Raadsvoorstel Volkshuisvestingsfonds energiearmoede t.b.v. It Debat 6 maart en It Beslút 20 maart
Tekst van het document
Raadsvoorstel Voorstel aan de raad van de gemeente Noardeast-Fryslân Jaartal + zaaknummer
:
2024-177392
Raadsvergadering d.d.
:
20 maart 2025 (It Debat 6 maart 2025)
Portefeuillehouder
:
M. Prins
Programma
:
(5) Wenjen en Omjouwing
Programmaonderdeel
:
Energiearmoede
Naam opsteller
:
S. Elverdink
:
s.elverdink@noardeast-fryslan.nl
Onderwerp
:
Plan van aanpak Volkshuisvestingsfonds energiearmoede
Begrotingswijziging
:
Ja
Voorgesteld raadsbesluit 1. In te stemmen met het bijgevoegde en als zodanig gewaarmerkte ‘Plan van aanpak Volkshuisvestingsfonds energiearmoede’. 2. Een bedrag van € 3.607.877 vanuit de beschikking van het Volkshuisvestingsfonds te benutten voor de ‘Aanpak Volkshuisvestingsfonds energiearmoede’. 3. Een bedrag van € 546.233 dat op de begroting staat voor de reconstructie van de wegen in de wijk Dokkum Fûgellân in te brengen als cofinanciering voor de ‘Aanpak Volkshuisvestingsfonds energiearmoede’. 4. Voor de periode 2025-2029 vanuit middelen bestemd voor de Wijkuitvoeringsplannen € 1.000.000 als cofinanciering toe te wijzen aan de ‘Aanpak Volkshuisvestingsfonds energiearmoede’ en voor de periode 2030-2033 uit diezelfde middelen jaarlijks € 200.000 via de programmabegroting tevens in te zetten als cofinanciering. Inleiding Eind 2022 stelde uw raad de gemeentelijke aanpak energiearmoede vast. Vanuit deze aanpak werden regelingen als een isolatiesubsidie, Energiecoaching, de Ljochtbus en de witgoedwissel gefinancierd. Door een combinatie van deze regelingen en landelijke compensatiemaatregelen zoals de energietoeslag en belastingverlaging werd de groei van energiearmoede sterk geremd. Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) werd energiearmoede landelijk zelfs gehalveerd.
Echter, een deel van deze compensatiemaatregelen, met name de landelijke, is van tijdelijke aard. Nu deze maatregelen wegvallen, blijven huishoudens in energiearmoede vatbaar voor hoge energieprijzen. De enige manier om deze vatbaarheid te verlagen is door middel van structurele verlaging van de energievraag, met name via het isoleren van woningen. Tegelijkertijd ligt daar de crux: het isoleren van woningen vergt al snel enkele tienduizenden euro’s, zeker bij de relatief oude en slecht geïsoleerde woningen in onze gemeente. De huidige subsidies zijn ontoereikend voor dit soort bedragen en het ontbreekt huishoudens in energiearmoede simpelweg aan de financiële middelen om het resterende gat te dekken. Gezien deze constatering heeft Noardeast-Fryslân een aanvraag gedaan bij het Volkshuisvestingsfonds. Eind 2023 is onze aanvraag goedgekeurd met als resultaat dat wij een beschikking van € 9.023.773 hebben ontvangen van het Rijk. Om te komen tot een effectieve aanpak voor de besteding van deze middelen binnen de gehanteerde projectperiode van 10 jaar is bijgaand plan van aanpak opgesteld. In dit voorstel wordt de inhoudelijke invulling van deze aanpak uiteengezet. Beoogd effect Het primaire doel van het plan van aanpak is om 314 koopwoningen te isoleren en daarbij tevens achterstallig onderhoud te plegen.
