Raadsvoorstel Leningstelsel Noardeast-Fryslân

Raadsvoorstel Voorstel aan de raad van de gemeente Noardeast-Fryslân Jaartal + zaaknummer

: 2020 / Z205416-2018

Raadsvergadering d.d.

: 18 februari 2021

Portefeuillehouder

: Theo Berends/ Esther Hanemaaijer

Programma

: (5) Wenjen en Omjouwing

Programmaonderdeel

: duurzaamheid

Naam opsteller

: Anke van Hijum (E-mail: a.vanhijum@noardeast-fryslan.nl)

Onderwerp

: Lening stelsel Noardeast-Fryslan

Begrotingswijziging

: ja

Samenvatting Voorstel is om bij de SVn € 5.000.000 uit te zetten voor de vorming van een revolverend fonds duurzaamheidsprojecten. Deze lening kan worden gebruikt voor het verbeteren en het toekomstbestendig maken van maatschappelijk en zakelijk vastgoed en particulier eigendom. Het voorstel is om aan inwoners de verzilver-, stimulerings-, en starterslening aan te bieden. Omdat we een zo groot mogelijk deel van onze inwoners willen helpen bij met name de verduurzaming, maar breder kijkend ook particulier woningonderhoud en de gehele leefomgeving. De looptijd van uitgifte van leningen bedraagt 10 jaar, leningen zullen ook nog na die tijd doorlopen. Besluit De raad besluit: 1. Vanaf het jaar 2021 gedurende 10 jaren totaal € 5.000.000 beschikbaar te stellen ten behoeve van leningen en de € 250.000 van het Fonds duurzaamheidsprojecten als dekking te gebruiken en de begroting 2021 hier op aan te passen. 2. De volgende verordeningen vast te stellen:  de verordening “Verzilverlening gemeente Noardeast-Fryslan 2021”;  de verordening “Starterslening gemeente Noardeast-Fryslan 2021”;  de verordening “Stimuleringslening gemeente Noardeast-Fryslan 2021”. 3. De begroting middels de 6e wijziging 2021 aan te passen.

Motivering van het besluit De raad van Noardeast-Fryslân heeft op 4 juli tijdens de PPN bespreking via een motie en op 7 november 2019 via een amendement voorgesteld € 250.000 van de enecogelden die beschikbaar komen in 2021 in te zetten in een Fonds duurzaamheidsprojecten. Naar aanleiding hiervan is onderzocht wat de mogelijkheden zijn om middels het aanbieden van leningsvormen aan de inwoners, MKB, verenigingen en stichtingen doelen te realiseren op het gebied van duurzaamheid, wonen en het sociaal domein. Want duurzame ontwikkeling is ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen, aldus de definitie van de VN-commissie Brundtland uit 1987. Bij duurzame ontwikkeling is dus sprake van een ideaal evenwicht tussen ecologische, economische en sociale belangen. Alle ontwikkelingen die op technologisch, economisch, ecologisch, politiek of sociaal vlak bijdragen aan een gezonde aarde met welvarende bewoners en goed functionerende ecosystemen zijn duurzaam. Daarom is het voorstel op het gebied van wonen en sociaal domein ook de mogelijkheid te bieden om te lenen voor restauratie en levensloopbestendigheid van de woning en bij verwaarloosde panden voor de sloop ervan.

Om de inwoners van de gemeente financieel te helpen kunnen de leningen voor de volgende doelen worden afgesloten. Duurzaamheid:  Verduurzamen panden Deze lening helpt bij het energiebesparen en om de maandelijkse lasten te verlagen. Door te investeren in energiebesparende en producerende maatregelen (zoals zonnepanelen of dakisolatie) wordt een pand 1

