1. Nota reserves en voorzieningen 2024-2027
Tekst van het document
Nota reserves en voorzieningen 2024 - 2027
Inhoudsopgave Inleiding ...............................................................................................................................3 1. Wet- en regelgeving en begrippen .....................................................................................3 1.1 Wet- en regelgeving reserves en voorzieningen .........................................................3 1.2 Begrippen en onderscheid tussen reserves en voorzieningen ..................................4 2. Reserves en voorzieningen in de P&C-cyclus ...................................................................6 3. Kaders reserves en voorzieningen .....................................................................................8 3.1 Uitgangspunt vorming reserves ...................................................................................8 3.2 Algemene reserve .........................................................................................................8 3.3 Bestemmingsreserves ...................................................................................................8 3.4 Voorzieningen ..............................................................................................................12 4.
Informatievoorziening en beheersing .............................................................................14 4.1 Accountantscontrole ...................................................................................................14 4.2 Wijziging doel, duur of bestemming .........................................................................14 4.3 Informatievoorziening en beheersing .......................................................................15 Bijlage 1: Relevante artikelen uit het Besluit Begroting en Verantwoording ..................15 Bijlage 2: Relevante artikelen uit de financiële verordening 2023 ...................................17 Bijlage 3: Standaardmodellen voor het instellen en evalueren van reserves en voorzieningen ........................................................................................................................18
2
3
Inleiding
4
Voor u ligt de Nota reserves en voorzieningen 2024. In artikel 16 lid 2 van de financiële
5
verordening gemeente Noordenveld 2023 staat dat we één keer in de vier jaar een nota
6
reserves en voorzieningen ter vaststelling aanbieden aan de raad. Deze nota is een
7
herziening van de vorige nota uit 2018.
8 9
Deze nota is een uitwerking van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en
10
gemeenten (hierna BBV), waarin vooral definities en vereisten voor de verslaggeving
11
staan. In deze nota vindt u terug hoe wij als gemeente Noordenveld met onze reserves
12
en voorzieningen willen omgaan.
13 14
Deze nota geeft de regels en richtlijnen rondom de reserves en voorzieningen en geeft
15
aan wanneer onttrekkingen en toevoegingen kunnen plaatsvinden. Om te voldoen aan
16
het budgetrecht van de raad en om het college te faciliteren bij een goede
17
bedrijfsvoering is het van belang dat altijd op een transparante wijze de financiële
18
positie van de gemeente te bepalen is. Daarom is het van belang dat eenduidig en
19
consistent omgegaan wordt met reserves en voorzieningen.
20 21
De keuze voor een reserve en/of voorziening wordt conform de regelgeving in het BBV
22
gemaakt. De reserves worden altijd gevormd met eigen middelen en zijn ter dekking
23
van verwachte toekomstige uitgaven. Voorzieningen kunnen worden gevormd met
24
eigen middelen of met middelen van derden. De nota bestaat naast de inleiding uit vier
25
hoofdstukken. In het eerste hoofdstuk worden de relevante begrippen gedefinieerd en
26
nader uitgewerkt. In het tweede hoofdstuk worden de reserves en voorzieningen in
27
perspectief van de planning en control (p&c)-cyclus geplaatst. De kaders rond reserves
28
en voorzieningen worden in het derde hoofdstuk uiteengezet. In het laatste hoofdstuk
29
wordt ingegaan op de informatievoorziening en beheersing.
30
1. Wet- en regelgeving en begrippen
31
1.1 Wet- en regelgeving reserves en voorzieningen
32
Bij het opstellen en/of wijzigen van financieel beleid wordt de basis gevormd door de
33
geldende wet- en regelgeving. Dit is breder dan alleen externe wetten en regels;
34
hierbij moeten ook de eigen interne regelingen, verordeningen en besluiten
35
meegenomen worden.
36 37
BBV
38
Het externe kader is het BBV en de uitleg en aanbevelingen van de commissie BBV. In
39
het BBV staan de regels voor het opstellen van begroting en jaarrekening. De
40
commissie BBV heeft tot doel om het BBV door alle gemeenten en provincies op
41
dezelfde manier te laten toepassen en geeft daartoe uitleg van de regelgeving. Dit
42
doet zij onder andere door een ‘vraag en antwoord rubriek’ op hun website en door het
43
uitbrengen van richtinggevende notities. In bijlage 1 zijn alle artikelen opgenomen uit
44
het BBV die betrekking hebben op reserves en voorzieningen.
45
46
Financiële verordening gemeente Noordenveld
47
De basis van ons interne financiële kader wordt gevormd door de Financiële
48
verordening gemeente Noordenveld 2023. In deze verordening heeft de raad
49
uitgangspunten voor het financiële beleid, het financiële beheer en voor de inrichting
50
van de financiële organisatie vastgelegd. In artikel 16 van de Financiële verordening
51
wordt ingegaan op de reserves en voorzieningen. Dit artikel is opgenomen in bijlage 2.
52
Deze nota Reserves en voorzieningen is gebaseerd op artikel 16 lid 2 van de financiële
53
verordening gemeente Noordenveld 2023.
54 55
Kadernota rechtmatigheid 2023
56
De commissie BBV heeft in 2023 een de Kadernota Rechtmatigheid uitgebracht. Hierin
57
wordt ingegaan op budgetoverheveling tussen de begrotingsjaren. Het college geeft
58
uitvoering aan de door de raad vastgestelde begroting en de, in aanvulling daarop,
59
gedurende het jaar vastgestelde beleids- en begrotingsaanpassingen. In de praktijk
60
wijkt de werkelijke besteding af van de in de begroting opgenomen bedragen. Het
61
komt regelmatig voor dat deze afwijkingen worden veroorzaakt doordat activiteiten,
62
waarvoor de raad geld beschikbaar heeft gesteld, nog niet (geheel) zijn uitgevoerd. Dit
63
leidt dan tot een voordelig saldo ten opzichte van de begroting. De activiteiten worden
64
in het volgende begrotingsjaar (verder) uitgevoerd. De commissie BBV geeft om de
65
geschetste problematiek rechtmatig op te lossen een viertal opties in overweging.
