Raadsvoorstel (It Beslút 12 mei) Financiële uitwerking IHP

Raadsvoorstel Voorstel aan de raad van de gemeente Noardeast-Fryslân Jaartal + zaaknummer

: 2021 / Z307567-2021

Raadsvergadering d.d.

: 12 mei 2021 (Debat 8 april 2021)

Portefeuillehouder

: Dhr. J. D. de Vries

Programma

: (2) Mienskip

Programmaonderdeel

: Beter passend voorzieningenmodel

Naam opsteller

: Renske Boekhout (E-mail: r.boekhout@noardeast-fryslan.nl)

Onderwerp

: Financiële uitwerking IHP

Begrotingswijziging

: ja

Samenvatting Op 8 oktober is het Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân vastgesteld. Het IHP is in gezamenlijkheid met de schoolbesturen opgesteld en bevat een inhoudelijke visie op onderwijshuisvesting en een planning van huisvestingsprojecten voor de komende 12 jaar. De financiële uitwerking van deze plannen ligt voor in dit advies. De raad heeft zich uitgesproken voor het doorgang vinden van de plannen zoals ze in het IHP staan beschreven. In overzichten 1 en 2 zijn daarom de kosten voor deze plannen op basis van (1) de verordening en (2) de huidige bouwkosten opgenomen. Bij een aantal scholen in het financiële overzicht is het belangrijk om een kanttekening te plaatsen bij de mogelijkheden van het project of bij het leerlingenaantal van de school. Het doorgang vinden van alle plannen in het IHP betekent een totale investering van € 54.949.184. Dit is berekend op basis van de huidige bouwkosten en is inclusief gemeentelijke projectkosten. Dit vertaalt zich in maximale kapitaalslasten van € 4.010.368 in 2027. Deze kapitaalslasten zijn inclusief de nu lopende kapitaalslasten van onderwijshuisvesting. De uitzetting loopt op tot een bedrag van max. € 2.275.295 (in 2028) ten opzichte van de kapitaallasten waar nu in de meerjarenbegroting rekening mee wordt gehouden.

Naast de kosten voor de bouw van de school en de kosten voor gemeentelijke projectbegeleiding, zijn er een aantal kostenposten die horen bij een project onderwijshuisvesting die sterk afhankelijk zijn van de inhoud van het project. In bijlage 2 worden deze kostenposten onder elkaar gezet en waar mogelijk uitgewerkt voor een aantal projecten op korte termijn. Besluit De raad besluit: 1. De bijgevoegde en als zodanig gewaarmerkte financiële uitwerking (bijlage 1) van de onderwijshuisvestingsplannen vast te stellen. 2. De voorstellen uit het onderwijshuisvestingsprogramma 2021 als nieuw beleidsvoorstel op te nemen in de perspectiefnota 2022-2025. Motivering van het besluit Op 8 oktober is het Integraal Huisvestingsplan Noardeast-Fryslân vastgesteld. Het IHP is in gezamenlijkheid met de schoolbesturen opgesteld en bevat een inhoudelijke visie op onderwijshuisvesting en een planning van huisvestingsprojecten voor de komende 12 jaar. De planning van de huisvestingsprojecten voor de komende 12 jaar is gebaseerd op de wensen van schoolbesturen en breed besproken in het OOGO, het Op Overeenstemming Gerichte Overleg tussen gemeente en schoolbesturen. Bij raadsbespreking heeft de raad aangegeven dat alle plannen in het IHP doorgang moeten vinden maar dat daarbij goed gekeken moet worden naar planning en koppelkansen.

In de financiële uitwerking wordt inzicht gegeven in de benodigde financiële middelen als er uitvoering gegeven wordt aan de plannen zoals deze in het IHP staan opgenomen. Overzicht 1 is een financiële uitwerking van de wensen van de schoolbesturen zoals deze in het IHP staan opgenomen. De raad heeft zich bij het vaststellen van het IHP uitgesproken voor het doorgang vinden van deze plannen. De financiële uitwerking van de plannen is in overzicht 1 gebaseerd op de normbedragen in 1

