Raadsvoorstel Vervolg project Holwerd aan Zee

Raadsvoorstel Voorstel aan de raad van de gemeente Noardeast-Fryslân Jaartal + zaaknummer

: 2023 / Z248590-2019

Raadsvergadering d.d.

: 26 april 2023

Portefeuillehouder

: P. Braaksma

Programma

: (4) Wurk, bedriuw en rekreaasje

Programmaonderdeel

: Faciliteren en ondersteunen van programma Friese Waddenkust

Naam opsteller

: J. Talma (E-mail: j.talma@noardeast-fryslan.nl)

Onderwerp

: Vervolg project Holwerd aan Zee

Begrotingswijziging

: ja

Voorgesteld raadsbesluit De raad wordt voorgesteld de volgende besluiten te nemen: 1. Kennis te nemen van de A2 Natuurvariant. 2. De gereserveerde € 5 miljoen vooralsnog beschikbaar te houden voor de A2 Natuurvariant van het project Holwerd aan Zee. 3. Het definitief beschikbaar stellen van de gereserveerde € 5 miljoen afhankelijk te laten zijn van het voldoen aan de volgende voorbehouden: a) de totale financiering moet rond zijn; b) er zijn sluitende afspraken over het Eigendom, Beheer en Onderhoud gemaakt en het EBO is belegd bij een overheidspartij, niet zijnde de gemeente; c) het project moet vergunbaar zijn en voldoen aan de planologische kaders van de gemeente; d) de investering moet maatschappelijk te verantwoorden zijn en daarbij worden de gestelde randvoorwaarden als het toetsingskader gehanteerd. 4. Voor de ambtelijke inzet tot aan de samenwerkingsovereenkomst een bedrag van € 100.000,- uit de gereserveerde 5 miljoen euro beschikbaar te stellen. Inleiding De gemeente staat positief tegenover het doel van Holwerd aan Zee: een economische impuls geven aan het gebied ten behoeve van de leefbaarheid. Holwerd aan Zee ziet de gemeente in dit verband als een middel. De gemeente waardeert de inzet en energie vanuit de mienskip die Holwert op deze wijze op de kaart heeft gezet.

De gemeente ziet dat het oorspronkelijke project Holwerd aan Zee gaandeweg meer verschoven is naar natuurontwikkeling (Stuurgroep 23 juni 2022). In de Stuurgroep van november heeft de wethouder aangegeven als de A2 Natuurvariant breed gedragen wordt onder de overige partijen, de gemeente dit niet in de weg wil staan. Daarbij heeft hij aangegeven dat er rekening gehouden moet worden met de randvoorwaarden die de gemeente heeft aangegeven (bijlage 1). In de Stuurgroep van 24 november 2022 is geconcludeerd dat de A2 Natuurvariant technisch gezien haalbaar is. In dezelfde Stuurgroepvergadering is aangegeven dat, met betrekking tot deze variant, op 14 december 2022 meer duidelijkheid diende te komen over: 1. 2. 3.

Het verkrijgen van de ontbrekende financiering voor het gehele project. Het procesvoorstel, inclusief verantwoordelijkheden, voor Eigendom, Beheer en Onderhoud (EBO). De definitieve doorrekening van de Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (MKBA).

Tot op heden is er nog geen concrete oplossing voor de benodigde aanvullende financiering van ruim € 57 miljoen euro voor de ontwikkeling en uitvoering van de A2 Natuurvariant. Wat betreft EBO zijn eerste ideeën opgeleverd maar geen inhoudelijke uitgewerkte voorstellen. Op 13 december 2022 is een laatste versie van de MKBA (bijlage 2) opgeleverd, die vervolgens is besproken in de Stuurgroep van 14 december 2022 maar niet is vastgesteld. Dit raadsvoorstel heeft derhalve betrekking op de A2 Natuurvariant. Beoogd effect Een economische impuls geven aan de leefbaarheid van Holwert, tegen aanvaardbare financiële en maatschappelijke kosten, voor zowel de korte als lange termijn. 1

