1. Gemeentelijk Water- en Rioleringsplan gemeente Noordenveld 2022-2026.pdf
Tekst van het document
2022-2026 Gemeentelijk Water- en Rioleringsplan Gemeente Noordenveld
DEFINITIEF 27-1-2022
Pagina 46
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
INHOUDSOPGAVE
SAMENVATTING ....................................................................................... 4 1. INLEIDING .......................................................................................... 6 1.1 Waarom riolering? ........................................................................................... 6 1.2 Riolering in Noordenveld................................................................................. 7 1.3 Waarom een nieuw GWRP? .......................................................................... 7 1.4 De riolering in een breder perspectief......................................................... 7 1.5 Procedure ........................................................................................................... 7 1.6 Geldigheidsduur ............................................................................................... 7 1.7 Opbouw GWRP ................................................................................................ 8 2. KADER ............................................................................................... 9 2.1 Rioleringszorg .................................................................................................... 9 2.2 Gemeentelijke watertaken..............................................................................
9 2.3 Wet- en regelgeving .................................................................................... 10 2.4 Beleid en plannen .......................................................................................... 10 2.5 Ontwikkelingen ............................................................................................... 12 2.6 Omgevingswet............................................................................................... 12 2.7 Wie doet wat? ............................................................................................... 13 3. DOELEN EN KERNTHEMA’S ............................................................. 14 3.1 Inleiding ........................................................................................................... 14 3.2 Doelen gemeentelijke watertaken.............................................................. 14 3.3 Kernthema’s.................................................................................................... 14 3.3.1. Kwetsbaarheid en samenwerking .................................................. 14 3.3.2 Klimaatadaptatie................................................................................. 15 3.3.3 Ketensturing...........................................................................................
15 3.3.4 Waterkwaliteit ..................................................................................... 16 3.3.5 Duurzaamheid....................................................................................... 17
4. WAAR STAAN WE NU? ................................................................... 18 4.1 Evaluatie van vigerende GRP ..................................................................... 18 4.2 Riolering in Noordenveld.............................................................................. 19 4.3 Overzicht hoeveelheden ............................................................................... 20 4.4. Overzicht knelpunten .................................................................................... 22 4.4.1. Hydraulisch en milieutechnisch functioneren....................................... 22 4.4.2 Toestand van objecten............................................................................ 22 4.4.3. Klachten registratie ................................................................................ 22 4.5 Ontwikkelingen ............................................................................................... 22 5. STRATEGIE....................................................................................... 23 5.1 Afvalwater ...................................................................................................... 23 5.1.1 Optimaliseren systeem ........................................................................... 23 5.1.2 Vervangingsplanning ..............................................................................
23 5.2.3. Onderhoud riolering .............................................................................. 24 5.2.4 Rioolreiniging............................................................................................ 26 5.2.5 Rioolinspectie ............................................................................................ 26 5.2.6 Straatvegen .............................................................................................. 26 5.3 Regenwater ..................................................................................................... 27 5.4 Grondwater .................................................................................................... 30 5.5 Oppervlaktewater ......................................................................................... 28 5.6 Gegevensbeheer ........................................................................................... 28 5.7 Onderzoek ...................................................................................................... 28 5.8 Nieuwbouw ..................................................................................................... 29 5.9 Communicatie en participatie ...................................................................... 30 5.10 Samenwerken in de waterketen ............................................................... 30
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
6. ORGANISATIE.................................................................................. 31 6.1 Financiële middelen ....................................................................................... 31 6.1.1 Rioolheffing............................................................................................... 31 6.1.2 Uitgangspunten ........................................................................................ 31 6.1.2 Vergelijking andere gemeenten ........................................................... 33 6.1.3 Verloop rioolheffing ............................................................................... 34 6.1.4 Kostendekking .......................................................................................... 34 6.1.5 Relatie met Bestuursakkoord Water .................................................... 35 6.2 Personele middelen ....................................................................................... 29 7. TOT SLOT ......................................................................................... 30 7.1 Conclusies......................................................................................................... 30 7.2 Besluit ...............................................................................................................
30 BIJLAGEN ................................................................................................ 31 1.Wet- en regelgeving ........................................................................................ 32 2.Wie doet wat? ................................................................................................... 37 3.Functionele eisen en maatstaven..................................................................... 39 4.Woorden- en begrippenlijst ............................................................................ 44 5.Literatuurlijst........................................................................................................ 49 6.Rioolheffingsberekening ................................................................................... 52 7.Besluit ................................................................................................................... 55
3
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
SAMENVATTING Voor u ligt het Gemeentelijk Water- en Rioleringsplan (GWRP) van de gemeente Noordenveld voor de periode 2022-2026. Dit GWRP omvat zowel de gemeentelijke watertaken als de rioleringszorg. Het beheer van water en riolering is een wettelijke taak voor de gemeente. Het raakt aan het beleid van Rijk, provincie en waterschappen. Met dit plan geven wij invulling aan de wettelijke verplichting om vast te leggen hoe wij inhoud geven aan de zorgplichten voor het afvalwater, regenwater en grondwater. Noordenveld wil een gezonde gemeente zijn voor iedereen. Voor het water- en rioleringssysteem in Noordenveld betekent dit dat we streven om het systeem gezond, robuust en toekomstbestendig te houden. Daarbij willen we dat iedereen hiervan profiteert en hieraan bijdraagt. We willen dat de lasten zo laag mogelijk blijven en overlast van water tot een minimum is beperkt. Gebruikers kunnen met klachten en vragen eenvoudig terecht bij de gemeente, maar we doen ook een beroep op hun eigen verantwoordelijkheid. Riolering is een vanzelfsprekende voorziening, bij het bestaan hiervan wordt niet vaak stil gestaan. De riolering is niet of nauwelijks zichtbaar, maar heeft een heel belangrijke functie in onze maatschappij. Riolering wordt van oorsprong aangelegd voor de verbetering van de volksgezondheid. Naast de verwerking van het afvalwater, voert het rioolstelsel overtollige neerslag af.
Riolering wordt met name een actueel gespreksonderwerp op momenten dat het niet goed functioneert, of niet voldoende goed functioneert. In de gemeente Noordenveld wonen ruim 31.000 mensen, verdeeld over 26 kernen, waarvan Roden de grootste is met 14.620 inwoners. Door de inwoners samen met de aanwezige bedrijven wordt er jaarlijks een forse hoeveelheid afvalwater geproduceerd. Daarnaast valt er jaarlijks zo’n 800 mm neerslag. Dat is 800 liter per vierkante meter! Met 316 km riolering in onze gemeente wordt het afvalwater en regenwater zo goed mogelijk afgevoerd naar de rioolwaterzuivering of naar sloten en vijvers. De doelstelling is om schoon water zoveel mogelijk schoon te houden en indien mogelijk af te voeren naar het watersysteem en het vuile afvalwater naar de rioolwaterzuivering af te voeren. Dit GWRP is na vaststelling geldig voor de duur van vijf jaar van 1 januari 2022 tot en met 31 december 2026.
De zorg voor riolering staat niet op zichzelf, maar past binnen een breed perspectief van de openbare ruimte. Dit betekent dat we te maken hebben met wet- en regelgeving, maar ook met vastgesteld beleid op andere terreinen, die het beheer van het water- en rioolsysteem raken. Bij de invulling van onze zorgplichten stellen wij ons de volgende doelen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Doelmatige en duurzame inzameling van het binnen gemeentelijk gebied geproduceerde afvalwater; Doelmatige en duurzame inzameling en verwerking van het hemelwater dat niet mag of kan worden gebruikt voor de lokale waterhuishouding; Transport van het ingezamelde water naar een geschikt lozingspunt; Ongewenste emissies naar oppervlaktewater, bodem en grondwater worden voorkomen; Overlast (in brede zin van het woord) voor de omgeving door de inzameling en transport wordt zoveel mogelijk voorkomen; Zorgen dat het grondwater de bestemming van een gebied, voor zover mogelijk, niet structureel belemmert. Zorgen dat de riolering efficiënt beheerd kan worden.
