1. Bestemmingsplan herontwikkeling en uitbreiding zandwinning Amerika
Tekst van het document
28 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
Gebiedsbescherming Natura 2000 De Minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) wijst gebieden aan die deel uitmaken van het Europese netwerk van natuurgebieden: Natura 2000. Een dergelijk besluit bevat de instandhoudingsdoelstellingen voor de leefgebieden van vogelsoorten (Vogelrichtlijn) en de instandhoudingsdoelstellingen voor de natuurlijke habitats en habitats van soorten (Habitatrichtlijn). Ten aanzien van gebiedsbescherming geldt dat de Wet natuurbescherming de bescherming van Natura 2000-gebieden regelt. Natuurnetwerk Nederland Het Natuurnetwerk Nederland, de voormalige Ecologische Hoofdstructuur (EHS), zorgt voor een aaneengesloten netwerk van natuurgebieden en natuurontwikkelingsgebieden die met elkaar verbonden worden door ecologische verbindingszones. Houtopstanden Op sommige plekken moeten enkele bomen worden gekapt. Omdat dit slechts enkele bomen betreft binnen een groot areaal, is van een significante aantasting geen sprake. Hierdoor treedt er als gevolg van de maatregelen geen significante aantasting op van de wezenlijke kenmerken en waarden van deze gronden. De Wet natuurbescherming geldt voor bos, maar ook voor andere 'houtopstanden' zoals houtwallen, heester- en struikhagen, struwelen of beplantingen van bosplantsoenen.
De provincie heeft een meldingsplicht zodra: de houtopstand buiten de 'bebouwde kom Houtopstanden' ligt; de houtopstand groter is dan 10 are (1.000 m2) of het gaat om bomen in een rijbeplanting van 20 bomen of meer. In dit geval is dat niet aan de orde. Wel is een mogelijke vergunningsplicht voor: bomen die staan op de Lijst waardevolle en monumentale bomen van de gemeente Noordenveld; bomen op een recreatieterrein waarvan de stam een diameter heeft van meer dan 10 cm(gemeten op 1.30 m hoogte); bomen bij een monumentaal pand of (voormalige) boerderij waarvan de stam een diameter heeft van meer dan 30 cm (gemeten op 1.30 m hoogte); bomen op een brink of in een laan; bomen op een houtwal of in een houtsingel. De beplanting rondom de plas, de nieuwe bomenrijen en -groepen aan de zuidkant van de uitbreiding hebben een positief effect.
4.3.2
Resultaten
Gebiedsbescherming Natura 2000 Het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied is Bakkeveense Duinen, op circa 2,5 km ten westen van het plangebied (zie afbeelding 4.5). Natura 2000-gebied Bakkeveense Duinen is aangemeld ter bescherming van karakteristieke heidevegetaties en voedselarme, schrale graslanden van droge landduinen met open grasland en heide. Het gebied heeft instandhoudingsdoelstellingen voor tien habitattypen. Op iets grotere afstand (6 km) ten zuiden van het plangebied, ligt het Natura 2000-gebied Fochteloërveen, dat is aangewezen ter bescherming van het oorspronkelijke hoogveen. Voor het Fochteloërveen zijn instandhoudingsdoelstellingen aangewezen voor vijf habitattypen, één habitatrichtlijnsoort, vier broedvogels en zes niet-broedvogels.
29 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
Op 6,5 km afstand ten zuidoosten ligt het Natura 2000-gebied Norgerholt. Het Norgerholt heeft instandhoudingsdoelstellingen voor twee habitattypen: Beuken-eikenbossen met hulst en Hoogveenbossen. Tot slot ligt op 8,3 km afstand het Natura 2000-gebied Leekstermeergebied. Dit gebied is aangewezen als pleistergebied voor de kolgans, brandgans, en smienten en tevens als broedgebied van het porseleinhoen en de kwartelkoning.
Afbeelding 4.5 Ligging verschillende Natura 2000-gebieden in de buurt van het plangebied
Als gevolg van de grote afstand (minimaal 2,5 km) tussen het plangebied en de Natura 2000-gebieden kan worden uitgesloten dat significante directe effecten zoals oppervlakteverlies en verstoring door geluid, licht, trilling of optische verstoring optreden binnen de betreffende Natura 2000-gebieden als gevolg van het voornemen. Stikstofdepositie Het plangebied ligt op minimaal 2,5 km afstand van Natura 2000-gebieden met stikstofgevoelige habitattypen/leefgebieden. Stikstofdeposities kunnen echter ver reiken (> 10 km). In het kader van de beoordeling van de stikstofdepositie is een AERIUS-berekening uitgevoerd voor de meest ingrijpende variant van het voornemen (meeste grondverzet, hoogst benodigde inzet stikstof emitterend materieel, grootste functionele- wijziging in de gebruiksfase), zijnde de variant ‘Natuur+’ (MER, bijlage II). De berekening is uitgevoerd voor zowel de realisatie- als de gebruiksfase van deze ‘worst-case’ variant. Voor de realisatiefase is zowel de totale bijdrage van de realisatiefase voor een maatgevend jaar uitgerekend als de netto bijdrage. Voor de uitbreiding van de zandwinning wordt namelijk gebruik gemaakt van ‘interne saldering’ door het uit gebruik nemen van landbouwpercelen waar de gebiedsontwikkeling plaatsvindt.
De netto stikstofdepositie van de realisatiefase is berekend door de bestaande depositie in de referentiesituatie (huidige situatie met landbouwpercelen + autonome ontwikkeling) af te trekken van de maatgevende realisatiefase.
30 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
De berekeningen voor de gebruiksfase zijn bedoeld om inzicht te krijgen in de stikstofdepositie die optreedt als gevolg van een mogelijk verkeer aantrekkende werking (door toename recreatieve functies) in het gebied. Hierbij is voor een worstcase-situatie uitgegaan van 150 verkeersbewegingen per dag in het weekend (recreatie), evenredig verdeeld vanuit het westen, noorden en zuiden. Uit de berekeningen voor de ‘Natuur+’ variant is gebleken, voor zowel de realisatiefase (mits interne saldering wordt toegepast) als de gebruiksfase, dat er geen sprake is van een juridisch relevante toename van stikstofdepositie in een relevant (met stikstof overbelast) hexagoon van een Natura 2000-gebied. Aangezien de berekening is uitgevoerd voor de meest ingrijpende (worst-case) variant van het voornemen, is voor minder ingrijpende varianten ook geen sprake van een juridisch relevante stikstofbijdrage. Indien de aanleg plaatsvindt conform de gehanteerde uitgangspunten en aannames, dan zijn negatieve gevolgen van het voornemen voor zowel voor de realisatie- als de gebruiksfase voor alle varianten op voorhand uitgesloten en vormt dit aspect geen belemmering voor het vaststellen van voorliggend bestemmingsplan.
Natuurnetwerk Nederland (NNN) In de omgeving van het plangebied bevinden zich verschillende gebieden behorende tot het NNN-netwerk van de provincie Drenthe, zie afbeelding 4.6 Het perceel van het NNN-netwerk ligt in de nabijheid van de beoogde uitbreiding van de zandwinplas. De NNN-beheertypen betreffen droog bos met productie (N16.03), dennen-, eiken-, beukenbos (N15.02), droge heide (N07.01) en zuur ven of hoogveenven (N06.06). De bestaande zandwinplas en omliggende gronden zijn opgenomen in het NNN-netwerk van de provincie. Het plangebied zelf maakt geen deel uit van het NNN-netwerk. De Provinciale Ruimtelijke Verordening van de provincie Drenthe kent geen bepalingen met betrekking tot NNN voor gebieden die grenzen aan NNN-gebieden (externe werking). Gelet hierop is geen sprake van directe negatieve effecten op de wezenlijke kenmerken en waarden van de NNN.
Afbeelding 4.6 Ligging NNN-gebieden in de nabijheid van het plangebied
31 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
Soortenbescherming In opdracht van K3Delta is door Witteveen+Bos een natuurtoets uitgevoerd ten behoeve van de gebiedsontwikkeling, waarbij een uitbreiding van de zandwinplas Amerika is beoogd. In de onderstaande tabel zijn de bevindingen en conclusies ten aanzien van de beschermde soorten samengevat.