Argumenten 1. De A2 Natuurvariant in het kort. De A2 Natuurvariant houdt in een verdere verbetering van de natuur door buitendijks kwelderherstel en binnendijks een getijdemeer met hoge natuurwaarden bij Holwert. Er komt buitendijks één natuurlijke geul, een ondiep natuurlijk geulenstelsel en een broedeiland. Het binnendijkse getijdemeer zal bestaan uit ondiepe droogvallende en diepere delen, broedeilanden en voorzieningen voor vismigratie. Er komt een doorbraak in de dijk, maar er wordt afgezien van een vaarroute in het binnenmeer en er komt een niet bevaarbaar regelwerk. Nautische veiligheid, toename verstoring, grotere complexiteit regelwerk en een hogere ringdijk rond het getijdemeer waren redenen om niet voor de bevaarbare variant te kiezen. Op basis van de natuurlijke variant is ook een nieuwe recreatieve positionering opgesteld. Vanuit dit profiel is ook de variant zonder vaarrecreatie positief voor de sociaaleconomische ontwikkeling van Holwert. 2. De hoofdambitie van het project Holwerd aan Zee wordt onderschreven. De hoofdambitie van het project Holwerd aan Zee, namelijk het behouden en versterken van de leefbaarheid en werkgelegenheid in Holwerd en Noordoost-Fryslân, kan ons college volledig onderschrijven. En hieraan een impuls geven kan nog steeds. Daarom stellen we voor om voor Holwert en omgeving het bedrag van € 5 miljoen beschikbaar te houden. 3.

Het definitief beschikbaar stellen van de gereserveerde € 5 miljoen afhankelijk te laten zijn van het voldoen aan de volgende voorbehouden: a) de totale financiering moet rond zijn; De financiering van de A2 Natuurvariant is nog niet rond. Er is een tekort van € 57,4 miljoen. Voor de realisatie is een bedrag van € 83 miljoen, excl. BTW (€ 100 miljoen, incl BTW) nodig, prijspeil 2021. Partijen hebben totaal € 45,8 miljoen gereserveerd voor Holwerd aan Zee. In de afgelopen periode is € 2 miljoen aan onderzoekskosten uitgegeven. Provinciale Staten heeft besloten om daarnaast € 1,2 miljoen uit de Regiodeal beschikbaar te stellen voor de verdere uitwerking van de A2 Natuurvariant. b) er zijn sluitende afspraken over het Eigendom, Beheer en Onderhoud gemaakt en het EBO is belegd bij een overheidspartij, niet zijnde de gemeente; Voor het beheer en onderhoud van de natuur, die buiten- en binnendijks wordt aangelegd, zijn nog geen vastgelegde afspraken met andere partijen gemaakt. Hetzelfde geldt voor afspraken over het getijdemeer en voor de doorgang door de dijk. Dit betekent dat over de duurste objecten van het project, qua beheer en onderhoud, tot nu toe geen afspraken zijn gemaakt. In de A2 Natuurvariant is geen sprake meer van vaarrecreatie, maar is de variant gericht op natuurontwikkeling dat toeristisch-recreatieve ontwikkeling teweeg moet brengen.

