Raadsvoorstel toekomstige inzameling oud papier - voor It Debat 7 oktober 2021

Raadsvoorstel Voorstel aan de raad van de gemeente Noardeast-Fryslân Jaartal + zaaknummer

: 2021 / Z323087-2021

Raadsvergadering d.d.

: 7 oktober 2021 (it Debat)

Portefeuillehouder

: J. Boerema

Programma

: (5) Wonen & omgeving

Programmaonderdeel

: Huishoudelijk afval

Naam opsteller

: M. Derks (E-mail: m.derks@noardeast-fryslan.nl)

Onderwerp

: Toekomstige inzameling oud papier.

Begrotingswijziging

: nee

Voorgesteld raadsbesluit De raad wordt gevraagd zich uit te spreken over verschillende scenario’s voor de toekomstige inzameling van oud papier. Inleiding In oktober 2020 heeft u de kadernota grondstoffeninzameling vastgesteld. Ons college ziet ook dat er binnen de inzameling van oud papier nog verschillen bestaan in afspraken/vergoedingen en in inzamelmethoden. Reden voor ons college om deze inzameling te willen harmoniseren en nieuw beleid op te stellen. In de hele gemeente Noardeast-Fryslân wordt het oud papier bij de huishoudens ingezameld met inzet van vrijwilligers. De afspraken en werkwijzen vanuit de drie oude gemeenten worden nog gevolgd. Dit zorgt ervoor dat momenteel de inzameling op vier verschillende manieren gebeurt, de inzamelfrequentie per dorp/wijk varieert en inzamelaars (scholen, kerken, verenigingen die vrijwilligers leveren) volgens drie verschillende vergoedingsregelingen worden betaald voor hun inzet. Zo hebben in voormalig Kollumerland c.a. alle huishoudens al een minicontainer voor oud papier en wordt 4-wekelijks ingezameld met een zijlader. In voormalig Dongeradeel en Ferwerderadiel verzamelen inwoners hun oud papier nog in dozen etc. Dit papier brengen ze of zelf weg naar een verzamelcontainer in hun dorp/de buurt of het wordt door vrijwilligers aan huis opgehaald. De inzamelfrequentie varieert hierbij van continue tot 2-maandelijks.

Ons college vindt al deze verschillen onwenselijk. Daarom willen we de inzameling zo snel als mogelijk harmoniseren. Tegelijkertijd willen we uitvoering geven aan de kadernota Grondstoffeninzameling. In de raadsvergadering van 9 september 2021 bent u via een presentatie op de hoogte gebracht van de huidige inzameling van oud papier. In bijlage-1 vindt u meer informatie over de inzameling van oud papier. De informatie vanuit overleggen met de inzamelaars eind 2020 is hierin ook meegenomen. Dit voorstel bevat een uitwerking van mogelijke scenario’s voor de toekomstige inzameling van oud papier (zie het eind van dit voorstel). De scenario’s zijn, net als bij de kadernota grondstoffeninzameling, uitgewerkt aan de hand van de pijlers van de afvaldriehoek (milieu, service en kosten). Beoogd effect De uitgangspunten uit de vastgestelde kadernota grondstoffeninzameling 2021-2024 sluiten aan op de doelstellingen vanuit programma 5, circulaire economie. Volgens deze uitgangspunten willen we de inzameling van oud papier op een meer doelmatige, milieuhygiënisch- en kostenverantwoorde manier, veilig uit gaan voeren. Ons doel is om zo veel als mogelijk vrijkomend oud papier gescheiden in te zamelen en het aandeel herbruikbaar oud papier in het restafval te verlagen naar 4%. De tarieven Afvalstoffenheffing zijn voor 2021 met 1,88% gestegen.

