Programmabegroting 2025 Noardeast-Fryslân 07102024

Om te komen tot een uitvoeringsagenda doorlopen we vier stappen: inventariseren bij betrokken stakeholders, input samenvoegen en verwerken, gezamenlijk prioriteren (kort, middel, lange termijn plannen) en gebiedsgericht in gesprek gaan. De uitvoeringsagenda maken we als gemeente, maar met sterke regionale afstemming en de mogelijkheid tot regionale uitvoeringsplannen. De uitvoeringsagenda ligt in het eerste kwartaal van 2025 klaar op hoofdlijnen en wordt ter vaststelling voorgelegd aan het college. 303.1 Doel: Bevorderen van Gezondheid en Welzijn middels een gemeenschapsaanpak SMART-doelstelling 303.1-1: De sociale basis van de Mienskip versterken De sociale basis van de Mienskip versterken Activiteit 303.1-1B: Doorontwikkelen netwerkplatform Welzijn Het doel van deze activiteit is om het strategisch beleidskader Welzijn uit te voeren. Daartoe gaan we met de organisaties in het welzijnsdomein samenwerken, om in co-creatie met elkaar, met de mienskip en de 34

gemeente invulling te geven aan de HOE-vraag. Dit partnerschap en dito samenwerking krijgt concreet vorm in dit samenwerkingsplatform. De reguliere activiteiten lopen door en worden in dit platform vervlochten met nieuwe activiteiten die ontstaan uit co-creatie tussen de organisaties onderling en met de mienskip. Zo spelen we steeds beter in op de welzijnsbehoeften van de mienskip. De gemeente toetst de welzijnsactiviteiten vooraf op de afgesproken inhoudelijke en financiële kaders en achteraf op de resultaten. Het samenwerkingsplatform staat op het punt om te starten. Er worden samenwerkingsafspraken gemaakt en er is onlangs een onafhankelijke secretaris aangetrokken. Het vormgeven van het samenwerkingsplatform en de werkwijze is een groeiproces. De lopende activiteiten gaan door. Het samenwerkingsplatform werkt in 2024 nieuwe activiteiten uit. Deze worden in 2025 en 2026 met elkaar vervlochten tot één aanpak. De lopende activiteiten gaan door. Het samenwerkingsplatform werkt in 2024 nieuwe activiteiten uit. Deze worden in 2025 en 2026 met elkaar vervlochten tot één aanpak. 303.1-1C: Uitvoeren van de lokale inclusie agenda De Lokale Inclusie Agenda is een concreet actieplan voor de komende jaren dat met de medewerking van de gehele gemeentelijke organisatie, met externe partners en ervaringsdeskundigen tot stand is gekomen. Doel is om te komen tot een inclusieve samenleving.

Daarbij zijn een drietal onderwerpen noodzakelijk, namelijk: • Bewustwording • Toegankelijkheid • Ontmoeting Onder deze onderwerpen zijn doelen en actiepunten geformuleerd. De actiepunten zijn gericht op de verschillende doelgroepen: • Bestuur en medewerkers van de gemeente • Externe partners : Coalitie Kom Erbij (en andere sociale partners) • Inwoners / Maatschappij De LIA werkt langs drie lijnen: Bewustwording: gestart met inregelen inclusieparagraaf in college- en raadsvoorstellen en voorbereiden thematafels/ inkopen voorlichtingspakketten scholen/ betrekken partnerorganisaties via inclusiecafés/ bewustwording inwoners o.a. via kunst en cultuur (dansvoorstelling). Toegankelijkheid: in kaart brengen openbare gebouwen en openbare ruimte door PBT-consult om hieruit planning te maken van aanpak/ organiseren en in positie brengen van ervaringsdeskundigheid/inregelen Hoge Nood App en openen 1e Minder-Validentoilet (MIVA), betrekken winkeliers en ondernemers/inregelen pagina op gemeentelijke website met info over inclusie en toegankelijkheid. Ontmoeting: via het nieuwe welzijnsplatform inclusieve ontmoeting te stimuleren en uitvoeren/ meewerken aan Prokkel (inclusieve ontmoeting mensen met een verstandelijke beperking) via kunst en cultuur. We zitten op schema met de uitvoering van de actiepunten.

