CConstaterende datNoordenveld
Koppel je AI →
Document · PDF

1. CONCEPT - Participatiebeleid maart 2023

Besluitvormende vergadering 12 april 2023, gemeente NoordenveldBij agendapunt: Concept Participatiebeleid vrijgeven voor participatie8.632 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Duidelijk Transparant Samen

CONCEPT Participatiebeleid Noordenveld

14-03-23

Versie 1.5

CONCEPT Participatiebeleid Noordenveld Inhoudsopgave 1.

Inleiding ........................................................................................................................... 2 1.1 Leeswijzer ..................................................................................................................... 2

2.

Participatievisie............................................................................................................... 3 2.1 Belang van participatie .................................................................................................. 3 2.2 Succesvol participeren .................................................................................................. 3 Communicatie ......................................................................................................................... 4 Transparantie .......................................................................................................................... 4 Inclusiviteit .............................................................................................................................. 4

3.

Rolverdeling .................................................................................................................... 5 Gemeente is de initiatiefnemer ................................................................................................ 5 Gemeente is niet de initiatiefnemer .......................................................................................... 6

4.

Spelregels ........................................................................................................................ 7

5.

Participatieplan opstellen & uitvoeren ........................................................................... 8 Houding .................................................................................................................................. 8 5.1 5.2 5.3

Wat is de situatie? ......................................................................................................... 9 Hoeveel beïnvloedingsruimte krijgen de participanten? ................................................ 10 Wat wil je van de participanten weten? ........................................................................ 10

5.4 5.5 5.6

Kaders vaststellen ....................................................................................................... 11 Wie zijn de participanten?............................................................................................ 12 Welke werkvorm ga je gebruiken? ............................................................................... 13

5.7 Welke informatie hebben participanten nodig? ............................................................. 14 Optionele tussenstap: Goedkeuring gemeenteraad ................................................................ 15 5.8 5.9 5.10 6

Uitvoeren .................................................................................................................... 16 Afronding .................................................................................................................... 18 Evaluatie ................................................................................................................. 19

Bijlage – Participatieladder ........................................................................................... 22

7 7.1

Bijlage – Werkvormen ................................................................................................... 23 Gespreksvormen ......................................................................................................... 24

7.2

Voorbeelden werkvormen ............................................................................................ 25

8

Bijlage – Samenvatting Citisens Methode .................................................................... 26

9

Bijlage – Evaluaties ....................................................................................................... 29

1

1. Inleiding Met alle ontwikkelingen in de maatschappij, groeit de behoefte van inwoners om invloed uit te kunnen oefenen op democratische besluitvorming. Participatie is dan ook een veel voorkomend onderwerp van gesprek in de gemeente Noordenveld. Verscheidene inwoners hebben laten weten ontevreden te zijn met de huidige gang van zaken. Bovendien geeft een onderzoek van de Rekenkamercommissie over overheidsparticipatie aanleiding om opnieuw naar onze aanpak te kijken. Naast de lokale wens, zijn er ook op landelijk niveau verschillende ontwikkelingen o p gang die extra aandacht vragen voor participatie. Zo wordt er naar de invoering van de Omgevingswet toegewerkt. Binnen deze wet is participatie op verschillende manieren verankerd. Daarnaast is er op dit moment een wetsvoorstel in behandeling over ‘Versterking participatie op decentraal niveau’. Dit voorstel vraagt om een uitbreiding van de huidige inspraakverordening naar een participatieverordening. In dit concept-document leest u hoe de gemeente Noordenveld tegen participatie aan kijkt en daar uitvoering aan wil geven. Deze nota is opgesteld op basis van verschillende onderzoeken en ‘best practices’ van anderen gemeenten. Daarnaast is er vragenlijst afgenomen onder de gemeenteraadsleden en zijn er gesprekken gevoerd met enkele ambtenaren en raadsleden.

1.1 Leeswijzer In de komende pagina’s zullen verschillende onderdelen van het beleid besproken worden. Allereerst wordt de algemene visie van Noordenveld op participatie beschreven. Hierbij wordt het belang van participatie besproken, net als de kenmerken van een succesvol participatietraject. In het hoofdstuk daarna wordt er aandacht b esteed aan de rolverdeling tussen het college van burgmeester en wethouders, de gemeenteraad en de samenleving. Daarop volgen tien participatie-spelregels die samen de essentie van een goed participatietraject reflecteren. In het laatste hoofdstuk wordt stapsgewijs uitgelegd hoe een goed participatietraject opgesteld en uitgevoerd kan worden. In dit laatste hoofdstuk staan 10 stappen omschreven, elk een paragraaf. Deze stappen dienen bij elk project opnieuw doorlopen te worden. Wanneer er in verschillende fases van een p roject verschillende participatietrajecten opgestart moeten worden, moeten deze stappen ook opnieuw doorlopen worden. De stappen staan op chronologische volgorde, waarbij het niet de bedoeling is dat er een overgeslagen wordt. De eerste zeven stappen zijn ter voorbereiding op het traject. Wanneer de uitvoering van het participatietraject van start gegaan is, is het onverstandig nog iets te wijzigen in die eerste zeven stappen. Wanneer dit wel gebeurt, moet dit goed en duidelijk naar de deelnemers gecommuniceerd worden.

Aan het eind van de meeste paragrafen in dit hoofdstuk

staan

twee

kopjes:

inclusiviteit/toegankelijkheid en emoties bij participatie. Hier worden belangrijke elementen omschreven rondom deze onderwerpen die samenhangen met de desbetreffende stap. Helemaal onderaan een stap staat een korte checklist. Deze checklist vat de onderdelen van de desbetreffende stap samen waar minimaal aan voldaan moet worden voor een geslaagd participatietraject.

2

2. Participatievisie 2.1 Belang van participatie Participeren gaat over het betrekken van inwoners bij hun leefomgeving: ze denken mee en doen mee. Meedenken is het raadplegen van inwoners en daarbij hun mening ophalen over onderwerpen die van invloed zijn op hen. Meedoen is meer dan enkel een stem geven, inwoners zijn hierbij onderdeel van de besluitvorming en/of nemen deel aan de uitvoering. Participatie vinden we als gemeente belangrijk. Het kan zorgen voor meer draagvlak, stimuleert actief inwonerschap, en kan leiden tot betere (kwaliteit van) besluiten. Daarnaast zetten we ons graag neer als een responsieve en netwerkende overheid. In dit type overheid staan elementen als luisteren, draagvlak, verbindingen en aanpassen centraal. Daar sluit participatie naadloos op aan. Tot slot biedt participatie een kans om tegemoet te komen aan de belangen en wensen van onze inwoners. Ook in het coalitieakkoord van 2022-2026 heeft participatie een belangrijke plek gekregen: “Inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden worden tijdig en op een adequate manier betrokken. Zij kunnen op een laagdrempelige en toegankelijke manier reageren op plannen, meedenken met plannen óf met hun eigen ideeën naar de gemeente stappen.”

2.2 Succesvol participeren Hoewel er veel positieve kanten zitten aan participatie moet het wel goed uitgevoerd worden, anders leidt het enkel tot meer frustratie. In Noordenveld vinden we een participatietraject succesvol wanneer het voldoet aan de volgende drie elementen: 1. Alle inwoners voelen zich gehoord en worden ook daadwerkelijk gehoord . Hierbij is het van belang dat alle inwoners op wie het besluit van toepassing is, betrokken worden. Daarnaast moeten ze tijdig betrokken worden e n volledig worden geïnformeerd. 2. Er wordt daadwerkelijk rekening gehouden met de opgehaalde input. Hierbij is het van belang dat de opgehaalde input duidelijk en volledig beschreven. Daarnaast moet het uitlegbaar zijn waarom bepaalde input wel óf niet gebr uikt is. 3. Er wordt maximaal draagvlak bereikt, terwijl het algemeen belang voorop blijft staan. Het is nooit mogelijk alle deelnemers tevreden te stellen. Het is daarom van belang om binnen de kaders van het algemeen belang te streven naar een zo groot mog elijk draagvlak. Hierin spelen de eerste twee elementen ook een grote rol. Daarnaast besteden we extra aandacht aan de onderstaande drie punten. 3