De gemeente heeft geen wettelijke taak in het beheer en onderhoud van natuurgebieden en kan daar niet financieel aan bijdragen. Hetzelfde geldt voor het regelwerk en de stormvloedkering in de zeedijk. Als gemeente nemen we alleen kapitaalgoederen in beheer en onderhoud waar de gemeente een wettelijke taak heeft. Dus die betrekking hebben op de openbare ruimte (voornamelijk openbaar groen en verharding). Dergelijke openbare ruimte wordt in dit plan niet voorzien. c) het project moet vergunbaar zijn en voldoen aan de planologische kaders van de gemeente; Voor de aanleg van de A2 Natuurvariant zijn diverse vergunningen nodig. Met name de ingrepen buitendijks in het Natura2000-gebied zijn qua vergunbaarheid een uitdaging. Hierin is de provincie het bevoegd gezag. De gemeente heeft wettelijk verantwoordelijkheden ten aanzien van de fysieke leefomgeving (planvorming en -toetsing en vergunningverlening). d) de investering moet maatschappelijk te verantwoorden zijn en daarbij worden de gestelde randvoorwaarden als het toetsingskader gehanteerd. Om te kunnen toetsen of de investering in Holwerd aan Zee maatschappelijk verantwoord is, heeft ons college op 1 november 2022 randvoorwaarden vastgesteld voor het project Holwerd aan Zee: 1. Het project levert een aantoonbare economische impuls op voor de leefbaarheid. 2.

De gemeentelijke bijdrage voor de uitvoering van het project maximaal 5 miljoen te laten zijn. 3. De gemeentelijke bijdrage voor eigendom, beheer en onderhoud staat in verhouding tot de gemeentelijke opbrengsten van het project. 4. Gemeente draagt niet bij in de kosten voor eigendom, beheer en onderhoud van objecten die betrekking hebben op- en/of voortvloeien uit het onderdeel vaarrecreatie en de natuurdoelstellingen. 5. Het project heeft geen negatieve en/of beperkende effecten op de bestaande en toekomstige functies, waaronder landbouw, wonen, recreatie, parkeren, bedrijvigheid. 6. De plannen voor Holwerd aan Zee mogen niet leiden tot een versnelde verzilting van het landbouwgebied.

2

V 1.0

7. De plannen voor Holwerd aan Zee mogen niet leiden tot schade aan landbouwgronden en gebouwen. 8. Een oplossing voor de ruimtebehoefte voor de (toekomstige) functies van parkeren en opwekking van duurzame energie is meegenomen in de planuitwerking van Holwerd aan Zee. 9. Een toeristisch-recreatieve ontwikkeling Holwerd aan Zee dient onderscheidend en aanvullend te zijn op het bestaande aanbod in de gemeente en het Lauwersmeergebied. 10. Planologische procedures en grondaankopen voor het project Holwerd aan Zee door provincie Fryslân uit te laten voeren. 11. Het project heeft voldoende draagvlak en er is een participatietraject met inwoners en belanghebbenden doorlopen. Deze randvoorwaarden waren een aanvulling op de eerder vastgestelde randvoorwaarden door het college op 15 december 2021 (bijlage 3). De aanvullende randvoorwaarden waren nodig omdat de voorliggende A2 Natuurvariant wezenlijk anders is dan het oorspronkelijke plan in de intentieovereenkomst (bijlage 4). Belangrijke doelstelling van de gemeente is om dorpen in onze gemeente leefbaar te houden. Het project Holwerd aan Zee heeft tot doel om Holwert en omgeving een economische impuls te geven om daarmee de leefbaarheid te verbeteren. Gedurende het proces van het project Holwerd aan Zee zijn diverse varianten onderzocht en besproken.

Uiteindelijk is de Stuurgroep uitgekomen op de A2 Natuurvariant waarvan geconcludeerd kan worden dat deze technisch haalbaar is. We moeten als gemeente toetsen of de investering van € 5 miljoen aan het project maatschappelijk gezien verantwoord is. Met het vaststellen van de randvoorwaarden is er een duidelijk toetsingskader om het project daarop te kunnen beoordelen. Op deze beoordeling kan vervolgens de gemeentelijke besluitvorming worden gebaseerd. 4.