Dit is met name veroorzaakt door een structurele verhoging van de kosten verbonden aan het inzamelen van oud papier. In 2019 bestond 6% van het fijn huishoudelijk afval (Sortibak, gemiddelde hele gemeente) nog uit herbruikbaar oud papier. Door meer oud papier gescheiden in te zamelen, verhogen we het scheidingspercentage, verlagen we de hoeveelheid restafval (met ongeveer 158 ton = 8,1 Kilo/inwoner) en besparen we ook op kosten voor verbranden van dit restafval (€ 15.800). Nieuw beleid voor de inzameling van oud papier kan voor een kostenbesparing zorgen. Met een nieuw inzamelscenario kunnen we ook de service voor onze inwoners verhogen. Harmonisatie moet dus niet alleen leiden tot meer duidelijkheid over de inzameling. Inwoners moeten hun oud papier ook het hele jaar door, makkelijk en met een vaste regelmaat kwijt kunnen. 1

Inzamelscenario’s Rekening houdend met het “Beoogd effect”, heeft ons college een aantal scenario’s uitgewerkt. Deze scenario’s zijn in uitgebreide vorm aan het eind van dit raadsvoorstel terug te vinden. Ons college hoort graag uw reactie op de verschillende scenario’s. Op 2 december 2021 leggen wij het voorkeursscenario ter besluitvorming aan u voor. De basis van ons voorstel is, alle huishoudens binnen onze gemeente, uitzonderingen daargelaten, een extra minicontainer ter beschikking te stellen voor de inzameling van het oud papier. De toekomstige inzameling van oud papier zal vanaf dat moment, net zoals de inzameling van het restafval en het gft, door onze eigen inzameldienst en met een zijladersysteem worden uitgevoerd. Hiermee zetten we een volgende grote stap richting harmonisatie van de afvalinzameling en geven we uitvoering aan de kadernota. Er moeten hierbij nog wel twee belangrijke keuzes worden gemaakt: 1. Willen we de inzameling van oud papier blijven uitvoeren met inzet van vrijwilligers ja of nee? De inzet van vrijwilligers bij gebruik van minicontainers & zijlader inzameling, is niet per se nodig. Maar dat wil niet zeggen dat vrijwilligers niet ingezet kunnen worden. Hun inzet zal wel anders worden. Zij kunnen een (belangrijke) rol spelen bij het behalen van de milieudoelstellingen. U kunt ervoor kiezen deze inzet stop te zetten.

Dan is het volgens ons college wenselijk om een afbouwregeling in te voeren. Inzamelaars krijgen daarmee een paar jaar de tijd om hun begroting aan te passen op het verdwijnen van deze inkomsten. U kunt er ook voor kiezen deze inzet te behouden. Dan is het nodig om één nieuwe overeenkomst op te stellen, geldend voor alle inzamelaars. Daarmee worden nieuwe, uniforme afspraken over o.a. vrijwilligersinzet en vergoedingen vastgelegd. 2. Hoeveel (meer) mag de toekomstige inzameling van oud papier gaan kosten? De minicontainer inzameling is in de basis (zonder inzet vrijwilligers) goedkoper dan de huidige inzameling. Bij inzet van vrijwilligers bepaalt de hoogte van de vergoeding aan de inzamelaars uiteindelijk of deze inzameling goedkoper of duurder uitvalt. Wegen extra kosten op tegen de combinatie participatie, milieuwinst & een hogere service? Scenario-1: Inzameling met minicontainers, zonder inzet van vrijwilligers: De inzet van vrijwilligers bij de inzameling van oud papier wordt stopgezet. Onderwerp van discussie is of direct wordt gestopt met de inzet van vrijwilligers of dat deze inzet nog één of twee jaar doorloopt. Een tweede onderwerp van discussie gaat over de vergoedingen. Omdat inzamelaars in hun begroting rekening houden met inkomsten uit oud papier kunnen zij bij stopzetten van de vergoedingen, financieel in de problemen komen.

