kan frustreren of gezondheidsrisico’s, ecologische risico’s of verspreidingsrisico’s oplevert en of er tijdig iets aan gedaan kan worden. Uitgangspunt is dat de bodemkwaliteit geen onaanvaardbaar risico oplevert voor de gebruikers van de bodem. Bovendien mag de bodemkwaliteit niet verslechteren door grondverzet (bijvoorbeeld graafwerkzaamheden). Dit is het zogenaamde stand still-beginsel. Daarnaast wordt in de volgende paragrafen ingegaan op de mogelijke aanwezigheid van niet-gesprongen explosieven in het plangebied en de gevolgen hiervan op voorgenomen ontwikkeling.
4.6.1
Toetsingskader
De Wet bodembescherming (Wbb) bepaalt dat, indien de desbetreffende bodemkwaliteit niet voldoet aan de norm voor de beoogde functie, de grond zodanig dient te worden gesaneerd dat zij kan worden gebruikt door de desbetreffende functie (functiegericht saneren). Nieuwe bestemmingen dienen bij voorkeur op ‘schone’ grond te worden gerealiseerd. In 2013 is een Nota bodembeheer inclusief bodemkwaliteitskaart voor de provincie Drenthe, waaronder de gemeente Noordenveld, opgesteld. Deze Nota bodembeheer geeft de kaders aan voor het (her)gebruiken van grond. Dit vergroot de kans op een goede afstemming tussen vraag- en aanbod van grond en bespaart kosten, terwijl de bodemkwaliteit in het gebied gewaarborgd wordt. Tot de Nota behoort ook de bodemkwaliteitskaart (met geldigheidsduur vastgelegd in Regeling Bodemkwaliteit artikel 4.3.5). Op 28 januari 2020 heeft het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Noordenveld de bodemkwaliteitskaart PFAS vastgesteld. Op basis een uitgevoerd achtergrondwaardenonderzoek naar PFAS (door de Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe) is geconcludeerd dat een herindeling van de bestaande bodemkwaliteitskaart niet noodzakelijk is. Dit maakt grondverzet inzake PFAS op basis van de bestaande bodemkwaliteitskaart mogelijk. Na de Tweede Wereldoorlog zijn op diverse plekken in Nederland niet-gesprongen explosieven (verder NGE genoemd) achtergebleven.
Deze NGE vormen een risico op het moment dat in de nabijheid van deze explosieven activiteiten in de bodem worden uitgevoerd, zoals graven. Voorafgaand aan deze bodemroerende werkzaamheden dient de aanwezigheid van de NGE uitgesloten te worden of dienen eventuele NGE verwijderd te worden.
4.6.2
Resultaten
Bodem In augustus 2020 is door Witteveen+Bos een vooronderzoek bodem conform de NEN 5725 uitgevoerd. In het vooronderzoek is geconcludeerd dat het plangebied volledig binnen de bodemkwaliteitskaart van de provincie Drenthe valt. Grondverzet kan hierbinnen alleen plaats vinden als de grond afkomstig is van onverdachte locaties. Binnen en in de directe omgeving van het plangebied zijn echter een aantal verdachte locaties aanwezig, waar de bodemkwaliteit afwijkt ten opzichte van de bodemkwaliteitskaart. Het gaat om de volgende locaties (zie ook afbeelding 4.11): gedempte watergangen en greppels binnen de onderzoekslocatie; verdwenen of voormalige wegen en paden binnen de onderzoekslocatie;
49 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
-
een voormalige stortplaats op perceel Norg X 1102; een voormalige stortplaats op perceel Norg X 1107; een verdachte puindam op perceel Norg X 1102; watervoerende watergangen binnen de onderzoekslocatie die hun functie verliezen.
Daarnaast wordt bodemonderzoek aanbevolen op de perceelsgrens ter hoogte van de stortplaats op perceel NOR00-X-1107 om te verifiëren dat er geen beïnvloeding van de bodemkwaliteit plaatsvindt op de onderzoekslocatie door de stortplaats. Ter plaatse van de verdachte locaties is een verkennend bodemonderzoek uitgevoerd, (zie MER, bijlage 7). In september 2020 is door Greenhouse Advies een verkennend (water)bodemonderzoek uitgevoerd ter plaatse van de verdachte locaties. Het (water)bodemonderzoek is uitgevoerd conform de NEN 5720 en NEN 5740. Er is in afwijking op de NEN 5720 geen vooronderzoek waterbodem conform de NEN 5717 uitgevoerd. Uit de resultaten van het verkennend (water)bodemonderzoek is het volgende gebleken: ter plaatse van de gedempte watergangen zijn zeer lokaal sporen van bodemvreemd materiaal waargenomen (kolen, botresten en slakken), alsmede een geur van waterstofsulfide (H2S). Deze geur is ook waargenomen in de ongeroerde ondergrond. Analytisch is in de grond maximaal een licht verhoogd gehalte aan kobalt gemeten. Dit gehalte geeft geen aanleiding voor aanvullend onderzoek; ter plaatse van een voormalig pad zijn op het maaiveld grote brokken teerhoudend asfalt en puin waargenomen. Het wordt aanbevolen deze voorafgaand aan de grondroerende werkzaamheden gescheiden te ontgraven. In de bodem is maximaal een licht verhoogd gehalte aan PAK gemeten.