De samenwerkingspartners in de intentieovereenkomst gaan door om de A2 Natuurvariant uit te werken. Het EBO is nog niet geregeld en de financiering is nog niet rond. De samenwerkende partijen willen het project de kans geven om over deze onderwerpen de komende maanden definitief duidelijkheid te krijgen. Om die reden wordt voorgesteld om € 100.000,- uit de gereserveerde € 5 miljoen voor de ambtelijke inzet beschikbaar te stellen. De inzet van de gemeente is beperkt. De opdracht voor het Eigendom, Beheer en Onderhoud ligt niet bij de gemeente. Het regelen van de ontbrekende financiering is voornamelijk een opdracht voor de Stichting Holwerd aan Zee. Kanttekeningen en risico’s 1. We kunnen ervoor kiezen om nu te stoppen met deelname aan project Holwerd aan Zee. De stichting Holwerd aan Zee heeft vanaf 2013 het project Holwerd aan Zee flink op de kaart gezet. Om voldoende fondsen te kunnen werven “voor de doorbraak voor mens en natuur” heeft de stichting haar activiteiten steeds verder verbreed. Zij hanteerde hierbij al die jaren een eigen communicatiestrategie. Daarbij is er richting de mienskip, fondsverstrekkers (en andere financiers) en politici een beeld over het project geschetst dat een grotere reikwijdte heeft dan het plan waar vanuit de intentieovereenkomst aan wordt gewerkt. Verwachtingen kunnen daardoor niet overeen komen en leiden tot imagoschade.

De gemeente moet het algemeen maatschappelijk belang in het oog houden. Imagoschade ontstaat ook als partijen willens en wetens doorgaan met een project dat later niet haalbaar blijkt of niet slaagt. De hoofdambitie van het project Holwerd aan Zee, namelijk het behouden en versterken van de leefbaarheid en werkgelegenheid in Holwerd en Noordoost-Fryslân, kan de gemeente volledig onderschrijven. En hieraan een impuls geven kan nog steeds door een alternatieve invulling in het gebied van Holwert en omgeving Waddenkust waar we ook al aan werken in het Fries Programma Waddenkust. Samen met de 1DYK partners zet de gemeente zich in in de gebiedsprocessen langs de Waddenkust. Holwert en omgeving zijn daarin opgenomen. Het biedt inwoners van Holwert en omgeving zekerheid om via deze weg economische impuls aan de leefbaarheid te geven. Financiën Op 7 mei 2020 heeft de gemeenteraad ingestemd met het beschikbaar stellen van een voorbereidingsbudget Holwerd aan Zee ad. € 500.000,- ten laste van de algemene reserve, waarmee uitvoering wordt gegeven aan hetgeen in intentieovereenkomst d.d. 16 december 2019 is afgesproken.

3

V 1.0

Het voorbereidingskrediet is per 1 oktober 2022 op. Inzet op het project Holwerd aan Zee was echter nodig, ook om de besluitvorming ten aanzien van het go / no go besluit zorgvuldig voor te bereiden. Deze inzet is tot nu toe uit de reguliere ambtelijke uren gedaan. De samenwerkende partijen willen het project de kans geven om over de onderwerpen EBO en financiering de komende maanden definitief duidelijkheid te krijgen. Om die reden wordt voorgesteld om € 100.000,- uit de gereserveerde € 5 miljoen voor de ambtelijke inzet beschikbaar te stellen. Holwerd aan Zee is aangemerkt als een prioritair ambitieproject en hiervoor is een bedrag van € 5 miljoen gereserveerd in het Ontwikkelfonds (begroting van 5 november 2020). Bij het Ontwikkelfonds is aangegeven dat dit bedrag indicatief en gereserveerd is binnen het Ontwikkelfonds. We stellen voor om de gereserveerde € 5 miljoen vooralsnog beschikbaar te houden voor het project Holwerd aan Zee. We wachten af of er afspraken over EBO kunnen worden gemaakt en of de benodigde resterende financiering kan worden geregeld. Mocht eind dit jaar alsnog blijken dat het project financieel niet haalbaar is, dan kan worden bekeken in hoeverre eventueel toegezegde subsidies of bijdragen van andere partijen aan het project Holwerd aan Zee zoveel mogelijk te behouden voor het gebied.