de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs, zoals deze op 4 maart 2021 is vastgesteld door de raad. Daarbij worden, omdat dit voor elk project gelijk is, 15% gemeentelijke projectkosten gerekend. Overzicht 2 is qua inhoud van de plannen identiek aan overzicht 1. Of de normbedragen voldoen voor de huidige bouwmarkt en aansluiten op de huidige bouwprijzen, is afhankelijk van veel factoren, bijvoorbeeld van de schaal van het project en de keuzes die bij de bouw worden gemaakt. Daarnaast kunnen de bouwprijzen sterk veranderen binnen korte tijd. Voor de twee lopende projecten in onze gemeente (nieuwbouwscholen Holwerd en Oosternijkerk) is de bevinding dat de normbedragen in de nieuwste verordening momenteel iets lager liggen dan de huidige bouwkosten. Overzicht 2 verhoogt de normbedragen daarom met 4,5 procent, om inzicht te geven in de verwachte bouwkosten van de projecten als deze nu aanbesteed zouden worden. Het ligt in de lijn der verwachting dat de bouwprijzen in de toekomst weer iets zullen zakken. Benodigde middelen De totaal benodigde investering voor alle plannen in het IHP is op basis van de huidige bouwprijzen en inclusief projectkosten € 54.949.184. Dit vertaalt zich in maximale kapitaalslasten van € 4.010.368 in 2027. Deze kapitaalslasten zijn inclusief de nu lopende kapitaalslasten van onderwijshuisvesting. De uitzetting loopt op tot een bedrag van max.

€ 2.275.295 (in 2028) ten opzichte van de kapitaallasten waar nu in de meerjarenbegroting rekening mee wordt gehouden. Bijlage 1 biedt een volledig overzicht van de benodigde investering totaal en per project en de vertaling hiervan naar jaarlijkse kapitaalslasten. Kritische kanttekeningen De overzichten zijn gebaseerd op de wensen van schoolbesturen. Hierbij zijn in het IHP ook kanttekeningen geplaatst, met name op het gebied van de leerlingenaantallen van een aantal scholen. De raad heeft zich bij het vaststellen van het IHP uitgesproken voor het doorgang vinden van de plannen van het IHP, maar ook aangegeven dat daarbij goed gekeken moet worden naar koppelkansen en planning. Het is belangrijk om hierbij de lange termijn voor ogen te houden: vervangende nieuwbouw is in principe voor een periode van 40 jaar. Wanneer een school gezien een krimpend leerlingenaantal eerder moet sluiten, blijft er een restboekwaarde over. Het is belangrijk om onderwijsmiddelen in te zetten voor goed onderwijs op de lange termijn. Het Rijk stelt een ondergrens aan het aantal leerlingen op een school: de opheffingsnorm of instandhoudingsnorm. Een school met een leerlingenaantal dat drie jaar op rij onder de opheffingsnorm valt, verliest haar bekostiging. In de praktijk betekent dit bijna altijd dat een school moet sluiten.

De opheffingsnorm wordt per gemeente vastgesteld en is afhankelijk van leerlingdichtheid. Voor de gemeente Noardeast-Fryslân is de opheffingsnorm 37. In de WPO zijn uitzonderingsbepalingen op de gemeentelijke opheffingsnorm opgenomen met betrekking tot de gemiddelde schoolgrootte. Een school die drie achtereenvolgende jaren onder de opheffingsnorm valt, blijft voor bekostiging in aanmerking komen indien de gemiddelde schoolgrootte van alle scholen van het desbetreffende schoolbestuur tenminste 10/6e maal de opheffingsnorm (of gewogen gemiddelde van de opheffingsnormen, als een bestuur scholen in verschillende gemeenten heeft) bedraagt. De school moet dan wel een minimumaantal van 23 leerlingen hebben. Deze minimale norm van 23 leerlingen is landelijk vastgesteld. Wanneer een school met een huisvestingsuitdaging een klein, dalend leerlingenaantal heeft, moet er kritisch gekeken worden naar de mogelijkheden in huisvesting. Bij de volgende projecten moet een kanttekening worden geplaatst: 1. CBS de Fjouwerhoeke, Hantumhuizen. De Fjouwerhoeke heeft een kleiner leerlingenaantal (1 oktober 2020: 63 leerlingen), dat volgens de prognoses op lange termijn stabiliseert rond de 40 leerlingen. De school bedient een grotere regio.