Daarmee wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan de doelstelling van de raad om ervoor te zorgen dat ‘in 2030 alle inwoners blijvend in hun energiebehoefte kunnen voorzien’ (Programma Wenjen en Omjouwing, doel 505). Argumenten 1.1 Het project past binnen de doelstelling van het Volkshuisvestingsfonds. Het doel van het Volkshuisvestingsfonds is om de leefbaarheid en veiligheid te vergroten in de meest kwetsbare dorpen en wijken, met name via herstructurering van de woningvoorraad. In onze aanvraag 1
hebben wij de relatie gelegd tussen leefbaarheid en energiearmoede. Immers, wanneer het huishoudens in energiearmoede ontbreekt aan financiële middelen om de woning toekomstbestendig te maken, dan heeft dit impact op de leefbaarheid. Want de situatie rond energiearmoede heeft vanzelfsprekend primair effect op de huishoudens zelf: zij blijven vatbaar voor hoge energieprijzen en moeten soms zelfs de kachel uit laten in de winter, met alle sociale consequenties van dien. Maar daarnaast leiden beperkte financiële middelen ook tot achterstallig onderhoud. Slecht onderhouden woningen hebben vervolgens effect op het straatbeeld in de dorpen en wijken. Enkele zogenaamde ‘puisten’ in het straatbeeld kunnen grote impact hebben op de leefbaarheid in die dorpen en wijken. Als energiearmoede kan worden bestreden en als deze woningen worden opgeknapt, dan geeft dit een impuls aan de leefbaarheid. 1.2 Het project bestaat uit een primaire actielijn en uit secundaire actielijnen. Het Volkshuisvestingsfonds maakt onderscheid in primaire en secundaire actielijnen. Primair richt het project zich op woningverbetering. In dit geval betreft dit het isoleren van en onderhoud plegen aan 314 koopwoningen in energiearmoede. Daarnaast zijn er twee secundaire actielijnen in onze aanpak. Ten eerste de actielijn openbare ruimte, waarbij de geplande wijkvernieuwing in Dokkum Fûgellân wordt opgevoerd.
Daarbij kan deze actielijn voorzien in een groot deel van de cofinanciering (zie argument 1.3). Ten tweede is er de secundaire actielijn projectorganisatie, waarmee alle capaciteit wordt gefinancierd die benodigd is voor het uitvoering geven aan de primaire actielijn. Oftewel, alle ondersteuning die huishoudens in energiearmoede nodig hebben om te komen tot isolatie en onderhoud. 1.3 Het plan van aanpak beschrijft de doelgroep, de communicatiestrategie en de geboden ondersteuning. Voor het bepalen van wie wel of niet in aanmerking komt voor subsidie is de afbakening van de doelgroep zeer belangrijk. Daarom is in hoofdstuk 3 van het plan van aanpak opgenomen wat de gehanteerde definitie van energiearmoede is en wat de bijbehorende voorwaarden zijn. Vervolgens gaat de aanpak in hoofdstuk 4 in op de communicatiestrategie om deze doelgroep te bereiken. Nadat bewoners zich hebben gemeld bij de gemeente, ontvangen zij een uitgebreid pallet aan ondersteuningsmaatregelen. Het toekomstbestendig maken van je woning kan namelijk een complex traject zijn. Hoofdstuk 5 van de aanpak beschrijft het ondersteuningstraject die we vanuit dit project aanbieden om de bewoner door de gehele klantreis te begeleiden. 3.1 Het Rijk vereist een minimale cofinanciering van 30% voor dit project. Niet alle kosten voor dit project kunnen gedekt worden uit de beschikking van het Rijk.