Tabel 4.2 Samenvattende tabel soortenbescherming Soortgroep
Beschermde soorten in het projectgebied of directe omgeving aanwezig?
Kans op overtreding verboden Wet natuurbescherming?
Gevolgen?
Ontheffing aanvragen Wet natuurbescherming?
flora
nee
nee
geen, wel zorgplicht
nee
grondgebonden zoogdieren
ja, voorkomen van algemene soorten (bijlage A) zoals ree, haas, vos en algemeen voorkomende muissoorten kan niet worden uitgesloten
nee, vrijstelling binnen provincie Drenthe
geen, wel zorgplicht
nee
ja, er zijn waarnemingen bekend in de omgeving van steenmarter, das en eekhoorn
nee, er is geen geschikt habitat aangetroffen voor eekhoorn. Tevens zijn er geen sporen van dassen gevonden. Het plangebied is suboptimaal voor steenmarter en er zijn voldoende uitwijkmogelijkheden voor de soort
geen, wel zorgplicht
nee
vleermuizen
ja, voorkomen van soorten als gewone dwergvleermuis en laatvlieger is niet uit te sluiten
nee, binnen het projectgebied zijn geen potentiële verblijfplaatsen aanwezig. Enkel bosranden en watergangen aan de rand van het plangebied zijn redelijk geschikt als foerageergebied en vliegroute. De te verwijderen bomen ten behoeve van het realiseren van een verbinding tussen huidige zandwinplas en uitbreiding, bevinden zich in de stakenfase.
in het kader van de zorgplicht wordt in de actieve periode tijdens werkzaamheden gebruik gemaakt van vleermuisvriendelijk lichtbeheer.
nee, maatregelen worden getroffen
vogels
ja, het projectgebied is geschikt voor verschillende
ja, indien broedgevallen opzettelijk worden
drie mogelijkheden:
nee, mits mitigerende maatregelen in acht worden genomen
32 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
Soortgroep
Beschermde soorten in het projectgebied of directe omgeving aanwezig?
Kans op overtreding verboden Wet natuurbescherming?
Gevolgen?
algemeen voorkomende broedvogels. Het grasland is mogelijk broedhabitat voor weidevogels zoals wulp, scholekster en kievit
verstoord of nesten worden vernietigd tijdens het verwijderen van de toplaag op de agrarische percelen.
-
Dit geldt niet voor de uiteindelijke zandwinning
-
Ontheffing aanvragen Wet natuurbescherming?
buiten het broedseizoen werken; vlak voor het broedseizoen inzetten en dan continue doorwerken, zodat vogels niet gaan broeden; het projectgebied voor het broedseizoen ongeschikt maken voor broedvogels
amfibieën
ja, mogelijk algemeen voorkomende bijlage A-soorten zoals bruine kikker en gewone pad
nee, vrijstelling binnen provincie Drenthe
geen, wel zorgplicht
nee
amfibieën
ja, mogelijk voorkomen nationaal beschermde soorten heikikker en poelkikker
nee, binnen het plangebied is geen geschikt habitat aangetroffen voor de soorten
geen, wel zorgplicht
nee
reptielen
ja, in de omgeving zijn waarnemingen gedaan van adder, levendbarende hagedis en ringslang. Deze soorten zijn onder de Wnb beschermd
nee, er is geen geschikt leefgebied aangetroffen binnen het plangebied voor de soorten
geen, wel zorgplicht
nee
vissen
nee
nee
geen, wel zorgplicht
nee
vlinders, libellen en andere ongewervelden
nee
nee
geen, wel zorgplicht
nee
Negatieve effecten op beschermde plantensoorten, reptielen, vissen, vlinders, libellen en andere ongewervelden, grondgebonden zoogdieren, poel- en heikikker, steenmarter, vleermuizen zijn uitgesloten. Hoewel negatieve effecten voor algemeen voorkomende grondgebonden zoogdieren en beschermde amfibiesoorten niet is uit te sluiten, geldt voor deze soorten een vrijstelling. Er worden geen negatieve effecten verwacht naar aanleiding van de geplande werkzaamheden. De eventuele verstoring van de aanwezige broedvogels is in strijd met de Wet natuurbescherming. De effecten worden weggenomen door de toepassing van mitigerende maatregelen. Er zijn drie mogelijke mitigerende maatregelen, namelijk: buiten het broedseizoen werken;
33 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
-
-
de werkzaamheden vlak voor het broedseizoen inzetten en continue doorwerken (de werkzaamheden niet langer dan enkele dagen stilleggen), zodat de vogels niet gaan broeden in het gebied waar de werkzaamheden plaatsvinden; het gebied ongeschikt maken voor broedvogels voordat het broedseizoen begint.
4.3.3
Conclusie
De voorgenomen ontwikkelingen in het plangebied zijn in lijn met de wet- en regelgeving met betrekking tot het aspect natuur. Significant negatieve effecten op een Natura 2000-gebied zijn uit te sluiten. Ook negatieve effecten op NNN-gebieden door de voorgenomen ontwikkelingen zijn uitgesloten. Door toepassing van mitigerende maatregelen zijn ook geen negatieve gevolgen te verwachten op flora en fauna.
4.4
Landschap
In het kader van een goede ruimtelijke ordening moet in de planvorming rekening worden gehouden met het aspect landschap. Hierbij gaat het onder andere om kenmerkende ruimtelijke patronen/structuren, karakteristieke beplantingsvormen en gebruikte soorten, de ruimtelijke opbouw van bebouwing in een gebied en de natuurwaarden in de omgeving.
4.4.1
Toetsingskader
Landschappelijk beleid Omgevingsvisie provincie Drenthe Het landschap is een van de zes kernkwaliteiten van de provincie Drenthe. Het provinciaal belang ligt in het behouden en, waar mogelijk, ontwikkelen van de kernkwaliteiten. De provincie richt zich op het in stand houden van het landschap als economisch, ecologisch en cultureel kapitaal. De ambitie van de provincie is een Drents landschap waarin de verscheidenheid in landschapstypen en -onderdelen zich blijvend manifesteert en ontwikkelt, met behoud van de Drentse identiteit. Landschapstypen met de bijbehorende landschapskenmerken wil de provincie in samenhang behouden en versterken. Daarmee wordt gestreefd naar een Drents landschap, waarin het grondgebruik, het type natuur en het landschapsbeeld passen bij de ontwikkelingsgeschiedenis van het landschap. Vanuit dat perspectief wil de provincie keuzes voor nieuwe ontwikkelingen in het landschap blijvend mogelijk maken. De belangrijkste doelstellingen van de provincie Drenthe voor de kernkwaliteit landschap zijn: het behouden en versterken van de ruimtelijke afwisseling van landschapstypen; het behouden en versterken van de karakteristieke kenmerken van de verschillende landschapstypen die in Drenthe worden onderscheiden; het behouden en versterken van de karakteristieke macrogradiënten van het Drents Plateau in relatie tot de aangrenzende en lager liggende veengebieden.
In het plangebied bevinden zich twee van de zes landschapstypen die in Drenthe te onderscheiden zijn, namelijk het Esdorpenlandschap en het landschap van de Veenkoloniën. Het provinciaal beleid met betrekking tot het esdorpenlandschap is gericht op: behoud van de open ruimte en het versterken van esrandbeplanting; behoud van het onbebouwde karakter en het versterken van karakteristieke beekdal(rand) beplanting. Het provinciaal beleid met betrekking tot het landschap van de veenkoloniën is gericht op: het behouden en versterken van de samenhang en de openheid met de wijken en de rechtlijnige landschapsstructuur.
