1. Beleidskader Verevening versie D1 december 2023
Tekst van het document
Verevening bij transformatie van vakantieparken naar woonparken
Op welke manier kan de gemeente Noordenveld een bijdrage vragen bij het omzetten van de gebruiksfunctie van recreatiewoningen, ter compensatie van het afnemende recreatieve aanbod.
VEREVENING BIJ TRANSFORMATIE
beleidskader, november 2023
1. Inleiding Binnen het programma Vitale Vakantieparken Noordenveld hebben we 24 parken opgenomen om binnen de doelstellingen van het programma aan de slag te gaan met vitalisering, revitalisering of transformatie naar een andere bestemming. Elk park kent een eigen context en daarmee een eigen opgave. Het doel is om te werken aan een gezonde, vitale recreatiesector met aantrekkelijke, bij de vraag passende verblijfsaccommodatie. We zetten niet alleen in op de versterking van vakantieparken(vitaliseren en revitaliseren) maar ook op het saneren van vakantieparken. Dit kan bijvoorbeeld zijn transformatie naar natuur, naar een flexwoonbestemming, naar een woonbestemming voor een bijzondere doelgroep of naar een reguliere woonbestemming. Dit programma voeren we uit binnen de kaders van het Drentse actieprogramma voor vitale vakantieparken (hierna: VVP Drenthe). Voor de parken die in aanmerking komen voor transformatie naar een reguliere woonfunctie is op Drents niveau een transformatiestappenplan ontwikkeld. In de gemeente Noordenveld komen enkele parken in aanmerking voor een transformatie naar een definitieve woonbestemming. Bij de transformatie van vakantieparken naar een woonpark of een woonwijk, waarbij vakantiewoningen een woonbestemming krijgen, wordt de waarde van het perceel hoger. Zowel gemeente als initiatiefnemers maken kosten om de transformatie mogelijk te maken.
De waardestijging kan door eigenaren ingezet worden om de te maken kosten van transformatie te dekken. Daarnaast wenst de gemeente Noordenveld een financiële (verevenings)bijdrage overeen te komen met de woningeigenaren in verband met de onttrekking van het aantal vakantiewoningen (recreatief product) door de transformatie naar een woonbestemming. Deze bijdrage wordt gebruikt om in de directe omgeving van het park of elders in de gemeente te investeren in -voor een breed publiek toegankelijke- voorzieningen. Deze doelen worden afzonderlijk vastgelegd in een omgevingsvisie of -programma. Binnen VVP Drenthe is in 2020 de lijn afgesproken dat het instrument van financiële verevening toegepast wordt. Met betrekking tot de mate waarin en de wijze waarop kan elke Drentse gemeente zijn eigen keuze maken. De afspraken over de financiële (verevenings)bijdrage wenst de gemeente Noordenveld vast te leggen in een anterieure overeenkomst met elke eigenaar van een te transformeren recreatiewoning. Gezien de voortgang van het proces van transformeren op enkele parken alsmede de wens om in een vroeg stadium van het transformatieproces duidelijk te kunnen zijn naar alle betrokkenen over de financiële bijdrage die de gemeente verlangt van de initiatiefnemers/eigenaren, is het belangrijk dat het vereveningsbeleid nu wordt vastgesteld ter uitwerking nadien.
Dit zorgt voor transparantie en een objectief kader aan de voorzijde, wat helpend is in het vervolgproces. Dit beleidskader vormt de basis voor alle eventuele transformaties van vakantieparken in de gemeente Noordenveld in de toekomst.