Minimaal 30% moet ingebracht worden door ons als gemeente. Uitgangspunt is dat deze cofinanciering uit bestaande middelen wordt gedekt. Er worden dus geen nieuwe middelen gevraagd aan de raad. De cofinanciering bestaat uit twee delen. Het eerste deel komt uit de middelen die bestemd zijn voor de herstructurering van de wijk Dokkum Fûgellân. In het Fugellân vindt een gehele wijkvernieuwing plaats. Naast het aanbrengen van een regenwaterafvoerstelsel worden de wegen en het groen ook aangepakt. Initieel was het voornemen om de investeringen in het regenwaterafvoerstelsel ook op te voeren als cofinanciering. Echter, omdat dergelijke maatregelen niet ‘zichtbaar’ zijn, heeft het ministerie beoordeeld dat er geen koppeling is met leefbaarheid. Om die reden voeren we alleen investeringen in wegen en groen op als cofinanciering. Dat wordt wel gezien als leefbaarheid en valt daarmee onder het doel van het Volkshuisvestingsfonds. Op dit moment staat er een bedrag van € 546.233 op de begroting voor de herstructurering van weken in Dokkum Fûgellân. Het andere deel aan cofinanciering komt uit een structureel budget van € 200.000 euro per jaar, dat in de programmabegroting van 2023 (Programma 4, wens nummer 20) is vrijgemaakt voor het thema duurzaamheid.
Initieel was dit budget bedoeld voor de zogeheten Wijkuitvoeringsplannen, waarin we als gemeente per dorp of wijk een plan maken om deze aardgasvrij te maken. De raad wordt gevraagd om dit budget te herbestemmen voor het Volkshuisvestingsfonds. Alsnog kan er dan uitvoering worden gegeven aan de Wijkuitvoeringsplannen, omdat daar inmiddels budget voor is vrijgekomen vanuit de CDOKE (Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid)-regeling van het Rijk. Deze regeling was bij de programmabegroting van 2023 nog niet bekend en daarom werden de genoemde structurele middelen toen nog aan de raad gevraagd. Maar dit is niet langer nodig, nu deze Rijksregeling kan voorzien in de financiering van de Wijkuitvoeringsplannen. 4.1 Met dit voorstel benutten we nog niet de volledige beschikking vanuit het Rijk. Zoals in de inleiding benoemd hebben we van het Rijk een beschikking van € 9.023.773 ontvangen. Echter, in beslispunt 2 is opgenomen dat we van dit bedrag in eerste instantie alleen € 3.607.877 toekennen. Dit heeft te maken met de cofinanciering, die we in dit voorstel kunnen inbrengen. Om de volledige beschikking van het Rijk te kunnen benutten moet de gemeente in totaal € 3.924.775 cofinanciering inbrengen. Om twee redenen kunnen we daar met dit voorstel nog niet aan voldoen.
2
V 1.1
Ten eerste kan de raad alleen maar besluiten nemen binnen de huidige begrotingsperiode (2025-2029). Het project van het Volkshuisvestingsfonds loopt echter door tot en met 2033. De cofinanciering die we uit de Wijkuitvoeringsplannen halen van € 200.000 per jaar resulteert in dit voorstel (voor de komende 5 jaar) in een bedrag van € 1.000.000. Voor de periode 2030-2033 komt daar nog eens in totaal € 800.000 bij. Ten tweede staat er nog maar een deel van de middelen die nodig zijn voor de herstructurering van de wijk Dokkum Fûgellân op de begroting. De investeringsopgave voor de gehele wijk wordt nog doorberekend en een besluit over diens dekking wordt daarna aan uw raad voorgelegd. Indien daar akkoord op wordt gegeven, kan het restant worden ingebracht als cofinanciering. Hieruit is nog ruim anderhalf miljoen euro cofinanciering nodig, zodat we de volledige beschikking van het Rijk kunnen benutten. De investeringsopgave van de gehele wijkvernieuwing wordt echter op een veelvoud van dat bedrag geschat. Desalniettemin vormen de financiële omstandigheden van de gemeente wel een risico of we voldoende cofinanciering kunnen realiseren, zodat de volledige beschikking van het Rijk kan worden benut. Toetsing aan Omgevingsvisie In de Omgevingsvisie is opgenomen dat we inzetten op het besparen van energie, bijvoorbeeld door woningen verder te isoleren.