34 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
Het overkoepelende doel van de provincie Drenthe is om de landschapstypen van Drenthe herkenbaar, beleefbaar en leesbaar te houden. Daarnaast vindt de provincie Drenthe het belangrijk dat de mogelijkheden om natuur en landschap actief te beleven worden bevorderd en wil de provincie ruimte bieden aan buitensporten. Provinciale Omgevingsverordening 2018 Zoals beschreven in paragraaf 3.3.2 wordt in de Omgevingsverordening bepaald dat voor een betrokken kernkwaliteit in het bestemmingsplan uiteen moet worden gezet hoe het plan zich verhoudt tot het behoud en de ontwikkeling van de bij het plan betrokken kernkwaliteiten conform het provinciaal beleid en de strategische opgaven en de sturingsniveaus zoals die zijn verwoord in de omgevingsvisie. Het bestemmingsplan mag geen ontwikkelingen mogelijk maken die deze kernkwaliteiten significant aantasten. Wat ‘significant’ is, wordt bepaald door de contouren die de Omgevingsvisie voor de omgang met kernkwaliteiten stelt. Een ontwikkeling leidt volgens de Omgevingsverordening niet tot significante aantasting, wanneer rekening wordt gehouden met de kernkwaliteiten conform de Omgevingsvisie. De Noordenveldse Kwaliteitsgids In de Kwaliteitsgids wordt per landschappelijk deelgebied een overzichtelijk aantal gidsprincipes geformuleerd hoe bij uiteenlopende ruimtelijke ontwikkelingen met deze karakteristieken om te gaan.
Het gebied valt onder het deellandschap esdorpenlandschap en wordt getypeerd als jonge veldontginning. In de Kwaliteitsgids worden jonge veldontginningen gekenmerkt door een grootschalige rationele verkaveling met percelen ruitverkavelingsbossen en heiderestanten. In de Kwaliteitsgids zijn een aantal gidsprincipes opgesteld. De belangrijkste gidsprincipes voor het Esdorpenlandschap zijn de volgende: initiatieven moeten passen bij de schaal van het landschap en een landschappelijke én stedenbouwkundige meerwaarde opleveren; houd het onderscheid en de overgangen tussen de oude veldontginningen, jonge veldontginningen en beekdalen zichtbaar; respecteer bestaande verkavelingspatronen van de oude veldontginningen en het beekdal; laat beplanting langs wegen reageren op het karakter van het landschap; het karakter van het jonge ontginningslandschap leent zich voor transformatie en biedt kansen voor nieuw landschap waarin meerdere doelen worden gerealiseerd (koppelkansen).
4.4.2
Resultaten
Zandwinning Amerika en de beoogde uitbreiding liggen in het overgangsgebied tussen de lager gelegen (voormalige) veenkoloniën in het westen en de hoger gelegen kampontginningen in het oosten. De open veenkoloniën kennen een lange, smalle, maar rechtlijnige verkavelingsstructuur. De percelen worden gescheiden door smalle watergangen die aangelegd zijn voor goede ontwatering1. Tegenwoordig is dit landschap ingericht voor landbouw, en worden deze landen voornamelijk gebruikt als hooi- of weideland. De houtsingel langs de Krijthesreed, gelegen ten noorden van de bestaande zandwinplas, blijft behouden als onderdeel van de Houtsingelhoofstructuur (HSHS)2.
1 https://rce.webgispublisher.nl/user/uploads/pdfs/panoramalandschap/55_Westerkwartier.pdf 2 https://www.provinciegroningen.nl/fileadmin/user_upload/Documenten/Downloads/FolderHoutsingelhoofdstructuur_ZWK.pdf
35 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
Afbeelding 4.7 De oorspronkelijke verkaveling in aansluiting op het veenontginningslandschap. (Topotijdreis.nl, jaar 1961)
Aan de oostzijde van zandwinning Amerika bevinden zich bosrijke zandgronden. Doordat het zandgebied zich kenmerkt door iets meer reliëf is de inrichting wat grillig en zijn wegen bochtiger. De karakteristieke houtwallen vormen in dit gebied de perceelscheidingen rond de veelvormige akkers, dit wordt van oudsher het esdorpenlandschap of kampenlandschap genoemd1. Tegenwoordig worden deze gronden voornamelijk gebruikt als bos en voor akkerbouw. Landschap van de Veenkoloniën Het betreffende landschapstype en de bijbehorende landschapskenmerken (zoals de rechtlijnige landschapsstructuur) worden behouden. Door de ontwikkeling verdwijnen perceelsgrenzen, maar de uitbreiding van de zandwinning houdt rekening met het rechtlijnige verkavelings- en slotenstructuur van de voormalige veenontginningen. De eilanden markeren een duidelijk einde van het voormalig veenontginningsgebied, waardoor er van een geleidelijke overgang geen sprake is. De eilanden benadrukken de zichtlijnen van noord naar zuid. Esdorpenlandschap Ook het landschapstype Esdorpenlandschap en de bijbehorende landschapskenmerken (zoals de open ruimte, het onbebouwde karakter en de karakteristieke deeldal(rand) beplanting) blijven behouden. De natuurzone die in het zuiden van het plangebied wordt gerealiseerd sluit goed aan bij het esdorpenlandschap, omdat droge/natte heide wordt afgewisseld met bos- en struweelzones.
Voormalig akkerland wordt door de voorgenomen ontwikkelingen omgezet naar een plas en natuur. Omdat dit deel van het plangebied in het overgangsgebied tussen twee landschapstypen ligt, past deze nieuwe situatie in het landschap. Door het behoud van beide landschapstypen en de bijbehorende landschapskenmerken wordt de ruimtelijke afwisseling van landschapstypen behouden. Met de aanleg van de nieuwe natuur zal ook recreatie (mogelijkheden om de natuur en het landschap te beleven) mogelijk worden gemaakt, onder andere door de aanleg van wandelpaden en een belevingspunt. Hierdoor worden in het plangebied meerdere doelen gerealiseerd (zandwinning en natuur).
1 https://rce.webgispublisher.nl/user/uploads/pdfs/panoramalandschap/62_Noordenveld.pdf
36 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
4.4.3
Conclusie
De voorgenomen ontwikkelingen hebben geen significant negatieve invloed op de kernkwaliteit landschap. De twee in het plangebied voorkomende landschapstypen en de bijbehorende landschapskenmerken worden behouden. Dit komt tevens het behoud van de ruimtelijke afwisseling van landschapstypen ten goede. Daarnaast worden er door de voorgenomen ontwikkelingen mogelijkheden gerealiseerd om de natuur en het landschap te beleven. Hiermee wordt voldaan aan de in paragraaf 4.4.1 beschreven toetsingskader. Het aspect ‘landschap’ staat de uitvoerbaarheid van het voorliggende bestemmingsplan niet in de weg.
4.5
Cultuurhistorie en archeologie
Op grond van het Besluit ruimtelijke ordening is het verplicht om in een bestemmingsplan een beschrijving op te nemen van de manier waarop rekening is gehouden met de in het gebied aanwezige cultuurhistorische waarden (gebouwd erfgoed, cultuurlandschap en archeologie). Hierbij gaat het om zowel beschermde objecten en structuren, als niet beschermde objecten en structuren. Met betrekking tot archeologie dient voorafgaand aan het vaststellen van het bestemmingsplan inzicht te zijn verkregen in bekende en te verwachten archeologische waarden in het plangebied en omgeving, en wat de aard en omvang van de voorgenomen werkzaamheden is en of deze een bedreiging vormen voor het bodemarchief. Indien dit het geval is, wordt geadviseerd op welke wijze hiermee in het vervolgtraject van de plannen rekening dient te worden gehouden.
4.5.1
Toetsingskader
Erfgoedwet De bescherming van archeologisch en cultureel erfgoed in Nederland is vastgelegd in de Erfgoedwet, die op 1 juli 2016 in werking is getreden. De Erfgoedwet is in de plaats gekomen van zes wetten en regelingen op het gebied van cultureel erfgoed, waaronder de Monumentenwet 1988. Onderdelen van de Monumentenwet, die van toepassing waren op de fysieke leefomgeving gaan naar de Omgevingswet, die naar verwachting in 2021 van kracht wordt. Voor deze onderdelen is daartoe in de Erfgoedwet voor de periode 2016-2021 een overgangsregeling opgenomen. Het uitgangpunt bij ruimtelijke ontwikkelingen is om het binnen een plangebied aanwezige cultuurhistorische erfgoed te behouden. Dit houdt in dat bescherming moet worden geboden aan de aanwezige Rijksmonumenten, provinciale en gemeentelijke monumenten. Met als doel cultuurhistorische belangen te laten meewegen in de ruimtelijke ordening is per 1 januari 2012 het Besluit ruimtelijke ordening gewijzigd. Daarmee zijn gemeenten verplicht in een bestemmingsplan een beschrijving op te nemen van de wijze waarop met de in het gebied aanwezige cultuurhistorische waarden rekening is gehouden. Dat betekent dat een analyse moet worden verricht naar de cultuurhistorische waarden in een bestemmingsplangebied en dat daar conclusies aan moeten worden verbonden die in een bestemmingsplan verankerd worden.