De gemeente en het schoolbestuur van de Fjouwerhoeke (Arlanta) hebben de planvorming voor deze school inmiddels gezamenlijk opgepakt en werken de opties in verschillende, toekomstgerichte scenario’s uit. 2. CBS Bernewird, Bornwird. CBS Bernewird in Bornwird is een kleine school met een leerlingenaantal (1 oktober 2020: 57 leerlingen) dat volgens de prognoses de komende jaren terug zal lopen naar 41 en op lange termijn stabiliseert rond hun huidige leerlingenaantal. De school bedient met de sluiting van de scholen in Reitsum en Brantgum een vrij uitgestrekt gebied tussen Dokkum en Ferwert. Een gedeelte van het gebouw is uitgevoerd als tijdelijke of semi-permanente uitbreiding en is gebouwd in 1975. Het schoolbestuur stelt hier zelf voor om nu geen vervangende nieuwbouw te realiseren, maar om een gedeelte van het gebouw te renoveren (159 M²). 3. CBS de Bron en CBS de Regenboog, Dokkum. In de zuidwest hoek van Dokkum zijn drie scholen van Arlanta gesitueerd: de Pionier, de Bron en de Regenboog. Met betrekking tot de Bron en de Regenboog heeft Arlanta aangeven te willen komen tot één sterke, toekomstbestendige school in het Zuidoosten van de

2

V 1.0

stad. De scholen zijn een fusieonderzoek aan het opzetten, waar gezamenlijke huisvesting en locatieonderzoek onderdeel van uit maken. 4. CBS de Hoeksteen en de Nynke van Hichtumschool, Dokkum. De schoolbesturen van CBS de Hoeksteen (Arlanta) en de Nynke van Hichtumschool (Roobol) hebben beide aangegeven dat zij graag gezamenlijke vervangende nieuwbouw gerealiseerd zien, om toekomstbestendige basisonderwijshuisvesting in het noordoosten van Dokkum te realiseren. De schoolbesturen werken gezamenlijk de samenwerking en de insteek qua huisvesting uit, waarbij verschillende scenario’s mogelijk zijn. 5. CBS ’t Oegh, Munnekezijl. ’t Oegh heeft een klein maar stabiel leerlingenaantal (1 oktober 2020: 33 leerlingen) en bedient een vrij uitgestrekt en lichtbevolkt gebied. Het leerlingenaantal valt momenteel onder de gemeentelijke opheffingsnorm. Met de 10/6e norm kan Arlanta er voor kiezen de school in stand te houden. Meewegend voor het schoolbestuur is dat ‘t Oegh een belangrijke functie heeft in deze kleine kern. Het schoolbestuur heeft de wens om deze school zelfstandig open te houden en de mogelijkheden voor huisvesting verder met de mienskip te onderzoeken. Er moet zorgvuldig worden omgegaan met eventuele planvorming voor deze basisschool, waarbij breed en in samenhang met de mienskip de opties in kaart worden gebracht.

Wanneer er solitaire vervangende nieuwbouw wordt gerealiseerd voor deze school, is er een kans dat de onderwijsfunctie beëindigd wordt voordat het gebouw is afgeschreven. Dit vormt een (financieel) risico. Het schoolbestuur van ’t Oegh heeft een huisvestingsaanvraag ingediend voor het programma 2022. 6. CBS ’t Kompas, Paesens. ’t Kompas heeft een klein leerlingenaantal (1 oktober 2020: 35 leerlingen). Volgens de prognoses zal de school stabiliseren op een leerlingenaantal onder de dertig leerlingen. Met de 10/6e norm kan Arlanta er voor kiezen de school in stand te houden. Meewegend voor het schoolbestuur is het belang van een school voor de mienskip. Er moet zorgvuldig worden omgegaan met eventuele planvorming voor deze basisschool. In het IHP vroeg de gemeente het schoolbestuur om te kijken naar mogelijkheden tot samenwerken. Wanneer er solitaire vervangende nieuwbouw wordt gerealiseerd voor deze school, is er een kans dat de onderwijsfunctie beëindigd wordt voordat het gebouw is afgeschreven. Dit vormt een (financieel) risico. 7. Campus Kollum. Campus Kollum staat niet benoemd in het IHP maar recente ontwikkelingen hebben duidelijk gemaakt dat hier wel een belangrijk vraagstuk ligt op het gebied van onderwijshuisvesting. Campus Kollum (Lauwers College en Piter Jelles) is sterk in leerlingenaantal gegroeid.