4
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
Dit GRP 2022 – 2026 staat op de grondslag van voorafgaande plannen. Riolering is infrastructuur met een lange levensduur. Veranderingen gaan daardoor langzaam. De financiële effecten van keuzes werken nog tientallen jaren later door in het tarief van de rioolheffing doordat met langjarige afschrijvingstermijnen wordt gewerkt. Zo wordt de hoogte van de rioolheffing op dit moment nog mede bepaald door de aanleg van bijvoorbeeld drukriolering en bergbezinkbassins van rond de eeuwwisseling. Op dit moment is de klimaatverandering actueel. De vaker voorkomende extreme buien leiden tot een nieuwe opgave voor de riolering en het stedelijke waterbeheer. De afgelopen planperiode is vooral gewerkt aan het toetsen van de praktijk aan de theorie. Investeringen worden alleen gedaan als ook uit meetgegevens uit de praktijk blijkt dat het bijdraagt aan een verbetering van het water- en rioolsysteem en knelpunten oplost. De ambities in dit GWRP richten zich met name op het vergroten van inzicht, duurzaam + doelmatig beheer/investeren en bouwen aan een klimaatbestendig en robuust water- en rioleringssysteem. Het aantal heffingseenheden bedraagt 16.361, die worden aangeslagen voor met gedifferentieerd tarief gebaseerd op WOZ-waarde. Ten tijde van het opstellen van dit plan wordt overwogen over te stappen naar een andere heffingsmethodiek.
Om de voortgang van dit plan niet in gevaar te brengen, zijn de berekeningen gebaseerd op de methodiek van 2021. In 2021 is het tarief eenmalig verlaagd ten laste van de voorziening. Het voorstel is om ook in 2022 een deel ten laste te brengen van de voorziening. Het tarief is 100% kostendekkend en moet de planperiode 2% stijgen door toenemende kapitaallasten (exclusief inflatie-correctie). Jaarlijks wordt een onttrekking gedaan uit de voorziening. De stand van de voorziening is eind 2026 begroot op ruim €500.000. Dat is de stand van de voorziening die wenselijk is te behouden om tegenslagen op te kunnen vangen.
5
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
1. INLEIDING Voor u ligt het Gemeentelijk Water- en Rioleringsplan (GWRP) van de gemeente Noordenveld voor de periode 2022-2026. Dit GWRP omvat zowel de gemeentelijke watertaken als de rioleringszorg. Het beheer van water en riolering is een wettelijke taak voor de gemeente. Het raakt aan het beleid van Rijk, provincie en waterschappen. Met dit plan geven wij invulling aan de wettelijke verplichting om vast te leggen hoe wij inhoud geven aan de zorgplichten voor het afvalwater, regenwater en grondwater. Het GRP is een beleidsplan met veel technische termen. In bijlage 4 is daarom een verklarende woordenlijst toegevoegd en zijn websites aangegeven waar meer informatie beschikbaar is.
Visie Noordenveld wil een gezonde gemeente zijn voor iedereen. Voor het water- en rioleringssysteem in Noordenveld betekent dit dat we streven om het systeem gezond, robuust en toekomstbestendig te houden. Daarbij willen we dat iedereen hiervan profiteert en hieraan bijdraagt. We willen dat de lasten zo laag mogelijk blijven en overlast van water tot een minimum is beperkt. Gebruikers kunnen met klachten en vragen eenvoudig terecht bij de gemeente, maar we doen ook een beroep op hun eigen verantwoordelijkheid.
1.1 Waarom riolering? Riolering is een vanzelfsprekende voorziening, bij het bestaan hiervan wordt niet vaak stil gestaan. De riolering is niet of nauwelijks zichtbaar, maar heeft een heel belangrijke functie in onze maatschappij. Riolering wordt van oorsprong aangelegd voor de verbetering van de volksgezondheid. Naast de verwerking van het afvalwater, voert het rioolstelsel overtollige neerslag af. Riolering wordt met name een actueel gespreksonderwerp op momenten dat het niet goed functioneert, of niet voldoende goed functioneert. De riolering bestaat uit een afvalwater-, een regenwater- en een grondwaterstelsel en maakt onderdeel uit van de waterketen (zie onderstaand schema). Het is van groot belang dat het water- en rioolsysteem goed wordt beheerd en dat het optimaal functioneert.
6
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
1.2 Riolering in Noordenveld In de gemeente Noordenveld wonen ruim 31.000 mensen, verdeeld over 26 kernen, waarvan Roden de grootste is met 14.620 inwoners. Door de inwoners samen met de aanwezige bedrijven wordt er jaarlijks een forse hoeveelheid afvalwater geproduceerd. Daarnaast valt er jaarlijks zo’n 800 mm neerslag. Dat is 800 liter per vierkante meter! Met 316 km riolering in onze gemeente wordt het afvalwater en regenwater zo goed mogelijk afgevoerd naar de rioolwaterzuivering of naar sloten en vijvers. De doelstelling is om schoon water zoveel mogelijk schoon te houden en indien mogelijk af te voeren naar het watersysteem en het vuile afvalwater naar de rioolwaterzuivering af te voeren.
1.3 Waarom een nieuw G WRP? Met dit plan geven wij invulling aan onze zorgplichten zoals omschreven in de Wet verankering en bekostiging gemeentelijke watertaken en bieden we daarvoor het financiële kader. De gemeente is wettelijk verplicht een Gemeentelijk Water- en Rioleringsplan (GWRP) op te stellen (Wm art.4.22). Deze planverplichting vervalt bij de invoering van de omgevingswet. Het is wel van belang dat we als gemeente aangeven hoe we invulling geven aan de wettelijke zorgplichten en een goede onderbouwing hebben van de rioolheffing. Ook na de invoering van de omgevingswet zal een beleidsplan zoals dit GWRP noodzakelijk blijven. Deze zal geïntegreerd moeten worden met de omgevingsvisie en het omgevingsprogramma van de gemeente. Het GWRP 2022-2026 gaat over het volledige grondgebied van de gemeente Noordenveld en betreft de volgende onderdelen van het water- en rioolsysteem: 1. Zorgplicht voor inzameling en transport van stedelijk afvalwater. 2. Zorgplicht voor doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend regenwater. 3. Zorgplicht voor het nemen van grondwatermaatregelen. 4. Oppervlaktewater, voor zover het in beheer is bij de gemeente.
we continu naar een zo optimaal mogelijk functionerende afvalwaterketen tegen zo laag mogelijke kosten. Dat doen we zowel op het gebied van investeringen als beheeractiviteiten. Behalve van de waterketen is de riolering ook een onderdeel van de gemeentelijke openbare ruimte. De voornaamste besparingen liggen echter in de afstemming tussen werkzaamheden aan onze stedelijke riolering en aan de (inrichting van de) openbare ruimte, het ‘werk met werk’ maken.