66
Samengevat zijn de vier opties:
67
1.
69
2. de raad besluit bij niet volledig besteden van specifieke budgetten een bestemmingsreserve te vormen waaruit in een volgend jaar deze specifieke lasten
70
kunnen worden gedekt;
71 72
via een begrotingswijziging in een tussentijdse rapportage (de trimesterrapportage of slotwijziging);
68
3. niet bestede middelen vallen vrij in het jaarrekeningresultaat. De raad besluit via
73
een begrotingswijziging de lasten te dekken uit de algemene reserve in het nieuwe
74
begrotingsjaar;
75
4.
niet bestede middelen vallen vrij in het jaarrekeningresultaat. De raad besluit op
76
grond van een geactualiseerde uitvoeringsplanning in met het overhevelen van de
77
niet aangewende middelen naar het nieuwe begrotingsjaar. De bijhorende lasten
78
worden ten laste van de exploitatie in het nieuwe jaar te verantwoord.
79
1.2 Begrippen en onderscheid tussen reserves en voorzieningen
80
Het onderscheid tussen reserves en voorzieningen is niet altijd even duidelijk en de
81
termen worden dan ook regelmatig door elkaar of verkeerd gebruikt. Dit is niet zo
82
vreemd, omdat reserves en voorzieningen ook erg op elkaar lijken: in beide gevallen
83
wordt er geld opzij gezet voor een bepaald doel en de posten zijn ook allebei terug te
84
vinden op de passiefzijde 1 van de balans. Het belangrijkste verschil tussen de twee is
85
dat de raad bij bestemmingsreserves een keus heeft of en waarvoor er geld opzij gezet
86
wordt. Bij voorzieningen is dat (vrijwel) niet het geval. Een ander onderscheid is dat
87
voorzieningen ingesteld worden ten laste van het resultaat. Dit betekent dat ook alle
Uitgezonderd voorzieningen gevormd wegens oninbaarheid van leningen en vorderingen, zoals bijvoorbeeld een voorziening dubieuze debiteuren. Deze voorzieningen worden conform artikel 63, sub 8 verrekend met de boekwaarde van leningen en vorderingen en zijn dus te vinden op de debetzijde van de balans. 1
4
88
dotaties, onttrekkingen en vrijval ten gunste of ten laste van het resultaat gaan.
89
Reserves worden veelal gevormd door middel van resultaatbestemming en ook alle
90
mutaties worden op die wijze verwerkt. In artikel 44 BBV is opgenomen waarvoor
91
voorzieningen moeten worden gevormd en waarvoor niet. Daarom ook worden
92
reserves gerekend tot het eigen vermogen en voorzieningen tot het vreemd vermogen.
93
Hieronder worden de begrippen reserves en voorzieningen afzonderlijk toegelicht.
94 95
Reserves
96
De raad is bevoegd om reserves in te stellen of op te heffen. Reserves zijn eigen, al dan
97
niet voor specifieke doeleinden, gereserveerde middelen op de balans. Ze zijn een
98
onderdeel van het eigen vermogen. De in het BBV opgenomen voorschriften
99
onderscheiden de volgende categorieën reserves:
100
•
Algemene reserves;
101
•
Bestemmingsreserves.
102 103
Algemene reserves
104
De algemene reserve is een reserve waaraan geen bestemming is gegeven. Deze
105
reserve is verplicht op grond van artikel 43 van het BBV. De algemene reserve is het vrij
106
besteedbare eigen vermogen van de gemeente. Deze reserve heeft als primaire functie
107
het vormen van een buffer voor financiële tegenvallers, het opvangen van
108
begrotingstekorten en bieden de mogelijkheid dat de raad adequaat kan reageren op
109
nieuwe of urgente ontwikkelingen. De raad kan deze middelen inzetten voor nieuw
110
beleid en intensivering van bestaand beleid. Tekorten/overschotten op de jaarrekening
111
worden ten laste/ten gunste van de algemene reserve gebracht.
112 113
Bestemmingsreserves
114
Een bestemmingsreserve is een reserve waaraan de raad een bepaalde bestemming
115
(doelstelling) heeft gegeven.
116 117
Voorzieningen
118
Voorzieningen maken deel uit van het vreemd vermogen van de gemeente. De raad is
119
bevoegd om voorzieningen in te stellen of op te heffen. Daarbij wordt aangetekend dat
120
er ten aanzien van de instelling en opheffing van voorzieningen nauwelijks
121
beleidsvrijheid voor de raad bestaat, omdat de vorming hiervan in veel gevallen
122
verplicht voortvloeit uit de bepalingen uit het BBV. Voor de definitie van voorzieningen
123
is binnen het BBV aansluiting gezocht bij het Burgerlijk Wetboek. Voorzieningen zijn
124
passiefposten in de balans, die een schatting geven van de voorzienbare lasten in
125
verband met risico’s en verplichtingen, waarvan de omvang en/of het tijdstip van
126
optreden per balansdatum min of meer onzeker zijn, en die oorzakelijk samenhangen
127
met de periode voorafgaande aan die datum.
128
Het gaat bij voorzieningen om min of meer onzekere verplichtingen die op termijn tot
129
schulden kunnen worden gerekend, zoals garantieverplichtingen en dergelijke. Ook
130
kunnen voorzieningen betrekking hebben op verplichtingen, samenhangend met het in
131
de tijd onregelmatig gespreid zijn van bepaalde kosten, zoals groot onderhoud.
132
Daarnaast kunnen voorzieningen een schatting betreffen van de lasten voortvloeiend
133
uit risico’s die samenhangen met de bedrijfsvoering, zoals rechtsgedingen, 5
134
reorganisaties en dergelijke. Voor jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde
135
verplichtingen van vergelijkbaar volume mogen geen voorzieningen worden gevormd
136
(artikel 44 van het BBV).