2. Transformatie Uit onderzoek komt naar voren dat sommige parken minder aantrekkelijk zijn voor toeristen. Zowel toeristen die Drenthe een paar dagen bezoeken en een huisje willen huren als toeristen die elders wonen en regelmatig in hun recreatiewoning verblijven waarderen deze parken (steeds) minder. De parken zijn vaak al iets ouder, terwijl de wensen van de toeristen veranderen. Sommige parken hebben geen toekomst meer als vakantiepark. Hiervoor kunnen verschillende redenen zijn. Met deze parken gaat de gemeente Noordenveld in gesprek om een toekomstplan te maken. Met de (eigenaren/eigenaar van) parken zonder recreatief perspectief verkennen we alternatieve mogelijkheden. We spreken van een ‘transformatie’ naar een andere bestemming. Als het mogelijk is op basis van gemeentelijke afwegingen en (het grootste deel van) de eigenaren dit graag willen, kunnen we de mogelijkheden van een transformatie naar een woonpark verkennen. We moeten dan het bestaande en toekomstige niet-recreatieve gebruik goed afspreken en vastleggen. Het veranderen van een bestemming van een vakantiepark naar een woonpark is een lange weg. Het kan ook niet zomaar. Er zijn verschillende wetten en regels van toepassing zowel vanuit landelijke overheid, provincie als gemeente zelf.
Zo zijn er bijvoorbeeld regels over het gebruik van de natuur, het landschap en de ruimte en moeten daar goede afspraken over worden gemaakt. Wonen op een getransformeerd recreatiepark is alleen toegestaan als er een kwaliteitsverbetering plaatsvindt. Tot slot is het goed om op te merken dat bij een ruimtelijke ontwikkeling sowieso sprake moet zijn van een ‘evenwichtige toedeling van functies aan de leefomgeving’, voorheen beter bekend als ‘een goede ruimtelijke ordening’. De beoogde ontwikkeling moet passen binnen de diverse beleidskaders. Er mogen ook geen wettelijke belemmeringen (bijv. negatief effect op Natura 2000) zijn en omliggende functies mogen niet in hun mogelijkheden worden belemmerd. Versie D1 december 2023
2
3. Het Drentse stappenplan Binnen VVP Drenthe is een transformatiestappenplan ontwikkeld dat door alle Drentse gemeenten gebruikt wordt om op een gestructureerde wijze tot transformatie van recreatiewoningen naar reguliere woningen te komen. Er worden vier fasen onderscheiden. Fase I Verkenningsfase In deze fase wordt allereerst vastgesteld of een park in aanmerking komt voor transformatie. Vervolgens wordt op het park een eerste haalbaarheidsstudie uitgevoerd en vindt een eventuele verdiepingsslag plaats. Dit mondt uit in procesafspraken tussen park en gemeente. De gemeente treedt op als trekker van het proces. In deze fase worden ook de uitgangspunten voor verevening bepaald en vastgelegd. Fase II Streefbeeld Wanneer er procesafspraken zijn gemaakt tussen gemeente en park, wordt een gezamenlijk streefbeeld bepaald waar het park over een aantal jaar wil staan. Aanvullend wordt op hoofdlijnen een financiële scan gemaakt waarbij de kosten per park globaal in beeld worden gebracht. Zowel afspraken met betrekking tot het streefbeeld als afspraken over de kosten en financiële (verevenings)bijdragen worden vastgelegd in een anterieure overeenkomst. De (verenigde) woningeigenaren worden in deze fase trekkers van het proces. Fase III Transformatieplan Deze fase leidt tot een gedragen en concreet plan van aanpak, inclusief planning en financiële paragraaf.
Ook in deze fase ligt het initiatief bij de (verenigde) woningeigenaren. Fase IV Omgevingsplan en uitvoering Deze fase staat in het teken van het doorlopen van de planologische procedure en de daadwerkelijke uitvoering.
4. Kosten bij transformatie De kosten van transformatie van een vakantiepark naar een woonpark zijn voor de (verenigde) eigenaren van de recreatieverblijven/-gronden. Dit zijn individuele kosten of collectieve kosten die over de deelnemers verdeeld moeten worden. Denk hierbij aan de volgende hoofdgroepen: - Kosten die gemaakt moeten worden om de woning te laten voldoen aan het Bouwbesluit 2012. Voor een woning gelden er andere vereisten dan voor een recreatieverblijf. De vakantiewoning moet geïnspecteerd worden en misschien is er ook een (bouwkundige) aanpassing nodig. - Kosten die gemaakt moeten worden om de waardevermeerdering vast te stellen. Deze waardevermeerdering is nodig om de vereveningsbijdrage (zie hierna) vast te stellen. - Kosten die gemaakt moeten worden om de kwaliteitsimpuls te realiseren. - Kosten die gemaakt moeten worden een streefbeeld op te stellen, zoals onderzoekskosten en om aanpassingen te realiseren op basis van het streefbeeld van het park. Dit kunnen kosten zijn voor onderzoek naar geluid, natuur of milieu en dergelijke of aanpassing van verlichting, nummering, wegenaanpassing, rioolaanpassing, bewegwijzering e.d. als de openbare ruimte op het park in eigendom van de gezamenlijke eigenaren is. - Plan- en legeskosten. Deze kosten wegen natuurlijk ook mee bij de vraag of een haalbare ontwikkeling te creëren is.