1.5 Procedure Het concept-GWRP is voor commentaar voorgelegd aan de provincie Drenthe en het waterschap Noorderzijlvest. Het GWRP is op 27 oktober 2021 vastgesteld door de gemeenteraad van Noordenveld. Na vaststelling is een exemplaar van het definitieve GWRP naar de genoemde instanties verzonden. Daarnaast is de vaststelling van het GWRP bekend gemaakt op de internetsite en in een plaatselijk nieuwsblad zodat de inwoners van de gemeente Noordenveld kennis hebben kunnen nemen van het vastgestelde beleid. In het kader van de samenwerking in de waterketen in Groningen en Noord-Drenthe werkt de gemeente Noordenveld samen met waterschap Noorderzijlvest, de gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo in cluster Kop van Drenthe. In clusterverband worden ook gezamenlijke projecten uitgevoerd. De financiële dekking van deze projecten is voor wat betreft het deel van de gemeente Noordenveld opgenomen in dit plan.
1.6 Geldigheidsduur Dit GWRP is na vaststelling geldig voor de duur van vijf jaar van 1 januari 2022 tot en met 31 december 2026.
Informatie 1.4 De riolering in een breder perspectief De riolering van Noordenveld staat niet op zichzelf. Het is onderdeel van de waterketen en maakt deel uit van het watersysteem. Alle onderdelen zijn met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar. Samen met de andere waterketenpartners zoeken
Meer informatie is te vinden op een publiekswebsite van Stichting Rioned www.riool.info, daarnaast is voor raadsleden veel informatie beschikbaar op www.rioolenraad.nl.
7
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
1.7 Opbouw GWRP In onderstaand schema staat weergegeven hoe dit plan is opgezet en welke onderwerpen waar zijn beschreven.
Inleiding •Aanleiding •Procedure •Geldigheidsduur Kader •Rioleringszorg •Wet- en regelgeving Waar staan we nu? •Evaluatie vigerend plan •Wat hebben we nu? Doelen en kernthema's •Wat zijn onze doelen •Wat zijn de kernthema's Strategie •Hoe bereiken we onze doelen? •Wat moeten we doen? •Wat gaan we doen deze planperiode? Organisatie •Financiële middelen •Personele middelen Tot slot •Conclusie •Besluit
8
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
2. KADER In dit hoofdstuk leest u de kaders waar binnen dit GWRP valt. Het betreft wet- en regelgeving, maar ook vastgestelde plannen die dit plan raken.
2.1 Rioleringszorg De zorg voor riolering staat niet op zichzelf, maar past binnen een breed perspectief van de openbare ruimte. Dit betekent dat we te maken hebben met wet- en regelgeving, maar ook met vastgesteld beleid op andere terreinen, die het beheer van het water- en rioolsysteem raken.
2.2 Gemeentelijke watertaken Op het gebied van water hebben wij de taak om de volgende maatschappelijke belangen te waarborgen: 1. Het beschermen van de volksgezondheid De aanleg en het beheer van riolering zorgt ervoor dat verontreinigd afvalwater uit de directe leefomgeving wordt verwijderd. 2. Het op peil houden van de kwaliteit van de leefomgeving De riolering voorkomt (samen met andere regenwatervoorzieningen) overlast door neerslag in de bebouwde omgeving. De riolering zamelt naast het afvalwater van huishoudens en bedrijven ook het overtollige regenwater in van daken, pleinen, wegen e.d. en voert dit af. 3. Het beschermen van de bodem, het grondwater en het oppervlaktewater De gemeente draagt zorg voor de kwaliteit van de openbare ruimte en het woon- en leefmilieu. De invulling van bovengenoemde maatschappelijke belangen reikt verder dan de gemeentelijke inspanningen en omvat ook taken van andere overheden. In artikel 10.33 van de Wet milieubeheer zijn de zorgplichten van de gemeenten geregeld. In de Wet op de Gemeentelijke Watertaken is de ruimte voor gemeenten vergroot ten aanzien van de wijze waarop ze de zorgplichten invult. Wij dragen als gemeente zorg voor: • de inzameling en het transport van (stedelijk) afvalwater dat vrijkomt bij de binnen het grondgebied van de gemeente gelegen percelen. (Zorgplicht stedelijk afvalwater);
•
de doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater. (Zorgplicht hemelwater); • het in openbaar gemeentelijk gebied treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming te voorkomen of te beperken. (Zorgplicht grondwater). Deze zorgplichten zijn hieronder uitgewerkt. Zorgplicht stedelijk afvalwater Stedelijk afvalwater is huishoudelijk afvalwater en al het andere water dat daarmee gemengd wordt. Wij hebben, volgens de Wet Milieubeheer, de zorgplicht om dit afvalwater in te zamelen en te verwerken. Zorgplicht hemelwater Volgens de Waterwet hebben wij de zorgplicht om hemelwater doelmatig in te zamelen en te verwerken, voor zover perceel eigenaren dit redelijkerwijs niet zelf kunnen. Dit betekent dat de perceel eigenaar het hemelwater zoveel mogelijk zelf moet verwerken, bijvoorbeeld door te infiltreren of te lozen op het oppervlaktewater. De gemeente moet bepalen in welke situaties dit redelijkerwijs kan. Als dat niet kan, treedt de gemeentelijke zorgplicht in werking. Wij moeten dan besluiten hoe (gemengd of gescheiden) het overtollig hemelwater ingezameld wordt. De nieuwe regelgeving geeft aan dat hemelwater in principe schoon genoeg is om zonder behandeling in het milieu te worden teruggebracht.
Wij kunnen eventueel per maatwerkvoorschrift of verordening nadere eisen stellen voor hemelwater afkomstig van grote dakoppervlakken van bijvoorbeeld koper of voor de afvoerhoeveelheid van grote verharde oppervlakken. Zorgplicht grondwater Wij hebben de zorgplicht om maatregelen te treffen in het openbaar gemeentelijke gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de bestemming van de grond zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Deze zorgplicht is opgenomen in de Waterwet. Deze plicht heeft de gemeente voor zover die maatregelen doelmatig zijn en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoort. Verder is de gemeente het aanspreekpunt voor de burger met grondwaterproblemen. De eigenaar blijft verantwoordelijk voor de staat van de woning en het perceel. Bij grondwaterproblemen wordt dus in eerste instantie verwacht dat de eigenaar waterhuishoudkundige en bouwkundige maatregelen neemt.
9
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
2.3 Wet - en regelgeving
2.4 Beleid en plannen
In onderstaand overzicht is weergegeven welke wet- en regelgeving geldig is en raakvlakken heeft met dit GWRP:
Rijk
Wet Milieubeheer (Wm)
Provincie
Waterschap
Gemeente
Omgevingsvisie
Waterbeheerprogramma
Bestuursakkoord Groningen & Noord Drenthe
Blauwe omgevingsvisie
Waterakkoord cluster Kop van Drenthe
Beleidsnotitie Water en Ruimte
Duurzaamheidsvisie
Zuiveringsstrategie
Coalitieakkoord
Bestuursakkoord Water
Beleidsplannen Groen, Wegen, BRP
Beleidsnotitie Wateren
Afkoppelplannen
Wet bodembescherming Wet algemene bepalingen Omgevingsrecht (Wabo)
Provinciale Milieuverordening (PMV)
Waterwet
Waterschapswet
Verordening Water
Wet Ruimtelijke ordening (Wro) Woningwet
Verordening Ruimte
Op wetten.nl staan van alle wetten beschreven. De overige regelgeving en beleidsstukken zijn te vinden op de websites van Provincie Drenthe, Waterschap Noorderzijlvest (zoals het Waterbeheerprogramma) en onze gemeente.