137 138
Daarnaast kunnen voorzieningen ingesteld worden om heffingen waarvan de besteding
139
in wet- en regelgeving is gelimiteerd onder te brengen. Voorzieningen dienen naar
140
beste schatting dekkend te zijn voor de achterliggende verplichtingen en risico’s. Ze
141
mogen niet groter of kleiner zijn dan de verplichtingen of risico’s waarvoor ze zijn
142
ingesteld. Het is daarom niet toegestaan rente toe te rekenen aan voorzieningen
143
(artikel 45 van het BBV). De besteding van voorzieningen is de verantwoordelijkheid
144
van het college. De uitgaven ten laste van voorzieningen worden namelijk al
145
geautoriseerd bij het vormen van de voorzieningen en worden daarom opgenomen in
146
de jaarrekening en programmabegroting. De achterliggende gedachte is dat de
147
uitgaven ten laste van de voorzieningen geen keuzevrijheid kennen en dat de raad de
148
bestemming niet meer kan wijzigen. Op grond van het BBV mag een voorziening niet
149
negatief staan. Als er sprake is van een negatief saldo van een voorziening, dan dient
150
dit via de exploitatie van het betreffende verslagjaar aangevuld te worden.
151
Indien een voorziening een omvang bereikt die hoger is dan het noodzakelijke niveau
152
valt het meerdere vrij ten gunste van de exploitatie.
153
Kort samengevat:
154
Er is sprake van een reserve als de raad de bestemming kan veranderen. Er is sprake
155
van een voorziening als de bestemming vast ligt.
156 157
Hieronder staat het schematisch weergegeven:
158 Regels met betrekking tot
Reserves
Voorziening
Onderdeel van
Eigen vermogen
Vreemd vermogen
Wijziging bestemming toegestaan?
Mogelijk
Niet mogelijk
Aanwending vrij
Ja
Nee, alleen voor betreffend doel
Opbouw (dotatie)
Resultaatbestemming
Resultaatbepaling
Onttrekking (aanwending)
Resultaatbestemming
Ten laste van de voorziening
159
2. Reserves en voorzieningen in de P&C-cyclus
160
De ingestelde reserves en voorzieningen worden in deze nota niet afzonderlijk
161
besproken. Dit heeft een plek binnen de P&C-cyclus.
162 163
Programmabegroting
164
Bij het opstellen van de (meerjaren)begroting worden de reserves en voorzieningen
165
integraal beoordeeld en worden de meerjarige uitgaven en inkomsten geactualiseerd. 6
166
Hierbij wordt onder andere gekeken naar de noodzaak voor het aanhouden van de
167
reserves, de omvang en de (meerjarige)ontwikkeling van de reserves en voorzieningen.
168
Daarnaast wordt ook beoordeeld of het noodzakelijk is om nieuwe reserves of
169
voorzieningen in te voeren. Een meerjarig overzicht van de reserves en voorzieningen
170
wordt in de programmabegroting opgenomen in het onderdeel financiële begroting:
171
geprognosticeerde balans.
172 173
Mutaties op reserves vereisen de instemming van de raad. De raad keurt met het
174
vaststellen van de begroting de voorgenomen onttrekkingen aan en stortingen in de
175
reserves goed. De vaststelling van de begroting heeft een begrotingswijziging tot
176
gevolg waarna de verwerking van de begroting in de financiële administratie wordt
177
doorgevoerd.
178 179
Tussentijdse rapportages
180
Tussentijdse wijzigingen op reserves en voorzieningen worden gerapporteerd in de 1e /
181
2e trimesterrapportage of slotwijziging voor het bijstellen van de begroting. Na
182
goedkeuring door de raad wordt de begroting hierop aangepast.
183 184
Jaarrekening
185
In de jaarrekening wordt in de toelichting op de balans per reserve en per voorziening
186
het verloop gedurende het jaar weergegeven. Daarnaast wordt de aard en reden van
187
elke reserve en voorziening, de stortingen of onttrekkingen en de afwijkingen van de
188
realisatie ten opzichte van de raming toegelicht.
189 190
Door de vaststelling van de jaarrekening door de gemeenteraad vindt vaststelling
191
plaats van de gerealiseerde onttrekkingen en stortingen in reserves en voorzieningen.
192 193
Weerstandsvermogen
194
Alleen een algemene reserve mag volgens de provinciaal financieel toezichthouder
195
meetellen bij het bepalen van het weerstandsvermogen. De reserve sociaal domein en
196
de reserve grondexploitaties zijn door de raad ingesteld om incidentele initiatieven
197
mogelijk te maken. En in het geval van de reserve grondexploitatie worden daarnaast
198
tekorten of overschotten binnen de grondexploitaties via resultaatbestemming
199
toegevoegd of onttrokken aan de reserve. Hoewel deze reserves gedeeltelijk vrij
200
besteedbaar zijn, mogen zij niet meetellen bij het bepalen van het
201
weerstandsvermogen. De overige bestemmingsreserves worden hier ook niet
202
meegenomen, omdat hier een bestemming aan ten grondslag ligt. In de begroting en
203
in de jaarrekening wordt in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing het
204
weerstandsvermogen geactualiseerd op basis van de beschikbare
205
weerstandscapaciteit in relatie tot de mogelijke risico’s.
206 207
In het onderdeel Informatievoorziening en beheersing van deze nota wordt
208
gedetailleerder ingegaan op het opnemen van informatie in de p&c-documenten.
7
209
3. Kaders reserves en voorzieningen
210
Gebaseerd op de wet- en regelgeving en de functies volgt hierna een beschrijving van
211
de kaders voor de gemeentelijke reserves en voorzieningen.
212
3.1 Uitgangspunt vorming reserves
213
Het uitgangspunt voor het vormen van reserves is dat dit zo min mogelijk gebeurt. Het
214
heeft onze voorkeur, en daarmee volgen we de Commissie BBV, om uitgaven en
215
inkomsten zoveel mogelijk via de jaarlijkse exploitatie te laten verlopen. Dat is namelijk
216
transparant en bevordert de integrale afweging van de inzet van budgetten. Echter, er
217
zijn situaties denkbaar waarin het tóch de voorkeur heeft om een reserve in te stellen.