35

Het budget van € 165.000,- is toereikend. Hier zijn in aanvang nog geen uitgaven op gedaan. Deze worden verwacht in Q3 en Q4.

304.1 Doel: Bevorderen Talentontwikkeling en het opzetten en faciliteren van netwerken (Onderwijs, Ondernemers, Overheid) SMART-doelstelling 304.1-1: Verbeteren samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en onderwijs. Verbeteren samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en onderwijs Activiteit 304.1-1A: Uitvoeren van het project startwerkplaats In de startwerkplaats is het de bedoeling dat ondernemers, onderwijs en overheid samenwerken om mensen uit diverse doelgroepen op te leiden en te ontwikkelen ten behoeve van het lokale bedrijfsleven en de arbeidsmarkt. Het realiseren van een circulaire ambachtsplaats behoort tot de mogelijkheden. In de startwerkplaats is het de bedoeling dat ondernemers daar een deel van hun productieproces laten plaatsvinden en daarbij hun ervaren werknemer(s) als leermeester inzetten voor mensen uit diverse doelgroepen: schoolverlaters, jongeren (schoolgaand), zij-instromers en mensen die een afstand tot de arbeidsmarkt hebben. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden om een circulaire ambachtsplaats te realiseren in samenwerking met de lokale kringloopwinkels en de milieustraat. Er is nog geen duidelijkheid over de hoogte van het budget. Dit wordt meegenomen in de projectopdracht centralisatie gemeentewerven en de nieuwbouw van Scholenpark B.

305.1 Doel: Bevorderen en door ontwikkelen Aanpak armoede SMART-doelstelling 305.1-1: Bevorderen en door ontwikkelen Aanpak armoede Bevorderen en door ontwikkelen Aanpak armoede Activiteit 305.1-1A: Uitvoering van het actieprogramma Het actieplan Integraal en Kindgericht armoede en schuldenbeleid 2021-2026 zet in op het zoveel mogelijk voorkomen van armoede en schulden en zelfredzaamheid waar mogelijk. Het is Kindgericht en verbindt alle beleidsterreinen. Hiermee willen we individueel armoedeleed in de gemeente tegengaan. In het actieplan richten we ons op de volgende doelstellingen: Iedereen denkt mee, iedereen doet mee, Laagdrempelige (brede) toegang en begrijpelijke taal en een schuldenvrij bestaan. Het actieplan bestaat uit 48 concrete actiepunten. In 2025 gaan we verder met de uitvoering van het actieplan. Een aantal acties vanuit 2024 blijven doorlopen in 2025. Zoals de doorontwikkeling preventief werken (bijvoorbeeld Project Geldloket en 36

samenwerking met Welzijn) en de samenwerking met o.a. Volwassenenfonds, stichting Leergeld en het Jeugdfonds. Daarnaast zijn we voornemens om de samenwerking met bewindvoerders verder te versterken. In 2025 verwachten we een groot deel van de actiepunten te kunnen afronden. De geplande activiteiten passen binnen de huidige begroting. 306.1 Doel: Verbeteren dienstverlening jongeren (in kwetsbare posities) SMART-doelstelling 306.1-1: Alle jongeren van 16 tot 30 jaar (dus ook kwetsbare jongeren) worden bediend, begeleid en doorgeleid Alle jongeren van 16 tot 30 jaar (dus ook kwetsbare jongeren) worden bediend, begeleid en doorgeleid naar Wurkstart, Dokwurk, het Gebietsteam, onze maatschappelijke partners, of één van de projecten binnen bijvoorbeeld de Versnellingsagenda. Activiteit 306.1-1A: Uitvoeren van het project jongerenloket Binnen de gemeentelijke organisatie (of bij één van haar partners) richten we een integraal en innovatief JongerenPunt in. Eén punt waar jongeren, intermediairs, docenten, stagebegeleiders, hulpverleners en professionals die werken met jongeren tot 30 jaar -en vragen hebben over mogelijkheden voor jongeren over ontwikkeling, leren, inkomen en/of werken-, terecht kunnen. Vanuit deze eerste loketfunctie worden de jongeren doorgeleid (zodra dat kan) naar Dokwurk, het RMC, Wurkstart, Ynkommen/Schulddienstverlening of naar het Gebiedsteam.

