CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

1. Rapport onderzoek OPO Noordenveld DEF (002).pdf

Oordeelsvormende vergadering 15 december 2021, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Eindadvies vervolg herstelopdracht Onderwijsinspectie naar het Intern Toezicht bij OPO Noordenveld14.876 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Rapport Onderzoek bestuurscommissie en verzelfstandiging

2-7-2021

Opdrachtgever

OPO Noordenveld

Auteur(s)

Yoeri Sijl Matthias Meiling

Kenmerk

20210702

Projectnummer

P04499

Inhoud 1.

Inleiding

3

2.

Vraagstelling onderzoek

5

3.

Samenvatting

6

4.

Projectstructuur

7

4.1

Stuurgroep

7

4.2

Klankbordgroep

7

5.

Uitgangspunten m.b.t. toezicht, bestuur en rol gemeente

8

6.

Cultuur

9

7.

Bestuurlijke inrichting

10

7.1

Uitgangspunten vanuit wet en code

10

7.2

Vertaling naar twee mogelijke bestuursmodellen

12

7.3

Voor- en nadelen van beide besturingsmodellen

16

7.4

Rol gemeenschappelijke medezeggenschapsraad

17

8.

Gevolgen onderwijs

18

9.

Gevolgen leerlingen en ouders

19

10.

Gevolgen personeel

20

10.1

Stafbureau

20

10.2

Medewerkers

20

10.3

Werkgelegenheid, personeelsbeleid en overige personele regelingen bij de gemeenten

21

11.

Gevolgen financiën

22

11.1

Meerjarenbegroting

22

11.2

Invloed gemeente

22

11.3

Financiële overdracht

23

12.

Gevolgen facilitaire zaken en huisvesting

24

13.

Advies

25

Bijlage I: Bijlage II:

Huidige structuur OPON Toetsingskader gemeentelijke toezicht openbaar onderwijs

P04499 | 02-07-2021

2 49

1. Inleiding Openbaar Primair Onderwijs Noordenveld (hierna OPON) omvat 11 scholen en een SBO-school en valt onder een integraal schoolbestuur. De gemeentelijke organisatie en de onderwijsorganisatie functioneren gescheiden van elkaar. OPON is in feite een aparte organisatie binnen de gemeentelijke organisatie. De begroting en jaarrekening van OPON worden nog wel opgenomen in de gemeentelijke begroting en jaarrekening. In juni 2019 heeft OPON bij het vierjaarlijks toezicht door de Onderwijsinspectie een herstelopdracht voor de inrichting van het intern toezicht gekregen. De Onderwijsinspectie gaf aan dat er geen duidelijke structuur en kaders aanwezig zijn en dat er geen inzicht is in de werking ervan. Omdat het binnen de huidige vorm van integraal schoolbestuur lastiger is om een apart toezichthoudend orgaan in te richten zonder dat het toezichthoudend orgaan een bestuurlijke- of eindverantwoordelijkheid heeft, heeft Leeuwendaal een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden van intern toezicht binnen OPON. In dit onderzoek zijn alle mogelijkheden om het intern toezicht en de bestuursstructuur in te richten (o.a. door het aanpassen van de ‘Code Goed Bestuur’ tot en met het veranderen van de bestuurlijke inrichting) onderzocht op haalbaarheid en zijn de voor- en nadelen in beeld gebracht.

Doel van dit onderzoek was om duidelijkheid te krijgen in de mogelijkheden om intern toezicht en de bestuursstructuur conform wet- en regelgeving in te richten. Hierbij zijn toekomstige ontwikkelingen die relevant zijn voor OPON meegenomen. Ook is ingezoomd op de toekomstbestendigheid van de organisatie en is onderzocht welke mogelijkheden voor het versterken van intern toezicht ingezet kunnen worden. De resultaten hiervan zijn eerder in het college B&W en intern binnen OPON besproken. Als onderdeel van het onderzoek is met een groot aantal afgevaardigden vanuit de gemeenteraad gesproken over de verschillende manieren voor OPON om te voldoen aan de eisen van de Onderwijsinspectie. Hierin zijn de verwachtingen vanuit de gemeenteraad besproken en zijn gedachten gedeeld. In de sessie hebben wij onder andere gesproken over de rol van de gemeenteraad met betrekking tot het openbaar onderwijs en de werking van de huidige bestuurlijke inrichting en de alternatieven zoals omschreven in het onderzoeksrapport. De afgevaardigden van de gemeenteraad gaven aan dat er behoefte is om de rol van de gemeenteraad te expliciteren en in een bredere sessie met de gemeenteraad, de wethouder en de algemeen directeur hierover in gesprek te gaan. Op 2 november 2020 heeft een dialoogsessie met de gemeenteraad, de wethouder onderwijs en de algemeen directeur van OPON plaatsgevonden.

Op 19 januari 2021 heeft dat ook binnen OPON op eenzelfde manier met de GMR, directie en stafmedewerkers plaatsgevonden. In beide dialoogsessies is stilgestaan bij de rol van de gemeenteraad met betrekking tot het openbaar onderwijs en de werking van de huidige bestuurlijke inrichting en mogelijke alternatieven. Er is onder andere gesproken over de herstelopdracht van de Onderwijsinspectie als aanleiding, maar vooral gekeken naar de toekomst en oriënterend gesproken over wat een effectieve rolverdeling is. Op basis van de resultaten uit de beide dialoogsessies is geconstateerd dat er behoefte is om in een breder gezelschap de rol van de gemeente en de behoeften vanuit OPON te bespreken. Dit is vormgegeven in een ‘minicongres’, waarin afgevaardigden vanuit de gemeenteraad en OPON gezamenlijk in de gelegenheid zijn gebracht om met elkaar van gedachten te wisselen. Tijdens het online minicongres op 15 februari 2021 is verder ingegaan op een mogelijke effectieve rolverdeling tussen de gemeenteraad en OPON. Gedurende het minicongres hebben afgevaardigden

P04499 | 02-07-2021

3 49

vanuit de gemeenteraad, directie, GMR en staf de gelegenheid gekregen om in kleine groepen te spreken over de belangrijkste uitgangspunten in de rolverdeling vanuit de achtergrond van de eigen rol. Daarna is op basis van de inbreng vanuit de verschillende groepen en de opgehaalde uitgangspunten verder gesproken over het model dat als het meest passend wordt gezien en op welke manier de inrichting vormgegeven zou moeten worden.

P04499 | 02-07-2021

4 49

2. Vraagstelling onderzoek Zoals in de inleiding aangegeven ontstond bij de aanwezigen bij het minicongres het beeld dat met betrekking tot de positionering van OPON een volgende stap gezet kan worden. Het doel hiervan is om een duidelijke en kwalitatief goede inrichting van bestuur en toezicht te verwezenlijken en daarmee te voldoen aan de eisen en de visie op de positionering van OPON. Om gestalte te geven aan de wens om meer inzicht te krijgen in de voor- en nadelen van een volgende stap in de positionering van OPON hanteren wij de volgende onderzoeksvraag: “Wat zijn de gevolgen voor de gemeente Noordenveld en OPON van invoering van een bestuurscommissie of een verzelfstandiging van OPON?” Bij de beantwoording van de vraag worden onder andere onderstaande onderwerpen behandeld:  De voor- en nadelen van beide modellen.  De gevolgen voor de verdeling van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de gemeenteraad, het college B&W en OPON.  De gevolgen voor het onderwijs.  De gevolgen voor leerlingen en ouders.  De gevolgen voor het personeel.  De financiële gevolgen voor de gemeente en OPON.  De gevolgen op het gebied van facilitaire zaken en huisvesting. Resultaat Het resultaat is onderliggend onderzoeksrapport waarin voor- en nadelen en consequenties van beide besturingsmodellen zijn uitgewerkt.

In hoofdstuk 3 wordt een korte samenvatting van het onderzoek weergegeven. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de projectstructuur. Hoofdstuk 5 beschrijft in zijn algemeenheid de visie op intern toezicht, hoofdstuk 6 gaat in op de cultuur binnen OPON, waarna in hoofdstuk de bestuurlijke inrichting wordt weergegeven. Vanaf hoofdstuk 8 tot en met hoofdstuk 12 wordt respectievelijk ingegaan op de gevolgen voor onderwijs, leerlingen en ouders, personeel, financiën en facilitaire zaken en huisvesting. In hoofdstuk 13 is het advies geformuleerd.