Binnen gemeente Noordenveld zijn de hieronder genoemde plannen en/of beleidsstukken vastgesteld die van belang zijn voor dit plan. • • • • • • • •
Bomenbeleidsplan 2013-2032; Gemeentelijke Verkeer- en Vervoersplan 2020-2025 ; Leidraad Inrichting Openbare Ruimte [LIOR] Omgevingsvisie Noordenveld 2030; Inkoopbeleid; Noordenveldse Kwaliteitsgids; Nota Duurzaamheid; Lokale Inclusie agenda;
10
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
Samenwerken in waterketen Vanuit het Bestuursakkoord Water wordt in Groningen en Noord-Drenthe door gemeenten, waterschappen en waterbedrijven meer samengewerkt in de waterketen. De riolering, waterzuivering en drinkwatervoorziening stemmen we beter op elkaar af en taken voeren we gezamenlijk uit. Daarbij streven we de volgende doelen na (3K’s+D): • Kosten besparen door slimmer investeringen op elkaar af te stemmen en taken gezamenlijk uit te voeren. • Kwetsbaarheid verminderen door de uitvoering van taken gezamenlijk beter te borgen. • Kwaliteit verbeteren door beter gebruik te maken van elkaars kennis en ervaring. • Duurzaamheid en innovatie in de waterketen. In het samenwerkingsverband is de notitie “Water verbindt” opgesteld.
zit, stroomt dat met het regenwater mee naar de grondwaterbronnen. Daarom willen we in een grondwaterbeschermingsgebied ook zo min mogelijk vervuiling: om ons drinkwater te beschermen. Wij hebben in onze gemeente één grondwaterbeschermingsgebied van totaal 16 in provincie (zie onderstaand overzicht): Nietap. Activiteiten in dit gebied vragen om extra aandacht. Zo is bijvoorbeeld het infiltreren van regenwater niet toegestaan.
In 2019 is het bestuursakkoord verlengd tot en met 2024. In dit akkoord wordt doorgegaan met de bestaande samenwerking, de lopende en geplande (regionale) projecten en ligt de nadruk op kwetsbaarheid en duurzaamheid. (Bron: http://www.waterketengroningendrenthe.nl/).
11
Gemeente Noordenveld participeert in het samenwerkingsverband in de gehele regio en in cluster “Kop van Drenthe” met gemeenten: Tynaarlo, Assen en Noordenveld en de waterschappen Hunze en Aa’s en Noorderzijlvest. Waterakkoord Kop van Drenthe Het Waterakkoord Cluster Kop van Drenthe is geactualiseerd. In dit waterakkoord leggen de deelnemers van dit cluster afspraken vast en is een maatregelenprogramma opgesteld voor de periode van 2020 tot en met 2024. De maatregelen in dit GWRP zijn afgestemd op het waterakkoord van het cluster en de regionale samenwerking. Grondwaterbeschermingsgebied/waterwingebied In een waterwingebied mogen alleen activiteiten plaatsvinden voor de drinkwaterproductie, in een grondwaterbeschermingsgebied kunnen ook andere activiteiten plaatsvinden. Vanwege de kwetsbaarheid van het gebied, gelden wel speciale regels, zodat risicovolle activiteiten hier niet kunnen plaatsvinden. Het grondwaterbeschermingsgebied is een groter gebied rondom de winningen. Exacte grenzen zijn te vinden op het geoportaal van Provincie Drenthe. Regenwater dat in dit gebied valt, zakt in de bodem en stroomt binnen enkele jaren (maximaal 25 jaar) door de bodem naar de winputten. Als er vervuiling in de grond
In de bijlage is een gedetailleerde kaart opgenomen van het grondwaterbeschermingsgebied Nietap in onze gemeente.
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
2.5 Ontwikkelingen Klimaatadaptatie De verandering van ons klimaat treft onze samenleving in de volle breedte. Parallel aan het opstellen van dit GWRP wordt het project Klimaatadaptatie uitgevoerd. Dit richt zich op de volgende vier onderdelen: Het wordt natter Het wordt warmer Het wordt droger Overstromingen Vooralsnog is een inschatting gemaakt voor noodzakelijke middelen. Het uitvoeringsprogramma moet nog worden opgesteld en is afhankelijk van veel factoren. Water-bewust-zijn Het klimaat verandert en dat vraagt onder andere om een nieuwe kijk op water en wat acceptabel is in het kader van overlast. Er moet meer ruimte komen voor water, maar dat is niet alleen een taak van de overheid. Het is belangrijk dat onze inwoners en bedrijven die gevestigd zijn in onze gemeente ook bewust bezig zijn met dit vraagstuk. Spelen in/met water en volksgezondheid Er is steeds meer aandacht voor risico’s voor de volksgezondheid in relatie tot water. Denk hierbij aan water-op-straat bij hoosbuien, afstromend regenwater, speel- en waterpleinen, wadi’s en fonteinen. Contact met dit water kan een besmetting geven waardoor mensen ziek kunnen worden. Het is van belang de risico’s in beeld te hebben en waar nodig te meten of andere maatregelen uit te voeren om de risico’s te beperken. Communicatie speelt ook hierin weer een belangrijke rol.
Cyberveiligheid Steeds meer data wordt openbaar gedeeld en steeds meer communicatie vindt digitaal plaats. Het is van belang optimaal beschermd te zijn tegen cybercriminaliteit en goed voorbereid te zijn.
2.6
Omgevingswet
Bij inwerking treden van de Omgevingswet verandert er veel. Hier worden alleen de belangrijkste aspecten voor water en riolering benoemd: De wettelijke verplichting tot het opstellen van een gemeentelijk water- en rioleringsplan (GWRP) vervalt. De wettelijke taken ten aanzien van water en riolering veranderen vrijwel niet en ook de rioolheffing blijft. Daarmee behoudt de gemeente een bestemmingsheffing, waarbinnen zij een aantal specifieke taken dient uit te voeren. De omgevingsvisie en het omgevingsplan worden de wettelijke middelen waarmee gemeenten hun beleid vormgeven. Hierin zijn dan ook de kernelementen van het beleid ten aanzien van water en riolering terug te vinden. Van plan naar programma Om de ontwikkelingen te kunnen sturen en om de beheerkeuzen en toerekening aan de rioolheffing te kunnen onderbouwen, wordt het GWRP omgezet in een programma. Op hoofdlijn vervult dit programma dezelfde functie als dit GWRP. De rioolheffing zal ook na de invoering van de Omgevingswet op een voldoende detailniveau onderbouwd moeten zijn om het tarief te kunnen verantwoorden naar bewoners en bedrijven. Op deze manier kunnen bezwaren worden gepareerd met onderbouwd beleid. Het GWRP is daarnaast een uitvoeringsprogramma, waarmee de uitvoering van beheertaken en projecten democratisch wordt vastgesteld.
Ontheffing buitengebied De provinciale ontheffing voor percelen die niet (kunnen) worden aangesloten op de riolering vervalt. In plaats daarvan kan het waterschap algemene regels ten aanzien van lozingen en waterkwaliteit opstellen en daarop gaan handhaven. Aanwijzing milieubelastende activiteiten Landelijk is het Besluit activiteiten leefomgeving vastgelegd welke activiteiten vergunning plichtig zijn. Gemeente en waterschap zijn in de meeste gevallen bevoegd gezag. Na inwerking treden van de Omgevingswet kunnen de gemeente en het waterschap nadere regels (maatwerkvoorschriften) opstellen voor milieubelastende activiteiten. Dit moeten zij dan regelen in het omgevingsplan en de waterschapsverordening.