Communicatie Duidelijke en volledige communicatie is essentieel. Dit moet al in een zo vroeg mogelijk stadium starten. Voor de participanten moet het gehele traject duidelijk zijn. Dit gaat zowel om praktische zaken, bijvoorbeeeld wanneer de contactmomenten zijn, als o ok om de beïnvloedingsruimte die de participanten zullen hebben. Hierbij moeten expliciet afspraken gemaakt en vastgelegd worden. Voor het doorlopen van het traject is het tevens belangrijk dat de participanten inhoudelijk goed geïnformeerd zijn. Communicatie tússen deelnemers is ook belangrijk. Niet alle deelnemers hebben dezelfde kijk op een vraagstelling en het is van belang dat deze visies uitgewisseld w orden. Dit uitwisselen en naar elkaar luisteren wordt deliberatie genoemd. Deliberatie zorgt er voor dat er zorgvuldige afwegingen gemaakt kunnen worden. Daarnaast bevordert het de kwaliteit van het uiteindelijke besluit. Transparantie Transparantie is nauw verbonden met communicatie, maar gaat een stapje verder. Zo moet de informatie rondom het participatietraject openbaar zijn. Daarnaast moet de informatie die de participanten ontvangen volledig zijn. Ook wanneer er tegenslagen zijn in een project of wanneer er juist tijdelijk géén ontwikkelingen zijn, is dat belangrijk te communiceren naar de deelnemers. Inclusiviteit Het participatieproces moet toegankelijk zijn voor elke inwoner.

De communicatie en informatie rondom het traject moeten dus duidelijk en begrijpelijk zijn voor iedereen. Daarnaast moet de participerende groep representatief en divers zijn. Hierbij moet speciale aandacht geschonken worden aan de mensen die vanuit zichzelf niet zo snel deel zouden nemen aan een participatietraject.

4

3. Rolverdeling Gemeente is de initiatiefnemer OMVANG PARTICIPATIE

BESLUIT OVER PARTICIPATIEPLAN

COLLEGE B&W/ AMBTENAAR

GEMEENTERAAD

SAMENLEVING

Minimaal

N.v.t.

-

N.v.t.

Direct belanghebbenden betrokken:

Betrekt direct belanghebbenden

Beperkt (College B&W bevoegd gezag)

College B&W

-

Beperkt (gemeenteraad bevoegd gezag)

Gemeenteraad/ College B&W

-

Verwerkt input Neemt besluit Verantwoordt keuze

-

Evalueert

-

Maakt plan Overweegt of raad plan moet goedkeuren Voert plan uit Betrekt

-

Uitgebreid

Gemeenteraad

Maakt plan Voert uit Betrekt samenleving Informeert raad

-

samenleving Informeert raad Verwerkt input Verantwoordt keuzes

-

Evalueert

-

Geeft algemene kaders mee

-

Wordt geïnformeerd

-

-

Neemt deel aan traject

-

Neemt deel aan evaluatie

proces Neemt besluit Verantwoordt keuze

aan traject

-

Neemt deel aan evaluatie

Optioneel: Geeft specifieke kaders mee

Maakt plan Laat plan goedkeuren door raad Voert uit Betrekt samenleving Informeert raad Verwerkt input

-

Geeft specifieke kaders mee Beoordeelt plan Wordt geïnformeerd Controleert proces

-

Verantwoordt keuzes

-

-

Evalueert

-

-

Bepaalde groepen betrokken: Wordt geïnformeerd Neemt deel

Beoordeelt plan

-

Bepaalde groepen betrokken: Wordt geïnformeerd

Geeft algemene kaders mee Wordt geïnformeerd Controleert

-

Overlegt met ambtenaar

-

Brede groep betrokken: Wordt geïnformeerd Neemt deel aan traject

-

Neemt deel aan evaluatie

Neemt besluit Verantwoordt keuze 5

Gemeente is niet de initiatiefnemer OMVANG PARTICIPATIE

BESLUIT OVER PARTICIPATIEPLAN

COLLEGE B&W/ AMBTENAAR

Minimaal/

Initiatiefnemer,

-

Beperkt

tevens verantwoordelijk voor de uitvoering

Uitgebreid

Initiatiefnemer,

Adviseert en denkt mee over het traject, maar neemt het niet over van de initiatiefnemer

-

Beoordeelt kwaliteit participatie en voert waar nodig zelf nog participatie uit 1

-

Neemt besluit over initiatief

-

Adviseert en denkt mee over het traject, maar neemt het niet over van de initiatiefnemer Informeert de gemeenteraad Voert waar

tevens verantwoordelijk voor de uitvoering -

GEMEENTERAAD

-

Stelt

SAMENLEVING

-

Wordt

-

geïnformeerd Neemt deel

leidraad vast

aan traject

-

-

Stelt leidraad vast Beoordeelt kwaliteit participatie 1 Neemt besluit over initiatief

-

Wordt

-

geïnformeerd Neemt deel aan traject

nodig zelf nog participatie uit 1

1

Bij omgevingsvergunningen: Als er participatie plaats heeft gevonden, kan er gecontroleerd worden of het traject van voldoende kwaliteit was, maar hier mag een initiatief niet op afgewezen worden. Mocht het college/de gemeenteraad hun besluit wel willen baseren op participatie, dan moet dit door de gemeente alsnog zelf uitgevoerd worden. 6

4. Spelregels

1. Alle betrokken partijen, van deelnemers tot ambtenaren tot raadsleden, stellen zich open op en luisteren naar elkaar. 2. De gemeente is oprecht geïnteresseerd in hetgeen inwoners naar voren brengen. 3. We betrekken inwoners en andere belanghebbenden zo vroeg mogelijk in het proces. Hiervoor hoeft de opdracht nog niet helemaal duidelijk te zijn. 4. We streven ernaar om een diverse en representatieve groep inwoners te betrekken. 5. We besteden aan de start van een traject expliciet aandacht aan: • De vastgestelde kaders • De beïnvloedingsruimte van de deelnemers • De rolverdeling • Het verloop en de planning van het traject • Het uitleggen van het besluitvormingsproces 6. We zorgen ervoor dat de deelnemers alle benodigde informatie hebben en begrijpen om een weloverwogen advies te geven of keuze te maken. 7. We zorgen voor regelmatige terugkoppeling naar de deelnemers. Wanneer er geen ontwikkelingen zijn, geven we dit ook aan. 8. We nemen het resultaat van het participatietraject mee op de wijze die van tevoren afgesproken is. 9. We koppelen terug wat we doen met de uitkomsten van het traject. Juist ook wanneer dit afwijkt van de gegeven input. Deze eventuele afwijkingen worden gemotiveerd. 10. We evalueren het traject na afloop. Hierin worden de deelnemers opnieuw meegenomen.

7

5. Participatieplan opstellen & uitvoeren Houding Participatie gaat per definitie om interactie tussen verschillende partijen met verschillende visies en belangen. Een geslaagd participatietraject vraagt daarom om een bepaalde houding, van alle partijen. Voorop staat het belang van luisteren: naa r elkaar, maar vooral naar de inhoud en argumenten. De gemeente moet zich realiseren dat goede participatie geld, tijd en ruimte kost. Hier moet dus ook rekening mee gehouden worden in de planning van projecten. Wanneer participatie een vaste plek binnen de organisatie krijgt, kan dat uiteindelijk besluitvorming vergemakkelijken en bijdragen aan een positievere houding ten opzichte van participatie. Om verder te groeien als participatieve overheid is het van belang dat de organisatie gericht is op samenwerken (zowel intern als extern) en leren (fouten maken moet kunnen). Hierbij staat vertrouwen in collega’s en inwoners voorop. Participeren doet de gemeente natuurlijk niet alleen. Alle betrokken partijen moeten zich realiseren dat ze elkaar nodig hebben. De overheid kan niet zonder haar inwoners en andersom. De samenwerking tussen overheid en inwoner vraagt wederzijds vertrouwen en reciprociteit. Door op zoek te gaan naar gedeelde waarden en verantwoordelijkheden, kan er een basis gevormd worden voor een productieve samenwerking.