P04499 | 02-07-2021

5 49

3. Samenvatting In dit onderzoek zijn de bestuurscommissie en de verzelfstandiging met elkaar vergeleken en uitgewerkt. Per bestuursvorm zijn de gevolgen van beide modellen in kaart gebracht. Hierin is een aantal onderwerpen meegenomen, zoals de gevolgen voor onderwijs, leerlingen en ouders, personeel, financiën en facilitaire zaken en huisvesting. Op het gebied van onderwijs heeft de keus voor een van beide bestuursmodellen geen directe invloed en/of andere uitwerking op het primaire proces binnen OPON. Dit geldt ook voor de gevolgen voor leerlingen en ouders. Voor leerlingen verandert er in de praktijk feitelijk niets, aangezien de school en schooldirecteur het aanspreekpunt voor ouders en leerlingen blijft. Ook op het gebied van personeel hebben beide besturingsmodellen geen andere uitwerking op het personeel. Bij een bestuurscommissie kan de gemeenteraad er, in het geval van financieel zwaar weer, voor kiezen om een schoolbestuur (financieel) te ondersteunen. In dit geval kan ook eenvoudigweg met een raadsbesluit de bestuurscommissie bij wanbeheer door de raad worden ontbonden. Dit maakt ingrijpen bij een bestuurscommissie minder complex dan bij een verzelfstandiging. Bij een verzelfstandiging kan de gemeente uiteraard ook in het bestuur van de school voorzien (art.

48 WPO), maar dient hiervoor eerst een besluit door de raad te worden genomen waarin wordt vastgesteld dat er sprake is van wanbeheer. Daarna zal de raad moeten besluiten of zij het bestuur van de scholen wil overnemen. Op financieel vlak zien we dat de uitwerking van de keuze voor een bestuurscommissie of een verzelfstandiging nog een aspect met zich meebrengt. In de huidige situatie dient de EFJ-jaarrekening naar BBV omgezet te worden. Bij het instellen van een bestuurscommissie verandert dit niet en blijft de huidige situatie bestaan. Indien gekozen wordt voor een verzelfstandiging heeft OPON een eigen begroting en verantwoordingslijn, waardoor bovenstaande niet meer van toepassing is. Hierdoor vraagt een verzelfstandiging voor de gemeente minder administratieve inzet in de reguliere bedrijfsvoering. Op het gebied van facilitaire zaken en huisvesting zien we dat OPON in de huidige situatie afhankelijk is van de aanbestedingsprocedures zoals deze binnen de gemeente Noordenveld worden uitgevoerd. Hierin is OPON een relatief klein onderdeel. Bij het instellen van een bestuurscommissie zal dit niet veranderen. In het geval van een verzelfstandiging wordt OPON zelf verantwoordelijk voor het afsluiten van contracten en is OPON zelf volledig verantwoordelijk voor contractonderhandelingen met (externe) partijen en/of partners.

P04499 | 02-07-2021

6 49

4. Projectstructuur Om het onderzoek uit te voeren en aan te sturen is een compacte projectstructuur gehanteerd, bestaande uit een stuurgroep en een klankbordgroep. 4.1 Stuurgroep In het traject is een stuurgroep gevormd waarin de wethouder Onderwijs (Alex Wekema), algemeen directeur van OPON (Han Sijbring) en een onafhankelijke onderzoeker/procesbegeleider plaatshadden. De stuurgroep had als rol om gezamenlijk te sparren over de voortgang en inhoud van het onderzoek en de tussenresultaten te bespreken. Daarnaast had de stuurgroep de verantwoordelijkheid om het onderzoek daar waar nodig bij te sturen. 4.2 Klankbordgroep Voor het toetsen van de uitwerkingen en het bespreken van voor- en nadelen van beide besturingsmodellen is een klankbordgroep ingericht. De klankbordgroep bestond uit een afvaardiging van de directeuren, GMR, staf en de beleidsmedewerker onderwijs van de gemeente Noordenveld. In totaal bestond de klankbordgroep uit ongeveer acht leden. De klankbordgroep werd ingezet om de resultaten en de vanuit het onderzoek naar voren gekomen voor- en nadelen en consequenties te toetsen vanuit de achtergrond van de verschillende geledingen. Eventuele reacties en adviezen vanuit de klankbordgroep zijn waar mogelijk verwerkt in de uitwerkingen.

P04499 | 02-07-2021

7 49

5. Uitgangspunten m.b.t. toezicht, bestuur en rol gemeente In 2020 is in twee dialoogsessies met de gemeenteraad en een afvaardiging van directeuren, GMR en stafbureau van OPON gesproken over de invulling van het intern toezicht en de rol van de gemeente ten aanzien van het openbaar onderwijs. Op 15 februari 2021 hebben dezelfde deelnemers in een online minicongres hierover verder gesproken. In deze sessies zijn de volgende uitspraken gedaan: Het geven van kwalitatief goed onderwijs staat voorop. Het behouden van onderwijskwaliteit op de lange termijn vraagt onder andere om expertise op het gebied van onderwijs, financiën, juridische zaken en HR. Deze expertise moet worden geborgd in het interne toezicht om de rol van adviseur en klankbord van het bestuur goed te kunnen vervullen. Het interne toezicht moet voortdurend op de hoogte zijn van de ontwikkelingen binnen en buiten OPON. De mate waarin continuïteit ook in de komende jaren gewaarborgd kan worden speelt hierbij een grote rol. Binnen OPON bestaat de behoefte aan snelle besluitvorming. Het is van belang dat de toezichthouder een integrale insteek heeft waarbinnen alle beleidsterreinen vertegenwoordigd worden. De bestuurder moet voldoende tegenspraak kunnen organiseren doordat de interne toezichthouder vanuit de verschillende expertisegebieden (als adviseur en klankbord) de beleidsvoering van de bestuurder kan aanscherpen.

De huidige inrichting/structuur is op dit punt minder passend. Het is daarom van belang dat de rol van toezichthouder volstrekt helder moet worden gemaakt. Continuïteit is hierin een belangrijke factor. De rol van de gemeenteraad is het controleren van het college B&W. Dat is een andere rol dan de rol van interne toezichthouder ten aanzien van het openbaar onderwijs.

P04499 | 02-07-2021

8 49

6. Cultuur De huidige organisatiecultuur van OPON wordt als positief ervaren. Er is in de huidige situatie sprake van korte lijnen, waarin vertrouwen, collegialiteit en sturen op verantwoordelijkheid centraal staat. Binnen OPON komen de koers en het beleid in brede dialoog tot stand. OPON is geen bestuurs- en/of staf-gestuurde organisatie. Professionaliteit staat binnen OPON centraal. Medewerkers zijn voortdurend bezig met de ontwikkeling van kinderen. Iedereen is verantwoordelijk voor zijn of haar persoonlijke en professionele ontwikkeling. De organisatie stimuleert en faciliteert dat. Bij verantwoordelijkheid hoort verantwoording. Geheel in lijn met de gerichtheid op ontwikkeling gaat het binnen OPON om waardering van wat is bereikt en niet om afrekenen. Het succes van de organisatie is afhankelijk van de gezamenlijke inspanning. Samenwerking is dan belangrijker dan autoriteit, waarbij het gemeenschappelijke doel voor ogen wordt gehouden. Besluitvorming verloopt weloverwogen en met respect voor ieders positie in de organisatie. Weloverwogen wil zeggen dat in het proces van besluitvorming iedere inbreng wordt gewaardeerd. Bij de inrichting van de organisatie is naast aandacht voor ‘efficiency en effectiviteit’ ook aandacht voor ‘creativiteit en flexibiliteit’. Creativiteit en flexibiliteit zijn nodig bij het stimuleren en realiseren van verandering.

Met andere woorden: medewerkers binnen OPON richten zich in beginsel niet op procedures en protocollen, maar zetten het kind en het onderwijs centraal. Hiermee ontstaat ruimte voor innovatie en eigen verantwoordelijkheid. De cultuur wordt bepaald door de mensen die binnen OPON werken. Wel brengen de interne toezichthouders nieuwe impulsen de organisatie in. Dat heeft mogelijk invloed op de cultuur. Bij de werving van de toezichthouders zal de cultuur een belangrijk onderdeel moeten zijn van de wervings- en selectiegesprekken.