Bij ingrepen waarbij de ondergrond wordt geroerd, dient te worden aangetoond dat de eventueel aanwezige archeologische waarden niet worden aangetast. Archeologisch onderzoek zal moeten worden uitgevoerd indien er sprake is van een hoge trefkans of indien het plangebied niet is gekarteerd. Omgevingsvisie provincie Drenthe Naast landschap worden ook cultuurhistorie, aardkundige waarden en archeologie aangemerkt als kernkwaliteiten. Het provinciaal belang ligt in het behouden en, waar mogelijk, ontwikkelen van de kernkwaliteit aardkundige waarden.
37 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
Met betrekking tot aardkundige waarden worden drie beschermingsniveaus onderscheiden met eigen regels en ambities: in gebieden met een middel beschermingsniveau vormen de aardkundige waarden een randvoorwaarde voor ontwikkelingen. Aardkundige waarden geven de richting aan, door het behoud van karakteristieken na te streven, zodat de kenmerken van het aardkundig hoofdlandschap worden behouden. Initiatiefnemers hebben de verantwoordelijkheid om vroegtijdig in het planproces inzichtelijk te maken hoe zij de aardkundige kwaliteiten als (ruimtelijke) onderlegger voor nieuwe plannen benutten; in gebieden met een hoog beschermingsniveau heeft de provincie Drenthe de ambitie om de context en het referentiebeeld van de aardkundige eenheid te behouden of te herstellen. In deze gebieden worden ontwikkelingen alleen toegestaan als aardkundige kwaliteiten en kenmerken worden behouden; in de gebieden met een generiek beschermingsniveau wil de provincie de lokale, aardkundige kenmerken voor de toekomst bewaren. De provincie verwacht van gemeenten dat zij in deze gebieden nagaan welke kenmerkende aardkundige waarden aanwezig zijn en dat zij hieraan bescherming geven via het gemeentelijk bestemmingsplan en plannen en initiatieven daarop beoordelen. Het provinciaal beleid voor de Drentse archeologie is gericht op instandhouding, bescherming, beleven en benutten.
Het archeologisch erfgoed behoort tot het ruimtelijk erfgoed en is een belangrijke bouwsteen van de ruimtelijke kwaliteit en identiteit van Drenthe. De uitgangspunten voor archeologie zijn: 1 het in de bodem bewaren (behoud in situ) van waardevol archeologisch erfgoed of, als dat niet mogelijk is, het opgraven en duurzaam veiligstellen (behoud ex situ) van het erfgoed in het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis; 2 zorgdragen dat archeologisch onderzoek in Drenthe op goede wijze wordt uitgevoerd; 3 het meewegen van het aspect archeologie in het kader van ruimtelijke plannen; 4 het vergroten van het draagvlak voor het archeologisch erfgoed; 5 het ontsluiten van de archeologische verhalen van Drenthe, onder meer door verbinding met vrijetijdseconomie; 6 bijdragen aan de versterking van de ruimtelijke kwaliteit en identiteit van Drenthe. Omgevingsverordening provincie Drenthe 2018 Zoals uiteengezet in paragraaf 3.3.2, wordt in de Omgevingsverordening bepaald dat voor een betrokken kernkwaliteit in het bestemmingsplan uiteen moet worden gezet hoe het plan zich verhoudt tot het behoud en de ontwikkeling van de bij het plan betrokken kernkwaliteiten conform het provinciaal beleid, en de strategische opgaven en de sturingsniveaus zoals die zijn verwoord in de Omgevingsvisie. Het bestemmingsplan mag geen ontwikkelingen mogelijk maken die deze kernkwaliteiten significant aantasten.
Een ontwikkeling leidt volgens de Omgevingsverordening niet tot significante aantasting, wanneer rekening wordt gehouden met de kernkwaliteiten conform de Omgevingsvisie. Voor de kernkwaliteit landschap geldt dat van een provinciaal belang alleen sprake is in de situaties zoals in de Omgevingsvisie omschreven. Op basis van artikel 2.30 van de Omgevingsverordening van de provincie Drenthe uit 2018 is het verboden om zonder vergunning een bijzonder provinciaal landschap handelingen te verrichten, te doen verrichten of te gedogen, die schadelijk kunnen zijn voor de in het aanwijzingsbesluit genoemde landschappelijke waarden en aanwezige cultuurhistorische kenmerken, tenzij dit overeenkomstig een beheerplan gebeurt.
4.5.2
Resultaten
Cultuurhistorie Het plangebied bestaat oorspronkelijk uit heidevelden. In de jaren ’20 van de 20e eeuw is het zuidelijk deel van het plangebied in cultuur gebracht. Het wegenpatroon is nog terug te leiden tot het oorspronkelijke patroon dat tijdens de ontginningen eind 19e en begin 20e eeuw ontstaan is. Binnen het plangebied zijn geen gebouwde objecten met historische waarde of monumenten aanwezig.
38 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
Ten zuiden van de operationele zandwinplas ligt een gebied met een hoge aardkundige waarde, een voormalig beekdal. (zie afbeelding 4.8). Dit gebied strekt tot aan de westelijke rand van de natuurstrook ten zuiden van de operationele zandwinning. De uitbreiding van de zandwinning grenst aan de natuurstrook ten zuiden van de operationele plas. Aardkundige waarden maken de natuurlijke ontstaanswijze van het landschap leesbaar. De hoge aardkundige waarde ligt ter plekke van een voormalig beekdal. Door de bodem te verstoren, kan ook de kwaliteit van de aardkundige waarden ter plaatse afnemen. De provincie Drenthe heeft in gebieden met een hoog beschermingsniveau de ambitie om de aardkundige waarden te behouden of herstellen. In het gebied met hoge aardkundige waarden worden geen werkzaamheden uitgevoerd die de hoge aardkundige waarden aantasten.
Afbeelding 4.8 Aardkundige waarden rondom het plangebied
Archeologie Het plangebied en de directe omgeving bestaan uit een landschap dat gedomineerd wordt door keileemafzettingen in de ondergrond. Deze bepalen het reliëf dat aan de oppervlakte voorkomt, bestaande uit een afwisseling van vlaktes, ruggen en plateaus. Reeds bekende archeologische vindplaatsen in de omgeving van het plangebied duiden erop dat het landschap vrijwel onafgebroken geschikt is geweest voor bewoning en gebruik. De relatief hooggelegen landschappelijke delen zoals ruggen en plateaus vormden daarbij de meest aantrekkelijke locaties voor een nederzetting. Daarom geldt voor het relatief hooggelegen oostelijk deel van het plangebied een (middel)hoge archeologische verwachtingswaarde (zie afbeelding 4.9). Hier kunnen archeologische resten verwacht worden in de vorm van verspreide begraving, (periodieke) bewoning en landgebruik. Archeologische resten kunnen bestaan uit nederzettingsresten en voor de betreffende periode kenmerkend vondstmateriaal, zoals vuurstenen, aardewerk en glas. Deze zone is in de Omgevingsvisie Drenthe tevens benoemd als kernkwaliteit archeologie. Voor het beekdal aan de oostzijde van het plangebied geldt een middelhoge verwachting. Hier worden resten verwacht die samenhangen met rituele handelingen, zoals deposities die bewust achtergelaten werden.
Het relatief laaggelegen westelijke deel van het plangebied kent een lage archeologische verwachting. Vanwege de lage ligging was deze zone vaak te nat en daardoor niet of minder aantrekkelijk voor bewoning en gebruik.
39 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
In het bureauonderzoek en de veldverkenning is geconcludeerd dat aanvullend bodemonderzoek in het plangebied noodzakelijk is, om de archeologische waarden ter plaatse van de uitbreiding vast te stellen.. Voorjaar 2021 is een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd. Deze beschrijving is gebaseerd op het bureauonderzoek en het proefsleuvenonderzoek (MER, bijlage I).