Hiermee is er geen aanleiding voor aanvullend onderzoek; ter hoogte van de voormalige stortplaats Norg X 1102 zijn in de bovengrond geen verhoogde gehalten gemeten. In het grondwater is een sterk verhoogd gehalte aan koper gemeten. Een herbemonstering- en analyse heeft dit gehalte bevestigd. Een nader onderzoek is noodzakelijk om de aard en omvang van de verontreiniging vast te stellen; ter hoogte van de stortplaats Norg X 1107 is in het grondwater maximaal een licht verhoogd gehalte aan barium gemeten. Dit gehalte geeft geen aanleiding voor aanvullend onderzoek; ter hoogte van de puindam zijn in het grondwater maximaal licht verhoogde gehalten aan barium en zink gemeten. In de grond zijn geen verhoogde gehalten gemeten. Wel is zintuiglijk en analytisch asbest aangetroffen en aangetoond, waarbij de interventiewaarde wordt overschreden. Hiermee is sprake van een ernstig geval van bodemverontreiniging in de zin van de Wet bodembescherming. Deze verontreiniging dient conform wet- en regelgeving te worden gesaneerd voorafgaand aan het grondverzet; het slib ter hoogte van de watervoerende watergangen is geschikt voor toepassing op de landbodem en voor verspreiding op het aangrenzende perceel. PFAS is niet boven de detectiegrens gemeten. Er is daarmee geen aanleiding voor aanvullend onderzoek.
Kortom, in de huidige situatie zijn er ter hoogte van de puindam en de stortplaats op perceel Norg X 1102 significante verontreinigingen gemeten. Sanering, respectievelijk een nader onderzoek is hier noodzakelijk. De overige verdachte locaties worden beschouwd als voldoende onderzocht en kennen geen significante bodemverontreiniging in de zin van de Wet bodembescherming.
50 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
Afbeelding 4.11 Overzichtstekening met verdachte bodemlocaties binnen het plangebied. De rode stip geeft een verdachte puindam aan, deze is niet op ware grote
Op basis van de resultaten van het vooronderzoek en verkennend onderzoek in relatie tot de voorgenomen werkzaamheden, is het nodig dat er nog een nader onderzoek op asbest en afperking van de grenzen van een voormalige stortplaats (op perceel Norg sectie X, nummer 1107) wordt uitgevoerd. De tot nu toe uitgevoerde onderzoeken tonen aan dat er geen beïnvloeding van de bodemkwaliteit plaatsvindt op het plangebied. De bodemkwaliteit is niet beperkend voor de toekomstige functie van het gebied voor natuur en extensieve recreatie, doordat aanvullend bodemonderzoek conform de hiervoor geldende wet- en regelgeving voorafgaand aan de realisatie van de uitbreiding wordt uitgevoerd. Geconcludeerd kan worden dat de milieuhygiënische bodemkwaliteit door de herinrichting, en de hiermee samenhangende sanering(en), schoner wordt. K3 is als initiatiefnemer (financieel) verantwoordelijk voor het laten uitvoeren van het aanvullend bodemonderzoek en de sanering(en).
51 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
Niet gesprongen explosieven Voor het aspect ‘niet-gesprongen explosieven’ is een uitgebreid bureauonderzoek uitgevoerd, waarin is onderzocht of er oorlogsgerelateerde handelingen of gebeurtenissen te achterhalen zijn, die duiden op de mogelijke aanwezigheid van conventionele explosieven (CE) in het plangebied. Hierbij is gebruik gemaakt van historisch-geografisch kaartmateriaal, literatuur, luchtfoto’s, lokale, regionale, provinciale en nationale archieven en gegevens van de Explosieve Opruimingsdienst. Ook is er onderzoek gedaan naar naoorlogse activiteiten die de kans op de aanwezigheid van CE in het plangebied hebben beïnvloed, zoals ontgravingen of de aanleg van kabels en leidingen. Hierbij is gebruik gemaakt van lokale en provinciale archieven, de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), een KLIC-melding, beeldmateriaal en kaartmateriaal. In dit onderzoek zijn geen feitelijke gegevens achterhaald die duiden op betrokkenheid van het plangebied bij oorlogshandelingen. Ook blijkt uit het onderzoek dat er geen activiteiten hebben plaatsgevonden die de aanwezigheid op conventionele explosieven kan beïnvloeden, zoals ontgravingen of het aanleggen van kabels en leidingen. Daarmee is er geen bewijs gevonden voor een verhoogd risico op het aantreffen van mogelijk achtergebleven ontplofbare oorlogsresten.