P04499 | 02-07-2021

9 49

7. Bestuurlijke inrichting In dit hoofdstuk beschrijven we de bestuurlijke inrichting en governance gerelateerd aan de bestuurscommissie en verzelfstandiging. Hierbij dient de volgende wet- en regelgeving als uitgangspunt:  Boek 2 van het burgerlijk wetboek titel 6;  De WPO;  De code goede bestuur van de PO-raad (per 1 januari 2021);  De Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen (WBTR) die per 1 juli 2021 wordt ingevoerd. 7.1 Uitgangspunten vanuit wet en code De basis voor de besturingsfilosofie ligt voor een deel vast in de WPO en de code goed bestuur voor het primair onderwijs. In deze paragraaf worden deze uitgangspunten kort geschetst. 7.1.1 Structuur In de wet primair onderwijs (WPO) is vastgelegd dat scholenorganisaties een scheiding tussen bestuur en intern toezicht moeten aanbrengen. In artikel 17a WPO staat het volgende:  Het bevoegd gezag draagt mede in verband met de verplichting, bedoeld in artikel 10 WPO, zorg voor een goed bestuurde school met een scheiding tussen de functies van bestuur en het toezicht daarop en met een rechtmatig bestuur en beheer.  De benoeming in de functies van het bestuur en het interne toezicht op het bestuur, bedoeld in het eerste lid, geschiedt op basis van vooraf openbaar gemaakte profielen.

In artikel 17b lid WPO is aanvullend daarop nog het volgende vastgelegd: ‘een intern toezichthouder of een lid van het interne toezichthoudend orgaan functioneert onafhankelijk van het bestuur’. Dit vraagt om borging van kennis en expertise in het intern toezichthoudend orgaan. In de regel bevatten de leden van een toezichthoudend orgaan kennis en expertise op het gebied van juridische zaken, HRM, financiën, onderwijs en organisatiekundige vraagstukken. In de WPO is vastgelegd dat het intern toezicht een structureel karakter heeft. Dat wil zeggen dat de interne toezichthouder een rol heeft in de beleidsontwikkeling, de uitvoering en de verantwoording achteraf. In de WPO worden eisen gesteld aan de wijze waarop de stichting ingericht moet worden en de wijze waarop bestuur en toezicht georganiseerd moeten zijn. De inrichting van de stichting is vastgelegd in artikel 48 WPO. Hierin staat onderstaande omschreven. 7.1.2 Taken intern toezicht In de WPO en de code goed bestuur is ook omschreven welke taken een interne toezichthouder in ieder geval moet hebben.

In artikel 17a sub c WPO staan onderstaande taken met betrekking tot het intern toezicht beschreven:  Het goedkeuren van de begroting en het jaarverslag en, indien van toepassing, het strategisch meerjarenplan van de organisatie;  Het toezien op de naleving door het bestuur van wettelijke verplichtingen, de code voor goed bestuur, bedoeld in artikel 171, eerste lid, onderdeel a WPO, en de afwijkingen van die code.  Het toezien op de rechtmatige verwerving en de doelmatige en rechtmatige bestemming en aanwending van de middelen van school verkregen op grond van deze wet;  Het aanwijzen van een accountant als bedoeld in artikel 393, eerste lid, van Boek 2 van het Burgerlijke Wetboek die verslag uitbrengt aan de toezichthouder of het toezichthoudend orgaan;

P04499 | 02-07-2021

10 49

Het jaarlijks afleggen van verantwoording over de uitvoering van de taken en de uitoefening van de bevoegdheden in het jaarverslag.

Op basis van de code goed bestuur (1 januari 2021) heeft de intern toezichthouder onderstaande taken:  Het bestuur en intern toezicht bespreken regelmatig ontwikkelingen ten aanzien van onderwijskwaliteit en de voortgang ten aanzien van het realiseren van de onderwijsvisie.  Het bestuur en het intern toezicht evalueren regelmatig het functioneren van het bestuur. Hierbij is zowel aandacht voor de resultaten als voor ontwikkeling van competenties in relatie tot toekomstige opgaven.  Het intern toezicht is verantwoordelijk voor de kwaliteit van zijn eigen functioneren. Het intern toezicht evalueert periodiek zijn eigen functioneren als collectief en dat van de individuele leden, het samenspel met andere belanghebbenden, zoals de (G)MR. Periodiek (eens in de drie jaar) gebeurt deze evaluatie van het intern toezicht onder leiding van een onafhankelijke partij. Het intern toezicht bespreekt de conclusies hiervan met het bestuur en geeft hieraan uitvoering.  Het bestuur en intern toezicht inventariseren jaarlijks hun professionaliseringsbehoefte, en leggen afspraken hierover vast.  Het bestuur en het intern toezicht spreken periodiek over de (schijnbare) belangen die hun leden uit hoofde van hun (neven)functies of persoonlijk hebben, maken afspraken over de omgang hiermee en leggen dit vast.

 Het bestuur zorgt ervoor dat periodiek in de organisatie het gesprek wordt gevoerd over integer, professioneel en ethisch verantwoord handelen, en heeft hier zelf een actieve rol in. Ook het intern toezicht is hierbij betrokken.  Een intern toezichthouder meldt een (potentieel en/of schijnbaar) tegenstrijdig belang aan de voorzitter van het intern toezicht en zijn collega-leden en verschaft alle relevante informatie. 7.1.3 Taken bestuur In de WPO en de code goed bestuur zijn tevens de taken van het bestuur vastgelegd:  Vanuit de WPO is het bevoegd gezag eindverantwoordelijk (artikel 10 en 23a WPO);  Vanuit het Burgerlijk Wetboek boek 2 (BW2) is het bestuur eindverantwoordelijk (o.a. artikel 286 voor stichtingen). De Code Goed Bestuur PO is opgebouwd uit vier principes:  Het bestuur zorgt voor goed onderwijs aan alle kinderen.  Het bestuur werkt voortdurend in verbinding met de maatschappelijke context.  Het bestuur werkt actief aan de professionaliteit van de organisatie en van zichzelf.  Het bestuur werkt integer en transparant. 7.1.4 Juridische rol van de gemeenteraad De gemeente Noordenveld heeft op basis van artikel 23 van de Grondwet de verantwoordelijkheid om voldoende openbaar onderwijs in stand te houden.

In overeenstemming met artikel 1 van de WPO heeft de gemeente de verantwoordelijkheid voor de instandhouding van openbare scholen, maar kan het die verantwoordelijkheid ook bij een openbare rechtspersoon of stichting openbaar onderwijs beleggen. Binnen de huidige bestuursvorm (integraal schoolbestuur) heeft de gemeenteraad conform de eigen code goed bestuur de rol van intern toezichthouder. Op welke wijze aan het intern toezicht invulling gegeven moet worden is in de code goed bestuur niet vastgelegd.

P04499 | 02-07-2021

11 49

7.2 7.2.1

Vertaling naar twee mogelijke bestuursmodellen Bestuurscommissie

Inrichting De bestuurscommissie (artikel 83 gemeentewet) biedt de mogelijkheid voor gemeenten om de school bestuurlijke bevoegdheid te verplaatsen van een lokaal bestuurlijk orgaan naar een speciaal daartoe aangewezen orgaan. Bij een bestuurscommissie blijven medewerkers in dienst van de gemeente, maar wordt de bestuurscommissie formeel werkgever. Er moet worden vastgesteld welke taken en bevoegdheden in de bestuurscommissie worden belegd en hoe de bestuurscommissie is samengesteld. Daarnaast moeten afspraken worden gemaakt over de wijze waarop de gemeenteraad inzage heeft in de stukken waaromtrent door een bestuurscommissie geheimhouding is opgelegd. De burgemeester en de wethouders zijn geen lid van een door de raad ingestelde bestuurscommissie. Leden van de raad zijn geen lid van een door het college of burgemeester ingestelde bestuurscommissie. De bestuurscommissie werd tot enkele jaren geleden veelvuldig door gemeenten ingesteld om de school bestuurlijke taak over te dragen aan een apart orgaan. De bestuurscommissie kreeg vervolgens de toezichthoudende taak en de algemeen directeur wordt daarbij in de praktijk de schoolbestuurder op basis van een mandaat. De bestuurscommissies in het openbaar onderwijs werden vaak bemenst met mensen van buiten de gemeentelijke organisatie en worden geworven op basis van een profielschets.

De inrichting van een bestuurscommissie is de meest lichte vorm van een verandering van de bestuurlijke inrichting om de school bestuurlijke taak en het intern toezicht duidelijk te beleggen. Het beleggen van de toezichtstaak bij de bestuurscommissie is de meest lichte vorm van de verplichte scheiding tussen bestuur en intern toezicht. De bestuurscommissie blijft namelijk eindverantwoordelijk ook al is het de interne toezichthouder.