De eigenaren gezamenlijk bepalen of dit zo is.
5. Waardestijging bij transformatie De waardestijging is een gegeven. De wijze waarop de eventuele waardestijging bepaald wordt is op Drents niveau vastgelegd in een procesbeschrijving. Hierin is een gezamenlijke Drentse lijn bepaald op basis van de waardestijging van de grond. De daarop gesitueerde woning wordt hierbij niet meegenomen. Kortgezegd komt het erop neer dat: o zowel gemeenten als parkeigenaren beiden op parkniveau of deelgebied een taxatie laten uitvoeren door een register-taxateur naar de marktwaarde voor en na bestemmingsplanwijziging naar wonen. Eventuele fysieke verbeteringen op het park worden hierbij betrokken evenals al dan niet aanwezige object gebonden beschikkingen . o de uitkomst vertaald kan worden naar een marktwaarde op perceelsniveau; o beide register-taxateurs gezamenlijk tot een gedragen waardebepaling komen; o wanneer dit niet lukt, een derde register-taxateur wordt ingeschakeld om een bindend advies uit te brengen. Versie D1 december 2023
3
6. Juridisch kader Ten aanzien van het vragen van een financiële (verevenings)bijdrage geldt een aantal spelregels. Afspraken over een financiële (verevenings)bijdrage worden privaatrechtelijk vastgelegd in een anterieure overeenkomst. Basis hiervoor is artikel 6.24 Wro en artikel 13.22 Omgevingswet. De gemeente is hierbij gehouden om een omgevingsvisie of -programma vast te stellen. Daarnaast gelden de algemene bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot contractvorming en de algemene beginselen van behoorlijk bestuur uit de Algemene wet bestuursrecht. Er moet een zorgvuldige belangenafweging plaatsvinden en er mag geen misbruik gemaakt worden van het instrument. Met andere woorden, de bijdrage mag niet worden gebruikt om particuliere eigenaren een onredelijk hoge financiële bijdrage te laten betalen. De gevraagde bijdrage moet redelijk en billijk zijn.
7. Uitgangspunten verevening Privaatrechtelijke afspraken komen in de regel alleen tot stand wanneer de beoogde opbrengsten van de ruimtelijke ontwikkeling hoger zijn dan de lasten. Concreet vertaald naar de transformatie van vakantieparken: de waardestijging van een perceel na omzetting van de bestemming naar een reguliere woonbestemming, is hoger dan de kosten die moeten worden gemaakt. Wanneer dit niet het geval is, zal het in de praktijk niet mogelijk zijn om op basis van wederzijdse instemming tot overeenstemming te komen. De mate waarin houdbare afspraken kunnen worden gemaakt over verevening is dan ook afhankelijk van een twee factoren: o de omvang van de waardestijging van het (individuele) perceel, o de omvang van de kosten die voor de realisatie van transformatie moeten worden gemaakt. Dit er uiteraard van uitgaande dat, voor de te transformeren parken geldt dat de waardestijging sowieso hoger is dan de kosten. Het uitgangspunt is dat er, vanwege het verdwijnen van recreatief aanbod in de vorm van recreatiewoningen, een redelijk en billijke financiële (verevenings)bijdrage in rekening wordt gebracht, die wordt aangewend om elders binnen de gemeente nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken. De vereveningsbijdrage bedraagt tussen de 20% van de waardevermeerdering conform de al in andere gemeenten in Drenthe vastgestelde beleidskaders Verevening bij transformatie.