De initiatiefnemer is verantwoordelijk voor het uitvoeren van het participatieproces. Dit kan zowel de gemeente als een inwoner/ondernemer zijn, afhankelijk van het project. Ook van de initiatiefnemer wordt een bepaalde houding gevraagd. De belangrijkste eigenschap hierbij is flexibiliteit. Dat zie je op twee manieren terug. Een participatietraject is altijd maatwerk en vraagt dus ruimte voor leren en improvisatie. Daarnaast gaat een participatietraject zijn doel voorbij wanneer er niet daadwerkelijk iets gedaan gaat worden met de input. Inwoners brengen relevante kennis en ervaring met zich mee. Wees hier oprecht geïnteresseerd in en wees bereid samen naar een uitkomst toe te werken. Het is aannemelijk dat niet iedereen het eens z al zijn met het voorgenomen project. Toon begrip en bied een luisterend oor aan deze mensen. Ga conflict in ieder geval niet uit de weg. In een goed participatieproces voelt iedereen zich gehoord, ongeacht de uitkomst. Als gemeente willen we extra aandacht besteden aan inclusiviteit. Dit vraagt om een genereuze grondhouding. Deze grondhouding wordt gekenmerkt door vier kernwaarden: openheid, bescheidenheid, kwetsbaarheid en gelijkwaardigheid. Als initiatiefnemer sta je op gelijke voet met de deelnemer en moet je open staan voor verandering. Dit vereist bescheidenheid en kwetsbaarheid.

8

5.1 Wat is de situatie? Om een geschikt participatietraject op te stellen, is het belangrijk een aantal dingen van tevoren helder voor ogen te hebben. Het is aan te raden een notitie te maken, waarin je onderstaande vragen beantwoordt: Initiatief/project •

•

Wat is het initiatief/project? o o

Wat is het doel? Wat is de meerwaarde?

o

Gaat het om een eenmalig plan of een permanent plan?

Wie doen er mee aan dit initiatief/project? o Wie zijn de organisatoren/initiatiefnemers? o

Wie is verantwoordelijk voor de continuïteit van het plan?

•

In welke fase zit het initiatief/project? o Voorbeeld: beeldvorming, beleidsvorming, besluitvorming, uitvoering, evaluatie

•

Hoe complex is het vraagstuk?

•

Wat is de voorgeschiedenis? o Welke gevoelens leven er al onder de inwoners? Participatie •

Hoeveel tijd is er voor een participatietraject?

•

Hoeveel beleidsruimte is er voor een participatietraject?

•

Wat wil je met participatie bereiken?

•

Wat voor input wil je ophalen?

•

Wie is uiteindelijk verantwoordelijk voor de beslissingen over dit project? o Vraagt het participatieplan om goedkeuring van het college of de raad?

Er kunnen meerdere redenen zijn om participatie uit te willen voeren. Als gemeente Noordenveld willen we sowieso twee dingen bereiken: het creëren van meer draagvlak en het promoten van actief inwonerschap. Randvoorwaarden participatietraject Op basis van deze vragen kan ook een inschatting gemaakt worden in hoeverre het project zich leent voor participatie. Doorgaans gelden er voor een zinvol participatietraject drie randvoorwaarden. Allereerst moet er voldoende beleidsruimte zijn om inwoners te kunnen betrekken. De uitkomst moet dus niet al volledig ingegeven worden door wet - en regelgeving. Daarnaast moet het eventuele plan dat er al ligt aangepast kunnen worden. Tot slot moet er voldoende geld en ambtelijke tijd beschikbaar zijn om het participatietraject uit te voeren. Emoties bij participatie Sommige onderwerpen kunnen emoties met zich meebrengen. Als je dat van tevoren al verwacht, kun je ervoor kiezen een aantal betrokken inwoners of belanghebbenden mee te laten denken en/of beslissen bij het opstellen van het participatietraject.

9

Check ter afronding: ▢ Is er voldoende budget en tijd voor een participatietraject? ▢ Is er beleidsruimte voor belanghebbenden om invloed uit te oefenen? ▢ Is er ruimte om het plan aan te passen op basis van de input van de inwoners?

5.2 Hoeveel beïnvloedingsruimte krijgen de participanten? Gegeven de verzamelde informatie in de vorige stap kan beslist worden hoeveel beïnvloedingsruimte er gegeven gaat worden aan de participanten. De verschillende participatieniveaus staan omschreven in de bijlage (‘Participatieladder’). Het is verstandig deze keuze te laten maken door degenen die ook besluiten over het uiteindelijke resultaat. Elk niveau heeft namelijk zijn eigen consequenties die aanvaard moeten worden. Doorgaans is de besluitnemer het college van burgemeester en wethouders. Bij projecten van bijzonder grote impact kan dit ook de gemeenteraad zijn. Een aspect om rekening mee te houden bij deze beslissi ng is het impactniveau. Hoe groter de maatschappelijke impact van een besluit, hoe verstandiger het is om meer regie bij de participanten te leggen. Natuurlijk hangt dit ook weer af van de tijd. Coproduceren kost namelijk meer tijd dan raadplegen. Echter, het streven is een zo uitgebreid mogelijk participatietraject binnen de grenzen van de realiteit. De beïnvloedingsruimte kan verschillen per procesfase van hetzelfde project . Wanneer de keuze gemaakt is, is het belangrijk deze te motiveren. Hierbij kan weer teruggegrepen worden naar stap 1. Wat wil je met participatie bereiken en draagt het gekozen niveau bij aan dat doel?

Check ter afronding: ▢

Past het gekozen participatieniveau bij de impact die het project gaat hebben?

▢ Draagt het gekozen participatieniveau bij aan het doel van het participatieproces?

5.3 Wat wil je van de participanten weten? Een goed geformuleerde vraag aan de deelnemers is belangrijk om twee redenen. Het zorgt ervoor dat de input die je aan het einde van de deelnemers ontvangt, input is waar ook daadwerkelijk iets mee gedaan kan worden. Daarnaast voorkomt het frustraties omdat het voor iedereen duidelijk is waar over gesproken moet en kan worden.

10

Concrete tips voor een goede vraagstelling: •

Zorg dat de vraag aansluit op de input die je op wilt halen. Het is bijvoorbeeld niet wenselijk om allemaal nieuwe ideeën te ontvangen wanneer er toegewerkt moet worden naar een concrete beslissing.

•

Houd in de formulering ook rekening met het bepaalde beïnvloedingsniveau. Dit leidt tot betere verwachtingsmanagement.

•

Maak de vraag zo concreet en relevant mogelijk.

Bij ‘Not-in-my-backyard’-projecten in de uitvoeringsfase kan de participatievraag gaan over manieren waarop overlast geminimaliseerd kan worden. Inclusiviteit & Toegankelijkheid Een concrete participatievraag is extra belangrijk wanneer je jongeren wilt betrekken. Het is hierbij ook belangrijk dat het onderwerp relevant aanvoelt voor ze.

Check ter afronding: ▢

Past de geformuleerde vraag bij het bepaalde beïnvloedingsniveau?

Soms is het nodig om stap 2 en 3 te herhalen om ze goed op elkaar af te laten stemmen. De twee stappen bestaan eerder naast elkaar dan na elkaar.

5.4 Kaders vaststellen Nu de vraag en het beïnvloedingsniveau vast staan, is het belang rijk kaders te formuleren. •

Waarover precies mag de deelnemer meepraten/-denken/-beslissen?

•

Aan welke randvoorwaarden moet de input voldoen?

Denk hierbij vooral aan wet- en regelgeving, maar alle onveranderbare factoren die van invloed zijn kunnen kaders vormen. Je wilt voorkomen dat bepaalde input uiteindelijk verworpen moet worden, omdat er onduidelijkheid was over de mogelijkheden. Zorg dat alle opgestelde kaders onderbouwd zijn. Je moet kunnen uitleggen waarom bepaalde dingen niet kunnen.

Check ter afronding: ▢ Gaan de gestelde kaders de input opleveren waar je naar vraagt? ▢

Kan alle input die binnen deze kaders vallen, in theorie, meegenomen worden?

Let op: Zodra er participanten betrokken zijn, is het onverstandig nog wijzigingen aan te brengen in de gestelde kaders. Zorg dus dat deze goed aansluiten op de situatie en dat de resultaten daadwerkelijk gebruikt kunnen gaan worden op de manier die afgesproken is.