Figuur 1: Organogram bestuurscommissie

P04499 | 02-07-2021

12 49

Bevoegdheden Bij de bestuurscommissie zijn de bevoegdheden als volgt verdeeld: Gremium

Bevoegdheid

Gemeenteraad

Lokaal bestuur/insteller verordening

Bestuurscommissie

Bevoegd gezag/intern toezichthouder

Algemeen directeur

Schoolbestuurder (op basis van mandaat)

Schooldirecteur

Aansturing school (op basis van ondermandaat)

GMR

Medezeggenschap op bestuursniveau (algemeen directeur)

Besluitvorming De besluitvorming binnen de bestuurscommissie komt grotendeels overeen met de huidige situatie. Zij het dat de rol van bestuur en toezicht duidelijk gescheiden zijn. De eindverantwoordelijkheid ligt op basis van de verordening bij de bestuurscommissie. Er wordt hierbij vastgelegd dat de bestuurscommissie de interne toezichthouder is. Net als in de huidige situatie heeft de algemeen directeur de schoolbestuurlijke rol. De algemeen directeur ontwikkelt, in overleg met de schooldirecteuren en GMR, strategisch beleid en is verantwoordelijk voor de uitvoering ervan. Dit onder mandaat van de bestuurscommissie. Bij zwaarwegende besluiten op strategisch niveau neemt de algemene directie pas een besluit na voorafgaande goedkeuring van de bestuurscommissie. Voorbeelden hiervan zijn:  het vaststellen van het strategisch meerjarenbeleid/-plan voor de stichting en scholen;  het vaststellen van de begroting en het jaarverslag conform de geldende wet- en regelgeving;  het aangaan, verbreken of belangrijk wijzigen van een duurzame samenwerking met een andere onderwijsgerelateerde instelling, dan wel vaststelling of wijziging van het beleid ter zake;  de beëindiging van de dienstbetrekking van meer dan 5% van de werknemers in reguliere dienst, tegelijkertijd of binnen een tijdbestek van een half jaar;  h.

het aangaan van overeenkomsten tot verkrijging, vervreemding en bezwaring van registergoederen en tot het aangaan van overeenkomsten waarbij de bestuurscommissie cq de gemeente zich als borg of hoofdelijk medeschuldenaar verbindt, zich voor een derde sterk maakt of zich tot zekerheidsstelling voor een schuld van een ander verbindt;  de wijziging van de grondslag, opheffing, stichting, overname, samenvoeging, overdracht of afsplitsing van een of meer van de scholen;  alle andere bij wet- of regelgeving voorgeschreven besluiten die de goedkeuring van de interne toezichthouder. De gemeenteraad heeft de bevoegdheid om de verordening op te heffen zodat het college B&W weer kan voorzien in het bestuur van de scholen. Om de grondwettelijke plicht (instandhouden van voldoend openbaar onderwijs) uit te kunnen voeren en om toe te zien dat de bepalingen in de verordening goed worden uitgevoerd stemt de gemeenteraad jaarlijks in met de volgende documenten:  begroting;  jaarverslag en jaarrekening. De reden is dat de gemeenteraad om instemming wordt gevraagd is dat bij de bestuurscommissie de schoolbegroting en de jaarrekening nog steeds opgenomen worden in de gemeentelijke begroting en jaarrekening.

P04499 | 02-07-2021

13 49

Naast de instemming van de hiervoor vermelde documenten benoemt de gemeenteraad de leden van de bestuurscommissie. In overeenstemming met artikel 8a van de wet medezeggenschap op scholen (WMS) moet een sollicitatiecommissie worden ingesteld waarbij een ouderlid en personeelslid van de GMR participeert. 7.2.2

Verzelfstandiging

Inrichting Verzelfstandiging is de meest vergaande vorm binnen het openbaar onderwijs. Hierbij wordt een stichting openbaar onderwijs (artikel 48 WPO) opgericht. De gemeente draagt daarbij de verantwoordelijkheid voor de instandhouding van het openbaar onderwijs over aan deze stichting. Na een verzelfstandiging heeft de gemeenteraad geen directe zeggenschap meer over de openbare basisscholen. Net als bij alle andere gemeenten waar het openbaar onderwijs verzelfstandigd is, heeft de gemeenteraad na een verzelfstandiging de rol van extern toezichthouder. Zij het met vergaande bevoegdheden. Bij een verzelfstandiging is het bestuur van de stichting de formele werkgever van de medewerkers. De gemeente heeft namelijk de grondwettelijke zorgplicht, zoals vastgelegd in artikel 23 van de Grondwet. Hierbij gaat het om het handhaven van voldoende openbaar onderwijs en het bewaken van het karakter van het openbaar onderwijs. Vanuit de grondwettelijk plicht om binnen de gemeentegrenzen voldoende openbaar onderwijs in stand te houden (artikel 23 lid 4, Grondwet), ziet de gemeenteraad na een verzelfstandiging toe op de uitvoering en borging van de wezenskenmerken van het openbaar onderwijs. Dit doet de gemeenteraad door het jaarverslag en de begroting te beschouwen.

De gemeenteraad kijkt in dat geval naar de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de grondbeginselen van het openbaar onderwijs en de financiële onderbouwing. Dit wordt in de statuten vastgelegd. Bij een verzelfstandiging moet de gemeenteraad altijd akkoord gaan bij een eventuele wijziging van statuten van een stichting openbaar onderwijs. Het is verstandig om de rol van de gemeente concreet te maken door een zogenaamd toezichtskader vast te leggen. In een toezichtskader worden proces- en kwaliteitsafspraken voor het door de gemeenteraad uit te voeren toezicht op het openbaar onderwijs vastgelegd. In bijlage II is een voorbeeld van een toezichtskader opgenomen. De gemeenteraad heeft bij een verzelfstandiging nog meer bevoegdheden:  Fusie en sluiting van openbare scholen. Bij fusie of sluiting van een openbare school moet de gemeenteraad ongeveer een jaar van tevoren door het schoolbestuur worden geïnformeerd. Uiterlijk op 1 februari voor de fusiedatum en de sluitingsdatum moet de gemeenteraad een uitspraak doen of ze weer wil voorzien in het bestuur van de betreffende school.  Benoeming leden raad van toezicht. De gemeenteraad benoemt, herbenoeming, schorst en ontslaat de leden van de raad van toezicht. De benoeming vindt plaats op basis van de een bindende voordracht door de GMR en de ouders (in de praktijk de oudergeleding van de GMR).  Statuten.

Instemmen met de wijziging van de statuten (artikel 48, lid 6 sub e WPO).  Wanbeheer. De gemeenteraad is in geval van ernstige taakverwaarlozing door het bestuur of functioneren in strijd met de wet, bevoegd om zelf te voorzien in het bestuur van de scholen en zo nodig de stichting te ontbinden (artikel 48 lid 11 WPO).

P04499 | 02-07-2021

14 49

De raad van toezicht is interne toezichthouder en fungeert als adviseur en klankbord van de bestuurder. Ook is de raad van toezicht werkgever van de bestuurder. De bestuurder is werkgever van alle medewerkers in dienst van de gemeente.

Figuur 2: Organogram verzelfstandiging Bevoegdheden Bij de verzelfstandiging zijn de bevoegdheden als volgt verdeeld: Gremium

Bevoegdheid

Gemeenteraad

Lokaal bestuur/extern toezicht

Raad van toezicht

Intern toezichthouder

Bestuurder

Bevoegd gezag/eindverantwoordelijk

Schooldirecteur

Aansturing school (op basis van mandaat)

GMR

Medezeggenschap op bestuursniveau (bestuurder)

Besluitvorming In de uitvoering komt de besluitvorming overeen met de huidige situatie. Formeel zijn er wel verschillen. De bestuurder is eindverantwoordelijk en ontwikkelt samen met de directeuren en de GMR het (strategisch beleid). In de huidige situatie en bij de bestuurscommissie ligt de uitvoerende schoolbestuurlijke rol bij de algemeen directeur die op basis van een mandaat functioneert. De bestuurder heeft bij enkele besluiten een voorafgaande goedkeuring van de raad van toezicht nodig. Voorbeelden zijn:  het vaststellen van het strategisch meerjarenbeleid/-plan voor de stichting en scholen;  het vaststellen van de begroting en het jaarverslag conform de geldende wet- en regelgeving;  het wijzigen van de statuten;  het vaststellen van het bestuursreglement;  het aangaan, verbreken of belangrijk wijzigen van een duurzame samenwerking met een andere onderwijsgerelateerde instelling, dan wel vaststelling of wijziging van het beleid ter zake;

P04499 | 02-07-2021

15 49

  

  

de beëindiging van de dienstbetrekking van meer dan 5% van de werknemers in reguliere dienst, tegelijkertijd of binnen een tijdbestek van een half jaar; een aanvraag tot faillissement of van surséance van betaling; het aangaan van overeenkomsten tot verkrijging, vervreemding en bezwaring van registergoederen en tot het aangaan van overeenkomsten waarbij de stichting zich als borg of hoofdelijk medeschuldenaar verbindt, zich voor een derde sterk maakt of zich tot zekerheidsstelling voor een schuld van een ander verbindt; de wijziging van de grondslag, opheffing, stichting, overname, samenvoeging, overdracht of afsplitsing van een of meer van de scholen; (juridische) fusie, (af-)splitsing of ontbinding van de stichting; alle andere bij wet- of regelgeving voorgeschreven besluiten die de goedkeuring van de Raad van Toezicht behoeven.