Door het JongerenPunt wordt voor alle jongeren en hun professionele begeleiders duidelijk waar zij met hun vragen en wensen over zorg, ontwikkelen, leren en/of werken terecht kunnen. Hierdoor wordt snel en effectief de juiste begeleiding geboden en vanuit economisch oogpunt; jong arbeidspotentieel wordt eerder in beeld gebracht en behouden voor werkgevers in de regio. In 2025 krijgt het project verder vorm en verwachten we de eerste jongeren te kunnen bedienen. Vanuit het JongerenPunt worden initiatieven ontwikkeld om kwetsbare jongeren te helpen, ontschot te werken en een sluitende aanpak te creëren. Dit moet leiden tot een bezuiniging op andere kostenposten binnen het programma. De dekking van het JongerenPunt komt dus met name vanuit voordelen binnen andere projecten binnen het programma. Hierdoor valt het in het exploitatieresultaat.

37

Onderwerp beleidsdocumenten van Programma 3

Onderwerp beleidsdocumenten Algemene beleidsdocumenten Uitvoeringsplan Participatiewet (2014) Uitvoeringsplan WMO (2014) Fan Wearde, mantelzorgbeleid (2016) Uitvoeringsplan Jeugdwet (2014) Lokaal actieplan Huiselijk geweld en kindermishandeling Beleidsplan Handhaving Sociaal Domein 2019-2022

Onderwerp beleidsdocumenten 301 Verbeteren integrale samenwerking Zorg en Onderwijs Gezondheidsbeleid 2021-2025 Beleidskader sociaal domein 2023 Ontwerp Preventie- en handhavingsplan Alcohol Actieplan zorg en onderwijs 2021-2024 De Fryske Regiovisie Jeugdhulp 2023-2026

Onderwerp beleidsdocumenten 302 Stimuleren van een gevarieerd Wonen en Zorg aanbod Regionale woon/zorg visie Uitvoeringsprogramma Regionale woon/zorgvisie (in concept voor 2025)

Onderwerp beleidsdocumenten 303 Bevorderen van Gezondheid en Welzijn middels een gemeenschapsaanpak Strategisch beleidskader Welzijn

38

Onderwerp beleidsdocumenten 304 Bevorderen Talentontwikkeling en het opzetten en faciliteren van netwerken (Onderwijs, Ondernemers, Overheid) Projectplan startwerkplaats (in concept voor 2025)

Onderwerp beleidsdocumenten 305 Bevorderen en door ontwikkelen Aanpak armoede Actieplan Integraal en Kindgericht armoede- en schuldenbeleid 2022-2026

Onderwerp beleidsdocumenten 306Verbeteren dienstverlening jongeren (in kwetsbare posities) Actieplan jongerenloket (in concept voor 2023)

Verbonden partijen van Programma 3 Verbonden Partij

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen

Dokwurk

Uitvoering geven aan de Participatiewet.

Veiligheidsregio Fryslân onderdeel GGD Fryslân

Gezondheidsdienst van de Friese gemeenten ter bevordering van de gezondheidssituatie en leefstijl van inwoners.

Sociaal Domein Fryslân

Het doel is de beleidsvoorbereiding ten behoeve van de wettelijke taken op het terrein van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en participatie en de inkoop ten behoeve van de wettelijke taken op deze terreinen doelmatig en kwalitatief hoogwaardig te organiseren. Vanuit SDF participeren wij ook in ‘Foar Fryske Bern’.