verduurzaamd wat ook bijdraagt aan een beter milieu. Op bijlage A behorend bij de notitie staan de duurzame maatregelen genoemd waarvoor men de lening kan aanvragen. Deze lening kan worden gebruikt door een stichting, vereniging zoals bijvoorbeeld een school, voetbalclub, dorpshuis of MKB. De particulier kan via het warmtefonds lenen hiervoor of via de verzilverlening.  Postcoderoosregeling Voor het verduurzamen van een wijk of dorp kan de postcoderoosregeling ook uitkomst bieden. Deze regeling wordt ook wel de Regeling Verlaagd Tarief genoemd. Met deze regeling krijgen leden van een coöperatie een energiebelastingkorting op zijn of haar energienota voor lokaal en duurzaam opgewekte elektriciteit. Door deze landelijke regeling van de overheid kunnen inwoners van een wijk of dorp met elkaar op een financieel rendabele manier aan de slag met lokaal en duurzame energie.  Vegetatiedak Een vegetatiedak is goed voor een gezond en leefbaar stedelijk gebied. Op lokaal niveau verbetert een groen dak het plaatselijke klimaat. Het helpt om wateroverlast te voorkomen en zorgt dat er minder last is van de hittestress.  Gebruik regenwater /grijswater circuit Het gebruik van schoon drinkwater is voor sommig huishoudelijk gebruik niet noodzakelijk, daarvoor kan regenwater of grijswater worden ingezet, zoals voor het wassen van kleding en het doorspoelen van het toilet.

Een voorziening van 2500 liter is via de lening te financieren.  Asbestverwijdering Het stimuleren van het vervangen van asbesthoudende dakbedekking. Asbest is nog steeds een gezondheidskundig probleem. Wonen:  Levensloopbestendigheid Om zo lang mogelijk in het eigen huis te blijven wonen, vraagt de woning om aanpassingen. De woning kan levensloopbestendig worden gemaakt waardoor er langer zelfstandig in het eigen huis gewoond kan worden. Deze lening kan worden gebruikt door de particulier. Vanuit de WMO worden niet alle aanpassingen meer vergoed voor iedereen. Vanuit dit beleidsveld staat men positief tegenover deze leningsmogelijkheid. Daarnaast past het goed binnen de woonvisie omdat het gaat om beperkte ingrepen namelijk het rollatorgeschikt maken van de woning, die niet de doorstroming op de woningmarkt in de weg staan. Het is ook duurzaam om inwoners de gelegenheid te geven oud te kunnen worden in de eigen woonomgeving, er is dan sprake van sociale duurzaamheid.  Renovatie panden In sommige gebieden in de gemeente staan oudere woningen waarvan de gevel en/of het dak zou kunnen worden verbeterd. Dit bevordert de leefbaarheid van het gebied en de verkoopbaarheid van panden. Door het pand goed te onderhouden, wordt geinvesteerd in een prettige leefomgeving. Zo kunnen er bijvoorbeeld scheuren in de gevel worden hersteld en een pand worden gerestaureerd.

De constructieve verbetering van het pand draagt ook bij aan de duurzaamheid van het pand. Door de particulier kan voor de specifieke duurzaamheidsmaatregelen worden geleend via het Wamtefonds of via de verzilverlening. Stichtingen, verenigingen en MKB kunnen via de stimuleringslening hiervoor lenen.  Sloop Vanwege de krimp in de gemeente Noardeast-Fryslan staan er al panden leeg. Soms is de enige oplossing voor dergelijke panden dat ze worden gesloopt en dat er nieuw wordt gebouwd. Voor dergelijke situaties kan een slooplening ook uitkomst bieden. Deze lening kan niet hypothecair worden verstrekt, het maximaal te lenen bedrag hiervoor is € 15.000. Deze kan onderhands aan een particulier of rechtspersoon worden verstrekt. Door het slopen van panden welke in een slechte staat verkeren, wordt er weer ruimte gecreëerd voor duurzame nieuwbouw. Daarom dient het slopen van deze panden ook het duurzaamheidsdoel.  Starters Starters op de woningmarkt kunnen worden geholpen met de aankoop van hun eerste huis om in- en doorstroom op de woningmarkt te stimuleren. Omdat de gemeente de starter wil stimuleren om direct na aankoop meer energetische verbeteringen toe te passen, wil ze dit stimuleren door de maximale kostengrens te verhogen tot € 230.000,-.waardoor er maximaal € 30.000 kan worden geleend voor het toepassen van duurzame maatregelen.