Ook bestaat de kans dat zij een beroep gaan doen op de subsidieregelingen van de gemeente. Om de inzamelaars tijd te geven om andere inkomstenbronnen aan te boren en hun toekomstige begroting op orde te brengen, is het invoeren van een afbouwregeling wenselijk. Scenario-2 a t/m d: Inzameling met minicontainers, met inzet van vrijwilligers: Scenario’s a t/m d zijn identiek aan elkaar met uitzondering van de hoogte van de vergoeding aan de inzamelaars. De inzet van vrijwilligers blijft behouden, hun takenpakket wijzigt wel. Er komt één vergoedingsregeling die voor alle inzamelaars gelijk is. De vergoeding wordt losgekoppeld van de marktprijs van oud papier. Daarvoor in de plaats komt er een vaste vergoeding per ton ingezameld oud papier. Inzamelaars krijgen daar een percentage van, afhankelijk van hun inzet. De hoogte van de vergoeding is bij deze scenario’s het onderwerp van discussie. Bij deze scenario’s is het ook mogelijk andere organisaties deel te laten nemen aan de inzameling. Hiermee wordt ook een stuk ongelijkheid richting andere vrijwilligersorganisaties weggehaald.

2

V 1.0

Argumenten 1. Het voorstel past in het ingezet beleid Programma 5. Onderwerp Duurzaamheid & Afval gaat over het sluiten van grondstofketens. Met het invoeren van de minicontainer voor oud papier wordt meer oud papier gescheiden ingezameld. Hierdoor komen meer grondstoffen beschikbaar voor hergebruik en worden deze niet verbrand. Ook ontstaat er minder zwerfafval (verwaaiing van oud papier); 2. Harmonisatie van de inzameling van oud papier voldoet aan alle drie pijlers van de afvaldriehoek: a. Milieu: harmonisatie geeft betere scheidingsresultaten De minicontainer voor oud papier past binnen de huidige inzamelstructuur voor restafval en gft. Die gebeuren ook al met minicontainers. Inwoners kunnen het oud papier hierdoor makkelijk kwijt. De keuze om het apart te houden en niet bij het restafval te gooien wordt hiermee ook bevorderd. Afvalscheiding wordt hiermee verhoogd; b. Kosten: harmonisatie is goedkoper voor onze inwoners Inzameling gebeurt in elk dorp/wijk weer anders en met andere regelmaat. Inzamelcontainers bevatten hierdoor te vaak een lage belading (hoeveelheid ingezameld oud papier). Door in de hele gemeente 4-wekelijks/maandelijks te gaan inzamelen is er minder materieel nodig en gaat de belading omhoog. Dit geeft een kostenbesparing op inzet van materieel; c.

Service: harmonisatie is service verhogend De inzameling met een minicontainer sluit aan op de inzameling van restafval en gft. De inzamelfrequentie wordt voor de hele gemeente gelijk. Invoering van de minicontainer voor oud papier zorgt ervoor dat inwoners te alle tijden het papier bij huis apart kunnen opbergen. 3. Inzamelaars hebben binnen de hele gemeente recht op dezelfde vaste vergoeding Afspraken uit de oude gemeenten gelden nu nog. Hierdoor krijgen inzamelaars in het ene gebied een lagere vergoeding voor hun inzet dan inzamelaars in een ander gebied. Deze vergoeding varieert ook maandelijks met de marktprijs van oud papier. Daarnaast wordt er nu geen onderscheidt gemaakt tussen inzamelaars die een grote inzamelinspanning verrichten (met eigen materieel huis aan huis inzamelen) en inzamelaars die nauwelijks inspanning verrichten (o.a. toezicht bij brengcontainer). Kanttekeningen en risico’s 1. Harmonisatie van de afspraken zorgt voor andere vergoedingen/inkomsten bij de inzamelaars en dus voor weerstand Het gelijktrekken/aanpassen van de afspraken met de inzamelaars zorgt ervoor dat hun inkomsten mogelijk ook veranderen. De inzamelaars hebben aangegeven deze vergoedingen hard nodig te hebben voor hun vereniging. 2.