12
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
2.7 Wie doet wat ? Bij de uitvoering van het waterbeleid zijn verschillende partijen betrokken. Hieronder is een overzicht gegeven (bron: www.onswater.nl): Drinkwater Het drinkwaterbedrijf produceert en distribueert het drinkwater. Zwemwater De locaties waar je veilig kunt zwemmen worden aangewezen door de provincie. Het waterschap controleert ’s zomers om de paar weken de kwaliteit hiervan. Oppervlaktewater De kwaliteitsnormen voor het oppervlaktewater worden vastgesteld door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De waterschappen zorgen voor voldoende en schoon oppervlaktewater. Rijkswaterstaat doet dit voor de grote wateren. Grondwater De provincie verleent vergunningen voor de winning van grondwater. De gemeente zorgt voor het grondwaterbeheer in het stedelijk gebied. Peilbeheer Het waterschap houdt het water in sloten en vaarten op het juiste peil met stuwen, sluizen, duikers en gemalen. Hiermee kan water worden afgevoerd, vastgehouden of soms ook binnengelaten. Rioolzuivering Het waterschap beheert de installaties waarmee het regen- en afvalwater wordt gezuiverd dat daar via het riool binnenkomt. In toenemende mate is er sprake van hergebruik van energie en grondstoffen die bij het zuiveringsproces vrijkomen. Dorp/stad De gemeente is verantwoordelijk voor het grondwaterbeheer in het stedelijk gebied en voor de afvoer van regen- en afvalwater via het riool.
Een grondeigenaar is zelf verantwoordelijk voor het (grond)water op zijn perceel en onder de gebouwen op deze grond.
13
Duurzaamheid
Duurzaam beheer van ons water- en rioolsysteem wordt steeds belangrijker. Bronnen zijn niet onuitputtelijk en we moeten zuinig omgaan met alles wat we hebben. In ons beheer komt dat terug in de vorm van zo goed mogelijk inzicht verkrijgen van de werking van het systeem en technische kwaliteit, zodat we vervangingen zo lang mogelijk verantwoord kunnen uitstellen. In plaats van ondergronds het regenwater bovengronds afkoppelen is ook duurzaam, omdat het veel materiaal bespaard (PVC). Daarnaast richten we ons op energiebesparing, voornamelijk bij de gemalen en koppelen we zoveel mogelijk regenwater af van gemengde rioolstelsels, zodat het schone water niet wordt verpompt naar een rioolwaterzuivering, maar terugkomt in de natuur waar het valt. Waterbewustzijn bij onze inwoners en bedrijven is en blijft een belangrijk speerpunt ook in deze planperiode.
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
3. DOELEN EN KERNTHEMA’S 3.1 Inleiding Bij het uitwerken van de doelen wordt onderscheid gemaakt in de drie zorgplichten en de voorwaarden die hieruit voortvloeien voor het vuilwatersysteem, het hemelwatersysteem en het ontwateringsysteem.
3.2 Doelen gemeente li jke watertaken Bij de invulling van onze zorgplichten stellen wij ons de volgende doelen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Doelmatige en duurzame inzameling van het binnen gemeentelijk gebied geproduceerde afvalwater; Doelmatige en duurzame inzameling en verwerking van het hemelwater dat niet mag of kan worden gebruikt voor de lokale waterhuishouding; Transport van het ingezamelde water naar een geschikt lozingspunt; Ongewenste emissies naar oppervlaktewater, bodem en grondwater worden voorkomen; Overlast (in brede zin van het woord) voor de omgeving door de inzameling en transport wordt zoveel mogelijk voorkomen; Zorgen dat het grondwater de bestemming van een gebied, voor zover mogelijk, niet structureel belemmert. Zorgen dat de riolering efficiënt beheerd kan worden.
d. Huishoudelijk afvalwater en vergelijkbaar afvalwater wordt ingezameld en naar een RWZI getransporteerd; e. Hemelwater wordt zoveel mogelijk hergebruikt, teruggebracht in de bodem of in het oppervlaktewater (zonodig na retentie of zuivering bij de bron).
3.3
Kernthema’s
Het uitvoeren van de water- en rioleringstaken is een continu proces. In hoofdstuk vijf worden de reguliere taken beschreven die deel uitmaken van dit proces. Elke tijd brengt ook zijn eigen ontwikkelingen en thema’s met zich mee die om extra aandacht en/ of nieuwe kaders vragen. Er worden op dit moment vijf kernthema’s onderscheiden waar dat voor geldt, dat zijn: 1. Kwetsbaarheid en samenwerking 2. Klimaatadaptatie 3. Ketensturing 4. Waterkwaliteit 5. Duurzaamheid Voor de vijf thema’s geldt dat ze de komende jaren om een extra inspanning vragen en tot een aanpassing van de werkwijze zullen leiden. Door ze apart te benoemen en er de komende jaren extra aandacht aan te geven zullen ze over vijf jaar volledig geïntegreerd zijn in het reguliere werkproces. 3.3.1. Kwetsbaarheid en samenwerking
Deze doelen zijn gebaseerd op de doelen zoals gesteld in de kennisbank van stichting RIONED en passen binnen de kaders van de Waterwet en de toekomstige Omgevingswet. In bijlage 4 is een tabel opgenomen met daarin per doel de functionele eisen, maatstaven en meetmethoden voor de gemeentelijke watertaken. Deze tabel geeft een overzicht van de eisen die wij stellen aan systeem en organisatie en de manier waarop wij deze toetsen en meten. In onze afwegingen houden we rekening met de wettelijke voorkeursvolgorde voor het omgaan met afval- en hemelwater om het milieu te beschermen: a. Het ontstaan van afvalwater wordt voorkomen of beperkt; b. Verontreiniging van afvalwater wordt voorkomen of beperkt; c. Afvalwaterstromen worden zoveel mogelijk gescheiden gehouden;
Het thema kwetsbaarheid speelt al langere tijd in het vakgebied water en riolering. Onder kwetsbaarheid wordt verstaan: • Beperkte personele capaciteit • Een breed taakveld dat door slechts enkele medewerkers wordt uitgevoerd • Beperkte beschikbaarheid van vakmensen Vacatures vragen daarom altijd om een kwalitatief goede invulling. Door de breedte van het taakveld is specialistische kennis moeilijk te ontwikkelen, dit gaat dan al snel ten koste van andere belangrijke taakonderdelen. Personeel dat werkt binnen het taakveld wordt betaald uit de rioolheffing. De laagste rioolheffing kan worden bereikt door een optimum te zoeken tussen benodigde capaciteit en efficiënte en doelmatige uitvoering van taken en maatregelen. Voldoende capaciteit is dus een belangrijke voorwaarde voor een betaalbare rioolheffing.
14
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
De geringe beschikbaarheid van vakmensen wordt optimaal benut door de volgende strategieën te hanteren: • Ervoor zorgen dat de capaciteit op orde is en deze goed is afgestemd op de wijze van uitvoering van taken en regievoering. • Interne samenwerking binnen de gemeente goed laten verlopen. • Samenwerken met het waterschap en andere gemeenten om kennis te delen en waar mogelijk elkaars capaciteit te benutten, taken gezamenlijk uit te voeren en gezamenlijk projecten uit te voeren. • Taken uitbesteden aan de markt of in samenwerking gezamenlijk op te pakken. Voor deze strategieën speelt de samenwerking in de waterketen in de regio Groningen en Noord-Drenthe en in het cluster Kop van Drenthe een belangrijke rol. 3.3.2
Klimaatadaptatie
Het klimaat verandert. Gemeenten en waterschap zijn al een aantal jaren bezig om zich hierop aan te passen. De landelijke aanpak via het Deltaplan Ruimtelijk Adaptatie geeft richting aan de opgaven voor gemeenten, waterschappen en andere betrokken overheden. Een van de eerste opgaven die hieruit voortkomt, betreft de klimaatstresstesten. In 2019/ 2020 zijn deze uitgevoerd door waterschap Noorderzijlvest. De stresstesten zijn aangepakt conform de Nationale Adaptatie Strategie (NAS). De klimaatstresstesten brengen een groot aantal risico’s in beeld. Welke risico’s accepteren we, en waar grijpen we in? Via ‘risicodialogen’ zijn de gemeenten het maatschappelijke debat over dit thema gestart. De resultaten hiervan zullen, gecombineerd met de stresstesten, de basis van de gemeentelijke uitvoeringsagenda gaan vormen. Er wordt ingezet op een integrale aanpak, zowel wat betreft hitte en droogte als voor heviger neerslag. Het klimaatbeleid vraagt om aanscherping van de beleidsuitgangspunten en werkwijze rond de risico’s van hitte, droogte en wateroverlast. We willen de kans op schade en ernstige overlast bij zware buien verminderen. Dat vraagt om een integrale aanpak van ontwikkelingsplannen, waarbij we in een vroeg stadium in gaan zetten op klimaatbestendig ontwerpen.