Daarnaast wordt de mogelijkheid geboden om via een gift door de ouders de kinderen bij verduurzaming van hun eerste woning te helpen via de verzilverlening. 2

V 1.0

De doelgroepen waarop kan worden ingezet zijn:  Particulieren  Nonprofitinstellingen zoals verenigingen en stichtingen  MKB. Het voorstel aan de raad is om aan haar inwoners de verzilver-, stimulerings-, en starterslening aan te bieden en de uitvoering daarvan onder te brengen bij de Sichting Volkshuisvesting nederland (SVn) en het Samenwerkingsverband Noord Nederland (SNN). Dit voorstel is gemaakt om een zo groot mogelijk deel van de inwoners te helpen bij de verduurzaming, maar breder kijkend ook bij het particulier woningonderhoud en de gehele leefomgeving. Een nadere onderbouwing van dit voorstel staat genoemd in bijgevoegde notitie. Op het gebied van energiebesparende maatregelen in de eigen woning wordt landelijk aan de particulier al veel aangeboden, daarom hoeft dit niet te worden aangeboden via de stimuleringslening aan de particulier. Wel wordt dit aangeboden via de verzilverlening aan de particulier. Voor de zg. niet-kunners komt het Warmtefonds daarnaast in 2021 met een mogelijkheid om toch te kunnen meedoen met de energietransitie, waarbij de inwoners dan een lening krijgen tot maximaal € 25.000, waarvoor ze worden vrijgesteld van renteen aflossing voor zo lang ze dat niet kunnen betalen. Op het gebied van asbest wordt landelijk budget gereserveerd voor particulieren.

De gemeente dient een asbestregeling te creeren voor haar inwoners, asbestsanering is dus opgenomen in zowel de stimuleringsals de verzilverlening. De bestaande DOM-lening voor beschermde dorpsgezichten in Holwerd, Paesens-Moddergat, Metslawier en Ee blijft naast deze voorgestelde leningsvormen bestaan. Omdat hiervoor co-financiering is van de provincie kan deze lening niet opgaan in de voorgestelde stimulerings- en verzilverening. Alles wat niet wordt aangeboden door het landelijk Warmtefond is opgenomen in deze voorliggende leningsvormen. De volgende leningen zullen worden aangeboden aan de inwoners: Starterslening Voor degenen die voor de eerste keer een eigen woning willen kopen, stellen we een lening beschikbaar tot een maximum van een kostengrens van € 200.000. Deze kostengrens mag worden overschreden met maximaal het bedrag genoemd in de zg. Tijdelijke Regeling Hypothecair krediet (momenteel € 9.000), mits dit bedrag wordt besteed aan het verduurzamen van de aan te schaffen woning. Het hoofdbestanddeel van de financiering wordt gedaan door de reguliere geldverstrekker. Wat een koper tekort komt op basis van de zg. inkomenstoets kan tot een maximum van € 30.000 worden verkregen middels een Starterslening. Deze lening wordt verstrekt onder de voorwaarden van Nationale Hypotheek Garantie. Hiermee worden er door de gemeente geen risico’s gelopen.

De looptijd en rente wordt gekoppeld aan de landelijke regeling. Stimuleringslening Deze lening is door een eigenaar van een pand aan te vragen voor maatregelen te nemen aan de woning om deze in een courante positie te kunnen blijven behouden, waarbij aspecten van duurzaamheid en “langer thuis” zijn ingebed in de meest brede zin. We stellen voor om bedragen tussen € 2.500 en € 15.000 middels een persoonlijke lening te verstrekken. Hogere bedragen tot een maximum van € 50.000 kunnen uitsluitend hypothecair worden verstrekt. Tweede doelgroep zijn MKB en maatschappelijk vastgoed eigenaren. Ook deze kunnen ten behoeve van verduurzamingsmaatregelen en leefbaarheidsaspecten, welke toegepast worden aan hun gebouwen, een lening aanvragen tot maximaal € 50.000. Specifiek voor sportverenigingen is er nog een aanvullende garantie vanuit het SWS. De Stimuleringslening kan tot maximaal € 15.000 worden verstrekt ter stimulering van sloop in het kader van krotopruiming. De looptijden van de lening bedragen maximaal 15 jaar. De rente wordt gekoppeld aan het SVn-adviestarief voor de Verzilverlening (momenteel 1,7%). SVn hanteert een maximum leeftijdscriterium van 75 jaar. De gemeente mag hiervan af wijken daarom wordt deze lening ook beschikbaar gesteld voor 75 jaar en ouder, om te voorkomen dat we deze groep inwoners zouden uitsluiten.