Met betrekking tot besluitvorming in de stichting heeft de gemeenteraad geen rol. 7.3 7.3.1

Voor- en nadelen van beide besturingsmodellen Voor- en nadelen bestuurscommissie Voordelen

Gemeente

Schoolbestuur

Er ontstaat meer aanscherping in de scheiding tussen gemeentelijk belang en schoolbestuurlijk belang.

De gemeente blijft verantwoordelijk voor de aansturing van het openbaar onderwijs.

De bestuurstaken en toezichtstaken liggen qua bemensing buiten de gemeenteorganisatie.

Doorlooptijden worden korter doordat alleen strategische besluiten aan het college en de raad voorgelegd hoeven te worden.

P04499 | 02-07-2021

De gemeente blijft in de gelegenheid om relatief eenvoudig financieel bij te springen.

Expertise in het interne toezicht kan goed geborgd worden.

Nadelen 

Lokaal bestuurlijke belangen en schoolbelangen kunnen nog steeds door elkaar geen lopen. Zij het veel minder dan in de huidige situatie.

Het risico van de doorbetalingsregeling blijft aanwezig.

De “dubbele pet” op bestuursniveau blijft aanwezig.

Er kan in de praktijk onduidelijkheid ontstaan over tot waar de bevoegdheid de bestuurscommissie gaat en waar de bevoegdheid van de gemeente begint.

In deze variant is er een toezichthouder die feitelijk bestuurlijk verantwoordelijk is. Hier ligt rolvermenging op de loer.

16 49

7.3.2

Voor- en nadelen verzelfstandiging Voordelen

Gemeente

Schoolbestuur

Er ontstaat een duidelijke scheiding tussen gemeentelijk belang en schoolbestuurlijk belang.

Het risico van de doorbetalingsverplichting verdwijnt.

De gemeente kan vanuit haar lokale educatieve agenda een stand punt innemen richting het openbaar onderwijs. Er ontstaat de mogelijkheid tot dialoog.

Er is een duidelijk scheiding tussen gemeentelijk belang en schoolbestuurlijk belang.

Doorlooptijden zijn korter.

Expertise in het interne toezicht kan goed geborgd worden.

Nadelen 

Ingrijpen wordt lastiger. Echter staan in de wet (art. 48 WPO) verschillende veiligheidskleppen om ook na een verzelfstandiging in te grijpen.

7.4 Rol gemeenschappelijke medezeggenschapsraad Iedere school binnen OPON heeft een eigen Medezeggenschapsraad (MR) en voor bovenschoolse aangelegenheden is een gemeenschappelijke medezeggenschapsraad ingesteld (GMR). Bij een bestuurscommissie of een verzelfstandiging wordt de positie van de medezeggenschap niet gewijzigd. Bij de bestuurscommissie voert de GMR het gesprek met de algemeen directeur. Bij een verzelfstandiging is het college van bestuur het aanspreekpunt. In de praktijk is dat niet verschillend. Juridisch is dat wel het geval. De algemeen directeur werkt op basis van een mandaat onder het bestuur. Bij de verzelfstandiging voert de GMR het gesprek met het bestuur en daarmee de eindverantwoordelijke. Het is raadzaam dat toezichthouders minimaal tweemaal per jaar een gesprek met de GMR voeren in het kader van informatievoorziening.

P04499 | 02-07-2021

17 49

8. Gevolgen onderwijs De bestuurscommissie alsook een verzelfstandiging als model hebben geen andere uitwerking ten aanzien van onderwijs. Er is geen sprake van een directe invloed op het primaire proces binnen OPON. De schooldirecteuren blijven verantwoordelijk voor de aansturing van de school. Ook blijft de schooldirecteur verantwoordelijk, binnen de bestuurskaders, voor de ontwikkeling van de identiteit van de school en het onderwijskundig profiel. Het doel van OPON zal niet veranderen, immers blijft het doel om kwalitatief goed passend openbaar primair onderwijs te geven in de gemeente Noordenveld met inachtneming van artikel 46 WPO. Dat houdt in dat het openbaar onderwijs bijdraagt aan de ontwikkeling van leerlingen waarbij levensbeschouwelijke en maatschappelijke waarden, zoals die leven in de Nederlandse samenleving en met onderkenning van de betekenis van de verscheidenheid van die waarden, aan bod komen overeenkomstig de eindtermen voor het basisonderwijs. De rol van de gemeente is bij de bestuurscommissie en de verzelfstandiging hetzelfde. De gemeente heeft door middel van de lokale educatieve agenda (LEA) invloed op het onderwijsaanbod en de onderwijskwaliteit in de gemeente. Bij de verzelfstandiging heeft OPON vanuit juridisch perspectief wel een meer gelijkwaardige positie aan het bijzonder onderwijs.

Formeel kan OPON als verzelfstandigde stichting een ander standpunt dan de gemeente innemen. Bij een bestuurscommissie kan dat ook alleen zal bij een bezwarenprocedure de rechter mogelijk oordelen dat de gemeente en het schoolbestuur onder dezelfde organisatie vallen en dat bezwaar daarmee niet mogelijk is. Los van bovenstaande aspecten biedt een verzelfstandiging met een raad van toezicht een meerwaarde in de rol als sparringpartner voor de bestuurder, omdat de raad van toezicht zich volledig focust op de belangen van OPON. Dit kan van meerwaarde zijn voor het openbaar onderwijs. In de huidige situatie en bij een eventuele bestuurscommissie worden nog altijd door de gemeente meerdere belangen behartigd.

P04499 | 02-07-2021

18 49

9. Gevolgen leerlingen en ouders De bestuurscommissie en een verzelfstandiging als model hebben geen andere uitwerking ten aanzien van gevolgen voor leerlingen en ouders. Voor leerlingen veranderd feitelijk niets. Het primaire proces (het geven van onderwijs) blijft immers ongewijzigd, waardoor leerlingen in de praktijk niets merken van de keuze van een van beide besturingsmodellen. Voor de ouders van de scholen blijft de school en de huidige schooldirecteur het centrale aanspreekpunt. Op het gebied van ouderbetrokkenheid hebben de besturingsmodellen tevens geen invloed. Dit maakt dat met betrekking tot de gevolgen voor leerlingen en ouders in de praktijk geen verschil is tussen een bestuurscommissie en een verzelfstandiging.

P04499 | 02-07-2021

19 49

10. Gevolgen personeel Om een beeld te vormen van de effecten van de vorming van een bestuurscommissie en de verzelfstandiging brengen we eerst de huidige situatie in beeld. Vervolgens schetsen we de eventuele effecten per model. 10.1 Stafbureau OPON wordt bestuurd vanuit het kantoor aan de Groene Zoom 16 te Roden. De personele sterkte van het stafbureau is als volgt:  Algemene directie (1.0 fte);  Personeel en salarisadministratie (1.0 fte);  Personeelsadviseur (1.0 fte);  Administratieve ondersteuning (0.3 fte);  Adviseur huisvesting (0,5 fte);  Coördinator passend onderwijs en ondersteuningsteam (0,4 fte);  Bovenschools ICT-er (0,4 fte);  Stagebegeleider en coördinatie Flexpool en schoonmaak (0,8 fte)  Controller (extern) Een aantal administratieve taken is uitbesteed aan een administratiekantoor. De personeels- en salarisadministratie wordt door een eigen medewerker uitgevoerd via een onlineverbinding met het administratiekantoor, waarbij:  gebruik wordt gemaakt van het AFAS-salarisadministratiesysteem, inclusief employee selfservice;  er mogelijkheden zijn tot het zelf maken van aktes, rapporten en managementrapportages;  een vangnetconstructie is geregeld. In het geval van uitval/ziekte van de medewerker P&O, kan de continuïteit gewaarborgd worden door het inlenen van extra capaciteit.