De kosten voor inzameling met een minicontainer zijn, afhankelijk van de vergoedingen aan de inzamelaars, hoger dan van de huidige inzameling De inzamelkosten met een minicontainer zijn hoger dan van de huidige inzameling. Dit komt deels omdat er een extra inzamelvoertuig nodig is. De inzet van dit inzamelvoertuig is niet volledig nodig voor deze inzameling. Mocht Dantumadiel t.z.t. besluiten tot invoering van een minicontainer voor oud papier, dan is er voldoende ruimte binnen de inzet van het materieel om dit mee te nemen. Hierdoor worden de kosten voor Noardeast-Fryslân lager. De inzet van vrijwilligers wordt anders. Hierdoor kan gekozen worden, de vergoeding aan te passen. Dit zorgt ervoor dat de inzameling met minicontainer in totaal, goedkoper uit kan vallen. 3. Niet alle huishoudens hebben ruimte voor een derde minicontainer In sommige gebieden zoals het oud binnenstedelijk gebied van Dokkum hebben inwoners niet voldoende ruimte voor een minicontainer voor oud papier. Hiervoor zullen andere oplossingen bedacht moeten worden. 4. De huidige inzet van vrijwilligers bij de inzameling van oud papier zorgt voor (rechts)ongelijkheid De huidige inzameling van oud papier wordt uitgevoerd met inzet van 44 vrijwilligersorganisaties (scholen, sport-/muziekverenigingen, dorpsbelangen etc.).

Deze organisaties zijn veelal van oudsher al betrokken bij de inzameling van oud papier (voordat het een zorgplicht van de gemeente werd). Nieuwe organisaties worden nu niet toegelaten. Dit zorgt ervoor dat slechts een select en beperkt groepje vrijwilligersorganisaties profiteert van de inzameling van oud papier. Financiën De kosten en investeringen die nodig zijn voor de toekomstige inzameling zijn afhankelijk van het scenario waarvoor wordt gekozen. Deze kosten zijn in de verschillende scenario’s verwerkt en zullen in het besluitvormende voorstel worden meegenomen.

3

V 1.0

Vervolg en planning Uw raad wordt uitgenodigd zich uit te spreken over de verschillende inzamelscenario’s. De uitkomsten van dit debat worden gebruikt voor het ontwikkelen van een definitief voorkeurscenario. Dit scenario zal op 2 december 2021 besluitvormend aan de gemeenteraad worden voorgelegd. Communicatie + Participatie Eind 2020 heeft de gemeente digitale bijeenkomsten georganiseerd waarvoor alle inzamelaars waren uitgenodigd. Er is daarbij o.a. gesproken over de huidige problemen rondom de inzameling van oud papier en over het voornemen om de inzameling in de toekomst mogelijk anders vorm te gaan geven. In juli 2021 is er een brief gestuurd naar alle inzamelaars. In deze brief is de huidige stand van zaken aangegeven en is het raadstraject voor de vorming van toekomstig beleid aangegeven. Onderdeel van dit raadstraject is een hoorzitting geweest (29-9-2021) waarin inzamelaars, inwoners etc. met de gemeenteraad in gesprek konden over de inzameling van oud papier. Na de besluitvorming zal de gemeente in overleg gaan met de inzamelaars over het nieuwe inzamelbeleid, de consequenties en gevolgen. Ook de inwoners zullen worden geïnformeerd over het nieuwe beleid. Bijlagen Bijlage-1: Inzamelstructuren oud papier

Dokkum, 24 augustus 2021 Burgemeester en wethouders van de gemeente Noardeast-Fryslân,

de secretaris, H.J.C.M Verbunt MBA

de burgemeester, mr. J.G. Kramer

4

V 1.0

Scenario

1

2A

2B

2C

2D

Zelf (4-wekelijks) inzamelen met minicontainers voor huishoudens & Zijlader Omschrijving Scenario

Huidig

Zonder inzamelaars

Dongeradeel: - marktprijs+€10 minus inzamelkosten; - garantievergoeding: min. €60, max. €80/ton Ferwerderadeel: - marktprijs minus inzamelkosten - garantievergoeding: €59/ton Kollumerland: €44/ton

Inzamelvergoeding

Milieu

Kosten

Met inzamelaars. Inzamelvergoeding =

€0/ton

€60/ton

€45/ton

€30/ton

€15/ton

- Aandeel oud papier in restafval van gemiddeld 6% voor hele gemeente - kans op verwaaien oud papier bij huis aan huis inzameling