3

V 1.0

Verzilverlening Dit is een bijzondere vorm van lening, waarbij de eigenaar van een woning met een leeftijd van 57+ zijn overwaarde in de woning (tot maximaal 80% WOZ) kan inzetten voor dezelfde zaken als bij de hierboven genoemde Stimuleringslening en daarnaast nog voor het doen van een gift ten behoeve van verduurzaming van de woning van de kinderen. Echter heeft de aanvrager niet te maken met een financiële draagkracht toets en niet met maandelijkse verplichtingen. Er wordt slechts gekeken naar de overwaarde in relatie met leeftijd, rente, leeftijd aanvrager, etc. om te bepalen of het acceptabel is de lening te verstrekken. Hier geldt een maximum van € 50.000 voor de lening, die een standaard theoretische looptijd kent van 75 jaar. Aflossing van lening en opgebouwde rente tijdens de looptijd vindt plaats bij verkoop of overlijden. De lening is hypothecair gedekt en er is geen maximum leeftijd voor de aanvrager. De rente is door SVn bepaald op momenteel 1,7% voor de gehele looptijd. Welk programmadoel wordt hiermee gediend? Programma 5 Wenjen en omjouwing  Het verbeteren van toekomstbestendig wonen, waarbij alle doelgroepen op de woningmarkt hun woonwensen kunnen realiseren.  In 2030 is Noardeast Fryslân een regio die volhoudbaar voorziet in haar behoefte qua energie, voedsel, producten en diensten.

Wat gebeurt er als we het niet doen? De inwoners zullen dan door de gemeente niet worden geholpen bij het verbeteren van hun panden. Ook verenigingen, stichtingen en MKB zullen dan niet worden geholpen bij het verduurzamen. In de raadsagenda “In nije dei” welke door de raad op 2 januari 2019 is vastgesteld wordt dit wel genoemd als doel, en dan in het bijzonder dialoogonderwerp 4.2: 4.2 Vormgeven aan verduurzaming van woningen, met focus op isolatie en zonnepanelen en financieringsmogelijkheden. Een leningstelsel is een goed instrument om die doelen na te streven. Hiermee helpen we de inwoners en de stichtingen en verenigingen en bedrijven bij het realiseren van hun wensen op het gebied van wonen en duurzaamheid. Financiële aspecten Het voorstel is om in 2021 € 5 miljoen beschikbaar te stellen. De toe te rekenen rentekosten voor de gemeente worden gesteld op 1%. De overige kosten betreffen de SVn beheerkosten over het fonds van 0,5%. Voor de consumptieve vorm wordt daarnaast 0,9% renteopslag berekend. De kosten van de consumptieve leningsvorm zijn daarmee in totaal 2,4%. De kosten van een stimuleringslening hypothecair, net als de kosten van een verzilverlening 1,5%. Het voorstel is om een maximum rente van 1,7% te hanteren.