In de Campus is er momenteel een permanente extra ruimtebehoefte van 6 tot 8 lokalen. Het ruimteprobleem moet op korte termijn aangepakt worden aangezien er voor aankomend schooljaar al een groot ruimtegebrek is. Voor tijdelijke huisvesting wordt het voormalig Lauwers College verbouwd (8 lokalen), zodat deze ruimten gedurende de periode dat er een piek in leerlingenaantal zit (naar verwachting tot 2032) ingezet kunnen worden. Benodigd budget voor verbouw is ongeveer € 480.000. Voor de permanente uitbreiding van Campus Kollum (800m2) is de benodigde investering circa € 2.668.000. Dit is exclusief nog eventuele kosten voor verwerving van de grond waarop gebouwd moet worden. Onderzocht wordt of de uitbreiding op het huidig perceel kan plaatsvinden. Bovenstaande is opgepakt met het schoolbestuur en wordt momenteel nader uitgewerkt. De benoemde kosten zijn een eerste inschatting, inclusief gemeenteijke projectkosten. Volledig beeld kosten project onderwijshuisvesting Overzicht 1 en 2 geven geen compleet beeld van de financiën die benodigd zijn voor een project onderwijshuisvesting. In overzicht 1 en 2 worden twee soorten kosten meegenomen: de kosten voor de bouw van de school (dit is inclusief projectkosten van de school als deze bouwheer is) en de projectkosten voor de gemeentelijke begeleiding van het project (15% van het normbedrag).

Er zijn een aantal kostenposten die daarnaast worden vergoed op basis van daadwerkelijke kosten. Deze kosten zijn zeer sterk afhankelijk van de inhoud van het project, onder andere van de locatiekeuze. Dit soort keuzes worden tijdens een bouwproces gezamenlijk met het schoolbestuur gemaakt, en zijn niet vooraf al te bepalen voor alle projecten. Het gaat om kosten voor:  Realisatie kind- en onderwijsgerelateerde voorzieningen. In het IHP staat beschreven dat waar mogelijk en gewenst er gekeken wordt naar kansen om bij vervangende nieuwbouw ook opvang te realiseren, met het oog op doorgaande leerlijnen en IKC-ontwikkelingen.  Ontwikkelingen in leerlingenaantal.  Aankoop grond  Sloopkosten  Kosten voor heipalen bij VO (in verordening apart berekend).  Tijdelijke huisvesting  Afschrijving resterende boekwaarde  Verhuiskosten 3

V 1.0



Inrichting openbare buitenruimte.

Daarnaast is het mogelijk dat een schoolgebouw dat verkocht kan worden een opbrengst oplevert. Deze kosten worden voor de projecten op korte termijn in bijlage 3 waar mogelijk onder elkaar gezet. Daarnaast worden bovenstaande mogelijke kostenposten nader toegelicht. Welk programmadoel wordt hiermee gediend? Beter passend voorzieningenmodel. Wat gebeurt er als we het niet doen? De gemeente is verantwoordelijk voor voldoende en adequate onderwijshuisvesting voor de scholen in de gemeente. Het vaststellen van een IHP is geen wettelijke verplichting. Voorzieningen in de zin van de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs, zoals vervangende nieuwbouw, worden formeel toegekend in het jaarlijkse huisvestingsprogramma, dat door de raad wordt vastgesteld. Echter, er is een landelijke beweging gaande om met name de vervangende nieuwbouwprojecten gezamenlijk met de schoolbesturen verder vooruit te plannen in de vorm van een Integraal Huisvestingsplan. Op die manier worden onderwijsmiddelen zo doelmatig mogelijk ingezet en worden er meer kansen gecreëerd om goede onderwijshuisvesting te realiseren. Het IHP maakt duidelijk dat de gemeente Noardeast-Fryslân voor een opgave staat op het gebied van onderwijshuisvesting. Er zijn structureel extra middelen nodig om alle plannen te realiseren en het is belangrijk om hier ook financieel op te anticiperen.

De financiële uitwerking van het IHP biedt inzicht in de benodigde middelen. Financiële aspecten Op basis van het IHP 2021 zijn de kapitaallasten voor de komende 12 jaar berekend. De volgende uitgangspunten zijn in de berekening meegenomen: ‒ De huidige kapitaallasten zijn conform opgenomen in de begroting 2021; ‒ De berekende kapitaallasten zijn berekend op basis van de huidige rekenrente van 1,9%; ‒ De kapitaallasten starten conform de financiële verordening het jaar volgend op de gereedkoming van het activum; ‒ Op basis van het huidige afschrijvingsbeleid wordt nieuwbouw afgeschreven in maximaal 40 jaar; ‒ Op basis van het huidige afschrijvingsbeleid wordt renovatie afgeschreven in maximaal 25 jaar; ‒ Op basis van het huidige afschrijvingsbeleid wordt tijdelijke huisvesting afgeschreven in maximaal 15 jaar. Op basis van de uitgangspunten uit het overzicht 1 ziet het verloop van de kapitaallasten er als volgt uit: Jaar