De financiële administratie wordt uitgevoerd door het administratiekantoor, waarbij:  facturen digitaal afgehandeld kunnen worden;  er mogelijkheden voor managementrapportages zijn voor de algemene directie;  er online informatie is voor de directeuren van de scholen;  conceptbegrotingen opgesteld worden;  de jaarrekening opgesteld wordt conform de voorschriften;  er maatwerkmogelijkheden zijn in het geval van veranderende omstandigheden;  de activa-registratie verzorgd wordt. 10.2

Medewerkers

Functiegebouw Functieschaal

Personen

FTE

Schaal 01

14

4,56

Schaal 04

8

3,71

Schaal 06

16

9,09

Schaal 07

1

0,32

Schaal 08

2

2,00

Schaal 09

2

1,40

Schaal 10

1

0,50

P04499 | 02-07-2021

20 49

Schaal 11

4

2,70

Directeurschaal D11

3

2,80

Directeurschaal D12

10

9,19

Directeurschaal D14

1

1,00

Docentschaal L10

109

80,41

Docentschaal L11

61

49,51

Docentschaal L12

3

2,95

236

170,70

Vrouw

Totaal

Totaal Leeftijdsopbouw

Man

Jonger dan 25

2

2

4

25-35

11

34

45

35-45

14

56

70

45-55

8

45

53

55-65

11

48

59

65 en ouder

0

5

5

Totaal

46

190

236

10.3 Werkgelegenheid, personeelsbeleid en overige personele regelingen bij de gemeenten De bestuurscommissie alsook een verzelfstandiging als model hebben geen andere uitwerking ten aanzien van werkgelegenheid, personeelsbeleid en overige personele regelingen. Het werkgelegenheidsperspectief verandert niet en voor het huidige personeelsbeleid geldt dat dit in beide varianten niet wijzigt. Ditzelfde geldt voor overige personele regelingen, omdat deze zijn ondergebracht en vastgelegd in de cao PO en de arbeidsvoorwaarden van OPON. Bij de verzelfstandiging krijgen medewerkers wel een andere werkgever. In de WPO is vastgelegd dat iedereen over gaat met rechten en plichten. Dit moet ook in een overleg met vakbonden worden vastgelegd.

P04499 | 02-07-2021

21 49

11. Gevolgen financiën 11.1

Meerjarenbegroting

Leerlingaantal

2020

2021

2022

2023

2024

Aantal leerlingen

1957

1937

1935

1930

1930

Meerjarenbegroting

Begroting 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Rijksbijdragen OCW

13.402.089

13.694.805

13.506.921

13.394.263

13.394.263

13.365.291

Overige overheidsbijdragen

165.000

175.000

175.000

175.000

175.000

175.000

Overige baten

285.784

392.271

389.538

389.265

389.265

388.580

Totaal baten

13.852.784

14.262.076

14.071.460

13.958.527

13.958.527

13.928.871

Personele lasten

11.969.556

12.277.592

12.171.373

12.160.736

12.160.736

12.134.138

Afschrijvingen

289.011

357.919

376.491

379.692

387.019

395.970

Huisvestingslasten

892.048

634.134

629.833

629.403

629.403

628.328

Overige instellingslasten

793.859

834.299

830.135

828.447

827.039

824.950

Totaal lasten

13.944.474

14.103.944

14.007.832

13.998.278

14.004.197

13.983.385

Saldo baten en lasten

-91.600

158.132

63.627

-39.750

-45.670

-54.514

Saldo financiele baten en lasten

61.600

60.000

60.000

60.000

60.000

60.000

Exploitatieresultaat

-30.000

218.132

123.627

20.250

14.330

5.486

Baten

Lasten

11.2 Invloed gemeente In de huidige situatie is OPON op financieel gebied al ontvlochten. Op dit moment betekent dit in de praktijk dat er een zekere administratieve belasting aanwezig is, doordat de begroting van OPON geïncorporeerd moet worden in de gemeentebegroting. Datzelfde geldt voor de jaarrekening. Hierbij moet jaarlijks worden vastgesteld in hoeverre sprake is van een doorbetalingsverplichting. Bij het instellen van een bestuurscommissie verandert dit niet. Dat betekent dat de begroting en jaarrekening van OPON voor instemming aan de gemeenteraad voorgelegd moet worden. Indien gekozen wordt voor een verzelfstandiging is OPON een eigen rechtspersoon, met een eigen bestuur, begroting en verantwoordingslijn. Hierdoor is bovenstaande niet meer van toepassing is.

P04499 | 02-07-2021

22 49

Zoals eerder vermeld is de gemeenteraad in het geval van ernstige taakverwaarlozing door het bestuur of functioneren in strijd met de wet bevoegd om zelf te voorzien in het bestuur van de scholen en zo nodig de stichting te ontbinden (artikel 48 WPO lid 11). Bij een bestuurscommissie kan de gemeente er, indien noodzakelijk, voor kiezen om OPON financieel te ondersteunen in geval van financiële calamiteiten. In dat geval geldt voor de gemeente de doorbetalingsplicht naar andere schoolbesturen. Bij (financieel) wanbeheer kan ook eenvoudigweg met een raadsbesluit de bestuurscommissie door de raad worden ontbonden. Hierdoor komt het bevoegd gezag automatisch te liggen bij de gemeente. De raad stelt vervolgens nieuwe leden van de bestuurscommissie aan. In het geval van een verzelfstandiging ligt dit iets gecompliceerder. Ook hier kan de gemeente er uiteraard voor kiezen om bij (financiële) wanprestatie in het bestuur van de school voorzien. Hiervoor dient echter eerst een besluit door de raad te worden genomen, waarin wordt vastgesteld dat er sprake is van wanbeheer. Daarna zal de raad moeten besluiten of zij het bestuur van de scholen wil overnemen. Om te voorzien in het bestuur van de school zal de raad dus goed moeten beargumenteren waarom tot deze stap wordt overgegaan.

Het verschil tussen beide besturingsmodellen is dat de raad in het geval van een bestuurscommissie sneller de mogelijkheid heeft om in te grijpen of aan te zuiveren, dan bij een verzelfstandiging het geval is. In de praktijk komt het echter niet voor dat een gemeente ervoor kiest om te voorzien in het bestuur van een school. 11.3 Financiële overdracht Bij het instellen van een bestuurscommissie verandert niets aan het financieel beheer van OPON. De bankrekeningen blijven hetzelfde en de balans en de begroting worden geïncorporeerd in de begroting en balans van de gemeente. Bij een verzelfstandiging wordt voor de stichting een eigen bankrekening aangevraagd. Bij een verzelfstandiging vindt een activa-passiva overdracht plaats. Bezittingen en verplichtingen zoals het in de jaarrekening van OPON is verantwoord worden aan de stichting een op een overgedragen.

P04499 | 02-07-2021

23 49

12. Gevolgen facilitaire zaken en huisvesting In de huidige situatie neemt OPON een aantal contracten af bij de gemeente Noordenveld (o.a. telefonie en ICT). Deze contracten worden door de gemeente openbaar aanbesteed. Bij een openbare aanbesteding spelen veel verschillende belangen en visies. OPON is hierin een onderdeel van de gemeente. Bij een aanbesteding spelen binnen de gemeente veel verschillende achtergronden, visies, belangen en/of beleidsvisies. In het geval van een bestuurscommissie verandert dit niet en zal OPON afhankelijk blijven van de aanbestedingsprocedure die door de gemeente Noordenveld wordt uitgevoerd. Omdat OPON bij een verzelfstandiging geen onderdeel meer is van de gemeente Noordenveld, is OPON in dat geval zelf bevoegd om nieuwe contracten af te sluiten, passend bij de wensen en eisen van OPON. Bij een verzelfstandiging is de onderwijskundige visie en het strategisch beleid van de onderwijsorganisatie leidend bij contractonderhandelingen met (externe) partijen en/of partners. Hierdoor ontstaat voor OPON meer invloed op een goede match c.q. passende oplossing. Recent is een nieuw Integraal Huisvestingsplan (IHP) binnen de gemeente vastgesteld. Dit geeft de komende 20 jaar meer financiële stabiliteit. Dit geldt voor de huidige situatie, een bestuurscommissie en een verzelfstandiging.