218
Dat kan bijvoorbeeld zijn om grote schommelingen in de lasten tegen te gaan
219
(egalisatiefunctie) of om budgetten meerjarig beschikbaar te houden voor het bereiken
220
van een doel.
221
3.2 Algemene reserve
222
De algemene reserve is een reserve waaraan door de raad géén bestemming is
223
gegeven en welke vrij besteedbaar is. Hoewel de reserve vrij besteedbaar is, kan de
224
reserve ook dienen om de door de raad ingestelde eenmalige budgetten te dekken.
225
Daarnaast dient de algemene reserve eventuele financiële tegenvallers op te kunnen
226
vangen. De algemene regel is daarbij dat tegenvallers binnen een beleidsprogramma
227
ook binnen hetzelfde programma opgevangen dienen te worden. De algemene reserve
228
dient om concernbrede tegenvallers op te vangen.
229 230
Kaders algemene reserve
231
•
algemene reserve gebracht;
232 233
•
Er is geen bovengrens voor de omvang van de algemene reserve, de ondergrens is (hoewel ongewenst) nul;
234 235
Tekorten/overschotten op de jaarrekening worden ten laste/ten gunste van de
•
Wanneer er een onderliggend bestedingsplan voor het doel is opgesteld, wordt
236
daarvoor een bedrag opgenomen in de exploitatiebegroting of een bedrag
237
gedoteerd aan een specifieke ingestelde bestemmingsreserve;
238
•
Bij een negatieve stand van de algemene reserve bestaat -naast het verdampen van
239
het eigen vermogen- het risico dat niet langer voldaan wordt aan de
240
toezichtscriteria van de provincie. In dat geval moeten de nodige maatregelen
241
genomen worden om zo spoedig mogelijk, maar in ieder geval binnen vier jaren, de
242
situatie in orde te brengen.
243
3.3 Bestemmingsreserves
244
In het voorgaande onderdeel is de aard en het gebruik van de algemene reserve
245
beschreven. Hierna beschrijven we de kaders met betrekking tot
246
bestemmingsreserves. Door vaststelling van deze nota gelden onderstaande kaders in
247
alle voorkomende gevallen, tenzij de raad bij uitzondering in een specifiek geval
248
anders besluit.
249 250
Bevoegdheid
8
251
Het college legt het voorstel voor instelling van een nieuwe bestemmingsreserve voor
252
aan de raad. Na het raadsbesluit, wordt de reserve in de administratie ingevoerd en
253
conform besluit aangewend. Het moment waarop de raad besluit over de instelling van
254
een nieuwe reserve kan samenvallen met de perspectiefnota, de programmabegroting,
255
één van de trimesterrapportages, slotwijziging of de resultaatbestemming bij de
256
jaarrekening. Bij urgentie kan het ook als zelfstandig raadsbesluit. Het besluit om
257
middelen toe te voegen aan de reserve dekking kapitaallasten is onderdeel van het
258
besluit bij de betreffende investering.
259 260
Het niveau waarop de bestemmingsreserves worden ingesteld
261
Bij het instellen van een reserve bepaalt de raad aan welk beleidsprogramma de
262
reserve wordt gekoppeld. Afhankelijk van de reikwijdte van de nieuwe reserve kan de
263
raad besluiten om binnen het betreffende programma de reserve te bestemmen voor
264
een bepaald beleidsdoel.
265 266
De gewenste informatie ten behoeve van een nieuw in te stellen reserve
267
Het voorstel tot instelling van een reserve moet minimaal de volgende gegevens
268
bevatten:
269 Naam
Benaming van de in te stellen reserve
Aard reserve
Bestemmingsreserve, egalisatie-, risico-, project-, kapitaallastenreserve
Registratienummer
Uniek administratief nummer
Programma
Het programma waaraan de reserve wordt gekoppeld
Doel
Het doel waarvoor de reserve wordt ingesteld
Ingangsdatum
De reserve wordt ingesteld per <datum>
Stortingsplan
Het soort dotatie(s) waarmee de reserve wordt gevoed
Bestedingsplan
De verwachte bestedingen waarvoor de reserve wordt gebruikt
Opheffingsdatum
De reserve wordt automatisch opgeheven per <datum>
Reikwijdte
Maximale omvang van de reserve
Rente
Geen rentetoerekening
270 271
Eenduidige bestemming: geen gemengde reserves
272
Een reserve moet een eenduidige bestemming hebben. Het moet bij het instellen van
273
een reserve duidelijk zijn voor welk doel de reserve gebruikt mag worden. Gemengde
274
reserves zijn niet toegestaan. Zo moet bijvoorbeeld het onderscheid gemaakt worden 9
275
tussen een reserve die de werkelijke uitgaven dekt en een reserve voor dekking van
276
kapitaallasten.
277
Aantal reserves
278
Door een reserve in te stellen wordt het mogelijk om met beschikbare middelen van nu
279
een bepaald doel in de toekomst te realiseren, zonder toekomstige begrotingsruimte
280
daarvoor te gebruiken. Maar het betekent ook: hoe meer er voor de toekomst
281
gereserveerd wordt, hoe minder begrotingsruimte er voor nu over blijft. Daarom is de
282
hoofdregel terughoudendheid met het instellen van reserves.
283
Aan het aantal reserves wordt bij voorbaat geen maximum gesteld. Maar indirect
284
wordt het instellen en aanhouden van reserves beperkt door afspraken te maken over
285
een maximale en minimale hoogte en de looptijd. Bij het instellen van elke nieuwe
286
reserve wordt vastgelegd wat de minimale en maximale hoogte en looptijd is. De
287
reserves worden jaarlijks beoordeeld op deze criteria. Zie verder bij ‘Proces van
288
beoordeling’.
289 290
Bovengrens
291
Bij instelling van een bestemmingsreserve is het noodzakelijk de bovengrens aan te
292
geven. Als het saldo de bovengrens op enig moment overschrijdt, valt het meerdere bij
293
de resultaatbestemming vrij in de algemene middelen. Daarnaast wordt nut en
294
noodzaak van stortingen beoordeeld en of deze in overeenstemming zijn met de
295
bestemming van de reserve.