Mobiliteitsbureau Noordoost Fryslân

De gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân en Tytsjerksteradiel en de provincie Fryslân hebben besloten om samen te werken op het gebied van het regionale doelgroepenvervoer en openbaar vervoer in de regio Noordoost Fryslân. Dit om de leefbaarheid te vergroten.

39

Uniforme beleidsindicatoren Programma 3

Periode

Gemeente NoardeastFryslân

Nederland

Aantal per 1.000 leerlingen

2023

5,30

6,30

Relatief verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen

2023

35,86

27,20

Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie(vsvers)

% deelnemers aan het VO en MBO onderwijs

2023

2,00

2,40

Banen

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar

2022

637,50

825,40

Jongeren met een delict voor de rechter

% 12 t/m 21 jarigen

2022

1,00

1,00

Kinderen in uitkeringsgezin

% kinderen tot 18 jaar

2022

4,00

6,00

Netto arbeidsparticipatie

% van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking

2023

72,50

73,10

Werkloze jongeren

% 16 t/m 22 jarigen

2022

2,00

1,00

Personen met een bijstandsuitkering

Personen met een bijstandsuitkering

2023

291,50

344,80

Lopende reintegratievoorzieningen

Aantal per 10.000 inwoners van 15 – 64 jaar

2023

223,60

191,50

Jongeren met jeugdhulp

% van alle jongeren tot 18 jaar

2023

12,40

13,50

Jongeren met jeugdbescherming

% van alle jongeren tot 18 jaar

2023

1,50

1,10

Jongeren met jeugdreclassering

% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar

2023

0,30

0,30

Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

Aantal per 10.000 inwoners

2023

760,00

700,00

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Absoluut verzuim

40

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren

Toelichting

Bron

Absoluut verzuim

Er wordt gesproken van absoluut verzuim als een leerplichtige en/of kwalificatieplichtige jongere niet op een school of instelling staat ingeschreven.

Ingrado

Relatief verzuim

Er is sprake van relatief verzuim als een jongere wel op een school staat ingeschreven, maar gedurende een bepaalde tijd de lessen/praktijk verzuimt. Ook veelvuldig te laat komen kan hiertoe worden gerekend.

LISA

Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie(vsvers)

Het percentage van het totaal aantal leerlingen van het VO en MBO (12 - 23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat. De periodeaanduiding "2018" staat voor schooljaar "2017/2018".

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

Banen

Onder een baan wordt een vervulde positie verstaan. Dit betreffen zowel fulltimers, parttimers als uitzendkrachten. De indicator betreft het aantal banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 64 jaar.

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

Jongeren met een delict voor de rechter

Het percentage jongeren (12 t/m 21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS.

CBS

Kinderen in uitkeringsgezin

Percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Bijstandshuishouden is een huishouden waarvan minimaal één lid een bijstandsuitkering ontvangt. Onder bijstand wordt hier uitkeringen aan huishoudens op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, tot 2015) en de Participatiewet (vanaf 2015) en het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (Bbz) verstaan. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS.

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

Netto arbeidsparticipatie

Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking.

CBS

Werkloze jongeren

Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de

Verwey Jonker Instituut – 41

Polisadministratie. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS.

Kinderen in Tel

Personen met een bijstandsuitkering

Het aantal personen met een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, t/m 2014) en de Participatiewet (vanaf 2015). De uitkeringen (leefgeld) aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen.

CBS

Lopende reintegratievoorzieningen

Het aantal re-integratievoorzieningen per 10.000 inwoners in de leeftijd 15-64 jaar.

CBS

Jongeren met jeugdhulp

Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzicht van alle jongeren tot 18 jaar. Jeugdhulp is de hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en/of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders.