11

5.5 Wie zijn de participanten? De groep die je uitnodigt voor het traject is (natuurlijk) erg afhankelijk van de vraag die je aan de groep gaat stellen, maar ook aan de fase waarin het initiatief zich bevindt. In een vroeg stadium kan het bijvoorbeeld voldoende zijn om belangenorganisaties te betrekken in plaats van individuele inwoners. Echter, dit hangt ook af van de vraagstelling. Bij een concrete vraagstelling kunnen inwoners zelf gewoon betrokken worden. Bij een vraag die meer kennis vereist en wat ‘vager’ is, is het verstandig belangenorganisaties te betrekken. Een voorbeeld om het onderscheid aan te tonen: “Kies een van de 5 vooraf bepaalde locaties voor woningbouw” (concreet) versus “Wijs op de kaart aan wat de beste plek zou zijn voor woningbouw” (vaag; kennis voor nodig). Belanghebbenden zijn alle groeperingen waarop het besluit van invloed is . Er moet naar gestreefd worden om ook al deze groepen uiteindelijke mee te nemen. Hoe groter de verwachte impact van het initiatief is, hoe meer belanghebbende n er zijn, en des te meer mensen er uitgenodigd moeten worden. Het verschilt dus per initiatief wie de belanghebbenden zijn . Hieronder enkele voorbeelden van uit te nodigen groepen: •

Inwoners (eventueel meer dan alleen de direct betrokkenen)

•

Dorps- en wijkbelangenverenigingen

•

Verenigingen (bv. sport-, hobby-, en ondernemersverenigingen)

•

Ondernemers en bedrijven

•

Experts/Deskundigen

•

Maatschappelijke instanties o

Natuurinstantie (bv. Staatsbosbeheer of Natuurmonumenten)

o

Sociale instanties (bv. de voedselbank)

Niet elke groep zal op dezelfde manier mee genomen hoeven te worden. Het kan wenselijk zijn om met belanghebbenden

te

coproduceren,

terwijl

belangstellenden enkel adviseren. De mate van betrokkenheid is hierbij verbonden aan de mate waarin he t initiatief impact heeft op de betreffende groep. Zie een visualisatie in de afbeelding hiernaast. Zodra de groep deelnemers voor ogen is, is het de moeite waard om de onderstaande punten in kaart te brengen. Dit zorgt ervoor dat je het traject goed voorbereid in gaat en het traject ook beter aansluit op de doelgroep. •

Met welke perspectieven zit je aan tafel?

•

Welke redenen hebben deelnemers om (niet) te komen?

•

Met welk gevoel doen ze mee?

•

Weten ze voldoende over het onderwerp? (Hier wordt in stap 7 nog meer aandacht aan besteed)

12

Inclusiviteit & Toegankelijkheid Heb bij het bepalen van de deelnemersgroep oog voor de verschillende subgroepen die vaak minder betrokken zijn bij participatietrajecten. Denk bijvoorbeeld aan jongeren, praktijkopgeleide inwoners, gezinnen met kinderen of minder vermogende inwoners. Zorg dat in de groep genodigden in ieder geval verschillende belangen vertegenwoordigd zijn.

Check ter afronding: ▢

Wie neem je mee als potentiële deelnemers?

▢ Heb je een goed beeld van wat deze deelnemers wel/niet meebrengen?

5.6 Welke werkvorm ga je gebruiken? De volgende stap is het beslissen van de passende werkvorm. De gewenste werkvorm is afhankelijk van een aantal factoren: •

Besloten beïnvloedingsruimte

•

Procesfase

•

Budget en tijd

•

Participanten

•

Participatiedoel

Kies voor een werkvorm die aansluit op de behoeften van de deelnemers. Het is belangrijk dat deelnemers het ook simpelweg leuk vinden om onderdeel te zijn van het participatietraject. Dat gebeurt sneller wanneer de werkvorm inspireert en energie geeft. Vaak zijn meerdere werkvormen wenselijk. Op deze manier vergroot je de kans dat deelnemers deel (kunnen) nemen aan het participatietraject. Je speelt op die manier ook in op de verschillende behoeftes van de verschillende belanghebbende groepen. Bij een grot e participatievraag kan het ook wenselijk zijn het proces op te delen en bij elk deel een andere vorm aan te bieden. Als er bijvoorbeeld een besluit genomen moet worden, kan er eerst een discussieavond georganiseerd worden en daarna een enquête/referendum. Emoties bij participatie Wanneer je verwacht dat de emoties hoog op kunnen gaan lopen, kan het verstandig zijn om te kiezen voor een ‘asynchrone’ werkvorm. Hierbij vindt de participatie niet op één moment, op één plaats met álle participanten plaats. In plaats daarvan is het individueel of verspreid. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een enquête, forum of prikbord. Een synchrone werkvorm is ook nog steeds mogelijk. Echter, het is dan verstandig de gesprekken klein en persoonlijk te houden. Inclusiviteit & Toegankelijkheid In de vorige stap heb je mogelijke subgroepen deelnemers geïdentificeerd.

Zorg dat de werkvormen ook goed op deze deelnemers aansluiten. Dat vraagt soms net om een andere aanpak. Maak bij jongeren bijvoorbeeld gebruik van sociale media. Een werkvorm die zich leent voor persoonlijk contact en de mogelijkheid biedt tot audiovisuele communicatie (i.p.v. tekstuele communicatie) maakt het proces toegankelijker voor mensen die 13

verbaal minder sterk zijn. Een andere optie is een synchrone bijeenkomst met veel interactie. Het is daarbij wel verstandig om regelmatig te checken of de inhoud goed begrepen wordt. Wanneer je mensen wilt betrekken die normaalgesproken misschien niet zo snel deel zouden nemen aan een participatietraject is het belangrijk om te kiezen voor een laagdrempelige werkvorm. Kies bij gesprekken bijvoorbeeld voor zowel offline als online gesprekken. Zie de bijlage voor voorbeelden van werkvormen.

Check ter afronding: ▢

Past/Passen de werkvorm(en) bij de gekozen beïnvloedingsruimte?

▢

Past/Passen de werkvorm(en) bij de procesfase?

▢

Past/Passen de werkvorm(en) binnen het gestelde budget en tijdsplan?

▢

Past/Passen de werkvorm(en) bij de deelnemers?

▢

Past/Passen de werkvorm(en) bij het gestelde participatiedoel?

5.7 Welke informatie hebben participanten nodig? Bij sommige projecten bestaat er een vrij grote informatiekloof tussen de inwoners en gemeente. Dit kan leiden tot frustraties van beide kanten. Aan de ene kan kunnen inwoners het frustrerend vinden dat ze niet begrijpen waarom bepaalde keuzes gemaakt worden. Aan de andere kan het voor gemeentemedewerkers frustrerend zijn wanneer er input uit een traject komt die niet te verwerken valt. Goede informatievoorziening draagt ook bij aan het verwachtingsmanagement van de deelnemers. Hieronder staan een aantal onderwerpen opgesomd die speciale aandacht verdienen in de informatievoorziening. •

•

Besluitvormingsproces gemeente o Kort: Hoe werkt besluitvorming in de gemeente? o Welke besluiten zijn er eerder al genomen over dit project? o o

Waar in het ontwikkelingsproces bevindt dit project zich? Hoe ziet het participatietraject eruit?

o

Wat wordt er gedaan met de opbrengst van het traject?

Vakinhoudelijke kennis o Welke kennis hebben de deelnemers nodig om een goed advies geven of een goede beslissing te maken? o

•

•

(Het kan soms wenselijk zijn om onafhankelijke experts uit te nodigen die dit toe kunnen lichten)

Praktische informatie o Hoeveel bijeenkomsten worden er geor ganiseerd? o o

Moeten deelnemers bij alle bijeenkomsten aansluiten? Hoe wordt het contact onderhouden met de deelnemers?

o

Welke inspanning (ook qua tijd) wordt verwacht van de deelnemers?

Rolverdeling o Welke rol hebben de inwoners in het proces? 14

•

o

Welke rol heeft het college in het proces?

o

Welke rol heeft de raad in het proces?

Participatie bij de gemeente o ‘Spelregels’ o Uitgangspunten (zie participatievisie)

Daarnaast moeten de deelnemers ingelicht worden over een aantal zaken die in de voorgaande stappen vastgesteld zijn. •

Situatieschets (stap 1) o Wat is het doel van het project? o o

Wie zijn er betrokken bij het project? Wat is het doel van het participatietraject?