296 297
Ondergrens
298
De minimale omvang van een reserve wordt gesteld op € 50.000. Als het saldo van een
299
reserve, na verrekening van het resultaat, lager is dan de ondergrens van € 50.000, dan
300
valt het restant automatisch vrij.
301 302
Looptijd
303
Er zijn geen beperkingen qua looptijd aan de algemene reserve en de
304
bestemmingsreserves sociaal domein, grondexploitaties en dekking kapitaallasten. De
305
looptijd van de overige bestemmingsreserves is beperkt:
306
•
gewenst moment van opheffen gegeven te worden;
307 308
•
de raad kan besluiten een reserve op te heffen of een andere bestemming te geven;
309 310
bij het instellen van een bestemmingsreserve dient de opheffingsdatum of een
•
als een bestemmingsreserve gedurende vier opeenvolgende jaren niet is
311
gebruikt, wordt de reserve na afloop van het vierde jaar automatisch
312
opgeheven, tenzij de raad besluit om de reserve (opnieuw) langer aan te
313
houden.
314 315
Geen negatieve stand.
316
Een bestemmingsreserve mag niet negatief staan. We houden een ondergrens aan. Als
317
de stand van een reserve onverhoopt lager uitkomt, dan moet het ontbrekende bedrag
318
allereerst snel gevonden worden binnen het betreffende beleidstaakveld om de
319
reserve in stand te mogen houden.
320 10
321
Het proces van de toegestane toevoegingen en onttrekkingen
322
De raad is als enige bevoegd om te besluiten over mutaties -dat zijn begrote
323
stortingen en onttrekkingen- van reserves. De begrote reservemutaties maken deel uit
324
van de programmabegroting. Begrote stortingen en onttrekkingen kunnen gedurende
325
het lopende jaar nog worden aangepast.
326
Wijzigingen van de begrote mutaties leiden altijd tot een begrotingswijziging. Het
327
moment waarop de raad over reservemutaties besluit kan samenvallen met de
328
perspectiefnota, de programmabegroting, één van de trimesterrapportages,
329
slotwijziging of de resultaatbestemming bij de jaarrekening. Er zijn twee momenten in
330
het jaar waarop de raad in ieder geval besluiten neemt over toevoegingen en
331
onttrekkingen:
332
•
Bij de programmabegroting: hierin worden per reserve de begrote stortingen en
333
onttrekkingen opgenomen en voorzien van een inhoudelijke toelichting. Zie
334
hiervoor het overzicht van begrote mutaties reserves en de toelichting daarop
335
in de programmabegroting.
336
•
Bij de jaarstukken: verschillen tussen begroting en realisatie worden in de
337
jaarstukken opgenomen en van een verklaring voorzien. Bij de resultaten volgt
338
per programma een voorstel over dekking (bij nadelig resultaat) of besteding
339
(bij voordelig resultaat). Deze dekkings- en bestedingsvoorstellen houden
340
meestal in: onttrekkingen aan of stortingen in een bestemmingsreserve. De raad
341
besluit over deze dekkings- en bestedingsvoorstellen.
342
•
De werkelijke stortingen mogen de begrote niet overstijgen. Hetzelfde geldt
343
voor onttrekkingen. Bovendien mogen werkelijke onttrekkingen niet hoger zijn
344
dan de bestedingen die daarmee samenhangen. Een onttrekking die leidt tot
345
een negatieve stand van een reserve is niet toegestaan. Stortingen zijn
346
toegestaan zolang de maximale stand van de reserve niet overschreden wordt.
347 348
Rentetoerekening aan reserves
349
We voegen geen interne rente toe aan reserves
350 351
De niet bestede middelen uit de bestemmingsreserves
352
Zoals hiervoor aangegeven bij ‘looptijd’, vallen middelen uit een bestemmingsreserve
353
automatisch vrij als de reserve gedurende vier opeenvolgende jaren niet is gebruikt.
354
Ook komt het voor dat slechts een deel van de gereserveerde middelen zijn ingezet en
355
er de komende jaren voor hetzelfde doel geen uitgaven meer verwacht worden. In
356
beide gevallen wordt de reserve opgeheven nadat de resterende middelen zijn
357
vrijgevallen.
358
De raad kan op voorstel van het college besluiten om de niet bestede middelen uit
359
bestemmingsreserves, of een deel daarvan, af te romen ten behoeve van op dat
360
moment urgentere bestedingen. Dit valt onder de raadsbevoegdheid tot het wijzigen
361
van de bestemming van gereserveerde middelen.
362
Gelijktijdig met het vrijvallen van niet bestede middelen uit een reserve, besluit de
363
raad op voorstel van het college of de reserve wel of niet moet worden opgeheven.
364 365
Proces van de jaarlijkse beoordeling van de reserves
11
366
De reserves worden ieder jaar kritisch beoordeeld op toereikendheid, nut en noodzaak.
367
De jaarlijkse beoordeling van de reserves gebeurt bij de jaarafsluiting. Vóór het
368
opstellen van de jaarstukken worden de financiële resultaten bepaald en de
369
afwijkingen ten opzichte van de begroting geanalyseerd en verklaard. Dit is het
370
moment om de reserves te beoordelen aan de hand van de kaders en criteria die in
371
deze nota zijn beschreven. Ook oude reserves komen op deze manier bij de
372
beoordeling aan bod.
373
Als proces sluiten we aan bij de resultaatbepaling: Het aanvullen of het laten vrijvallen
374
van (een deel van) een bestemmingsreserve gebeurt als onderdeel van de dekkings- en
375
bestedingsvoorstellen van de resultaten van het afgelopen jaar.