CBS

Jongeren met jeugdbescherming

Jongeren met jeugdbescherming betreft jongeren tot 18 jaar die op enig moment in de verslagperiode een maatregel door de rechter dwingend opgelegd hebben gekregen. Jeugdbescherming is een maatregel die de rechter dwingend oplegt. Dat gebeurt als een gezonde en veilige ontwikkeling van een kind of jeugdige wordt bedreigd en vrijwillige hulp niet of niet voldoende helpt. Een kind of jongere wordt dan onder toezicht gesteld of onder voogdij geplaatst.

CBS

Jongeren met jeugdreclassering

Het percentage jongeren (12-23 jaar) met een jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (12-23 jaar). Jeugdreclassering is een combinatie van begeleiding en controle voor jongeren vanaf 12 jaar, die voor hun 18e verjaardag met de politie in aanraking zijn geweest en een proces-verbaal hebben gekregen. Indien de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden waaronder het misdrijf is begaan daartoe aanleiding geven, bijvoorbeeld bij jongvolwassenen met een verstandelijke beperking, kan het jeugdstrafrecht eveneens worden toegepast op jongvolwassenen in de leeftijd 18 tot en met 23 jaar. De jongere krijgt op maat gesneden begeleiding van een jeugdreclasseringswerker om te voorkomen dat hij of zij opnieuw de fout ingaat. Jeugdreclassering kan worden opgelegd door de kinderrechter of de officier van Justitie. Jeugdreclassering kan ook op initiatief van de Raad voor de Kinderbescherming in het vrijwillige kader worden opgestart. De begeleiding kan doorlopen tot de jongere 23 jaar wordt.

CBS

42

Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

Aantal per 10.000 inwoners in de betreffende bevolkingsgroep. Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo. Voor de Wmo-gegevens geldt dat het referentiegemiddelde gebaseerd is op 327 deelnemende gemeenten.

GMSD

Overzicht baten en lasten 2025 van Programma 3: Soarch en Wolwêzen Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Exploitatie