4.6.3
Conclusie
Op basis van de resultaten van het vooronderzoek en verkennend onderzoek in relatie tot de voorgenomen werkzaamheden, is het nodig dat er nog een nader onderzoek op asbest en afperking van de grenzen van een voormalige stortplaats (op perceel Norg X, nummer 1107) wordt uitgevoerd. De tot nu toe uitgevoerde onderzoeken tonen aan dat er geen beïnvloeding van de bodemkwaliteit plaatsvindt op het plangebied. Uit het bureauonderzoek blijkt dat er geen bewijs is gevonden voor een verhoogd risico op het aantreffen van mogelijk achtergebleven ontplofbare oorlogsresten. Het aspect ‘niet-gesprongen explosieven’ staat de uitvoerbaarheid van het bestemmingsplan niet in de weg.
4.7
Water
De voorgenomen ontwikkeling kan effecten hebben op de waterhuishoudkundige situatie, zowel kwantitatief als kwalitatief. In Nederland is daarom de watertoets een verplicht onderdeel van elke ruimtelijke ontwikkeling. De watertoets is een procesinstrument waarbij de waterbeheerders in een vroegtijdig stadium worden betrokken bij de voorgenomen ontwikkeling, zodat verschillende aspecten van ‘water’ een goede plaats krijgen in de planvorming. In de waterparagraaf worden de effecten van het ontwerp op deze verschillende aspecten omschreven, zoals waterkwantiteit, waterkwaliteit, waterkeringen, beheer en onderhoud en het effect op grondwaterpeilen.
4.7.1
Toetsingskader
De watertoets is met ingang van 1 november 2003 wettelijk verplicht geworden voor bestemmingsplannen. Omdat het beleid van het waterschap niet rechtstreeks doorwerkt in het bestemmingsplan is in het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) bepaald dat de gemeente, naast vooroverleg met onder andere het waterschap (art. 3.1.1 Bro), ook expliciet in de toelichting op het bestemmingsplan moet beschrijven op welke wijze in het bestemmingsplan rekening is gehouden met de waterhuishouding (art. 3.1.6 b Bro). Op verschillende bestuursniveaus zijn de afgelopen jaren beleidsnota's verschenen aangaande de waterhuishouding, allen met als doel een duurzaam waterbeheer (kwalitatief en kwantitatief). Hieronder staat een overzicht van de voor het plangebied relevante wet- en regelgevingen en nota's. Op Europees niveau is dit de Kaderrichtlijn Water (KRW). Op nationaal niveau zijn dit: Nationaal Waterplan (NW), Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW), Waterwet en het Waterschapsbeleid.
52 | 75
Witteveen+Bos | 136688/23-019.508 | Definitief 06
Op provinciaal niveau zijn dit de Omgevingsvisie en Omgevingsverordening die reeds in hoofdstuk 3 aan de orde zijn gekomen. Waterschapsbeleid Waterbeheerprogramma waterschap Noorderzijlvest 2016 - 2021 Het waterschap Noorderzijlvest staat voor veilig, voldoende en schoon water. Daarmee wordt een basis gecreëerd voor een gezonde, toekomstbestendige leef-, woon- en werkomgeving in het gebied. ‘Voldoende water’ betekent volgens het waterschap in de praktijk meestal: ’s winters niet te nat en ‘s zomers niet te droog. Dat bereiken we door overtollig water af te voeren, door bij gebrek aan water het langer vast te houden of het aan te voeren. Ons product ‘veilig, voldoende en schoon water’ draagt bij aan een gezonde, toekomstbestendige leefomgeving. Het watersysteem moet op een dusdanige manier ingericht worden, dat het opgewassen is en blijft tegen de effecten van klimatologische veranderingen en menselijk gedrag, ook bij demografische ontwikkelingen of veranderend gebruik. Keur van het waterschap Noorderzijlvest De Keur van het waterschap Noorderzijlvest (vastgesteld op 25 november 2009) bevat de regels die het waterschap hanteert bij de bescherming van waterkeringen watergangen en bijbehorende kunstwerken.