376 377
Een bestemmingsreserve opheffen of de looptijd ervan verlengen
378
Reserves opheffen of de looptijd ervan verlengen is een bevoegdheid van de raad. Als
379
een reserve bij instelling een opheffingsdatum heeft meegekregen, dan wordt de
380
reserve op die datum automatisch opgeheven. Hetzelfde geldt als het saldo van een
381
bestemmingsreserve onder de ondergrens van € 50.000 is gedaald. Een
382
bestemmingsreserve die gedurende vier opeenvolgende jaren niet is gebruikt, wordt
383
eveneens automatisch opgeheven. Eventuele saldi vallen vrij in de algemene middelen.
384
Voor verlenging van de looptijd van een reserve die anders zou vervallen is tijdig een
385
nieuw raadsbesluit nodig. Het moment waarop de raad besluit over de opheffing dan
386
wel verlenging van een reserve valt samen met het besluit over de bestemming van
387
het jaarresultaat. Afhankelijk van het raadsbesluit, wordt de reserve administratief
388
buiten gebruik gesteld of voortgezet.
389
3.4 Voorzieningen
390 391
Algemeen
392
De omvang van voorzieningen dient dekkend te zijn voor de achterliggende
393
verplichtingen en risico’s. Over- en onderdekking zijn niet toegestaan.
394
Indien sprake is van een schatting van de onderliggende verplichting of risico, dan
395
moet deze schatting betrouwbaar zijn. Dit hangt samen met de eisen die aan de
396
getrouwheid van een jaarrekening worden gesteld. Het is niet toegestaan om de
397
vorming van een voorziening voor bestaande verplichtingen achterwege te laten op
398
grond van bijvoorbeeld beleidsmatige overwegingen.
399
Bij voorzieningen kan ook sprake zijn van voorzieningen voor dubieuze debiteren en
400
verliesvoorzieningen grondexploitaties. Dit zijn voorzieningen die op basis van het BBV
401
(presentatietechnisch) verplicht in mindering moeten worden gebracht op het totale
402
debiteurensaldo c.q. de boekwaarde van de grondexploitaties (activazijde van de
403
balans).
404
Voorzieningen worden gevormd ten laste van het betreffende taakveld of product in
405
de exploitatiebegroting. Vorming van voorzieningen telt dan ook mee in het resultaat
406
vóór bestemming (resultaatbepaling). De aanwendingen komen verplicht rechtstreeks
407
ten laste van de voorziening. Dit in tegenstelling tot reserves (resultaatbestemming).
408 409
Bevoegdheid
12
410
De gemeenteraad besluit tot het instellen en opheffen van voorzieningen. Door het
411
verplichtende karakter van de voorzieningen heeft de gemeenteraad hierbij echter
412
weinig speelruimte. Dit met uitzondering van de voorzieningen om de lasten van groot
413
onderhoud gelijkmatig te verdelingen (onderhoudsvoorzieningen).
414
Formeel dient de gemeenteraad de betreffende lasten in de begroting echter wel te
415
autoriseren. De gemeenteraad besluit tot toevoegingen aan voorzieningen via de
416
vaststelling van de programma’s van de begroting en/of de jaarrekening. Door het
417
verplichtende karakter van de uitgaven heeft het college de bevoegdheid uitgaven ten
418
laste van de voorziening te doen, indien de uitgave voldoet aan het doel van de
419
voorziening.
420 421
Instellingscriteria
422
Het instellen van voorzieningen vindt plaats op grond van criteria genoemd in het BBV.
423
Dit betekent dat noodzakelijk te vormen voorzieningen ook daadwerkelijk gevormd
424
moeten worden, ongeacht of de gemeenteraad hiertoe vooraf heeft besloten.
425
Voorzieningen ter egalisatie van lasten van groot onderhoud worden uitsluitend bij
426
raadsbesluit ingesteld, omdat aan dergelijke voorzieningen beleidskeuzes ten
427
grondslag liggen (bijvoorbeeld ten aanzien van het onderhouds- en kwaliteitsniveau).
428
Per voorziening kunnen de beleidskeuzes verschillen. De gemeenteraad stelt jaarlijks
429
budget beschikbaar om de betreffende kwaliteitsniveaus te kunnen handhaven. De
430
door de gemeenteraad genomen beleidskeuzes komen tot uitdrukking in de paragraaf
431
onderhoud kapitaalgoederen.
432
Over de vorming van voorzieningen ter dekking van verplichtingen en verliezen,
433
risico’s, bijdragen van derden wordt de gemeenteraad geïnformeerd en vindt
434
aanpassing van de begroting plaats.
435
Per voorziening moet voor zover van toepassing aangegeven worden:
436
•
de naam van de voorziening;
437
•
de reden van instellen;
438
•
het doel waarvoor de voorziening wordt gevormd;
439
•
van elke voorziening moet een financiële onderbouwing aanwezig zijn in de vorm van een actueel beheerplan;
440 441
•
443
de omvang en de wijze van stortingen en bestedingen (structureel of incidenteel), inclusief onderbouwing daarvan;
442 •
de verwachte looptijd.
444 445
Rentetoerekening aan voorzieningen
446
Rentetoevoegingen aan voorzieningen zijn op basis van het BBV niet toegestaan. De
447
noodzakelijke hoogte van de voorziening wordt namelijk jaarlijks geactualiseerd op
448
basis van de onderliggende verplichting/risico. In de jaarrekening wordt de hoogte van
449
de voorziening dan aangepast. In die situatie is de (rente)toevoeging feitelijk
450
opgenomen (verdisconteerd) in de totale aanpassing van de voorziening.
451
Wanneer voorzieningen met de methode van contante waarde in de balans van de
452
gemeente zijn gewaardeerd, zal wel jaarlijks een toevoeging aan de voorziening
453
moeten plaatsvinden voor het percentage (disconteringsvoet) waartegen de
454
voorziening contant is gemaakt. Deze (rente)toevoeging is een last voor de exploitatie.
455
Deze (rente)last zal in de begroting moeten worden geraamd. 13
456 457 458 459 460
Mutaties op voorzieningen
461
Toevoegingen aan en onttrekkingen uit de voorziening zijn gebaseerd op de
462
noodzakelijke omvang van de voorziening. Stortingen in de voorziening zijn een last
463
voor de exploitatie (resultaatbepaling).