De hypothecaire en verzilverlening hebben daardoor voor de gemeente een netto opbrengst van 0,2%, de consumptieve lening kent een nettoverlies voor de gemeente van 0,7%. Om dit te beperken kan er een verdeling in budgetten worden gemaakt waarmee de verstrekking van de consumptieve kredietvorm wordt beperkt. Om dit vast te leggen kunnen de budgetten in de verordeningen worden vastgesteld op zo’n wijze dat de kosten door de baten worden gedekt. Het budget voor consumptieve leningen wordt dan maximaal op € 1.000.000 gezet, het overige budget van € 4.000.000 is bestemd voor de hypothecaire stimuleringslening, starters en/ of de verzilverlening. Om te kunnen sturen op de aanvragen zal er daarnaast budget worden vastgesteld voor de verschillende doelgroepen. Voor de particuliere aanvrager zal een budget van € 3.000.000 worden vastgesteld voor de non-profit organisaties € 1.000.000 en voor het MKB ook € 1.000.000. De kosten van de uitvoering van het leningstelsel voor een periode van 10 jaar door SNN bedragen naar schatting € 102.500,-, waarvan € 26.000 in 2021 en € 8.500 voor de jaren 2022 t/m 2030. Deze uitvoeringskosten kunnen worden afgedekt door de beschikbaar gestelde € 250.000 voor het Fonds duurzaamheidsprojecten. Ervaringscijfers van SVn leren dat over de gehele bij SVn uitgezette portefeuille in rek.crt.) < 1% afboekingsrisico ligt.

Met name veroorzaakt door zakelijke leningen. Op de particuliere leningen wordt heel weinig afgeboekt. Uitgaande van 1% risico komt het risico uit op € 50.000. Wanneer dit zich voordoet kunnen deze kosten ook ten laste komen van het Fonds duurzaamheidsprojecten, net als eventuele renteverschillen. Uw raad zal hier dan via de reguliere P&C documenten over geïnformeerd worden.

4

V 1.0

Begrotingswijziging Voorgesteld wordt om een lening van € 5.000.000 beschikbaar te stellen ten gunste van de SVn. Middels het vaststellen van de 6e begrotingswijziging 2021 wordt € 250.000 die op dit moment nog gereserveerd is binnen de reserve Ontwikkelfonds, overgeheveld naar de nieuw in te stellen reserve ‘Duurzaamheidsprojecten’, dit is het door het raad middels amendement voorgestelde Fonds duurzaamheidprojecten. Daarnaast worden de jaarlijkse lasten, in 2021 € 26.000 en € 8.500 voor de jaren 2022 t/m 2030 ten laste gebracht van de reserve Duurzaamheidsprojecten. Het te lenen bedrag van €5.000.000 zal een toe te rekenen rente hebben van 1%, te weten € 50.000, dit wordt verantwoord op de FCL Duurzaamheid. Daar zal ook de te ontvangen rente die de SVn voor ons bij derden in rekening brengt geraamd worden. Als niet de volledige € 5.000.000 uitgezet is, ontvangen we minder dan de geraamde € 50.000. Deze kosten komen ook ten laste van de reserve Duurzaamheidsprojecten. Overzicht jaarlijkse kosten Budget 2021 Budget 2022 Budget 2023 Budget 2024 Budget 2025 Budget 2026 Budget 2027 Budget 2028 Budget 2029 Budget 2030 Totaal

Max Budget

Bedrag uitvoeringskosten SNN

Rentekosten lening 1%

€ 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000

€ 25.969 € 8.489 € 8.489 € 8.489 € 8.489 € 8.489 € 8.489 € 8.489 € 8.489 € 8.489 € 102.365

€ 50.000 € 50.000 € 50.000 € 50.000 € 50.000 € 50.000 € 50.000 € 50.000 € 50.000 € 50.000 € 500.000

Overzicht jaarlijkse opbrengsten

Max Budget

Budget 2021 Budget 2022 Budget 2023 Budget 2024 Budget 2025 Budget 2026 Budget 2027 Budget 2028 Budget 2029 Budget 2030

€ 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000 € 5.000.000

€ 85.000 € 85.000 € 85.000 € 85.000 € 85.000 € 85.000 € 85.000 € 85.000 € 85.000 € 85.000

Totaal

€ 5.000.000

€ 850.000

duurzaamheidsfonds totale kosten totale opbrengsten rest fonds duurzaamheidsprojecten

Rentekosten SVn consumptief 1,4 % € 14.000 € 14.000 € 14.000 € 14.000 € 14.000 € 14.000 € 14.000 € 14.000 € 14.000 € 14.000 € 140.000

Rentekosten SVN hypothecair 0,5 % € 20.000 € 20.000 € 20.000 € 20.000 € 20.000 € 20.000 € 20.000 € 20.000 € 20.000 € 20.000 € 200.000