Primaire begroting 2025

Baten PRG03

03 Soarch en Wolwêzen

PRD301

301 WMO (maatschappelijke participatie)

PRD302

302 Toegang zorg en ondersteuning (w.o. Gebiedsteam)

PRD303

303 Inkomensondersteuning

17.173

PRD304

304 Participatie

2.371

PRD305

305 Jeugdwet

8

PRD306

306 Gezondheid

208

PRD307

307 Welzijnswerk

169

PRD308

308 Onderwijs (kinderopvang / vve)

Totaal 03 Soarch en Wolwêzen

2.663 127

734 23.453

Lasten PRG03

03 Soarch en Wolwêzen

PRD301

301 WMO (maatschappelijke participatie)

PRD302

302 Toegang zorg en ondersteuning (w.o. Gebiedsteam)

PRD303

303 Inkomensondersteuning

-21.841

PRD304

304 Participatie

-15.328

PRD305

305 Jeugdwet

-19.169

PRD306

306 Gezondheid

-2.592

PRD307

307 Welzijnswerk

-1.241

PRD308

308 Onderwijs (kinderopvang / vve)

-18.365 -494

-2.606

Totaal 03 Soarch en Wolwêzen

-81.636

Resultaat

-58.183

43

Programma 4- Wurk, Bedriuw en Rekraasje Waar gaat programma 4 'Wurk, Bedriuw en Rekraasje' over? Inleiding Noardeast-Fryslân staat als nieuwe gemeente voor een grote opgave. De economie is daarbij belangrijk voor de leefbaarheid van de regio. Een gerichte economische aanpak moet ertoe bijdragen dat de gemeente zich in totaliteit sterk ontwikkelt. We richten ons op het algeheel versterken van het vestigingsklimaat, stimuleren het starten van nieuwe ondernemingen, bevorderen de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en faciliteren bij het verbeteren van de innovatiekracht van het bedrijfsleven. Bij dit laatste richten we ons op sterke stuwende (“exporterende”) sectoren in de gemeente; landbouw/agrifood, maakindustrie (in het bijzonder de metaalindustrie), bouwnijverheid en toerisme/recreatie. Deze sectoren vormen de economische basis voor de lange termijn. Het faciliteren van het bedrijfsleven in vestigingsmogelijkheden en bereikbaarheid komt dit jaar concreet tot uiting in de verdere ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen en verkenning van mogelijkheden tot de aanleg van nieuwe ontsluitingswegen. Door de komst van de Centrale As is de bereikbaarheid sterk verbeterd en is mede hierdoor de vraag naar bedrijfskavels sterk gestegen. Daarnaast richten we ons op het versterken van het economisch voorzieningenniveau van de gemeente, in het bijzonder de detailhandel.

In Regiostad Dokkum met zijn bovenregionale functie en Kollum met zijn centrumpositie voor de oostkant van de gemeente werken we samen met ondernemers en inwoners aan gezonde, aantrekkelijke winkelgebieden. De gemeente Noardeast-Fryslân kan zich gelukkig prijzen met het gegeven dat ze naast een nationaal park (Lauwersmeer) een werelderfgoed (Waddenzee) en een Nationaal landschap (Noardlike Fryske Wâlden) kent. Zeer waardevolle elementen die een cruciale rol vervullen in het recreatieve en toeristische beleid. In de uitvoering van het toeristisch beleidsplan zal hier met name aandacht voor zijn, onder andere in relatie tot het ontwikkelen van streekmerken en de al bestaande infrastructuur en voorzieningen. Om de economische kracht en structuur van de gemeente Noardeast-Fryslân te versterken is het tevens van belang om ook regionaal de samenwerking te zoeken. We doen dit door gezamenlijk op te trekken met andere gemeenten, Provincie en Wetterskip in samenwerkingsverband ANNO (Agenda Netwerk Noordoost). Daarnaast werken we met deze partijen, ondernemers, onderwijsinstellingen en het Rijk aan de uitvoering van de economische Versnellingsagenda, onderdeel van de Regiodeal NoordoostFryslân. Hoofddoelstelling Behouden en streven naar een gezond ondernemersklimaat.

44

401.1 Doel: Bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven SMART-doelstelling 401.1-1: Ontwikkeling van 2 hectare bedrijventerrein in Kollumerzwaag en Kollum Ontwikkeling van 2 hectare bedrijventerrein in Kollumerzwaag en Kollum. Activiteit 401.1-1A: Vaststellen omgevingsplan uitbreiding bedrijventerrein Kollumerzwaag In Kollumerzwaag wordt 2 hectare bedrijventerrein ontwikkeld. Hiervoor is een omgevingsplan nodig. Planning vaststelling in Q4 2025. 401.1-1B: Vaststellen omgevingsplan uitbreiding bedrijventerrein Kollum In Kollum wordt 2 hectare bedrijventerrein ontwikkeld. Hiervoor is een omgevingsplan nodig. Planning vaststelling in Q4 2025. SMART-doelstelling 401.1-2: Het relatiebeheer met bedrijven en bedrijvenverenigingen wordt versterkt Activiteit 401.2-2A: Er wordt gewerkt aan de doorontwikkeling van Het initiatief Startwerkplaats. Het economisch platform, waarin de actieve ondernemersverenigingen van Noardeast-Fryslân deelnemen, overlegt 2x per jaar met de gemeente over actuele onderwerpen.