Afbeelding 4.9 Uitsnede archeologische beleidskaart gemeente Noordenveld (bron: Gemeente Noordenveld)
In het noorden van het plangebied zijn drie terreinen van archeologische waarde aanwezig, zie afbeelding 4.10. Het gaat hierbij om een terrein waar mogelijk een Celtic field aanwezig is (datering 600 voor - 200 na Chr.). Een Celtic field (of honingraatakker) is een verkaveling van kleine, blokvormige akkertjes uit de IJzertijd, die omgeven zijn door lage wallen. In veld- en bureauonderzoek zijn echter geen aanwijzingen aangetroffen die duiden op de daadwerkelijke aanwezigheid van een Celtic field, waarschijnlijk als gevolg van grootschalige cultuurtechnische bodemingrepen. Effecten van de werkzaamheden op deze archeologische waarde zijn daarmee uitgesloten. Daarnaast ligt op 350 m ten zuiden van het plangebied een terrein met daarin een militaire schans uit de Tachtigjarige oorlog (1568-1648). Het betreft de Ener- of Zwartendijksterschans, die in die tijd diverse malen in gebruik geweest is. Het betreft een 2-perioden schans, waarvan de oudste kenmerkend is voor het Oud-
40 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
Nederlands vestingstelsel, en de jongste voor het Nieuw-Nederlands vestingstelsel. De schans maakt ook deel uit van de Fries-Groningse waterlinie. De werkzaamheden vinden plaats op geruime afstand van de schans en hebben daarmee geen direct effect op de schans. Ook liggen er geen vondstlocaties binnen het plangebied zelf. In de omgeving van de schans zijn buiten het plangebied de afgelopen jaren diverse vondsten gedaan. In de directe omgeving van het plangebied, is sprake van 10 vondstlocaties. Deze vindplaatsen laten een breed scala aan perioden, complextypen en vondstcategorieën zien, wat erop duidt dat het landschap (vrijwel) onafgebroken geschikt was voor bewoning en gebruik. Het is mogelijk dat ook in het plangebied vondsten verborgen liggen die verbonden zijn aan het gebruik van de schans.
Afbeelding 4.10 Vondstlocaties in en rondom het plangebied
De zandwinning vindt plaats tot circa 15 m onder NAP. Het kleileem is hier afgedekt met een relatief dun pakket dekzand (0,5 - 1,5m dik). Dit betekent dat de werkzaamheden uitgevoerd worden in bodemlagen met archeologische verwachtingen.
4.5.3
Conclusie
Het aspect cultuurhistorie is in lijn met het toetsingskader zoals beschreven in paragraaf 4.5.1 en staat de uitvoerbaarheid van het bestemmingsplan niet in de weg. Voor het aspect archeologie is het bureauonderzoek afgerond. Nader onderzoek met betrekking tot archeologie is uitgevoerd. Uit het bureauonderzoek is gebleken dat archeologie de uitvoerbaarheid van het bestemmingsplan niet in de weg staat. Indien bij toekomstig graafwerk archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, dient hiervan direct melding te worden gemaakt bij de minister conform de Erfgoedwet 2015, artikelen 5.10 en 5.11.
41 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
4.6
Bodem en niet gesprongen explosieven
Op grond van het Besluit ruimtelijke ordening dient in verband met de uitvoerbaarheid van een plan rekening te worden gehouden met de bodemgesteldheid in het plangebied. Met andere woorden: is de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem geschikt voor de beoogde bestemming(en) en/of functie(s). Nagegaan wordt of er bodemverontreiniging is die de functiedoelen kan frustreren of gezondheidsrisico’s, ecologische risico’s of verspreidingsrisico’s oplevert en of er tijdig iets aan gedaan kan worden. Uitgangspunt is dat de bodemkwaliteit geen onaanvaardbaar risico oplevert voor de gebruikers van de bodem. Bovendien mag de bodemkwaliteit niet verslechteren door grondverzet (bijvoorbeeld graafwerkzaamheden). Dit is het zogenaamde stand still-beginsel. Daarnaast wordt in de volgende paragrafen ingegaan op de mogelijke aanwezigheid van niet-gesprongen explosieven in het plangebied en de gevolgen hiervan op voorgenomen ontwikkeling.
4.6.1
Toetsingskader
De Wet bodembescherming (Wbb) bepaalt dat, indien de desbetreffende bodemkwaliteit niet voldoet aan de norm voor de beoogde functie, de grond zodanig dient te worden gesaneerd dat zij kan worden gebruikt door de desbetreffende functie (functiegericht saneren). Nieuwe bestemmingen dienen bij voorkeur op schone grond te worden gerealiseerd. In 2013 is een Nota bodembeheer inclusief bodemkwaliteitskaart voor de provincie Drenthe, waaronder de gemeente Noordenveld, opgesteld. Deze Nota bodembeheer geeft de kaders aan voor het (her)gebruiken van grond. Dit vergroot de kans op een goede afstemming tussen vraag- en aanbod van grond en bespaart kosten, terwijl de bodemkwaliteit in het gebied gewaarborgd wordt. Tot de Nota behoort ook de bodemkwaliteitskaart. Op 28 januari 2020 heeft het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Noordenveld de bodemkwaliteitskaart PFAS vastgesteld. Op basis een uitgevoerd achtergrondwaardenonderzoek naar PFAS (door de Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe) is geconcludeerd dat een herindeling van de bestaande bodemkwaliteitskaart niet noodzakelijk is. Dit maakt grondverzet inzake PFAS op basis van de bestaande bodemkwaliteitskaart mogelijk. Na de Tweede Wereldoorlog zijn op diverse plekken in Nederland niet-gesprongen explosieven (verder NGE genoemd) achtergebleven.
Deze NGE’s vormen een risico op het moment dat in de nabijheid van deze explosieven activiteiten in de bodem worden uitgevoerd, zoals graven. Voorafgaand aan deze bodemroerende werkzaamheden dient de aanwezigheid van deze NGE’s uitgesloten te worden of dienen eventuele NGE’s verwijderd te worden.
4.6.2
Resultaten
Bodem In augustus 2020 is door Witteveen+Bos een vooronderzoek bodem conform de NEN 5725 uitgevoerd. In het vooronderzoek is geconcludeerd dat het plangebied volledig binnen de bodemkwaliteitskaart van de provincie Drenthe valt [ref. 12]. Grondverzet kan hierbinnen alleen plaats vinden als de grond afkomstig is van onverdachte locaties. Binnen en in de directe omgeving van het plangebied zijn echter een aantal verdachte locaties aanwezig, waar de bodemkwaliteit afwijkt ten opzichte van de bodemkwaliteitskaart. Het gaat om de volgende locaties (zie ook afbeelding 4.13): gedempte watergangen en greppels binnen de onderzoekslocatie; verdwenen of voormalige wegen en paden binnen de onderzoekslocatie; een voormalige stortplaats op perceel Norg X 1102; een voormalige stortplaats op perceel Norg X 1107; een verdachte puindam op perceel Norg X 1102; watervoerende watergangen binnen de onderzoekslocatie die hun functie verliezen.
42 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
Ter plaatse van de verdachte locaties is een verkennend bodemonderzoek uitgevoerd, (zie MER, bijlage I). In september 2020 is door Greenhouse Advies een verkennend (water)bodemonderzoek uitgevoerd ter plaatse van de verdachte locaties. Het (water)bodemonderzoek is uitgevoerd conform de NEN 5720 en NEN 5740. Er is in afwijking op de NEN 5720 geen vooronderzoek waterbodem conform de NEN 5717 uitgevoerd. Uit de resultaten van het verkennend (water)bodemonderzoek is het volgende gebleken: ter plaatse van de gedempte watergangen zijn zeer lokaal sporen van bodemvreemd materiaal waargenomen (kolen, hout en slakken), alsmede een geur van waterstofsulfide (H2S). Deze geur is ook waargenomen in de ongeroerde ondergrond. Analytisch is maximaal een licht verhoogd gehalte aan kobalt gemeten. Dit gehalte geeft geen aanleiding voor aanvullend onderzoek; ter plaatse van de voormalige wegen zijn op het maaiveld teerhoudende asfaltresten waargenomen. Het wordt aanbevolen deze voorafgaand aan de grondroerende werkzaamheden gescheiden te ontgraven. In de bodem is maximaal een licht verhoogd gehalte aan PAK gemeten. Hiermee is er geen aanleiding voor aanvullend onderzoek; ter hoogte van de voormalige stortplaats Norg X 1102 zijn in het grondwater sterk verhoogde gehalten aan koper gemeten. Een herbemonstering- en analyse heeft dit gehalte bevestigd.