- Inzameling met minicontainer draagt bij aan VANG-doelstellingen: Het aandeel oud papier in restafval daalt van 8,4% (D) & 5,5% (F) naar 4,3% (K). Dit is een afname van 158 ton/jaar = 8,1 Kg./inwoner minder restafval. Het scheidingspercentage afval stijgt - geen verwaaiing oud papier

- Relatief lage directe inzamelkosten - 'ingewikkelde' berekeningen voor vergoedingen aan inzamelaars - vergoeding aan inzamelaars varieert per inzamelgebied

- Directe inzamelkosten zijn hoger dan huidig - Aanschaf/inhuur van extra inzamelvoertuig + chauffeur & minicontainers is nodig. Als Dantumadeel op termijn ook mee gaat doen, worden deze kosten lager - Besparing zit in aanpassingen van: * vergoedingen aan inzamelaars * besparing kosten verbranden restafval! * effect van een uniforme en efficiënte inzameling - Inzameling in gehele gemeente is hetzelfde en sluit aan op inzameling restafval en gft. Dit geeft meer duidelijkheid aan inwoners - Inzamelfrequentie is overal gelijk - Invoering minicontainer zorgt ervoor dat papier makkelijker/beter kan worden opgeslagen - Inzet vrijwilligers stopt (op - Inzet van vrijwilligers veranderd: minicontainers bereikbaar maken, termijn). Voorstel om een minicontainers controleren op inhoud, in gesprek met bewoners afbouwregeling in te stellen van - Rechtsongelijkheid tussen vrijwilligersorganisaties blijft bestaan 4 jaar met vergoeding volgens - Vrijwilligers zijn ma. t/m vrij. overdag minder beschikbaar scenario 2A t/m 2D Inkomsten voor inzamelaars veranderen: - (rechts)ongelijkheid tussen * 2A: inkomsten Dongeradeel & Ferwerderadeel blijven gelijk, vrijwilligersorganisaties Kollumerland nemen toe verdwijnt * 2B: inkomsten Dong. & Ferw. nemen af, Koll. blijft gelijk * 2C & 2D: inkomsten Dong., Ferw. & Koll. nemen af

Service varieert per dorp/wijk Service - regeling van vergoedingen stimuleert inzamelaars niet om de inzameling kosten- en milieueffectief in te richten - grote mate van vrijheid over uitvoering inzameling Inzamelaars

Inzet materieel Omrin (containers, achterlader)

€ 107.418

€0

€0

€0

€0

€0

Inzet Gemeentewurk (Zijlader)

€ 55.355

€ 166.600

€ 166.600

€ 166.600

€ 166.600

€ 166.600

Transport containers zijlader vanaf Wissellocatie

€ 11.550

€ 24.276

€ 24.276

€ 24.276

€ 24.276

€ 24.276

Afschrijving mini’s

€ 19.525

€ 69.225

€ 69.225

€ 69.225

€ 69.225

€ 69.225

Op-/overslag, administratie. etc. Omrin

€ 59.418

€ 59.418

€ 59.418

€ 59.418

€ 59.418

€ 59.418

Vergoedingen inzamelaars

€ 127.442

€0

€ 138.720

€ 104.040

€ 69.360

€ 34.680

€0

-€ 15.800

-€ 15.800

-€ 15.800

-€ 15.800

-€ 15.800

Totale kosten

€ 380.708

€ 303.719

€ 442.439

€ 407.759

€ 373.079

€ 338.399

Opbrengsten OPK (garantieprijs Omrin: € 30,83/ton)

-€ 71.279

-€ 71.279

-€ 71.279

-€ 71.279

-€ 71.279

-€ 71.279

€ 15,87

€ 11,92

€ 19,03

€ 17,26

€ 15,48

€ 13,70

Besparing Restafval (150 ton verbranding á €100/ton)

Afvalstoffenheffing (€/huishouden: 19.500)

5