401.1-2B: Er worden meerdere netwerkbijeenkomsten georganiseerd over actuele economische thema’s en 1 x overleg met individuele ondernemersverenigingen Er worden meerdere netwerkbijeenkomsten georganiseerd over actuele economische thema's en 1x per jaar overleg met individuele ondernemersverenigingen 401.1-2C: Er worden 10 bedrijven bezocht met het college Het college bezoekt 10 bedrijven verspreid over de gemeente uit verschillende sectoren. 401.1-2D: Er worden minimaal 25 bedrijven met de portefeuillehouder, of individueel door de bedrijvencontactfunctionarissen bezocht Er worden minimaal 25 bedrijven bezocht met de portefeuillehouder of individueel door de bedrijvencontactfunctionarissen

45

SMART-doelstelling 401.1-3: De verkeersontsluiting voor Dokkum en Kollum wordt verbeterd Activiteit 401.1-3A Er wordt onderzoek gedaan naar de realisatiemogelijkheid van een oost-tangent Kollum Binnen de uitwerking van ANNO-mobiliteitsstudie wordt realisatiemogelijkheid onderzocht. Ook wordt de relatie gelegd met het nog op te stellen Omgevingsprogramma Kollum. SMART-doelstelling 401.1-5:Er wordt sectoraal gemeentelijk beleid voor de landbouw om kansen op het gebied van (natuurinclusieve) landbouw, duurzaamheid en biodiversiteit te benutten ontwikkeld. Er wordt sectoraal gemeentelijk beleid voor de landbouw om kansen op het gebied van (natuurinclusieve) landbouw, duurzaamheid en biodiversiteit te benutten ontwikkeld. Activiteit 401.1-5A: Er wordt een omgevingsprogramma landbouw en voedselproductie opgesteld. Het betreft concretisering van het landbouwbeleid in de omgevingsvisie. 401.1-5B: Er wordt een gebiedsplan ‘herstel bodemdaling watersysteem Dongeradielen’ aan de raad voorgelegd, voorbereid in samenwerking met de provincie. In 2025 wordt er verder gewerkt aan het maken van gebiedsplan Dongeradielen onder leiding van de Gebiedscommissie. Zodra er een ontwerp van dit gebiedsplan is, zal dit worden voorgelegd aan de streek. Naast het Wetterskipsbestuur zal tegen die tijd ook de gemeenteraad hier via het college over worden meegenomen.

De Commissie Bodemdaling Aardgaswinning Fryslân (CBAF) is betrokken bij de schadevaststelling en zal de bekostiging van het schadeherstel voor de daarna de starten uitvoeringsperiode regelen met de NAM. Die uitvoeringsperiode komt in beeld nadat Gedeputeerde Staten een gebiedsplan definitief hebben vastgesteld. Het is niet uitgesloten dat dit laatste pas in 2026 zal plaatsvinden.

401.2 Doel: Meer instroom en toeleiding naar werk SMART-doelstelling 401.2-1: Betere samenwerking en aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt realiseren in het kader van de Versnellingsagenda Noordoost Friesland Betere samenwerking en aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt realiseren in het kader van de Versnellingsagenda Noordoost Friesland.

46

Activiteit 401.2-1A Er wordt gewerkt aan de doorontwikkeling van Het initiatief Startwerkplaats. Doel van deze activiteit is het realiseren van een werkplaats waarin ondernemers, onderwijs en overheid (3 O's) samenwerken om inwoners de kans te bieden om zicht te ontwikkelen en een vak te leren. Deze samenwerking richt zich op innovatie, talentontwikkeling van inwoners en lokale werkgelegenheid voor een duurzaam bestaan. In de startwerkplaats is het de bedoeling dat ondernemers daar een deel van hun productieproces laten plaatsvinden en daarbij hun ervaren werknemer(s) als leermeester inzetten voor mensen uit diverse doelgroepen: schoolverlaters, jongeren (schoolgaand), zij-instromers en mensen die een afstand tot de arbeidsmarkt hebben. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden om een circulaire ambachtsplaats te realiseren in samenwerking met de lokale kringloopwinkels en de milieustraat. Het vormen van- en uiteindelijk kunnen realiseren van een startwerkplaats (inhoudelijk) valt samen met de bouw van een nieuwe gemeentewerf. Binnen de centralisatie van de gemeentewerven wordt gekeken naar de koppelkansen met de Startwerkplaats. Er is nog geen duidelijkheid over de hoogte van het budget.