Rente inkomsten 1,7% totaal

€ 250.000 -/-€ 942.365 € 850.000 € 157.635

Bovenstaande is een raming van de maximale kosten en maximale opbrengsten waarbij de aanname is gedaan dat het te lenen bedrag ook direct wordt ingezet voor leningen, waardoor de kosten worden gedekt. Voorstel is het bedrag van € 157.635 welke resteert van het Fonds duurzaamheidsprojecten nadat de kosten zijn betaald in reserve te houden om renteverschillen mee af te dekken als niet het volledige bedrag wordt uitgeleend en het afboekingsrisico mee af te dekken. Mocht op een later tijdstip blijken dat er toch voldoende 5

V 1.0

financiële ruimte is dan zal nader worden geadviseerd over de inzet van de overgebleven middelen van het Fonds duurzaamheidsprojecten. Communicatie en participatie De mogelijkheden van deze leningsvormen worden breed en meerdere malen gecommuniceerd via de gebruikelijke kanalen zoals de huis-aan-huis-krant, social media en eigen website. Ook zullen in de regio bijeenkomsten worden georganiseerd in samenwerking met het SVn om de regelingen onder de aandacht te brengen. De banken, makelaars, ouderenvertegenwoordigingen dorpsvertegenwoordigers, energiecoöperaties, etc zijn allen partijen die we zullen proberen te laten aanhaken. Op deze manier zullen de inwoners, ook via deze tussenpersonen van de regeling op de hoogte worden gebracht. De SNN die voor ons de regeling uitvoert zal folders ontwikkelen en een filmpje op haar website plaatsen zodat inwoners op de hoogte zijn. Deze folders zullen we verspreiden onder de partijen die als tussenpersoon belangrijk zijn om de regeling onder de aandacht van de inwoners te brengen. Bijlagen De raadsbesluiten / verordeningen: - de verordening “Verzilverlening gemeente Noardeast-Fryslan 2021”; - de verordening “Starterslening gemeente Noardeast-Fryslan 2021”; - de verordening “Stimuleringslening gemeente Noardeast-Fryslan 2021”. Andere bijlagen: - Bijlage A; - Notitie leningstelsel Noardeast-Fryslan.

Dokkum, 5 januari 2021 Burgemeester en wethouders van de gemeente Noardeast-Fryslân,

de secretaris, H.J.C.M Verbunt MBA

de burgemeester, mr. J.G. Kramer

6

V 1.0

Raadsbesluit 2020 / Z205416-2018

De raad van de gemeente Noardeast-Fryslân, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 5 januari 2021; gelet op het bepaalde in de artikelen 147 en 149 van de Gemeentewet;

Besluit: 1. Vanaf het jaar 2021 gedurende 10 jaren totaal € 5.000.000 beschikbaar te stellen ten behoeve van leningen en de € 250.000 van het Fonds duurzaamheidsprojecten als dekking te gebruiken en de begroting 2021 hier op aan te passen. 2. De volgende verordeningen vast te stellen:  de verordening “Verzilverlening gemeente Noardeast-Fryslan 2021”;  de verordening “Starterslening gemeente Noardeast-Fryslan 2021”;  de verordening “Stimuleringslening gemeente Noardeast-Fryslan 2021”. 3. De begroting middels de 6e wijziging 2021 aan te passen.

Aldus besloten door de raad van de gemeente Noardeast-Fryslân in zijn openbare vergadering d.d. 18 februari 2021. De raad voornoemd, de griffier,

de voorzitter,

Signed By: Dijkstra, Sytze <s.dijkstra@noardeast-fryslan.nl> {{Signer1}} 19/02/2021 12:21:23 CET

Signed By: Kramer, Johannes <j.kramer@noardeast-fryslan.nl> {{Signer2}} 22/02/2021 17:54:23 CET

ID: 9a576dc9-2d4c-4c6e-bfb4-93dc7ea1c7f2 Auth: Scribble

ID: 9a576dc9-2d4c-4c6e-bfb4-93dc7ea1c7f2 Auth: Scribble

mr. S.K. Dijkstra

mr. J.G. Kramer

7

V 1.0