•

Beïnvloedingsruimte (stap 2)

•

Kaders (stap 4)

Emoties bij participatie Sommige projecten kunnen een ‘not in my backyard’-reactie oproepen. Bij deze projecten is een goede uitleg over het algemeen belang en het besluitvormingsproces des te belangrijker. Inclusiviteit & Toegankelijkheid Zorg dat de informatie begrijpelijk is voor alle deelneme rs. Ook op dit vlak kunnen visualisaties helpen. Presenteer het besluitvormingsproces bijvoorbeeld in de vorm van een tijdlijn en plaats een pijl op de plek waar het project nu staat.

Check ter afronding: Is er een overzicht met alle informatie die dee lnemers moeten ontvangen m.b.t.: ▢

het besluitvormingsproces van de gemeente?

▢ vakinhoudelijke kennis? ▢

praktische informatie?

▢

de rolverdeling?

▢

participatie in de gemeente Noordenveld?

▢ situatieschets/beïnvloedingsruimte/kaders?

Optionele tussenstap: Goedkeuring gemeenteraad Bij projecten met een bijzonder grote impact is het wenselijk het volledige participatieplan eerst door de gemeenteraad goed te laten keuren. Vooral het beïnvloedingsniveau en kaders vragen om speciale aandacht van de raad.

15

5.8 Uitvoeren

Check vooraf: ▢

Past het geplande participatietraject bij het participatiedoel?

▢ Gaat het bevoegd gezag akkoord met het participatietraject? Let op: De komende stap is het uitvoeren van het participatietraject. Hierna is het niet meer verstandig het plan nog aan te passen, zeker niet het beïnvloedingsniveau van de participanten. Wees er dus zeker van dat aan het einde van het traject de input ook echt gebruikt gaat worden op de manier die van tevoren afgesproken is.

Bijeenkomsten plannen De eerste stap in de uitvoering is het plannen van eventuele bijeenkomsten. Dit kunnen zowel fysieke als online bijeenkomsten zijn. Fysieke bijeenkomsten dragen bij aan een sterkere verbinding met de deelnemers. Online bijeenkomsten besparen niet alleen ko sten, maar verlagen ook de drempel om deel te nemen. Daarnaast zorgen ze ervoor dat meer mensen erbij kunnen zijn. Wanneer je meerdere bijeenkomsten organiseert is een combinatie natuurlijk ook mogelijk. Wanneer je fysieke bijeenkomsten organiseert is het aan te raden een locatie te zoeken die past bij het thema. Dit vergroot de betrokkenheid van de deelnemers. Deelnemers uitnodigen Zodra alles gepland is, kunnen ook daadwerkelijk de deelnemers uitgenodigd worden. Een persoonlijke uitnodiging werkt over het algemeen het beste. Ga hierbij in op de kwaliteiten en ervaringen die de deelnemers meenemen. Zorg ervoor dat de deelnemers zich welkom en onmisbaar voelen. Stel bij het opstellen van de uitnodiging de vraag “waarom zouden mensen wel of niet willen komen?” en speel hierop in. Het is verstandig om in de uitnodiging alvast wat informatie over het project te delen. Leg uit wat het doel van het participatietraject is en wat er verwacht wordt van de deelnemers. Je kunt eventueel alvast een aantal vragen stellen voor de deelnemers om over na te denken. Nodig de deelnemers op meerdere manieren uit.

Je kunt ze een mail of brief sturen, maar je kan ze ook opbellen of bij ze langsgaan. Op deze manier voelen de deelnemers zich ook eerder persoonlijk aangesproken. Om een breder publiek te bereiken kunnen er ook oproepen gedaan worden in de krant en/of op sociale media. Uit onderzoek van Citisens komen acht verschillende inwonersprofielen naar voren (zie bijlage). Deze willen allen op een andere manier interacteren met de gemeente. Probeer hier, mede op basis van kennis uit stap 5, op in te spelen. Nodig voor de bijeenkomsten ook de verantwoordelijke wethoude r en raadsleden uit. Deelnemers voelen zich hierdoor meer serieus genomen. Eventuele raadsleden zijn er in beginsel alleen als toehoorders. Wanneer raadsleden een andere rol aannemen moet dit toegelicht worden aan de deelnemers. De deelnemers moeten nameli jk wel het gevoel houden dat zij vrij kunnen spreken. Let wel op de verhoudingen qua aantallen. Het is niet de bedoeling dat er meer gemeentelijke medewerkers/raadsleden zijn dan inwoners die deelnemen. 16

Start (eerste) bijeenkomst Start de (eerste) bijeenkomst niet te zakelijk; Verbinding kan enorm bijdragen aan een geslaagd participatietraject. Maak bijvoorbeeld samen een wandeling door het desbetreffende gebied en vraag aan deelnemers hoe ze erin staan. Besteed ook aandacht aan kennismakin g, met elkaar en met het thema. Het tweede belangrijke onderdeel is de informatievoorziening. In stap 7 is er al een overzicht gemaakt van alle belangrijke informatie voor de deelnemers. Dit is het moment om dat met ze te delen. Door dit helemaal aan het begin van het traject te doen zorg je ervoor dat iedereen op één lijn zit. Wanneer het bekend is dat een project meerdere participatie trajecten gaat hebben (bijvoorbeeld een voor de ontwikkeling, een voor de besluitvorming en een voor de uitvoering), is het van belang uit te leggen dat elk van deze fases gepaard kan gaan met verschillende rolverdelingen. In de ene fase heeft de deelnemer wellicht meer invloed dan in de ander. Tussentijdse terugkoppeling Bij een langdurig traject is het gewenst regelmatig een terugkoppeling te geven aan de deelnemers. Vertel welke stappen er in de tussentijd gezet zijn een geef het aan wanneer je ziet dat er steeds meer overeenstemming ontstaat. Ook wanneer er geen nieuwe ontwikkelingen zijn, is het goed contact op te nemen met de deelnemers. Op deze manier blijven de deelnemers zich betrokken voelen.

Het kan soms ook wenselijk zijn om een tussentijdse evaluatie te doen. Op die manier kan het traject eventueel bijgeschaafd worden. Wanneer deelnemers vragen om meer invloed is het belangrijk dit niet te negeren. Het beïnvloedingsniveau naar boven bijstellen zal vaak niet lukken, maar het is belangrijk in ieder geval het gesprek aan te gaan met de deelnemers. Wanneer je dat niet doet, zullen de frustraties alleen maar groeien en wordt de kans van slagen kleiner. Participanten hebben liever dat ze hun frustraties kunnen delen, dan dat iets compleet onbesproken blijft.

Emoties bij participatie Wanneer een onderwerp veel op roept bij de inwoners, kan het verstandig zijn meerdere bijeenkomsten met kleinere groepen te organiseren. Op die manier wordt voorkomen dat de groep overstemd wordt door een bepaalde visie. Als je tijdens een sessie merkt dat participanten emotioneel worden, kun je daar tweeledig mee omgaan. Allereerst is het belangrijk mee te bewegen. Gebruik dezelfde woorden, zodat de participant zich gehoord voelt. Daarna kun je op zoek gaan naar de persoonlijke waardes van deze persoon. Vaak voelt de betreffende persoon zich daarin aangetast. Zodra je weet wat deze zijn, kun je op die kwestie antwoord geven. Inclusiviteit & Toegankelijkheid Om een grotere groep inwoners te bereiken, is het aan te raden online alternatieven te bieden voor eventuele fysieke bijeenkomsten. Dit verlaagt onder andere de drempel voor inwoners die normaalgesproken niet zo snel op de voorgrond zouden treden. Daarbij kost het vaak minder tijd om deel te nemen en is het toegankelijker voor mensen die zich minder goed kunnen verplaatsen.