De stresstesten uit 2020 hadden tot doel de invloed van klimaatverandering in beeld te brengen en bewustwording voor de gevolgen te vergroten. De testen omvatten analyses en modelberekeningen en monden uit in kaartbeelden, die inzicht geven in potentiële negatieve gevolgen of schade, zoals:
• • • • • • •
Het ontstaan van hitte-eilanden met mogelijke negatieve gevolgen voor gezondheid voor bepaalde risicogroepen. Aantasting van recreatievoorzieningen door hitte (recreatielocaties met hittestress overdag). Gevolgen van bodemdaling door droogte (kwetsbare gebouwen, paalrot en infrastructuur). Gevolgen van droogte voor stedelijk groen, natuur en landbouw. Gevolgen van overstroming en van wateroverlast voor vitale infrastructuur, wegen, tunnels, voorzieningen, objecten. Schade aan gebouwen, auto’s etc. als gevolg van wateroverlast. Potentieel onbegaanbare wegen als gevolg van wateroverlast.
In 2020 is een start gemaakt met de risicodialoog: het bespreken van de stresstesten in thematische bijeenkomsten met in- en externen over veiligheid, recreatie, natuur en landbouw, water en stedelijk gebied. Aan de hand van deze bijeenkomsten worden de stresstesten op basis van gezond verstand en gebiedskennis bijgesteld. Op basis van rapportage van de risicodialoog wordt in 2021 een ‘klimaatagenda’ opgesteld waarin de maatregelen en de klimaatstrategie worden beschreven. De klimaatagenda heeft raakvlakken met veel disciplines. Water is een van de hoofdthema’s, een deel van de maatregelen zal daarom uit de rioolheffing worden bekostigd. Daarbij is een integrale aanpak met wege n en groen essentieel. Daarom wordt ook in de beheerplannen voor deze onderdelen uitwerking gegeven aan klimaatadaptatie. 3.3.3
Ketensturing
Onder ketenoptimalisatie verstaan we de afstemming binnen de afvalwaterketen. Deze keten is het geheel van riolering en afvalwaterzuivering: van de rioolaansluiting tot met de lozing van het gezuiverde rioolwater. De afvalwaterketen is in de loop van vele decennia steeds complexer geworden, omdat steeds weer nieuwe uitbreidingen zijn toegevoegd, omdat normen en inzichten zijn veranderd en omdat het systeem twee beheerders kent: de gemeente en het waterschap. Van samenwerking op systeemniveau is lange tijd maar beperkt sprake geweest. Pas vanaf 2011 wordt serieus werk gemaakt van de ketenbenadering, in de verwachting dat hierdoor flink bespaard kan worden op kosten, energie en grondstoffen.
15
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
De afgelopen periode hebben de gemeente en het waterschap geïnvesteerd in samenwerking. Dat geldt met name voor de optimalisatie van het afvalwatersysteem (OAS). In de regionale samenwerking in de waterketen neemt de gemeente deel in de projecten meten en monitoren, gezamenlijk gegevensbeheer en de waterketenkaart. Deze gezamenlijke projecten worden de komende jaren verder uitgebouwd. Dit is te lezen in het regionale programma: “Ons water centraal”. De regionale projecten zijn allemaal voorwaardelijk voor het uitvoeren van ketenoptimalisatie. Het uiteindelijke doel is om de afvalwaterketen zo te organiseren dat de hoogst mogelijke (water)kwaliteit wordt bereikt tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten. Daarbij wordt gestreefd naar het laagst mogelijke energieverbruik en een zo groot mogelijke benutting (terugwinnen) van grondstoffen en energie uit afvalwater. 3.3.4
Waterkwaliteit
Water is onmisbaar voor de natuur, de landbouw en de leefomgeving. Schoon, helder water is een belangrijke kwaliteit in de woonomgeving. Het leidt tot woongenot en een hogere waarde van aanliggend vastgoed. In het verleden zijn veel vijvers in het stedelijk bebouwd gebied aangelegd als verlengstuk van de riolering. Als gemengde rioolstelsels tijdens een flinke bui vol zijn gelopen met regenwater, moet dat tijdelijk ergens worden geborgen. Veelal gebeurt dat (ook nu nog) in de bergingsvijvers in stedelijk gebied. Tussen 1990 en 2000 is een omslag gemaakt naar het toepassen van gescheiden rioolstelsels. Hierin wordt het regenwater aan de bron gescheiden van het afvalwater en rechtstreeks naar oppervlaktewater afgevoerd. Nieuwe wijken zijn op deze manier aangelegd. De gemeente is eigenaar van het meeste water in het bebouwd gebied, wat we aanduiden met de term ‘stedelijk water’. Het waterschap is eigenaar voor het hoofdwatersysteem (in landelijk, maar ook in bebouwd gebied) en het water in het landelijk gebied. Het waterschap is verantwoordelijk voor de waterkwaliteit en de waterkwantiteit (te veel of te weinig). In het bebouwd gebied werken gemeente en waterschappen samen aan het realiseren van een goede waterkwaliteit.
16
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
3.3.5
Duurzaamheid
Duurzaam waterbeheer zet in op natuurlijke processen om de (ecologische) waterkwaliteit zo hoog mogelijk te houden. “Wat schoon is schoonhouden” is uitgangspunt, en de menselijke invloed op het watersysteem zo klein mogelijk maken. Daarbij passen een laag (drink)waterverbruik en een brongerichte benadering van het af te voeren grond- en regenwater. In het regionale programma “Ons Water Centraal” is duurzaamheid een speerpunt: Duurzaamheid moet worden versterkt in beleid en projecten. Voor 2025 moet er een helder beeld zijn van de mogelijkheden van energiebesparing, energie opwekken, hergebruik drink/ industriewater, minimale inzet van chemicaliën, optimale afstemming van milieutechnisch functioneren van riolering in relatie tot afstelling van gemalen en zuiveringen. Dit wordt afgestemd met de Regionale Energie Strategie (RES). Duurzaamheid is randvoorwaarde bij de implementatie van maatregelen voor klimaatadaptatie en voor de integrale invoering van de Omgevingswet. Nauw verweven met duurzaam waterbeheer zijn klimaatadaptatie, verbetering van de waterkwaliteit en ketenoptimalisatie. Veel maatregelen uit de voorgaande paragrafen dragen hieraan bij. Duurzaam waterbeheer is bij uitstek ook een thema dat verbonden is met maatschappelijke ontwikkelingen, natuur- en groenbeheer en de kwaliteit van de woonomgeving.