Onderdeel hiervan is ook het onderhoud en verduurzaming van schoolgebouwen. Dit levert mogelijk hogere afschrijvingslasten op. Ook hiervoor geldt dat de huidige situatie niet afwijkt van de bestuurscommissie of een mogelijke verzelfstandiging.

P04499 | 02-07-2021

24 49

13. Advies Het openbaar onderwijs in de gemeente Noordenveld staat er op het gebied van onderwijskwaliteit en financiën goed voor. De organisatie van OPON is op dit moment zo vormgegeven, dat er feitelijk al sprake is van een zelfstandige onderwijsorganisatie. Op financieel gebied is bovendien al sprake van financiële ontvlechting van het openbaar onderwijs uit de gemeentelijke organisatie van de gemeente Noordenveld. OPON heeft een eigen begroting en jaarrekening, maar omdat de organisatie nog wel deel uitmaakt van de gemeentelijke rechtspersoon betekent dit dat er een vertaalslag gemaakt moet worden door de van elkaar afwijkende regelgeving van EFJ naar de regelgeving voor de gemeentelijke financiën zoals vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Dit vormt in de huidige situatie een extra administratieve last voor zowel OPON als voor de gemeente. In veel gevallen wordt gestreefd naar verzelfstandiging van het openbaar onderwijs om te voorkomen dat bij het onderwijs het vermoeden ontstaat van een verstrengeling van belangen als lokale overheid en die als schoolbestuurder van openbaar onderwijs. Een gemeenteraad is een afspiegeling van de politieke verhoudingen die binnen een gemeente aanwezig zijn. Het streven naar onafhankelijkheid kan een motief zijn om een verzelfstandiging vorm te geven.

Het gemeentebestuur oefent immers naast het besturen van het openbaar onderwijs nog een groot aantal andere taken uit. Daarom is het denkbaar dat op enig moment een afweging gemaakt wordt tussen verschillende beleidsterreinen van de gemeente enerzijds en de belangen van het openbaar onderwijs anderzijds. Dit zien wij bijvoorbeeld terug bij situaties waarin sprake is van nieuwbouw en/of andere plannen op het gebied van Ruimtelijke Ordening. Hierdoor kan het beeld ontstaat dat de belangen van het openbaar onderwijs in zulke situaties niet optimaal worden verdedigd. De keuze tussen een bestuurscommissie en een verzelfstandiging brengt in de praktijk verschillen met zich mee, namelijk de wijze waarop de gemeente Noordenveld kan ingrijpen bij (financieel) wanbeheer en de vorm van de besluitvormingsprocedures. In de dagelijkse praktijk zijn deze twee genoemde verschillen niet merkbaar, doordat deze verschillen zich hoofdzakelijk bevinden in de structuren. Een verzelfstandiging is de meest zuivere lijn en in de uitwerking het minst complex onder andere ten aanzien van rolverdeling. Daarom adviseren wij om over te gaan tot het verzelfstandigen van het openbaar onderwijs in de gemeente Noordenveld. Deze keuze voorkomt dat bij het onderwijs het vermoeden ontstaat van een verstrengeling van belangen als lokale overheid en die als schoolbestuurder van openbaar onderwijs.

Tevens dient een school ervan uit te moeten kunnen gaan dat het bestuur zich sterk maakt voor de belangen van de school en het onderwijs. De raad heeft, naast de schoolbestuurlijke afwegingen, ook altijd meerdere belangen te behartigen. Hierdoor bestaat, zoals genoemd, de mogelijkheid dat de belangen van het openbaar onderwijs afgewogen moeten worden ten opzichte van andere belangen. Bij een verzelfstandiging kan het bestuur van OPON zich onomwonden uitspreken over de belangen van het openbaar onderwijs. De gemeente kan op haar beurt hetzelfde doen met betrekking tot haar belangen.

P04499 | 02-07-2021

25 49

Vervolgstappen Zoals eerder vermeld is in het minicongres aangegeven dat er inzicht gegeven moet worden in de twee passende vormen van bestuurlijke inrichting van OPON. Dit met als doel om een besluit te kunnen nemen over de volgende stap met betrekking tot de inrichting van bestuur en toezicht. De volgende processtappen zijn daarbij van belang: 1 Opstellen ambtelijk advies Dit rapport en het advies wordt besproken in de verschillende betrokken gremia binnen de gemeentelijke organisatie en binnen OPON. Voor de verdere stappen binnen de gemeentelijke organisatie wordt het rapport en het advies vertaald naar een ambtelijk advies met een voorstel voor de volgende stap. 2

Bespreken in college B&W Op basis van dit rapport en het ambtelijk advies worden de resultaten van het onderzoek in het College B&W besproken. Dit in de rol als schoolbestuur en lokaal bestuur.

3

Beeldvorming Zo snel mogelijk nadat het college B&W over de resultaten heeft gesproken kunnen twee beeldvormende sessies worden gepland met de gemeenteraad en de betrokken gremia binnen OPON. 1. Beeldvormende sessie voor de raad De volgende stap is om de resultaten van het onderzoek en de conclusies van het college B&W beeldvormend in de gemeente raad te bespreken. De beelden die in de sessie worden uitgewisseld op basis waarvan een raadsvoorstel wordt uitgewerkt. 2. Beeldvormende sessie met directeuren, staf, GMR en medewerkers Parallel aan de beeldvorming binnen de gemeenteraad op basis van de resultaten van het onderzoek kan ook een sessies met de directeuren, staf, GMR en medewerkers worden gepland. De reacties vanuit deze sessies worden bij de volgende stap (opstellen raadsvoorstel) meegenomen.

4

Raadsvoorstel Op basis van de besprekingen in het college B&W, de gemeenteraad, de directeuren, de staf en de GMR wordt een raadsvoorstel opgesteld, op basis waarvan verdere besluitvorming kan plaatsvinden.

5

Instemming GMR Aan de hand van het raadsvoorstel wordt de GMR gevraag om in te stemmen met de start van de volgende stap.

6

Oordeelsvormend (13 oktober 2021) Op basis van het raadsvoorstel wordt de volgende stap eerst beeldvormend besproken.

7

Besluitvormend (17 november 2021) De besluitvorming kan dan in de raadsvergadering in november 2021 plaatsvinden.

P04499 | 02-07-2021

26 49

Bijlage I:

Huidige structuur OPON

OPONoordenveld OPENBAAR PRIMAIR ONDERWIJS NOORDENVELD

Bestuurlijke Inrichting Openbaar Primair Onderwijs Gemeente Noordenveld Versie juni 2018

P04499 | 02-07-2021

27 49

Inclusief • •

Code “Goed Onderwijsbestuur” openbaar primair onderwijs Noordenveld. Managementstatuut openbaar primair onderwijs Noordenveld.

P04499 | 02-07-2021

28 49

INHOUDSOPGAVE

Voorwoord

3

1.

Bestuurlijke inrichting 1.1 Bestuursfilosofie 1.2 Inrichting van het management 1.3 Organogram managementstructuur 1.4 Managementstijl 1.5 Verhouding bestuur, management en stafbureau 1.6 Medezeggenschap

4 4 4 4 4 5 6

2.

Functiebouwwerk 2.1 Functiedifferentiatie 2.2 Taakdifferentiatie 2.3 Openbare basisscholen in de gemeente Noordenveld

6 6 6 6

3.

Administratieve inrichting 3.1 Huisvesting en personeel 3.2 Personeel en salarisadministratie 3.3 Financiële administratie 3.4 Activaregistratie en startbalans 3.4.1 Uitgangspunten van activaregistratie 3.5 Cyclus van planning en beheersing 3.5.1 Strategische planning 3.5.2 Operationele planning 3.5.3 Beheersing 3.5.4 Evaluatie 3.6 Overige afspraken 3.6.1 Bankrekening 3.6.2 Reservepositie

7 7 7 7 7 8 9 9 9 9 10 10 10 10

4.

Code goed onderwijsbestuur openbaar primair onderwijs Noordenveld 4.1 Ontwikkeling, naleving en handhaving 4.2 Taken bevoegd gezag 4.3 Bestuurlijke inrichting 4.4 Onafhankelijk bestuur 4.5 Kenmerken identiteit 4.6 Scheiding toezicht bestuur en intern toezicht 4.7 Vacatiegeld en onkostenvergoeding bestuursleden

11 11 11 12 12 12 13 13

5.