Concreet betekent dit dat wanneer de waardevermeerdering bekend is, 20% van deze vermeerdering wordt vastgesteld als vereveningsbijdrage. Het resterende bedrag is voor de eigenaar. Dit betekent dat 80% van de waardevermeerdering ‘in het bezit’ van de initiatiefnemer zelf blijft. Van dit bedrag kan de initiatiefnemer (zijn deel van) de kosten en investeringen financieren. Het restant is dan ‘winst’ voor de initiatiefnemer. Mocht de situatie zich voordoen waarbij sprake is dat de som van de plankosten en de particuliere investeringen hoger is dan de waardestijging minus de vereveningsbijdrage van 20%, dan kan op basis van maatwerkafspraken de vereveningsbijdrage naar beneden worden bijgesteld.
8. Aandachtspunten structuurvisie/omgevingsvisie of -programma Om het instrument van financiële (verevenings)bijdragen te kunnen toepassen moet er een omgevingsvisie of -programma (Omgevingswet) zijn vastgesteld door de gemeenteraad. Dit om in te gaan op de wijze waarop de financiële (verevenings) bijdragen concreet handen en voeten wordt gegeven. Daarbij wordt de samenhang vastgelegd tussen de financiële bijdragen aan de ene kant en de doelen waarvoor de gegenereerde middelen worden ingezet aan de andere kant, inclusief een financiële onderbouwing. Kern van de onderbouwing is dat het onttrekken van recreatiewoningen aan het toeristisch recreatieve aanbod alleen ruimtelijk planologisch verantwoord is wanneer er een verbetering van ruimtelijke kwaliteit elders wordt gerealiseerd. Wanneer dit vertaald wordt naar de opgave binnen de gemeente Noordenveld zijn er meerdere mogelijkheden, zoals bijvoorbeeld het vitaliseren van Versie D1 december 2023
4
recreatieve voorzieningen, medefinanciering van openbaar toegankelijke collectieve voorzieningen op recreatieparken, realisatie recreatieve infrastructuur, e.d. Dit vraagt verdere uitwerking in de nader op te stellen omgevingsvisie of -programma. Deze wordt na vaststelling van dit beleidskader verevening bij transformatie uitgewerkt en aan de gemeenteraad voorgelegd. Nadat de omgevingsvisie of het -programma is vastgesteld moet het college van B&W jaarlijks verantwoording afleggen aan de gemeenteraad binnen de reguliere P&C cyclus.
9.Betaling financiële (verevenings)bijdrage De meerwaarde die bij transformatie naar een woonbestemming ontstaat is vooralsnog een ‘papieren meerwaarde’. Deze waarde vertaalt zich in geld op het moment dat de eigenaar besluit de woning met grond te verkopen. Sommige eigenaren kunnen de bijdrage direct betalen. Zij hebben voldoende middelen beschikbaar of kunnen een lening aangaan. Andere eigenaren hebben hier door verschillende oorzaken niet of minder de gelegenheid toe. De vereveningsbijdrage wordt, na het tekenen van de anterieure overeenkomst, verschuldigd op de dag van het ingaan van de bestemmingswijziging. Uitgangspunt voor het betalen van de financiële (verevenings)bijdrage is dat de bijdrage binnen 1 maand na deze bestemmingswijziging wordt betaald. Wanneer dit voor een individuele eigenaar niet mogelijk is, ligt het initiatief voor het maken van een betaalafspraak bij deze individuele eigenaar. Er zijn dan 2 opties: * Maandelijkse betaling in 3 jaar en 1 maand, waarbij de extra maand de rentevergoeding vertegenwoordigd. * Maandelijkse betaling in 5 jaar en 2 maanden, waarbij de 2 extra maanden de rentevergoeding vertegenwoordigen. In beide gevallen moet worden afgerekend bij tussentijdse verkoop. Met eigenaren waar ook dit niet aantoonbaar haalbaar is, kan de gemeente een individuele maatwerkafspraak maken.
Versie D1 december 2023
5