Huidige kapitaallasten (staat C)

Berekende kapitaallasten OVZ 1

Totaal

2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032

€ 2.064.897 € 2.216.600 € 2.062.840 € 1.994.554 € 1.929.130 € 1.840.309 € 1.779.724 € 1.706.639 € 1.670.704 € 1.647.115 € 1.591.236 € 1.549.142

€0 € 57.120 € 56.208 € 373.832 € 1.438.012 € 1.883.659 € 2.107.754 € 2.151.600 € 2.127.307 € 2.103.014 € 2.078.721 € 2.006.428

€ 2.064.897 € 2.273.720 € 2.119.048 € 2.368.385 € 3.367.142 € 3.723.968 € 3.887.478 € 3.858.239 € 3.798.011 € 3.750.129 € 3.669.957 € 3.555.570

Op basis van de uitgangspunten uit het overzicht 2 ziet het verloop van de kapitaallasten er als volgt uit: Jaar

Huidige kapitaallasten (staat C)

Berekende kapitaallasten OVZ 2

Totaal

2021 2022

€ 2.064.897 € 2.216.600

€0 € 57.120

€ 2.064.897 € 2.273.720 4

V 1.0

Jaar

Huidige kapitaallasten (staat C)

Berekende kapitaallasten OVZ 2

Totaal

2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032

€ 2.062.840 € 1.994.554 € 1.929.130 € 1.840.309 € 1.779.724 € 1.706.639 € 1.670.704 € 1.647.115 € 1.591.236 € 1.549.142

€ 56.208 € 381.716 € 1.683.890 € 1.998.230 € 2.230.644 € 2.275.295 € 2.249.607 € 2.223.918 € 2.198.230 € 2.124.541

€ 2.119.048 € 2.376.270 € 3.613.020 € 3.838.539 € 4.010.368 € 3.981.934 € 3.920.311 € 3.871.033 € 3.789.466 € 3.673.683

Uit overzicht 2 is te herleiden dat de huidige kapitaallasten voor onderwijshuisvesting € 2 miljoen bedragen en dat op basis van het IHP (inclusief kostenstijging) er voor 2027 € 4 miljoen nodig is, wat een verdubbeling van de kapitaallasten bedraagt ten opzichte van de huidige begroting. Deze extra uitzetting loopt in 2028 op naar € 2,3 miljoen, welke boven op de € 5 miljoen aan financiële onzekerheden komt welke in de begroting 2021 benoemd zijn (herijking gemeentefonds, de stelpost jeugdzorg in de algemene uitkering, corona, bezuinigingen sociaal domein en het kapitaalgoederenbeheer), waardoor bezuinigingen noodzakelijk zijn aangezien het structurele overschot uit de meerjarenraming 20212024 € 89.000 bedraagt in 2021 oplopend naar € 923.000 in 2024. Het totale overzicht van de kapitaallasten per school voor de komende 12 jaar is opgenomen in de bijlage ‘kapitaallasten IHP 2021’. Communicatie en participatie Op donderdag 4 maart is er een OOGO gevoerd. Er is overeenstemming met de schoolbesturen. Bijlagen 1. Kapitaallasten IHP 2021 2. Uitwerking bijkomende kosten project onderwijshuisvesting Dokkum, 23 maart 2021 Burgemeester en wethouders van de gemeente Noardeast-Fryslân,

de secretaris, H.J.C.M Verbunt MBA

de burgemeester, mr. J.G. Kramer

5

V 1.0

Raadsbesluit 2021 / Z307567-2021

De raad van de gemeente Noardeast-Fryslân, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 23 maart 2021; Besluit: 1. De bijgevoegde en als zodanig gewaarmerkte financiële uitwerking (bijlage 1) van de onderwijshuisvestingsplannen vast te stellen. 2. De voorstellen uit het onderwijshuisvestingsprogramma 2021 als nieuw beleidsvoorstel op te nemen in de perspectiefnota 2022-2025. Aldus besloten door de raad van de gemeente Noardeast-Fryslân in zijn openbare vergadering d.d. 12 mei 2021. De raad voornoemd, de griffier,

de voorzitter,

{{Signer1}}

{{Signer2}}

mr. S.K. Dijkstra

mr. J.G. Kramer

6

V 1.0