In de bovengrond zijn geen verhoogde gehalten gemeten. Een nader onderzoek is noodzakelijk om de aard en omvang van de verontreiniging vast te stellen; ter hoogte van de stortplaats Norg X 1107 is in het grondwater maximaal een licht verhoogd gehalte aan barium gemeten. Dit gehalte geeft geen aanleiding voor aanvullend onderzoek; ter hoogte van de puindam is in het grondwater maximaal een licht verhoogd gehalte aan barium en zink gemeten. In de grond zijn geen verhoogde gehalten gemeten. Wel is zintuiglijk en analytisch asbest aangetroffen, waarbij de interventiewaarde wordt overschreden. Hiermee is sprake van een ernstig geval van bodemverontreiniging in de zin van de Wet bodembescherming. Deze verontreiniging dient conform wet- en regelgeving te worden gesaneerd voorafgaand aan het grondverzet; het slib ter hoogte van de watervoerende watergangen is geschikt voor toepassing op de landbodem en voor verspreiding op het aangrenzende perceel. PFAS is niet boven de detectiegrens gemeten. Er is daarmee geen aanleiding voor aanvullend onderzoek. Kortom, in de huidige situatie zijn er ter hoogte van de puindam en de stortplaats op perceel Norg X 1102 significante verontreinigingen gemeten. Sanering, respectievelijk een nader onderzoek is hier noodzakelijk.
De overige verdachte locaties worden beschouwd als voldoende onderzocht en kennen geen significante bodemverontreiniging in de zin van de Wet bodembescherming.
43 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
Afbeelding 4.11 Overzichtstekening met verdachte bodemlocaties binnen het plangebied. De rode stip geeft een verdachte puindam aan, deze is niet op ware grote
Op basis van de resultaten van het vooronderzoek en verkennend onderzoek in relatie tot de voorgenomen werkzaamheden, is het nodig dat er nog een nader onderzoek op asbest en afperking van de grenzen van een voormalige stortplaats (op perceel Norg sectie X, nummer 1107) wordt uitgevoerd. De tot nu toe uitgevoerde onderzoeken tonen aan dat er geen beïnvloeding van de bodemkwaliteit plaatsvindt op het plangebied. Niet gesprongen explosieven Voor het aspect ‘niet-gesprongen explosieven’ is een uitgebreid bureauonderzoek uitgevoerd, waarin is onderzocht of er oorlogsgerelateerde handelingen of gebeurtenissen te achterhalen zijn, die duiden op de mogelijke aanwezigheid van conventionele explosieven (CE) in het plangebied. Hierbij is gebruik gemaakt van historisch-geografisch kaartmateriaal, literatuur, luchtfoto’s, lokale, regionale, provinciale en nationale archieven en gegevens van de Explosieve Opruimingsdienst. Ook is er onderzoek gedaan naar naoorlogse activiteiten die de kans op de aanwezigheid van CE in het plangebied hebben beïnvloed, zoals ontgravingen
44 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
of de aanleg van kabels en leidingen. Hierbij is gebruik gemaakt van lokale en provinciale archieven, de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), een KLIC-melding, beeldmateriaal en kaartmateriaal. In dit onderzoek zijn geen feitelijke gegevens achterhaald die duiden op betrokkenheid van het plangebied bij oorlogshandelingen. Ook blijkt uit het onderzoek dat er geen activiteiten hebben plaatsgevonden die de aanwezigheid op conventionele explosieven kan beïnvloeden, zoals ontgravingen of het aanleggen van kabels en leidingen. Daarmee is er geen bewijs gevonden voor een verhoogd risico op het aantreffen van mogelijk achtergebleven ontplofbare oorlogsresten.
4.6.3
Conclusie
Op basis van de resultaten van het vooronderzoek en verkennend onderzoek in relatie tot de voorgenomen werkzaamheden, is het nodig dat er nog een nader onderzoek op asbest en afperking van de grenzen van een voormalige stortplaats (op perceel Norg X, nummer 1107) wordt uitgevoerd. De tot nu toe uitgevoerde onderzoeken tonen aan dat er geen beïnvloeding van de bodemkwaliteit plaatsvindt op het plangebied. Uit het bureauonderzoek blijkt dat er geen bewijs is gevonden voor een verhoogd risico op het aantreffen van mogelijk achtergebleven ontplofbare oorlogsresten. Het aspect ‘niet-gesprongen explosieven’ staat de uitvoerbaarheid van het bestemmingsplan niet in de weg.
4.7
Water
De voorgenomen ontwikkeling kan effecten hebben op de waterhuishoudkundige situatie, zowel kwantitatief als kwalitatief. In Nederland is daarom de watertoets een verplicht onderdeel van elke ruimtelijke ontwikkeling. De watertoets is een procesinstrument waarbij de waterbeheerders in een vroegtijdig stadium worden betrokken bij de voorgenomen ontwikkeling, zodat verschillende aspecten van ‘water’ een goede plaats krijgen in de planvorming. In de waterparagraaf worden de effecten van het ontwerp op deze verschillende aspecten omschreven, zoals waterkwantiteit, waterkwaliteit, waterkeringen, beheer en onderhoud en het effect op grondwaterpeilen.
4.7.1
Toetsingskader
De watertoets is met ingang van 1 november 2003 wettelijk verplicht geworden voor bestemmingsplannen. Omdat het beleid van het waterschap niet rechtstreeks doorwerkt in het bestemmingsplan is in het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) bepaald dat de gemeente, naast vooroverleg met onder andere het waterschap (art. 3.1.1 Bro), ook expliciet in de toelichting op het bestemmingsplan moet beschrijven op welke wijze in het bestemmingsplan rekening is gehouden met de waterhuishouding (art. 3.1.6 b Bro). Op verschillende bestuursniveaus zijn de afgelopen jaren beleidsnota's verschenen aangaande de waterhuishouding, allen met als doel een duurzaam waterbeheer (kwalitatief en kwantitatief). Hieronder staat een overzicht van de voor het plangebied relevante wet- en regelgevingen en nota's. Op Europees niveau is dit de Kaderrichtlijn Water (KRW). Op nationaal niveau zijn dit: Nationaal Waterplan (NW), Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW), Waterwet en het Waterschapsbeleid. Op provinciaal niveau zijn dit de Omgevingsvisie en Omgevingsverordening die reeds in hoofdstuk 3 aan de orde zijn gekomen.
45 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
Waterschapsbeleid Waterbeheerprogramma waterschap Noorderzijlvest 2016-2021 Het waterschap Noorderzijlvest staat voor veilig, voldoende en schoon water. Daarmee wordt een basis gecreëerd voor een gezonde, toekomstbestendige leef-, woon- en werkomgeving in het gebied. ‘Voldoende water’ betekent volgens het waterschap in de praktijk meestal: ’s winters niet te nat en ‘s zomers niet te droog. Dat bereiken we door overtollig water af te voeren, door bij gebrek aan water het langer vast te houden of het aan te voeren. Ons product ‘veilig, voldoende en schoon water’ draagt bij aan een gezonde, toekomstbestendige leefomgeving. Het watersysteem moet op een dusdanige manier ingericht worden, dat het opgewassen is en blijft tegen de effecten van klimatologische veranderingen en menselijk gedrag, ook bij demografische ontwikkelingen of veranderend gebruik. Keur van het waterschap Noorderzijlvest De Keur van het waterschap Noorderzijlvest (vastgesteld op 25 november 2009) bevat de regels die het waterschap hanteert bij de bescherming van waterkeringen watergangen en bijbehorende kunstwerken.