464
De onderhoudslasten moeten verplicht direct ten laste van de voorziening worden
465
gebracht. Deze lasten mogen niet via de exploitatie worden geboekt.
466
Indien voorzieningen zijn gevormd om een gelijkmatige verdeling van lasten over
467
begrotingsjaren te bewerkstellingen, dan dienen actuele beheerplannen of (meerjaren)
468
berekeningen aanwezig te zijn.
469
Als de achterliggende verplichting, het verlies, het risico of specifieke besteding van
470
de voorzieningen vervalt, dan moet de voorziening worden opgeheven en vallen de
471
middelen vrij ten gunste van het betreffende taakveld/product in de exploitatie.
472 473
Negatieve voorzieningen
474
Voorzieningen kunnen niet negatief zijn.
475 476
Wijzigen doel of bestemming van voorzieningen
477
Vanwege het verplichte karakter kan het doel of bestemming van een voorziening niet
478
wijzigen.
479 480
Opheffen van voorzieningen
481
Voorzieningen worden door het college opgeheven als de verplichting of het risico
482
waarvoor de voorziening is gevormd niet meer actueel is. Zoals gezegd wordt dit
483
bepaald door het verplichtende karakter in het BBV.
484
Indien de voorziening echter is gevormd om een gelijkmatige verdeling van lasten over
485
de begrotingsjaren te bewerkstelligen, dan moet de gemeenteraad hierover een
486
beslissing nemen; bijvoorbeeld ingeval een actueel beheerplan ontbreekt kan
487
gemotiveerd van de richttermijn van vijf jaar worden afgeweken, indien dit is
488
geautoriseerd door de gemeenteraad.
489
4. Informatievoorziening en beheersing
490
4.1 Accountantscontrole
491
Het verloop van de reserves en voorzieningen wordt elk jaar meegenomen in de
492
accountantscontrole op de jaarrekening.
493
4.2 Wijziging doel, duur of bestemming
494
Jaarlijks analyseren wij bij het opstellen van de begroting en de jaarrekening of de door
495
de raad ingestelde bestemmingsreserves nog noodzakelijk zijn voor het doel waarvoor
496
deze zijn ingesteld. Daarbij wordt ook beoordeeld of de in de reserve opgenomen
497
middelen voldoende toereikend zijn om de beoogde doelstellingen te realiseren. Deze
498
actualisatie kan leiden tot een voorstel aan de raad tot afroming of aanvulling van het 14
499
saldo van een bestemmingsreserve, verlenging van de duur van of omzetting of
500
opheffing van een bestemmingsreserve. De raad neemt hierover een besluit.
501
Vrijvallende middelen uit de reserve vallen onder de algemene middelen en kan voor
502
wat betreft de aanwending opnieuw ter besluitvorming worden voorgelegd aan de
503
raad.
504
4.3 Informatievoorziening en beheersing
505
In de programmabegroting wordt een overzicht gegeven van elke reserve en
506
voorziening de voorgestelde toevoegingen en onttrekkingen daaraan. Per reserve en
507
voorziening wordt inzicht gegeven in:
508
•
De stand aan het begin van het boek(verslag)jaar;
509
•
De toevoegingen en onttrekkingen in het betreffende boekjaar;
510
•
Het verwachte saldo aan het einde van het boekjaar;
511
•
De instelling, niet financiële wijzigingen en opheffing van voorzieningen;
512
•
De meerjarige doorkijk eindigend in het jaar waar de reserve op nul is gekomen, waarbij een indeling wordt gehanteerd dat inzicht geeft in de activiteiten.
513 514 515
In de jaarrekening wordt in de toelichting op de balans de aard en reden van elke
516
reserve en voorziening en de toevoegingen en onttrekkingen daaraan toegelicht. Per
517
reserve en voorziening wordt inzicht gegeven in:
518
•
De stand aan het begin van het boek(verslag)jaar;
519
•
De mutaties via de resultaatbestemmingen bij de jaarrekening van het voorgaande boekjaar;
520 521
•
De toevoegingen en onttrekkingen in het betreffende boekjaar;
522
•
Het saldo aan het einde van het boekjaar;
523
•
De eventuele instellingsbesluiten, niet financiële wijzigingen en opheffing van voorzieningen.
524 525
Bijlage 1: Relevante artikelen uit het Besluit Begroting en
526
Verantwoording
527 528
Besluit Begroting en verantwoording
529 530
Paragraaf 4.5.5. Vaste Passiva
531 532
Artikel 41
533
Onder de vaste passiva worden afzonderlijk opgenomen het eigen vermogen, de voorzieningen en
534
de vaste schulden, met een rente typische looptijd van één jaar of langer.
535 536 537
Artikel 42
538
1.
540 541
Het eigen vermogen bestaat uit reserves en het gerealiseerde resultaat volgend uit het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening
539 2.
Het in het eerste lid genoemde resultaat wordt afzonderlijk opgenomen als onderdeel van het eigen vermogen.
542 15
543
Artikel 43
544
1.
In de balans worden de reserves onderscheiden naar:
545
a.
De algemene reserve;
546
b.
De bestemmingsreserves.
547 548
2.
Een bestemmingsreserve is een reserve waaraan provinciale staten een bepaalde bestemming heeft gegeven.
549 550 551
Artikel 44
552
1.
Voorzieningen worden gevormd wegens: a.
553
Verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op de balansdatum onzeker is, doch redelijkerwijs te schatten;
554 b.
555
Op de balansdatum bestaande risico’s ter zake van bepaalde te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is te schatten.
556 c.
557
Kosten, die in een volgend begrotingsjaar zullen worden gemaakt, mits het maken van
558
die kosten zijn oorsprong mede vindt in het begrotingsjaar of in een voorafgaand
559
begrotingsjaar en de voorziening strekt tot de gelijkmatige verdeling van lasten over
560
een aantal begrotingsjaren; d.
561
De bijdragen aan toekomstige vervangingsinvesteringen, waarvoor een heffing wordt geheven als bedoeld in artikel 35, eerste lid, onder b.