Vervolg en planning De planning is dat in het derde/vierde kwartaal duidelijkheid moet zijn over een sluitende financiering en de EBO van het project Holwerd aan Zee. Dit vanwege de planning van de dijkversterking van het Wetterskip Fryslân. Daarna zal een definitief go/no-go besluit door de Stuurgroep worden genomen. Vervolgens vindt het besluitvormingstraject bij de provincie en de gemeente plaats. Communicatie + Participatie Een nieuwsbericht wordt geplaatst op de gemeentelijke website waarin kort het voorgenomen besluit wordt gedeeld en toegelicht. De mogelijkheid tot het live volgen van de besluitvormende raadsbijeenkomst wordt hier ook aangegeven. Na de besluitvormende raadsvergadering, worden samenwerkingspartners uit de intentieovereenkomst en Dorpsbelang Holwert schriftelijk geïnformeerd over de uitkomst van het raadsbesluit. En wordt een persbericht verzonden en een nieuwsbericht geplaatst op noardeast-fryslan.nl. Er zijn verschillende ingekomen reacties over het project Holwerd aan Zee binnengekomen. Na besluitvorming wordt aan de indieners van een reactie een antwoordbrief geformuleerd en verstuurd. Deze worden te zijner tijd aan ons college voorgelegd. Bijlagen 1. Oplegnotitie Randvoorwaarden project Holwerd aan Zee 1 november 2022; 2. MKBA Holwerd aan Zee, Vergelijking van twee planvarianten, Witteveen+ Bos, 12 december 2022; 3.

Brief college BenW Noardeast-Fryslân, Randvoorwaarden project Holwerd aan Zee, 19 januari 2021; 4. Intentieovereenkomst Holwerd aan Zee, voorbereiding realisatie fase 2, december 2019.

Dokkum, 21 maart 2023 Burgemeester en wethouders van de gemeente Noardeast-Fryslân,

de secretaris, H.J.C.M Verbunt MBA

de burgemeester, mr. J.G. Kramer

4

V 1.0

Raadsbesluit 2023 / Z248590-2019

De raad van de gemeente Noardeast-Fryslân, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 21 maart 2023; Besluit: 1. Kennis te nemen van de A2 Natuurvariant. 2. De gereserveerde € 5 miljoen vooralsnog beschikbaar te houden voor de A2 Natuurvariant van het project Holwerd aan Zee. 3. Het definitief beschikbaar stellen van de gereserveerde € 5 miljoen afhankelijk te laten zijn van het voldoen aan de volgende voorbehouden: a) de totale financiering moet rond zijn; b) er zijn sluitende afspraken over het Eigendom, Beheer en Onderhoud gemaakt en het EBO is belegd bij een overheidspartij, niet zijnde de gemeente; c) het project moet vergunbaar zijn en voldoen aan de planologische kaders van de gemeente; d) de investering moet maatschappelijk te verantwoorden zijn en daarbij worden de gestelde randvoorwaarden als het toetsingskader gehanteerd. 4. Voor de ambtelijke inzet tot aan de samenwerkingsovereenkomst een bedrag van € 100.000,- uit de gereserveerde 5 miljoen euro beschikbaar te stellen. Aldus besloten door de raad van de gemeente Noardeast-Fryslân in zijn openbare vergadering d.d. 26 april 2023. De raad voornoemd, de griffier,

de voorzitter, Signed By: Kramer, Johannes <j.kramer@noardeast-fryslan.nl>

Signed By: Dijkstra, Sytze <s.dijkstra@noardeast-fryslan.nl>

{{Signer1}} 01/05/2023 12:33:38 CEST

02/05/2023 14:14:03 CEST {{Signer2}}

ID: c1d18080-e3ef-4d24-b956-dc02594a4d0e

Id: c1d18080-e3ef-4d24-b956-dc02594a4d0e

Auth: Scribble

Auth: Scribble

mr. S.K. Dijkstra

mr. J.G. Kramer

5

V 1.0