Binnen dit project ligt de focus ook op het isoleren van woningen, specifiek voor de doelgroep energiearmoede. Op die manier wordt structureel energie bespaard. Kanttekeningen en risico’s 1.1 Dit project richt zich op 30% van de totale doelgroep. Omdat we met dit voorstel nog maar 40% van de beschikking van het Rijk kunnen benutten, richt het project zich initieel op 125 huishoudens. Zodra we de volledige beschikking kunnen benutten, is er budget voor in totaal 314 huishoudens. Echter, ook dit aantal is minder dan het geschatte aantal huishoudens in energiearmoede met een koopwoning. Uit onze analyse volgt namelijk dat we binnen deze doelgroep 1.046 huishoudens in onze gemeente hebben. Maar omdat de doelgroep energiearmoede lastig te bereiken is en het daarom niet realistisch is om iedereen binnen de looptijd van dit project te ondersteunen, is er binnen de aanvraag voor gekozen om ons eerst te richten op 30% van de totale doelgroep. In de uitvoering van dit project kan echter blijken dat er meer interesse is voor de subsidie dan dat de middelen toestaan. Mocht dat zich voordoen, dan treden we direct in contact met het Rijk. Vanuit dit project zijn er nu namelijk korte lijnen met het ministerie. Bovendien worden vanuit het Volkshuisvestingsfonds continu nieuwe tranches geopend.
Indien dit project succesvol verloopt en we een substantiële bijdrage leveren aan de doelstellingen van het Volkshuisvestingsfonds, dan liggen er wellicht kansen voor een nieuwe aanvraag. 1.2 Het subsidiebedrag per huishouden kan hoger uitvallen dan nu begroot. Hoofdstuk 7 van het plan van aanpak gaat in op de hoogte van de subsidie, namelijk een gestaffelde subsidie voor de volgende inkomens: • 70% subsidie per maatregel voor inkomens tot 130% van het sociaal minimum; • 60% subsidie per maatregel voor inkomens van 130-140% van het sociaal minimum; • 50% subsidie per maatregel voor inkomens van 140-150% van het sociaal minimum. Gemiddeld is per huishouden zo’n € 30.000 aan subsidie beschikbaar. In de praktijk treden waarschijnlijk grote verschillen op in de isolatie- en onderhoudskosten, afhankelijk van het type woning en de huidige energetische staat. Omdat we maatwerk willen bieden, is het maximumbedrag daarom niet op € 30.000 gezet. Hierdoor bestaat het risico dat het gemiddelde bedrag per woning hoger uitvalt dan de circa € 30.000 die nu begroot is. Als dat zich voordoet, zouden minder dan de beoogde 314 huishoudens worden ondersteund en zou de doelstelling waarop de beschikking is gebaseerd niet worden gehaald. Om dit risico te verminderen, sturen we via de inzet van de energieadviseur er op dat bewoners alleen kosteneffectieve maatregelen treffen.
Deze ondersteunt bewoners namelijk in het aanvragen van offertes, zodat ook het subsidiebedrag niet te hoog uitvalt. Financiën Het financiële overzicht van dit project staat beschreven in hoofdstuk 7 van het bijgevoegde plan van aanpak. Hier volgt een korte samenvatting. Het totale project omvat een bedrag van € 13.082.583. Dit bestaat deels uit de beschikking van het Rijk ter waarde van € 9.023.773. Het restant wordt gedekt uit cofinanciering, namelijk € 3.924.775. De verdeling van de cofinanciering over de gehele projectperiode (tot en met 2033) is als volgt: • Wijkvernieuwing Dokkum Fûgellân: € 2.124.775 • Wijkuitvoeringsplannen: € 1.800.000 (9 jaar maal € 200.000 per jaar). • Totaal cofinanciering: € 3.924.775 Echter, zoals in argument 4.1 aangegeven kunnen we met dit raadsvoorstel nog niet voldoen aan de benodigde cofinanciering. Voor dit voorstel bestaat dit namelijk uit de volgende bedragen. • Wijkvernieuwing Dokkum Fûgellân: € 546.223 • Wijkuitvoeringsplannen: € 1.000.000 3