Het waterschap Noorderzijlvest is belast met de zorg voor de waterkering en de zorg voor de waterhuishoudkundige systemen en de zuivering van afvalwater in het noordelijke en westelijke deel van de provincie Groningen, in het noordwestelijke deel van de provincie Drenthe en in een klein deel van de provincie Friesland In artikel 3.1.2 van de Keur is neergelegd dat het verboden is om zonder vergunning van het waterschap een oppervlaktewaterlichaam te wijzigen. Dit betreft onder andere het wijzigen van de vorm, afmeting, constructie en/of peil van een oppervlaktewaterlichaam en het met elkaar in verbinding brengen van meerdere oppervlaktewateren. Op basis van de zorgplicht (artikel 3.3.3 van de Keur) is een ieder die handelingen verricht of nalaat en die weet of redelijkerwijs had kunnen vermoeden dat door die handelingen of het nalaten daarvan inbreuk kan worden gemaakt op door het waterschap in het kader van zijn beheer uitgevoerde maatregelen in het watersysteem, verplicht alle maatregelen te treffen die redelijkerwijs van hem verwacht mogen worden, ten einde die inbreuk te voorkomen, dan wel indien daarvan reeds sprake is, al het mogelijke te doen om de gevolgen daarvan zoveel mogelijk ongedaan te maken. Indien de inbreuk het gevolg is van een ongewoon voorval, worden de maatregelen onverwijld genomen.
De inbreuk en de te nemen en genomen maatregelen dienen zo snel mogelijk aan het dagelijks bestuur van het waterschap te worden gemeld. In het gebied bevinden zich meerdere primaire wateren. Deze zullen door het plan worden gewijzigd. Daarnaast zijn er ook enkele schouwsloten in de buurt van het plangebied, maar deze maken geen deel uit van het plangebied.
4.7.2
Resultaten
Geohydrologie De uitbreiding van de zandwinplas kan van invloed zijn op het grondwatersysteem in de omgeving van de plas. Voor het thema geohydrologie wordt beoordeeld wat de effecten van de zandwinning en inrichtingsmaatregelen zijn op het grondwatersysteem. Voor het berekenen van de geohydrologische effecten van uitbreiding van zandwinplas Amerika zijn berekeningen gemaakt met het MIPWA-grondwatermodel. Het volledige onderzoek naar de effecten op het grondwatersysteem is te vinden in MER, bijlage 5. Effecten op het regionale grondwatersysteem De uitbreiding van de zandwinplas leidt tot twee type effecten op het regionale grondwatersysteem.
46 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
Allereerst resulteert de ontgronding in het horizontaal worden van het verhang ter plaatse van de uitgebreide zandwinplas. In een gemiddelde situatie stroomt het grondwater ter plaatse van Amerika in noordwestelijke richting. De grondwaterstroming gaat gepaard met een verhang (verloop) van de grondwaterstijghoogten van zuidoost naar noordwest (zie afbeelding 4.12). Door het afgraven van het watervoerende zandpakket wordt dit verhang vlak, er ontstaat een waterplas, die afgezien van eventuele opwaaiing een horizontaal waterpeil kent. Hierdoor ontstaat bij een gemiddelde situatie een stijghoogteverlaging aan de zuidkant en een verhoging aan de noordkant, zie afbeelding 4.12.
Afbeelding 4.12 Vereffening grondwater verhang door zandplas
Daarnaast zorgt de uitbreiding van de zandwinplas voor een demping van de grondwaterfluctuatie. Met de uitbreiding van de zandwinning wordt er zand afgegraven. Hierdoor neemt de bergingscapaciteit van de plas toe tot de maximale bergingscapaciteit in de eindsituatie. Een toename van de bergingscapaciteit betekent dat schommelingen in de grondwaterstand opgevangen kunnen worden. Fluctuatie van de grondwaterstandfluctuatie wordt dus gedempt. Ter plaatse van de plas stijgt het grondwater hierdoor tijdens een natte situatie (gemiddelde hoogste grondwaterstand (GHG)) minder en daalt de grondwaterstand in een droge situatie (gemiddelde laagste grondwaterstand (GLG)) minder ten opzichte van de huidige situatie. Door het veranderende verhang ontstaat tevens aan beide zijden van de plas een verlaging van de grondwaterstand in een natte situatie en een verhoging van de grondwaterstand in een droge situatie. Door de aanwezigheid van de bestaande plas zal dit effect al zijn opgetreden bij de aanleg en uitbreiding van de operationele zandwinning. Waterkwaliteit en waterkwantiteit in de zandwinplas Het effect van de uitbreiding van een zandwinning is afhankelijk van de richting en de grondwaterstroming. Voor de zandwinplas Amerika geldt dat de grondwaterstroming afloopt richting het noordwesten.
Dit betekent dat bij uitbreiding van de plas richting het westen het plaspeil van de nieuwe plas lager zal zijn, omdat het grondwater hier lager staat. Doordat de bestaande zandwinplas en de uitbreiding in de eindsituatie met elkaar verbonden zijn, kan het gehele peil in de plas iets lager worden. Dit heeft echter geen significante effecten op de waterkwantiteit van de plas. De bestaande zandwinplas is niet aangesloten op het oppervlaktewater, maar wordt gevoed door het grondwater uit de omgeving. Bij een hoge waterstand in ‘De Gruppel’ wordt de plas gevoed door de watergang, wanneer het water als grondwater door de dunne zandstrook stroomt die de twee oppervlaktelichamen scheidt. In overleg met het waterschap Noorderzijlvest wordt nader bekeken hoe kan worden voorkomen dat de Gruppel in de toekomst droogvalt. In de plansituatie zal een inlaat gecreëerd worden, waardoor water uit de plas naar ‘De Gruppel’ (of Noordenveldsewijk) afgevoerd kan worden bij droogte. Hierbij wordt het water uit ‘De Gruppel’, welke een minder goede waterkwaliteit heeft dan de zandwinplas, niet de plas ingelaten. Er is een inlaat ontworpen die handmatig te openen en af te sluiten is, om te voorkomen dat de inlaat nog geopend is wanneer het peil in ‘De Gruppel’ gaat stijgen en er zo via de inlaat water uit ‘De Gruppel’ terugstroomt richting de plas.
Daarmee heeft deze verbinding geen gevolgen voor de waterkwaliteit in de
47 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
plas. De uitbreiding van de zandwinplas heeft bij alle varianten geen effecten op de waterkwaliteit en kwantiteit van de zandwinplas. Het volledige onderzoek naar de effecten op het oppervlaktewater is opgenomen in MER, bijlage 4. Verlegging van De Gruppel Door het uitbreiden van de zandwinplas moet een deel van het primaire watersysteem van waterschap Noorderzijlvest aangepast worden. Daarvoor moet de watergang ‘De Gruppel’ verlegd worden en moeten er een aantal kunstwerken verplaatst worden. Door het verplaatsen van de watergang blijft de primaire functie voor het afvoeren van water gehandhaafd. Door de stuw ter hoogte van het midden van de nieuw uit te graven zandwinplas te plaatsen zullen de (grondwater)peilveranderingen minimaal zijn. Landbouw Door wijzigingen van grondwaterstanden kunnen afgeleide effecten optreden op gebieden rondom de zandwinplas. Voor de gronden ten westen en zuiden van de uitbreiding geldt dat hier naar verwachting de grondwaterstand niet zal wijzigen. Voor de gebieden ten noorden van de nieuwe zandwinning wordt ook weinig invloed verwacht op de grondwaterstanden door de aanwezigheid van het bestaande gronddepot. In de directe nabijheid van het plangebied zijn geen Natura 2000-gebieden aanwezig. Het dichtstbijzijnde natuurgebied Bakkeveense Duinen ligt op 2,5km afstand. Daarmee heeft de uitbreiding van de zandwinplas geen invloed op deze gebieden.
Klimaatadaptatie De twee belangrijkste ontwikkelingen als het gaat om klimaatverandering in relatie tot het aspect water is de vergrote kans op extreme buien en daarmee piekafvoeren en tegelijkertijd het toenemen van droogte. Uit analyses van waterschap Noorderzijlvest blijkt dat er in dit gedeelte van het beheergebied geen wateroverlast is als gevolg van een beperkte afvoer in ‘De Gruppel’. Het is daarom niet nodig om extra voorzieningen te treffen die eventuele wateroverlast beperken. In de huidige situatie valt ‘De Gruppel’ geregeld droog. Dit zal naar verwachting vaker voorkomen als de droge periodes toenemen. Zoals hiervoor is aangegeven bij Waterkwaliteit en waterkwantiteit wordt hier in overleg met het waterschap naar een oplossing gezocht.
4.7.3
Conclusie
De uitbreiding en inrichting van de zandwinning heeft geen significant effect op het grondwatersysteem, waterkwaliteit en waterkwantiteit. De ontwikkeling maakt geen inbreuk op de door het waterschap in het kader van zijn beheer uitgevoerde maatregelen in het watersysteem. De voorgenomen ontwikkeling kan mogelijk bijdragen aan klimaatbestendigheid. Het aspect ‘water’ staat de uitvoerbaarheid van het bestemmingsplan dan ook niet in de weg.