Managementstatuut openbaar primair onderwijs Noordenveld 5.1 Managementstatuut OPON

14 14

P04499 | 02-07-2021

29 49

VOORWOORD De gemeenteraad van de gemeente Noordenveld heeft, na instemming van de Gemeenschappelijke Medezeggenschapsraad, op 31 mei 2001 besloten een nieuwe managementstructuur voor het openbaar primair onderwijs in te voeren. Dit besluit is het sluitstuk geweest van een uitvoerige discussie die met het onderwijsveld gevoerd is over de bestuursvorm en managementstructuur voor het openbaar primair onderwijs in de gemeente Noordenveld. Het proces tot herziening van de managementstructuur is indertijd nadrukkelijk een proces geweest dat een Bottom up benadering heeft gekend. De betrokkenheid van het onderwijsveld heeft een zeer breed draagvlak opgeleverd voor het uiteindelijke resultaat. Bij de tussentijdse evaluatie van de bestuursvorm en de managementstructuur van het openbaar primair onderwijs Noordenveld, in schooljaar 2004-2005, is door alle partijen die betrokken zijn bij het openbaar primair onderwijs Noordenveld nadrukkelijk gesteld content te zijn met de ingeslagen weg van integraal schoolbestuur in combinatie met het ingestelde bovenschools management. Door invoering van de lumpsum financiering voor het primair onderwijs per 1 augustus 2006 kreeg het bestuur een grotere vrijheid en verantwoordelijkheid bij de besteding van de budgetten.

Het was daarom noodzakelijk om een aantal afspraken te maken over taken en verantwoordelijkheden binnen het Openbaar primair Onderwijs Noordenveld. In deze notitie geven we een beschrijving van de bestuurlijke inrichting van het openbaar primair onderwijs in de gemeente Noordenveld en zijn de statuten aangepast aan de gewijzigde situatie. Integraal in het document zijn de volgende statuten en reglementen opgenomen: • De Code goed onderwijsbestuur openbaar primair onderwijs Noordenveld. • Het managementstatuut openbaar primair onderwijs Noordenveld.

Juni 2018 Albert Eising Algemene Directie Openbaar Primair Onderwijs Noordenveld Groene Zoom 16 9301 SJ Roden

P04499 | 02-07-2021

30 49

1. BESTUURLIJKE INRICHTING

1.1 Bestuursfilosofie De bestuursfilosofie is in het kort te duiden als één op hoofdlijnen (licht bepalend maar vooral toezichthoudend). De beleidsvoorbereiding, de beleidsuitvoering en in grote mate ook de beleidsbepaling ligt in handen van de algemene directie. Het bestuur stelt wel kaders vast, voornamelijk in de zin van grenzen die niet mogen worden gepasseerd en algemene doelstellingen. Deze zijn doorgaans strategisch van aard of hebben te maken met de meerjarenplanning. Het bestuur houdt toezicht op de resultaten van het openbaar onderwijs en de algemene directie. De algemene directie rapporteert daartoe periodiek aan het bestuur 1.2 Inrichting van het management In de organisatie wordt uitgegaan van bovenschools management in de vorm van een algemeen directeur, en daarnaast per school een directeur. Ten aanzien van beide functies, de algemene directeur en de directeur, is sprake van integraal management waarbij de directeur op schoolniveau en de algemeen directeur op bovenschools/bestuurlijk niveau opereert. 1.3 Organogram managementstructuur In een organogram getekend ziet de organisatie openbaar primair onderwijs er als volgt uit:

projectgroepen

Bestuur GMR Ondersteuning

Algemene Directie

D

I

R

E

C

T

I

E

Directeuren MR

S

C

H

O

L

E

N

! Scholen

1.4 Managementstijl De algemene directie streeft nadrukkelijk goede contacten na met de verschillende partijen in het onderwijsveld. Laagdrempeligheid en een pragmatische benadering staan voorop om kwalitatief en resultaatgericht te kunnen handelen. Door de keuze voor integraal management en het leggen van de verantwoordelijkheden laag in de organisatie, zal de stijl van het bovenschoolse management nadrukkelijk een ondersteunende zijn, gericht op het creëren van voorwaarden en het inspireren van medewerkers, waarbij rekening gehouden wordt met ontwikkelingsbehoeften en mogelijkheden van de medewerkers. Naast een ondersteunende rol, heeft het bovenschoolse management een grote rol op het terrein van samenwerking. De schaalgrootte van de organisatie moet vooral voordelen opleveren door samen te werken op diverse terreinen.

P04499 | 02-07-2021

31 49

1.5 Verhouding bestuur, management en stafbureau Het bestuur bestuurt op hoofdlijnen. In reguliere zin is de algemene directie verantwoordelijk voor een groot deel van de beleidsbepaling, -voorbereiding, -uitvoering en -toezicht. Om haar licht bepalende en toezichthoudende rol goed te vervullen ontvangt het bestuur eenduidige en goed voorbereide beleidsvoorstellen van de algemene directie en periodieke rapportages over de uitvoering van beleid en de stand van zaken van het openbaar onderwijs en haar onderdelen. Het bestuur dient eenduidig en duidelijk te zijn. Het bestuur bestaat uit B&W, in deze in dagelijkse zin vertegenwoordigd door de portefeuillehouder onderwijs. De gemeenteraad vervult de rol van Raad van Toezicht. Ten behoeve een goede afstemming tussen bestuur en algemene directie is een structureel overleg opgezet. De communicatielijnen verlopen hiërarchisch. Het bevoegd gezag communiceert met de algemene directie. De algemene directie communiceert via de directeuren afzonderlijk met de scholen. De algemene directie is de aanspreekbare persoon op bestuurlijke en bovenschoolse zaken. In deze vertegenwoordigt hij of zij het bevoegd gezag. Het individuele recht op direct contact met het schoolbestuur is natuurlijk mogelijk. Met de verschillende partijen is een overlegstructuur met een structureel karakter opgezet.

Voor directie ondersteuning van de algemene directie is een stafbureau ingericht. Het ondersteuningsapparaat op het stafbureau is uiteraard voor iedereen aanspreekbaar maar heeft formeel een directe communicatielijn met de algemene directie. De ondersteuning vertegenwoordigt niet het bevoegde gezag. Naast ondersteuning via het stafbureau zijn een aantal werkzaamheden uitbesteed bij administratiekantoor Driessen.

1.6 Medezeggenschap Iedere school heeft een eigen medezeggenschapsraad en voor het gehele openbaar primair onderwijs is een gemeenschappelijke medezeggenschapsraad ingesteld. Een en ander staat beschreven in de wet medezeggenschap in scholen (WMS). De directeur van de school heeft een adviesfunctie naar de medezeggenschapsraad van de school. De algemene directie is namens het bestuur gesprekspartner van de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad. Zowel voor de medezeggenschapsraad als voor de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad bestaat natuurlijk het recht op direct contact met het schoolbestuur.

2. FUNCTIEBOUWWERK 2.1 Functiedifferentiatie

P04499 | 02-07-2021

32 49

Binnen het openbaar primair onderwijs Noordenveld wordt onderscheid gemaakt tussen functiedifferentiatie en taakdifferentiatie. Een functie heeft een directe relatie met de rechtspositie en de bekostiging. Van een functie bestaat een functiebeschrijving die is opgenomen in het functieboek van OPO Noordenveld. 2.2 Taakdifferentiatie Taakdifferentiatie valt onder het taakbeleid van de school. In het personeelsbeleidsplan geldend voor het openbaar primair onderwijs Noordenveld wordt nadere uitleg gegeven over taakbeleid op de scholen binnen het bestuur. Voorbeelden van taakdifferentiatie binnen het openbaar primair onderwijs Noordenveld zijn o.a. interne begeleiding, coördineren van ict activiteiten, coördineren van onder-, midden-, bovenbouw 2.3 Openbare basisscholen in de gemeente Noordenveld. Binnen de gemeente Noordenveld zijn 12 openbare scholen voor basisonderwijs waarvan 1 voor speciaal basisonderwijs en 1 samenwerkingsschool. Naam school SWS De Schans Hekakker Elsakker Spectrum Eskampen Marke Tandem Valkhof Poolster Flint Palet ‘t Hoge Holt

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=a9c93520-0057-4f7d-a7ca-94c48e04902e