17

Houd bij het maken van keuzes over praktische zaken zoals de locat ie, datum en tijd rekening met de verschillende subgroepen. Bij sommige projecten kan het ook de moeite waard zijn om de informatie te delen in een extra taal, wanneer je doelgroep bijvoorbeeld voornamelijk bestaat uit mensen met een migratieachtergrond. Het is belangrijk dat de uitnodiging van de deelnemers aansluit op de doelgroep. Zorg er bijvoorbeeld voor dat uitnodigingen naar jongeren niet te formeel zijn en aan hun gericht zijn (niet hun ouders/voogden). Let bij het uitnodigen ook op de kanalen die g ebruikt worden. Ga naar de plekken toe waar de subgroepen zich begeven die vaak minder gerepresenteerd zijn. Denk bijvoorbeeld aan het verspreiden van flyers bij sportverenigingen (jongeren) of kinderdagverblijven (ouders met kinderen). Let er bij gesprekken op dat alle deelnemers aan het woord komen. Niet alle deelnemers zullen even snel voren stappen. Het is daarom de moeite waard om af en toe iemand persoonlijk aan te spreken om te vragen hoe zij over iets denken. Maak gebruik van visuele ondersteuningen. Toon bijvoorbeeld een filmpje of maak gebruik van een praatplaat. Visueel gepresenteerde informatie is namelijk beter te onthouden. Daarnaast maakt dit het proces makkelijker te volgen voor mensen die minder taalvaardig zijn.

Check ter afronding: ▢

Kies je voor online of fysieke bijeenkomsten en waarom?

▢ Zijn de deelnemers op een passende manier uitgenodigd? ▢ Zijn wethouder(s) en eventueel raadsleden ook uitgenodigd? ▢

Vindt er tussentijdse terugkoppeling plaats me t de deelnemers?

▢ Optioneel: Wordt er tussentijds geëvalueerd?

5.9 Afronding Wanneer de input verzameld is, is het participatietraject nog niet ten einde. Terugkoppeling is een essentieel onderdeel. Dit kun je het beste in twee delen doen. Zo snel mogelijk na een bijeenkomst/activiteit is het goed om een sfeerimpressie te delen met de deelnemers. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een fotocollage of filmpje. Bedank ze voor hun deelname en geef aan dat ze nog verdere terugkoppeling op een later momen t kunnen verwachten. Vervolgens moet er een eindverslag worden geschreven. Geef hierin een overzicht van alle input die verzameld is, tezamen met een uitleg van wat ermee gebeurd is. Dit is des te belangrijker wanneer bepaalde input niet meegenomen is. Leg in dat geval ook uit waarom niet; Transparantie is essentieel. In het uiteindelijke participatieverslag moeten in ieder geval de volgende elementen opgenomen worden: •

Het gekozen beïnvloedingsniveau, de motivatie erachter en de opgestelde kaders

•

De belanghebbenden die wel/niet betrokken zijn en waarom

•

De omschrijving van het doorlopen participatietraject (inclusief het uitnodigen)

•

De eventuele afwijkingen van het originele participatie plan en uitleg waarom 18

o

Bijlage: het vooraf vastgestelde participatieplan

•

De uitwerking van de opgehaalde input

•

De uitwerking van wat er met deze input gedaan is

•

De motivering achter de manier waarop de input verwerkt is

Het eindverslag kan dan vervolgens gedeeld worden met de deelnemers. Wanneer je dit doet, is het goed ook iets te zeggen over de toekomst van het project. Welke stappen gaat de gemeente zetten nu het traject afgelopen is? Wanneer komt er een definitieve beslissing en waar kun je die terugvinden? Komt er een vervolg? Etc. Wanneer het al bekend is dat er in de toekomst meer participatietrajecten rondom dit project opgezet zullen worden, is het extra belangrijk om de banden met de deelnemers warm te houden. Je wilt graag dat ze ook dan weer een bijdrage leveren. Bij een lang participatietraject met meerdere bijeenkomsten, kan het waardevol zijn om tussentijds alvast de opgehaalde input te bundelen en terug te koppelen naar de deelnemers. Op die manier kunnen de deelnemers aangeven of ze zich kunnen vinden in de samenvatting of dat ze het idee hebben dat er iets mist. Het eindverslag wordt tevens toegevoegd aan de stukken die ter besluitvorming voorgelegd worden aan het college van burgemeester en wethouders en indien van toepassing de gemeenteraad.

Check ter afronding: ▢ Is er vlak na de bijeenkomst een sfeerimpressie gedeeld met de deelnemers? ▢ Is er een participatieverslag geschreven? Met alle benodigde onderdelen? ▢ Zijn de deelnemers op de hoogte gesteld van het resultaat?

5.10 Evaluatie Tot slot moet het traject geëvalueerd worden. Hier moeten opnieuw de deelnemers bij betrokken worden. Evaluatie Evaluaties kosten tijd, maar zijn enorm waardevol. Natuurlijk zorgt het ervoor dat de toekomstige participatietrajecten nog beter uitgevoerd kunnen worden, maar het is daarnaast ook een goede afsluiting voor de deelnemers. Vooral voor de deelnemers die het wellicht niet eens zijn met het uiteindelijke resultaat is het belangrijk dat ze gehoord worden. Een goede evaluatie is tweedelig: •

Procesevaluatie: Is het proces gelopen zoals gepland? Is de juiste doelgroep bereikt? o Voor de procesevaluatie vormen de ‘spelregels’ de leidraad. Deze zijn onder anderen gebaseerd op wat we definiëren als een succesvol participatietraject.

•

Impactevaluatie: Heeft het proces geleid tot het beoogde resultaat?

19

o

Participatie draagt bij aan vergroot draagvlak, actief inwonerschap en betere (kwaliteit van) besluiten. Daarnaast is participatie een middel om tegemoet te komen aan de belangen en wensen van inwoners.

Procesevaluatie De procesevaluatie bestaat uit verschillende delen. Allereerst is het aan de verantwoordelijke ambtenaar om een checklist af te gaan. Op deze lijst staan de stappen en de spelregels uit dit beleid. Is aan alle onderdelen voldaan? Zo niet, moet uitgelegd worden waarom niet. Dit kan inzicht bieden in de verbeterpunten, maar ook eventuele gebreken van dit beleid in de praktijk aan het licht brengen. Daarnaast is het belangrijk om van de betrokken participanten te horen. Ook hier worden de spelregels weer als leidraad gebruikt. Hadden de deelnemers het idee dat hier aan voldaan werd? Waarom wel/niet? Omdat dit een vrij uitgebreide manier van evalueren is , is het niet wenselijk om dit na élk traject te doen. Daarom is er ook verkorte versie mogelijk waarbij je de definitie van succesvol participeren gebruikt als leidraad. De projecten die de gemeenteraad aanwijst om uitgebreider participatie op toe te passen, zouden tevens aangewezen kunnen worden als de projecten met een uitgebreide evaluatie. De evaluatie kan van start gaan wanneer de laatste terugkoppeling naar de deelnemer s gedaan is. Het delen van het participatieverslag is bijvoorbeeld een mooi moment. Soms zit er enige tijd tussen de laatste bijeenkomst en de laatste terugkoppeling.

Om te voorkomen dat te veel mensen in de tussentijd afhaken, is het verstandig aan het einde van elke werkvorm op een tip en een top te vragen. Zo verzamel je laagdrempelig al veel interessante informatie. Al met al zullen er dus drie typen procesevaluaties zijn voor de deelnemers: •

Korte evaluatie na participatievorm

•

Korte evaluatie einde traject

• Lange evaluatie einde traject bij grote/intensieve trajecten In de bijlage zijn voorbeelden te vinden van de vragen voor de evaluaties en de checklist voor de verantwoordelijke ambtenaar. Impactevaluatie De impactevaluatie gaat over een langere periode en is niet gekoppeld aan één participatietraject. Hierbij zal gekeken worden of de grotere achterliggende doelen gehaald worden. Daarnaast is het een natuurlijk moment om te evalueren of dit beleid bijdraagt aan betere participatie. Deze evaluatie zal tweejaarlijks uitgevoerd worden. Omdat de procesevaluatie al van start kan gaan vóórdat het definitieve besluit genomen is, kan er bij de impactevaluatie ook gevraagd worden of het uiteindelijk besluit zijn/haar beeld van het traject veranderd heeft. Evaluaties kunnen net als participatie op verschillende manieren uitgevoerd worden. De meest voor de hand liggende optie is een vragenlijst. De praktijk wijst wel dat veel mensen niet de moeite nemen om er een in te vullen. Stem de evaluatievorm af op de participatievorm. Wanneer je bij de terugkoppeling van het resultaat een avond organiseert, kan er bijvoorbeeld ook tijd vrij gemaakt worden voor de evaluatie. Wanneer je met een werkgroep gewerkt hebt, kan er ook een speciaal moment ingepland worden om te evaluere n. De tip/top-vraag kan bij fysieke bijeenkomsten aan de hand van briefjes of post-its gesteld worden.