4.8
Verkeer
Met de voorgenomen ontwikkeling kunnen wijzigingen optreden in het verkeerspatroon. In dit kader is een onderzoek naar de verkeersveiligheid van het plangebied uitgevoerd. In deze paragraaf worden deze effecten nader toegelicht.
4.8.1
Huidige en toekomstige situatie
Net zoals in de huidige situatie wordt het depot van de zandwinning Amerika ontsloten door de weg vanaf het depot naar de aansluiting op de N979 (buiten het plangebied). Dit is een erftoegangsweg met een maximale snelheid van 15 km/h. Het gewonnen zand wordt afgevoerd via de provinciale weg N979, zowel in noordelijke als in zuidelijke richting. Op deze weg geldt een snelheidslimiet van 80 km/h. (Brom)fietsers
48 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
mogen geen gebruik maken van de N979. Ter hoogte van de uitrit is voor (brom)fietsers een parallelle fietsroute aanwezig via De Haspel. Bij de uitrit van de zandwinning vindt geen vermenging plaats van gemotoriseerde en niet-gemotoriseerde verkeersstromen. Verder in noordelijke en zuidelijke richting ligt een vrij liggend fiets/bromfietspad parallel naast de weg. Enkel bij eventuele oversteekpunten komt wegverkeer hier in aanraking met (brom)fietsers. Verder op de N979 in zowel noordelijke als zuidelijke richting is een vrij liggend brom/fietspad gelegen parallel naast de weg. Over grote lengte vindt hier dus geen interactie plaats tussen vrachtverkeer en (brom)fietsers. Enkel bij eventuele oversteekplaatsen kan een veiligheidsrisico ontstaan door de toename aan vrachtverkeer tijdens de plansituatie. Zwaar vrachtverkeer vormt een verkeersveiligheidsrisico vanwege de lange remweg en potentieel grote impact bij een aanrijding. Er is geen sprake van aanpassing van de ontsluitingsweg, waardoor de huidige situatie ook van toepassing is op de plansituatie. Ook de verkeerssituatie op de N979 zal in de plansituatie blijven bestaan.
4.8.2
Conclusie
Zandwinning Amerika is een actieve zandwinplas en de zandwinning wordt de komende jaren tot 2036 doorgezet. Naar verwachting neemt de vraag naar zand toe en gaan er in de toekomst circa 49 vrachtauto’s/trekkers met kiepkarren per dag naar het zanddepot om zand op te halen. Het kruispunt van de ontsluitingsweg met de N979 heeft voldoende capaciteit en kan het verkeer goed afwikkelen..
4.9
Geluid
Bij het opstellen van een bestemmingsplan dient het aspect geluid beoordeeld te worden. Bij het aspect geluid gaat het om het ruimtelijk mogelijk maken van geluidsbron (zoals wijzigingen aan een weg, spoorweg of industrie) enerzijds, en aan bestemmingen die een zekere mate van rust nodig hebben (zoals woningen, scholen en ziekenhuizen) anderzijds. Ruimtelijke plannen moeten voldoen aan de wet- en regelgeving die is opgenomen in de Wet geluidhinder (Wgh), de Wet milieubeheer (Wm) en onderliggende besluiten en regelingen. Om de akoestische effecten van de uitbreiding van de bestaande zandwinning in beeld te brengen is akoestisch onderzoek uitgevoerd. Daarvoor is de huidige situatie vergeleken met de toekomstige situatie en is beoordeeld of in de toekomstige situatie kan worden voldaan aan de richtwaarden. Zie MER, bijlage 10.
4.9.1
Toetsingskader
Activiteitenbesluit De zandwinning geldt als inrichting in de zin van de Wet milieubeheer. Voor inrichtingen in de zin van de Wet milieubeheer gelden voor het aspect geluid regels uit het Activiteitenbesluit. Het Activiteitenbesluit bevat standaardwaarden die van toepassing zijn voor de meeste inrichtingen. Voor het toegestane langtijdgemiddelde beoordelingsniveau (LAr,LT) en maximale geluidsniveau (LAmax) geldt het standaard toetsingskader uit tabel 3.17a van het Activiteitenbesluit. In de Handreiking industrielawaai en de eisen voor vergunningverlening zijn geluidsrichtlijnen voor woonomgevingen benoemd. Voor de omgeving rondom de zandwinning zijn de richtwaarden voor het type ‘landelijke omgeving’ van toepassing. Hierbij kan voor het langtijdgemiddelde beoordelingsniveau (LAr,LT) van de grenswaarden in tabel 4.3 kan worden uitgegaan. Bij deze gebiedstypering is de richtwaarde in de Handreiking het strengst, waardoor wij toetsen aan het strengste criterium voor deze woningen.
49 | 65
Witteveen+Bos | 120355/21-005.451 | Definitief 02
Tabel 4.3 Richtwaarden voor landelijke omgeving Aanbevolen richtwaarde in dB(A) Aard van de woonomgeving
landelijke omgeving
4.9.2
Dagperiode (07:00 - 19:00)
Avondperiode (19:00-23:00)
Nachtperiode (23:00-07:00)
40
35
30
Opzet onderzoek
De zandwinning beschikt over een vigerende Wm-vergunning die dateert van 5 november 2007, met kenmerk 44/MB/2007013836. Daarin zijn voorschriften opgenomen met betrekking tot het langtijdgemiddeld beoordelingsniveau. De akoestische situatie ten tijde van het verlenen van deze vergunning geldt als basis voor het akoestische onderzoek. Huidige situatie Het geluidklimaat in het plangebied bestaat in de huidige situatie uit de bestaande zandwinning. Deze bestaat uit een zandwinplas en een zanddepot (opslagterrein voor zand). De toegangsweg naar het opslagterrein ligt aan de noordwestzijde, en is verbonden met de provinciale weg (N797). Deze provinciale weg vormt naast de bestaande zandwinning een belangrijke geluidbron in het gebied. Daarnaast bevindt zich aan de noordzijde van het plangebied (op ongeveer 1 km van de zandwinning) een geluidsgezoneerd terrein van de motorsportvereniging Noordenveld. Verder kenmerkt het gebied zich voornamelijk door agrarische activiteiten. Voor het thema geluid zijn de activiteiten die plaatsvinden in en rondom de zandwinplas van belang om de geluidsbelasting te bepalen. In de huidige situatie wordt vanuit de zandwinplas met een (elektrische) zandzuiger een zand/-watermengsel gewonnen. Om het zand los te maken wordt gebruik gemaakt van een ‘jet’ waarmee onder hoge druk water in het te winnen materiaal wordt gespoten.
Aan de hand van persleidingen, een aanéénschakeling van stalen buizen, wordt het gewonnen mengsel naar het depot op het vaste land getransporteerd. Het mengsel wordt hier gravitair ontwaterd in een ontwateringsbekken en vervolgens opgeslagen in de daarvoor ingerichte zanddepots. Voor de verplaatsing van het zand wordt gebruik gemaakt van shovels en een mobiele kraan. Vanuit de zanddepots wordt het zand vervolgens met vrachtwagens en tractoren afgevoerd naar afnemers. Daarnaast is een 5 m hoge grondwal aangebracht rondom het zanddepot. Uit luchtfoto’s blijkt dat de ligging van het zanddepot ietwat is gewijzigd door de tijd heen. De geluidbronnen en rijroutes van verkeer (shovels, vrachtwagens en tractoren) zijn daarop aangepast. De zandwinning vindt jaarlijks in 3 perioden van elk 10 weken plaats. Gedurende deze periode wordt circa 100.000 m3 zand gewonnen. In het zanddepot zijn 2 shovels actief die er voor zorgen dat het depot optimaal gevuld wordt. De shovels zetten met behulp van zand eerst wanden op langs de randen van het depot. Vervolgens wordt het zand tegen deze wanden geschoven, zodanig dat het nieuwe zand afwatert naar de zandwinplas. Het zanddepot wordt in 10 weken gevuld tot een hoogte van circa 5 meter. In de volgende winningsperiode van 10 weken wordt het andere depot gevuld.