Het is logisch om daarin als gemeente samen met de inwoners op te trekken. De afgelopen jaren zijn we anders naar het afvalwatersysteem gaan kijken. Door te scheiden aan de bron kunnen we uit het geconcentreerde afvalwater nuttige stoffen terugwinnen en opnieuw gebruiken, als onderdeel van de circulaire economie. Op steeds meer plekken wordt uit afvalwater schoon water gewonnen, en stoffen als fosfaat en cellulose. Ook winnen we al warmte uit het riool. De waterschappen zijn druk met de ontwikkeling van de Energie- en grondstoffenfabriek: www.efgf.nl. De duurzaamheid van het watersysteem is in sterke mate afhankelijk van hoe de gebruikers, de inwoners en bedrijven, hiermee omgaan. Duurzaam gebruik en gedrag stimuleren levert een belangrijke bijdrage. Het afvalwatersysteem is gebouwd op duurzame principes: een laag energiegebruik en een lange levensduur. Toch dateert een groot deel van het systeem uit tijden dat het begrip duurzaamheid zoals wij dat nu hanteren, nog niet bestond. Door de
ontwikkeling van inzichten, maar vooral ook van technieken, zien we nu in dat er ook in het afvalwatersysteem winst te boeken is. De belangrijkste duurzaamheidsdoelen zijn: • Scheiden aan de bron, wat schoon is schoonhouden. Sturen op samenstelling afvalwater. • Duurzaam materiaalgebruik, gericht op een lange levensduur. • Energie besparen. • Grondstoffen en warmte terugwinnen.
17
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
4. WAAR STAAN WE NU? In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de huidige situatie. Hoeveel riolering hebben we, wat is de opbouw in type stelsel, in aanlegjaren en welke bijzonderheden zijn er. Dit is de basis voor goed beheer en onderhoud. Om die reden is het van groot belang dat deze gegevens optimaal in beeld zijn. Ook in dit hoofdstuk worden veel technische termen gebruikt. Een verklaring van woorden en termen is terug te vinden in bijlage 6.
• De rioolheffing zou volgens het plan voor de jaren 2016, 2017 en 2018 moeten stijgen met circa 3% per jaar. In onderstaande grafiek is te zien hoe de prognose was voor het verloop en hoe de rioolheffing feitelijk is verlopen. De werkelijke rioolheffing is lager gebleven dan de prognose door lagere rente en uitstel van projecten.
Verloop rioolheffing € 290
€ 282
€ 280
4.1 Evaluatie van vigerende GRP In deze paragraaf gaan we in op de planperiode van het vigerende GRP. De gestelde doelen zijn geëvalueerd en per onderdeel beschreven. Door het vergroten van het inzicht op diverse vlakken zijn gaandeweg het plan soms andere keuzes gemaakt. Dit GRP 2022 – 2026 staat op de grondslag van voorafgaande plannen. Riolering is infrastructuur met een lange levensduur. Veranderingen gaan daardoor langzaam. De financiële effecten van keuzes werken nog tientallen jaren later door in het tarief van de rioolheffing doordat met langjarige afschrijvingstermijnen wordt gewerkt. Zo wordt de hoogte van de rioolheffing op dit moment nog mede bepaald door de aanleg van bijvoorbeeld drukriolering en bergbezinkbassins van rond de eeuwwisseling. Op dit moment is de klimaatverandering actueel. De vaker voorkomende extreme buien leiden tot een nieuwe opgave voor de riolering en het stedelijke waterbeheer. Evaluatie GRP Noordenveld 2013 tot 2020: • De planperiode van het vorige GRP betrof 2013 – 2018, met een verlenging tot 2020. • Het was een verbreed GRP, dus met beleid voor afval- grond- en hemelwater. • In de planperiode is in de gemeente door een grote calamiteit veel aandacht geweest voor grondwateroverlast. Daarbij bleek het belang van een vastgesteld en zorgvuldig geformuleerd beleid.
Gedurende deze planperiode is veel onderzoek gedaan en dat moet leiden tot nieuw grondwaterbeleid. Inmiddels is er een grondwatermeetnet ingericht dat veel informatie gaat opleveren. • In het GRP 2013 - 2020 werd als nieuw beleid ingezet om oude riolen minder vanzelfsprekend te vervangen en mogelijk vaker te repareren en te relinen. Bij grote herinrichtingsprojecten werd het riool wel vervangen en tegelijk het regenwater afgekoppeld.
€ 276
€ 270
€ 263 € 257
€ 260 € 250
€ 270
€ 252
€ 243
€ 240
€ 256
€ 256
€ 256
€ 256 € 236
€ 245
€ 230 € 220 € 210 2015
2016
2017
2018
Prognose plan 2014-2019
2019
2020
Feitelijk verloop
2021
18
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
4.2 Riolering in Noordenveld Vanuit het beheersysteem en het basisrioleringsplan is een overzicht gemaakt van de voorzieningen voor water- en rioleringssysteem. Enerzijds de kwantiteit (hoeveelheden), anderzijds de kwaliteit (knelpunten). Voorziening
Hoeveelheid
Heffingseenheden
16.361
Vrijverval riolering waarvan: - gemengd
316 km
- DWA
89 km
- RWA
62 km
Hoofdgemalen
61
Mechanische riolering
135 km
Minigemalen
537 st
Overstorten (gemengd)
14 st
Randvoorzieningen
10 st
IBA's
68 st
Kolken
16.900 st
Lijn afwatering
2.300 m
Berm- en schouwsloten
190 km
Vijvers
145.000 m2
19
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
4.3 Overzicht hoeveelheden In gemeente Noordenveld ligt totaal 316 km riolering, daarnaast nog 135 km druk- en persriolering. Door de vele kernen en het landelijke karakter is de hoeveelheid riolering per inwoner groot.
TYPE RIOOLSTEL (LENGTE IN KM) 180
162
160 140 120
90
100 59
80 60 40
2
20
3
0 Gemengd stelsel
Vuilwater GS
Hemelwater GS
Vuilwater VGS Hemelwater IT
GS = Gescheiden rioolstelsel. VGS = Verbeterd Gescheiden rioolstelsel (is GS met nog een koppeling naar het vuilwater rioolstelsle, zodat de first flush naar de zuivering gaat). IT = Infiltratie riool. Voor een overzicht van het rioolstelsel per kern, met de bijbehorende bijzondere constructies (riooloverstorten, rioolgemalen en regenwateruitstroompunten) wordt verwezen naar het Basisrioleringsplan. We hebben in onze gemeente verschillende voorzieningen voor het bergen van rioolwater. Hieronder een overzicht met de inhoud van de voorziening.
BBB Een Langelo Lieveren Steenbergen Peize westerd Peize Achteromweg 1 Peize Oosterzoom Peize Achteromweg 2 Norg Roden aan de Vaart Roden zuid Roden Vogelwikke Nietap grasbassins/bergingsvijvers Roden Hulst Roden Gravenmaat Een Nietap
m3 inhoud 80 110 110 100 2680 1190 330 367 2550 1000 1400 1000 750 2100 2650 160 450
20
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
In onderstaand overzicht is weergegeven hoe de opbouw is van het rioolstelsel. Uit deze basisgegevens blijkt dat er tussen en 1970 en 1985 veel riolering is aangelegd. Voor de toekomst zal dat ook betekenen dat we rekening moeten houden met meer vervangingsinvesteringen. Dat zal naar verwachting pas na 2050 zijn.