562 563 564
2.
49, onderdeel b
566 567
Tot de voorzieningen worden ook gerekend van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden, met uitzondering van de voorschotbedragen, bedoeld in artikel
565 3.
Voorzieningen worden niet gevormd voor jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume.
568 569 570
Artikel 45
571
Rentetoevoegingen aan voorzieningen zijn niet toegestaan.
572 573
Paragraaf 4.5.7. Toelichting op de balans
574 575
Artikel 51
576
In de toelichting op de balans wordt aangegeven volgens welke methoden de afschrijvingen
577
worden berekend. Ook wordt aangegeven welke investeringen in de openbare ruimte met een
578
maatschappelijk nut worden geactiveerd, welke afschrijvingstermijn hiervoor wordt voorzien en
579
welke reserves hiervoor naar verwachting beschikbaar zullen zijn.
580 581
Artikel 54
582
1.
584
In de toelichting op de balans worden de aard en reden van elke reserve en de toevoegingen en onttrekkingen daaraan toegelicht.
583 2.
Per reserve wordt het verloop gedurende het jaar in een overzicht weergegeven. Daaruit
585
blijken:
586
a.
Het saldo aan het begin van het begrotingsjaar;
587
b.
De toevoegingen of onttrekkingen uit hoofde van het voorgaande boekjaar;
588
c.
De toevoegingen of onttrekkingen bij het overzicht van baten en lasten in de
589
jaarrekening;
16
d.
590
De verminderingen in verband met afschrijvingen op activa waarvoor een specifieke bestemmingsreserve is gevormd;
591 592
e.
593
Artikel 55
594
1.
Het saldo aan het einde van het begrotingsjaar.
In de toelichting op de balans worden de aard en reden van de voorzieningen, bedoeld in artikel 44 en de wijzigingen daarin toegelicht.
595 2.
596
Per voorziening wordt het verloop gedurende het jaar in een overzicht weergegeven.
597
Daaruit blijken:
598
a.
Het saldo aan het begin van het begrotingsjaar;
599
b.
De toevoegingen;
600
c.
Ten gunste van de rekening van baten en lasten vrijgevallen bedragen;
601
d.
De aanwendingen;
602
e.
Saldo aan het einde van het begrotingsjaar
603 604
Gerelateerde artikelen:
605
Artikel 35
606
…
607
b) investeringen met een economisch nut, waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan
608
worden geheven;
609 610
Artikel 49
611
…
612
b) de van de Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen
613
voorschotbedragen voor uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel die dienen ter
614
dekking van lasten van volgende begrotingsjaren.
615 616
Bijlage 2: Relevante artikelen uit de financiële verordening 2023
617
Artikel 16. Reserves en voorzieningen
618 619
1.
In de beleidsbegroting, de financiële begroting, het jaarverslag en de jaarrekening
620
vindt geen toerekening van rente over de reserves en voorzieningen aan de
621
taakvelden plaats.
622 623
2.
Burgemeester en wethouders bieden de raad eens in de 4 jaar een nota reserves en voorzieningen aan. Deze nota wordt door de raad vastgesteld en behandelt in ieder
624 625
geval:
626
a.
de vorming en besteding van reserves;
627
b.
de vorming en besteding van voorzieningen, en
628
c.
bij welke specifiek benoemde taakvelden het verschil tussen het geraamde saldo van
629 d.
630
baten en lasten en het gerealiseerde saldo van baten en lasten mogen worden verrekend
631 632
e.
met een daartoe in het leven geroepen reserve.
Bij
een
633 634
3.
voorstel
voor
de
instelling
van
een
bestemmingsreserve
635
investeringsvoornemen wordt in ieder geval aangegeven:
636
a.
voor
een
de vorming en besteding van reserves;
17
637
b.
de vorming en besteding van voorzieningen, en
638
c.
bij welke specifiek benoemde taakvelden het verschil tussen het geraamde saldo
639
van baten en lasten en het gerealiseerde saldo van baten en lasten mogen worden
640
verrekend met een daartoe in het leven geroepen reserve.
641 642
4.
Als een bestemmingsreserve voor een investeringsvoornemen binnen de aangegeven
643
maximale looptijd niet heeft geleid tot een investering, valt de bestemmingsreserve
644
vrij en wordt deze aan de algemene reserve toegevoegd.
645
Bijlage 3: Standaardmodellen voor het instellen en evalueren van
646
reserves en voorzieningen
647 Criteria
Toelichting
Naam en nummer
Naam van de reserve/voorziening en het nummer in de financiële administratie
Instellingsbesluit Soort Functie
Datum waarop de reserve/voorziening formeel is ingesteld, incl. nummer Algemene reserve, bestemmingsreserve of voorziening
Beleidsdoel(en)
Besteding, egaliseren of kapitaallasten Doel van de reserve/voorziening, zo specifiek mogelijk geformuleerd Beleidsdoel uit de doelenboom van het programma
Voeding
Hoe wordt de reserve/voorziening gevoed?
Nut en noodzaak
Waarom is het noodzakelijk om de reserve/voorziening in te stellen, welke onderbouwing bestaat hiervoor?
Doel
Plafond/streefbedrag Minimumbedrag
Bestedingsplan
Het maximumbedrag dat in de reserve/voorziening mag worden gestort Het minimumbedrag dat in de reserve/voorziening aanwezig dient te zijn Waaraan en wanneer worden de middelen uitgegeven? Zo concreet mogelijk, ter onderbouwing van de omvang. In jaarlijks overzicht altijd aflopend tot nihil (op basis van dan aanwezig inzicht). Bij spaarreserve aangeven in welk jaar dit minimaal opnieuw wordt gewogen.
Voorwaarden besteding
Voorwaarden waaronder bestedingen mogen plaatsvinden
Looptijd
Wanneer wordt de reserve/voorziening opgeheven?
Risico’s
Welke risico’s zijn er te onderkennen? In de begroting wordt het geprognosticeerde verloop van de reserve toegevoegd
Bijzonderheden 648
18