V 1.1
• Totaal cofinanciering (30%): € 1.546.233 Om die reden kunnen we van de beschikking het volgende bedrag met dit voorstel uitgeven: • Te benutten van beschikking (70%) € 3.607.877 • Totaal huidig voorstel € 5.154.110 Zoals in hoofdstuk 7 van het plan van aanpak is weergeven, worden de totale kosten van het project als volgt verdeeld over de actielijnen: • Primaire actielijn woningverbetering: € 10.053.853 • Secundaire actielijn openbare ruimte: € 2.124.775 • Secundaire actielijn projectorganisatie: € 769.920. Maar omdat we met dit voorstel nog maar een deel van de cofinanciering inbrengen, en de projectomvang van dit voorstel € 5.154.110 bedraagt, wordt de verdeling van de actielijnen vooralsnog als volgt: • Primaire actielijn woningverbetering: € 4.301.414 • Secundaire actielijn openbare ruimte: € 546.233 • Secundaire actielijn projectorganisatie: € 306.463. Dit betekent dat er een bedrag van circa 4,3 miljoen euro kan worden besteed aan subsidies voor isolatie en onderhoud. Zodra het restant aan cofinanciering geregeld is, kan er in totaal ruim 10 miljoen euro besteed worden aan deze subsidies. Vervolg en planning In hoofdstuk 8 van het plan van aanpak is de planning opgenomen. Uitgangspunt is dat we 1 april 2025 kunnen starten met de uitvoering van het project.
Uiterlijk eind 2033 moet het project zijn afgerond, omdat de regeling van het Volkshuisvestingsfonds stelt dat we binnen 10 jaar na beschikking (december 2023) de resultaten moeten opleveren. Communicatie + Participatie De communicatiestrategie is uitgewerkt in hoofdstuk 4 van het plan van aanpak. De focus van de strategie ligt op het direct aanschrijven van de doelgroep, namelijk de woningeigenaren die de energietoeslag hebben ontvangen. Aanvullend daarop wordt er ook ingezet op onze algemene communicatiekanalen, zoals de gemeentelijke website, social media en de gemeentepagina. Dit alles in nauwe samenwerking met Team Kommunikaasje. Bijlagen 1. Plan van aanpak Volkshuisvestingsfonds energiearmoede. Dokkum, 4 februari 2025 Burgemeester en wethouders van de gemeente Noardeast-Fryslân,
de secretaris, H.J.C.M Verbunt MBA
de burgemeester, mr. J.G. Kramer
4
V 1.1
Raadsbesluit 2024-177392
De raad van de gemeente Noardeast-Fryslân, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 4 februari 2025;
Besluit: 1. In te stemmen met het bijgevoegde en als zodanig gewaarmerkte ‘Plan van aanpak Volkshuisvestingsfonds energiearmoede’. 2. Een bedrag van € 3.607.877 vanuit de beschikking van het Volkshuisvestingsfonds te benutten voor de ‘Aanpak Volkshuisvestingsfonds energiearmoede’. 3. Een bedrag van € 546.233 dat op de begroting staat voor de reconstructie van de wegen in de wijk Dokkum Fûgellân in te brengen als cofinanciering voor de ‘Aanpak Volkshuisvestingsfonds energiearmoede’. 4. Voor de periode 2025-2029 vanuit middelen bestemd voor de Wijkuitvoeringsplannen € 1.000.000 als cofinanciering toe te wijzen aan de ‘Aanpak Volkshuisvestingsfonds energiearmoede’ en voor de periode 2030-2033 uit diezelfde middelen jaarlijks € 200.000 via de programmabegroting tevens in te zetten als cofinanciering. Aldus besloten door de raad van de gemeente Noardeast-Fryslân in zijn openbare vergadering d.d. 20 maart 2025. De raad voornoemd, de griffier,
de voorzitter,
{{Signer1}}
{{Signer2}}
mr. S.K. Dijkstra
mr. J.G. Kramer
5
V 1.1