LENGTE RIOOL PER AANLEGJAAR (METER) 16000
14000
12000
10000
8000
21
6000
4000
2000
2020
2018
2016
2014
2012
2010
2008
2006
2004
2002
2000
1998
1996
1994
1992
1990
1988
1986
1984
1982
1980
1978
1976
1974
1971
1969
1967
1965
1963
1961
1958
1955
1950
0
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
4.4. Overzicht knelpunten 4.4.1. Hydraulisch en milieutechnisch functioneren Door het meetnet waarvan de resultaten continu worden geanalyseerd is het inzicht in knelpunten steeds nauwkeuriger. Dit proces loopt door, want op deze wijze kunnen we ons theoretische model (het computermodel waarmee we milieutechnische en hydraulische capaciteitsberekeningen maken) kalibreren. Bij hevige neerslag berekenen we in de computermodellen wat er in de praktijk is gebeurd en toetsen of de uitkomsten overeenkomen. Dat maakt het model nauwkeuriger en daarmee een goede basis om verbetermaatregelen te ontwerpen.
4.5 Ontwikkelingen In de gemeente Noordenveld zijn voor de komende periode diverse ontwikkelingen gepland. Uitbreiding of inbreiding vraagt vaak om een aanpassing van het water- en rioolstelsel. Uitgangspunt hierbij is altijd dat de situatie niet mag verslechteren ten opzichte van de huidige situatie en indien mogelijk bijdraagt aan een verbetering. De strategie betreffende nieuwbouw is beschreven in paragraaf 5.8.
Uit de laatste analyses blijkt dat in onze gemeente nog een aantal locaties zijn met onvoldoende capaciteit. Inmiddels wordt aan de oplossing voor de wateroverlast in de kern Norg gewerkt. Onder anderen de aanleg van een gescheiden rioolstelsel in de omgeving Grootveen moet de overlast gaan voorkomen. Een knelpunt dat ook aandacht verdient is de overmatige overstort op de Rodervaart vanuit de daar gelegen overstort. We gaan op korte termijn d.m.v. een meetplan uitvoering bekijken of het mogelijk is om meer water te gaan bergen in het rioolstelsel van de kern Roden. Deze zogenaamde OAS gaan we uitvoeren in samenwerking met het waterschap Noorderzijlvest 4.4.2 Toestand van objecten Inmiddels is het gemengde riool geïnspecteerd en hebben wij de kwaliteit van het rioolstelsel goed in beeld. Over het algemeen is de kwaliteit, ook van de oudere riolen, significant beter dan wij verwachtten. Dat is gunstig voor het benodigde investeringsvolume voor het vervangen van versleten riolen de komende tijd. 4.4.3. Klachten registratie Klachten en meldingen zijn tevens belangrijke bronnen van informatie. Het aantal is sterk afhankelijk van weersomstandigheden. Na een flinke hoosbui komen veel meldingen binnen. De aard van de klachten en meldingen geven aanleiding om eventueel het (beheer)beleid aan te passen.
22
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
5. STRATEGIE De afgelopen planperiode is vooral gewerkt aan het toetsen van de praktijk aan de theorie. Investeringen worden alleen gedaan als ook uit meetgegevens uit de praktijk blijkt dat het bijdraagt aan een verbetering van het water- en rioolsysteem en knelpunten oplost. In voorgaande hoofdstukken zijn onze visie, de doelen en de uitgangspositie beschreven en in dit hoofdstuk bepalen we de strategie voor de periode 2022 t/m 2026. Hier wordt ingegaan op het beheer en onderhoud van afvalwater, regenwater, grondwater en oppervlaktewater.
5.1 Afvalwater 5.1.1 Optimaliseren systeem De bekende en berekende knelpunten zijn opgenomen in een meetplan, om meer inzicht te krijgen in de daadwerkelijke noodzaak en efficiëntie van maatregelen. Indien blijkt uit de meetgegevens dat alsnog een maatregel noodzakelijk is, voeren we ze uit in deze planperiode. Investeringen voor optimalisatie worden pas uitgevoerd als de noodzaak ook uit de meetgegevens blijkt. Meten is weten. Op basis van metingen en herberekeningen laten we zien hoe de emissie uit de stelsels zich verhoudt tot de referentie-emissie. Bij overschrijding van de referentieemissie kijken we met het waterschap of er een knelpunt is voor de waterkwaliteit en wordt in overleg bepaald hoe we dat oplossen. Er wordt integraal gekeken naar het functioneren van het systeem. Door te meten en monitoren wordt inzichtelijk of de theoretische maatregelen ook het gewenste effect hebben in de praktijk. Op die manier worden de theoretische modellen gekalibreerd en komen de uitkomsten van berekeningen steeds dichter bij de werkelijkheid. Zodat de maatregelen efficiënt en effectief zijn. 5.1.2 Vervangingsplanning De vervangingsplanning stellen we elk jaar op. De trend van het vorige plan wordt voortgezet. Er is goed inzicht in de kwaliteit van het rioolstelsel en er zijn geen achterstanden. Vervangingspieken verwachten we pas vanaf 2050.
Ons rioolstelsel moet goed functioneren, dat is een vereiste. De basis is goed op orde. Dat kunnen we op basis van het onderzoek van de laatste jaren constateren.
De investeringen worden geraamd op een gemiddeld bedrag van €2.069.000 per jaar voor vervangings- en verbeteringsinvesteringen. Na deze planperiode (vanaf 2027 tot 2041) is gerekend met een gelijkblijvend investeringsniveau. Voor de opgave die volgt uit de klimaatadaptatiestresstest is een inschatting gemaakt van €400.000. Indien blijkt dat dit significant afwijkt na het opstellen van de lokale uitvoeringsagenda wordt hiervoor een apart voorstel gemaakt. Afgesproken is dat we het vervangen risico-gestuurd aanpakken. Een zo nauwkeurig mogelijke bepaling van de levensduur van riolering is de basis voor risico-gestuurd beheer. Voordat hinder ontstaat, moet door reparatie, renovatie of vervanging zijn ingegrepen. Doel is om daar waar dat doelmatig is reparaties uit te voeren of te relinen in plaats van een riool te vervangen. Hiermee wordt de levensduur van de riolering vergroot en hoeft minder geïnvesteerd te worden.
23
Gemeentelijk Rioleringsplan Gemeente Noordenveld 2022-2026
5.2.3. Onderhoud riolering Wij hebben een eigen onderhoudsdienst en verzorgen daarmee kleine reparaties, onderhoud en verhelpen storingen. Renovatie van gemalen wordt uitbesteed op basis van inspecties. Deelreparaties worden belangrijker (vanwege minder rioolvervanging). In deze planperiode bepalen we de locaties waar deelreparaties nodig zijn en hoeveel we jaarlijks moeten aanpakken. Een deel van het onderhoudsbudget zetten we in om die deelreparaties uit te kunnen voeren. Een zo nauwkeurig mogelijke bepaling van de levensduur van riolering is de basis voor risico-gestuurd beheer. Voordat hinder ontstaat, moet door reparatie, renovatie of vervanging zijn ingegrepen. Doel is om daar waar dat doelmatig is reparaties uit te voeren of te relinen in plaats van een riool te vervangen. Hiermee wordt de levensduur van de riolering vergroot en hoeft minder geïnvesteerd te worden. In 2022 worden de volgende investeringen gedaan: • Het verhelpen van de waterproblematiek en verduurzamen van Norg-West. • Het vervangen van het riool aan de Limietweg Veenhuizen. • Het vervangen van het riool en het afkoppelen van regenwater bij de Vijversburg Norg. • Het vervangen van het riool en het afkoppelen van regenwater bij De Conincklaan en omgeving Peize. • Het vervangen van het riool en het afkoppelen van regenwater aan de Landfort Roden.
• Voorbereidingen voor het vervangen van het riool en het afkoppelen van regenwater aan de Markiezenhof in Roden. • Voorbereidingen van het afkoppelen van de wijk Kortland in Peize. • Het gemeentelijk deel (67%) voor de impulsregeling voor klimaatadaptatie.