Bij een enquête kan deze als extra vraag toegevoegd worden.

20

Het is verstandig de evaluatie door een collega uit te laten voeren die niet betrokken was bij het participatieproces. Op deze manier voelen de deelnemers meer vrijheid om te spreken. Bij grote projecten kan ook een onafhankelijke partij ingehuurd worden om het participatietraject te evalueren. Leren Evalueren is pas echt de moeite waard als er ook daadwerkelijk iets gedaan wordt met de resultaten. Hier kunnen een aantal acties aan bijdragen. •

Pas dit beleidsdocument regelmatig aan op basis van opgedane ervaringen. Wat droeg bij aan de participatiedoelen en moet vaker gedaan worden? Welke werkvormen werken beter en welke minder?

•

Formuleer aan het einde van het participatietraject een concreet leerdoel voor een

o

Maak hier een collega verantwoordelijk voor.

komend traject. Wat wil je in een toekomstig traject verbeteren? Besteed aan dat onderdeel bij een volgend traject extra aandacht. •

Organiseer gezamenlijke reflectiemomenten. Hierbij kunnen tips en tops tussen collega’s uitgewisseld worden.

Check ter afronding: ▢ Is het participatieplan en -traject geëvalueerd? ▢ Gaan de leerpunten in de toekomst meegenomen worden?

21

6 Bijlage – Participatieladder

Participatieladder Raadplegen Participanten geven hun mening over het aan hun voorgelegde vraagstuk. Dit kan ervoor zorgen dat het uiteindelijke resultaat beter afgestemd is op de wensen van de belanghebbenden. Adviseren Participanten beredeneren hun standpunt over een bepaald vraagstuk en vormen samen een advies. Dit kan ervoor zorgen dat het uiteindelijke resultaat beter afgestemd is op de wensen van de belanghebbenden. Daarbij kan het tot een beter resultaat leiden, omdat het plan verreikt is met lokale kennis en ervaring. Coproduceren Participanten werken mee aan het ontwikkelen van beleid salternatieven. Samen met medewerkers van de gemeente creëren zij een plan, ontwerp of product dat aan het college of de raad voorgelegd kan worden. Meebeslissen Participanten nemen het uiteindelijke besluit, binnen de gegev en kaders. De gemeenteraad besluit over deze kaders, maar de participanten hebben daarbinnen de vrijheid beslissingen te nemen.

22

7 Bijlage – Werkvormen Verschillende werkvormen van participatie zullen hieronder besproken worden. Aan het einde vind je een tabel met suggesties per procesfase/beïnvloedingsniveau. Let op: dit is slechts een leidraad. Inwonersbijeenkomsten Bij inwonersbijeenkomsten worden inwoners uitgenodigd om een bepaald thema te bespreken. Er zijn vele verschillende manieren waarop dit ingestoken kan worden. Er kan simpelweg een inspraakbijeenkomst georganiseerd worden, maar er kan ook een specifieke ges preksvorm gekozen worden. Daarnaast kan het soms makkelijker zijn dingen eerst op te schrijven voordat ze besproken worden. Een aantal van deze verschillende werkvormen zijn op de volgende pagina opgesomd. Inwonersbijeenkomsten kunnen op verschillende man ieren uitgevoerd worden. Zo lenen de meesten gespreksvormen zich ook voor een online omgeving. Daarnaast is het mogelijk om bij de inwoners zelf langs te gaan in de vorm van schouw -avonden. Bijeenkomsten selecte groep Soms leent een vraagstuk zich niet voor een grote groep deelnemers. Bijvoorbeeld wanneer het vraagstuk om specifieke kennis vraagt of een grote tijdsverplichting vraagt. Er zijn ook vormen waarbij een selecte groep inwoners gevraagd wordt te participeren. Financiële middelen Voor de niveaus coproduceren en meebeslissen kan er meer verantwoordelijkheid bij de inwoner neergelegd worden.

Zo kun je de mogelijkheid bieden tot een burgerbegroting. Hierbij kunnen inwoners zelf budgettaire voorstellen doen. Een andere variant zijn de wijkcheques. Hierbij wordt er vanuit de gemeente een bepaald budget vrijgemaakt waar de inwoners zelf een invulling aan kunnen geven. Enquête Een enquête is een gangbare vorm van participatie en kan op allerlei verschillende manieren ingezet worden. De enquête kan zowel op papier als online verspreid worden. Daarnaast kan een enquête ook mondeling afgenomen worden, bijvoorbeeld door deur -tot-deur te gaan. Een specifieke vorm van een enquête is een referendum. Deze kan raadgevend of bindend zijn. Een enquête een laagdrempelige en toegankelijke vorm om een groot publiek te bereiken. De resultaten van de enquête kunnen ook de basis vormen voor andere participatie werkvormen. Sociale media Voor participatie is het niet altijd nodig om een groep met zijn alle n bijeen te laten komen. Sociale media bieden hierin veel mogelijkheden. Vraag inwoners via sociale media te reageren op een initiatief. Je kan ze ook vragen om iets in te sturen, bijvoorbeeld foto’s of ideeën. Een andere manier om inwoners op een afstand te bereiken is de videozuil. Dit is een zuil met een camera en microfoon waarop de inwoners een boodschap achter kunnen laten. Dit kan ingezet worden bij zowel de ontwikkeling als evaluatie van een project.

Zie voor verdere toelichting het Groninger Participatiewerkboek en ProDemos. 23

7.1 Gespreksvormen Inwonersbijeenkomsten •

Brillen

•

Destructief en constructief brainstormen

•

eValuatie

•

Focusgroep

•

Gesprek op voeten

•

Gibson-methode

•

Stadsgesprek/G100(0)

• Wereldcafé Vaste vragen •

2x2 vragen

•

4V-kwadrant

•

COCD-box

•

Klaag- en Jubelmuur

• POMO-lijst Schriftelijk •

Blackbox

•

Boodschappenlijstje

•

Brainwriting

•

Mindmapping

• Versnellingskamer Experts •

Expertisepanel

•

Experts invliegen

Bijeenkomsten selecte groep •

Bewonerspanel

•

Burgerjury

•

Charette

•

Consensusconferentie

•

Scenariomethode

•

Pyramidediscussie

Zie voor verdere toelichting het Groninger Participatiewerkboek en ProDemos.

24

Raadplegen

Adviseren

Coproduceren

Meebeslissen

Algemeen

•

Videozuil

•

Videozuil

•

2x2 vragen stellen

•

•

•

Sociale media

•

Brainwriting

•

Blackbox

Inspraakbijeenkomst

•

2x2 vragen

•

COCD-box

•

Online workshop

Brainwriting

•

Burgertop

Destructief en constructief brainstormen

Stadsgesprek/ G100(0)

•

•

Destructief en constructief brainstormen

•

•

•

Enquête

•

Bewoners-panel

•

Adviesraad

•

Wereldcafé

•

Dorps- en wijkraad

•

Mindmapping

•

Focusgroep

•

Werkbezoek

•

Bewonerspanel

•

Versnellingskamer

•

•

Wereldcafé

Participatief begroten

•

Focusgroep

•

•

Versnellingskamer

Maatschappelijke initiatieven

•

Videozuil

•

Videozuil

•

2x2 vragen stellen

•

COCD-box

•

Werkgroep

•

Sociale media

•

Brainwriting

•

Blackbox

•

•

Werkatelier

•

2x2 vragen

•

•

COCD-box

•

•

Brainwriting

•

Stadsgesprek/

•

Charette

Consensusconferentie

•

Destructief en constructief brainstormen

Destructief en constructief brainstormen

Consensusconferentie

G100(0)

•

Online workshop

•

Burgerforum

•

Bewonerspanel

•

Boodschappen-

•

Enquête

•

Wereldcafé

lijstje

•

Referendum

•

Mindmapping

•

Focusgroep

•

POMO-lijst

•

Bewonerspanel

•

Versnellingskamer

•

Expertisepanel

•

Wereldcafé

•

•

Online workshop

•

Focusgroep

Inspraakbijeenkomst

•

Burgertop

•

Versnellingskamer

•

Online workshop

•

Adviesraad

•

Informatiebijeenkomst

•

Enquête

•

Dorps- en wijkraad

•

Adviesraad

•

Inspraakbijeenkomst

•

Dorps- en wijkraad

Participatief begroten

•

Maatschappelijke initiatieven

•

Gibson methode

•

Gibson methode

•

Scenariomethode

•

Pyramidediscussie

•

Online workshop

•

Brillen

•

Brillen

•

Gesprek op voeten

•

Scenariomethode

•

Enquête

•

Pyramidediscussie

•

Pyramidediscussie

•

Experts invliegen

•

Gesprek op voeten

•

Referendum

•

Burgerbegroting

•

Wijkcheques

•

Klankbordgroep

•

Semipermanent burgerpanels

•

Besluitvorming

Beleidsvorming

Agendavorming

7.2 Voorbeelden werkvormen

Schouw

•

Burgerjury

•

Informatiebijeenkomst

Uitvoering

•

Videozuil

•

Burgerjury

Videozuil

•

Uitdaagrecht

•

Maatschappelijke initiatieven

Algemeen

•

Enquête

•

Adviesraad

•

Opiniewijzer

•

Burgerconferentie

•

Reacties internet

•

•

Uitdaagrecht

•

Maatschappelijke initiatieven

•

eValuatie

•

eValuatie

•

Enquêtes

•

Stadsgesprek/

•

Klaag-/jubelmuur

•

Adviesraad

G100(0)

•

4V-kwadrant

•

Werkbezoek

•

Burgervisitatie

Evaluatie

•

•

COCD-box

•

Reeks bijeenkomsten

Consensusconferentie

•

Werkgroepen

•

Werkateliers

•

Burgerpanel

•

Excursies

•

Burgerforum

•

Presentaties

•

Burgerjury

•

Referendum

25

8 Bijlage – Samenvatting Citisens Methode Op basis van big data onderscheidt het model van Citisens acht groepen inwo ners die van elkaar verschillen in vertrouwen in de overheid en betrokkenheid. Voor iedere groep is een betrokkenheidsprofiel opgesteld. De profielen zijn opgesteld aan de hand van informatie over: • Sociaal-demografische gegevens (leeftijd, opleidingsniveau, welstand) • Betrokkenheid van inwoners bij de eigen leefomgeving • Hun vertrouwen in de gemeente en andere instituties, • Participatiegedrag • Communicatievoorkeuren

26

Percentage bevolking

Demografische gegevens

Honkvaste buurtbewoners

17%

45 – 65 jaar Beneden modaal Praktijk/MBO

Voelen zich sterk verbonden met familie en vrienden, die vaak ook in de buurt wonen. Hebben een laag vertrouwen in de overheid. Geloven dat ‘het niks uitmaakt’ wat zij doen. Hun wil om te participeren is dan ook laag.

Eigengereide digitalen

11%

Tot 40 jaar Beneden modaal Praktijk/MBO

Houden van sociale media, apps en online discussiegroepen contact met gelijkgestemden. In maatschappelijke thema’s zijn ze minder geïnteresseerd. Hebben een laag vertrouwen in de overheid én in zichzelf. Geloven dat politici ‘er vooral voor zichzelf zitten’.

Geïnformeerde gezinsdrukte

17%

30 – 65 jaar Bovenmodaal, tweeverdieners MBO/HBO+

Zijn goed geïnformeerd over en betrokken bij wat er speelt in hun directe omgeving (school, sportvereniging van de kinderen). Dit uit zich echter niet in betrokken gedrag. Participeren doen ze graag online, op een moment dat het hen schikt.

Stadse

10%

Tot 40 jaar Laag inkomen MBO+

Zijn minder betrokken bij hun eigen buurt, wijk

30 – 50 jaar Bovenmodaal, tweeverdieners HBO/WO

Actieve groep. Zijn zeer betrokken, en uiten dit ook in maatschappelijke en politieke actie.

45+ jaar Hoog inkomen HBO/WO

Zeer betrokken groep, bij zowel lokale als nationale onderwerpen. Willen graag invloed hebben. Het politiek-bestuurlijke speelveld is belangrijker dan het maatschappelijke

nomaden

Kritische vernieuwers

Gevestigde beïnvloeders

6%

18%

Omschrijving

of stad. Zijn vooral bezig met wat er op nationaal niveau gebeurt. Hebben een hoog vertrouwen in de overheid én in zichzelf. Zijn bovengemiddeld maatschappelijk actief op sociale media en online platforms.

Hebben veel vertrouwen in de overheid, en voelen zich gehoord door politici. Geloven in de ‘maakbaarheid’ van de samenleving.

speelveld. Kennen ‘de wegen’ in het gemeentehuis. Zorgzame senioren

6%

65+ jaar Laag inkomen Praktijk/MBO

Voelen zich en tonen weinig betrokkenheid bij hun eigen leefomgeving. Ze doen wat ze nog kunnen qua participatie, maar hun fysieke gesteldheid is vaak een beperking. Merken dat mensen ‘minder naar elkaar omkijken dan vroeger’.

Zelfbewuste aanpakkers

16%

55+ jaar Bovenmodaal MBO+

Betrokken groep. Zetten zich actief in voor het eigen dorp, zowel maatschappelijk als politiek. Zijn zeer actief in het verenigingsleven. Hebben vertrouwen in de overheid, en geloven in hun eigen invloed op ambtenaren en politici.

27

Nieuws via

Participeert graag via

Voorkeur contact met de gemeente

Honkvaste

Huis-aan-huis blad,

Papieren enquête

Lokale krant

buurtbewoners

Facebook

Eigengereide

Facebook, Twitter

Sociale media, poll

Sociale media

digitalen Geïnformeerde

invullen Facebook

Online platform

Sociale media

Stadse nomaden

Instagram, Twitter

Online platform

Sociale media

Kritische vernieuwers

Instagram, Twitter

Inwonerspanel, protestmars

Digitale nieuwsbrief

Gevestigde beïnvloeders

Huis-aan-huis blad, radio

E-mail

Bewonersbijeenkomst

Zorgzame senioren

Huis-aan-huis blad

Papieren enquête

Lokale krant

Zelfbewuste

Huis-aan-huis blad,

Bewonersbrief

Bewonersbijeenkomst

aanpakkers

radio

gezinsdrukte

28

9 Bijlage – Evaluaties Checklist ambtenaar: Beleid o Er is een participatieplan geschreven met daarin besproken: o Situatie

o o o

o o o

Doel participatie Beïnvloedingsruimte Participatievraag

o o

Kaders Doelgroep

o o o

Werkvorm Uitnodiging deelnemers Uitvoering participatie

Er is voldaan aan het doel van de participatie. De gestelde vraag aan de participanten is beantwoord. Er is een participatieverslag geschreven met daarin besproken:

o

Het gekozen beïnvloedingsniveau, de motivatie erachter en de opgestelde kaders

o o

De belanghebbenden die wel/niet betrokken zijn en waarom De omschrijving van het doorlopen participatietraject (inclusief het uitnodigen)

o

De eventuele afwijkingen van het originele participatieplan en uitleg waarom ▪ Bijlage: het vooraf vastgestelde participatieplan

o

De uitwerking van de opgehaalde input

o o

De uitwerking van wat er met deze input gedaan is De motivering achter de manier waarop de input verwerkt is

Spelregels o Was er spraken van een open houding? o Van de deelnemers?

o o o o

o o o o o o

o Van de ambtelijke organisatie? o Van het college? o (Van de raadsleden?) Was de gemeente oprecht geïnteresseerd in de uitkomst? Zijn de deelnemers zo vroeg mogelijk betrokken? Is er een diverse en representatieve groep inwoners betrokken geweest? Zijn onderstaande punten vooraf met de participanten besproken? o Vastgestelde kaders o Beïnvloedingsruimte o Rolverdeling o Verloop en planning traject o Uitleg van besluitvormingsproces Hebben deelnemers alle benodigde informatie ontvangen? Is er regelmatig een terugkoppeling gegeven? Is de uitkomst verwerkt zoals afgesproken? Zijn de uitkomsten van het traject teruggekoppeld aan de deelnemers? Zijn afwijkingen van de uitkomst van het traject gemotiveerd? Wordt het traject geëvalueerd? 29

Vragen aan deelnemers – korte evaluatie (participatievorm): •

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Noordenveld&id=3e04be11-c5bf-4ba9-a862-c4cbe6fb0fbf