402.1 Doel: Creëren en realiseren van de juiste randvoorwaarden voor detailhandelsbeleid SMART-doelstelling 402.1-2: de uitstraling van de binnenstad als winkel-, woon-, en verblijfsgebied wordt verhoogd In samenwerking met de Werkgroep Binnenstad Dokkum, wordt de uitstraling van de binnenstad als winkel-, woon-, en verblijfsgebied verhoogd (van een 7 naar een 9) Activiteit 402.1-2A: Ontwikkeling van de Noordelijke stadsentree Door de ontwikkeling van de Noordelijke stadsentree verzorgen van een economische impuls door het verbeteren van de bereikbaarheid van de binnenstad en daarmee het verhogen van het binnenstadbezoek. Daarnaast is het Panwurk in een dusdanige staat, dat vervanging noodzakelijk wordt. Op dit moment zit het project in de ontwerpfase vinden er gesprekken plaats inzake grondverwerving voor de realisatie van de parkeergarage. Daarnaast wordt gewerkt aan de schetsontwerpen. In het eerste kwartaal van 2025 moeten de verschillende mogelijke varianten uitgewerkt zijn. In Q1 2025 is ook de financiële haalbaarheid van de verschillende varianten doorgerekend en is er duidelijkheid met betrekking tot de nog te verwerven grondposities. Zodra duidelijk is voor welk ontwerp gekozen wordt, is er meer duidelijkheid over de financiën.

47

403.1 Doel: Meer toekomstbestendige, duurzame en innovatieve bedrijvigheid. SMART-doelstelling 403.1-1: De omvang van het deel van de lokale MKB bedrijven dat als duurzaam wordt aangemerkt heeft vóór 2026 een omvang van 20% behaald De omvang van het deel van de lokale MKB bedrijven dat als duurzaam wordt aangemerkt (de Nieuwe Economie Index, NEx) heeft vóór 2026 een omvang van 20% behaald. Activiteit 403.1-1A: Opstellen/uitvoeren beleids- en uitvoeringsplan circulaire economie 404.1 Doel: De aantrekkelijkheid en gastvrijheid van de gemeente om te recreëren en te verblijven verder vergroten SMART-doelstelling 404.1-1: Meer toeristische en recreatieve voorzieningen in het Lauwersmeer- en Waddengebied realiseren Meer toeristische en recreatieve voorzieningen in het Lauwersmeer- en Waddengebied realiseren met het accent op kleinschaligheid, ecologie en gebiedsinpassing. Activiteit 404.1-1A: Participeren in de gebiedsprocessen voor de waddenkust binnen samenwerking 1Dyk 1DYK is een samenwerking tussen Wetterskip Fryslân, provincie Fryslân, Rijkswaterstaat, gemeente Noardeast-Fryslân, gemeente Waadhoeke en landbouw- en terreinbeherende organisaties. De komende jaren werken we samen aan het verbeteren van de dijk tussen Koehool en Lauwersmeer.

We combineren de dijkversterking waar mogelijk met het verbeteren van het landschap en de natuur, met bevorderden van de leefbaarheid samen met de omgeving.

Tussen Koehool en Lauwersmeer werken we aan de ontwikkeling van de Friese Waddenkust. Een kustzone met hoogwaardige landbouwgrond, unieke natuur en karakteristieke dorpen. We werken aan het verbeteren van de dijk, het herstellen van de natuur en verrijken van het gebied. Samen met betrokken inwoners, ondernemers en organisaties in het gebied proberen we opgaven, kansen en initiatieven te verzilveren. Dit betreft maatregelen op, aan en in het gebied rondom de dijk, Concreet willen we een aantal kansen uitwerken naar integrale projecten. 404.1-1B: Voorbereiding en uitvoering van het project Op Paad lâns it Waad Met het project Op Paad lâns it Waad geven we in Fryslân invulling aan de ambitie om de Waddenzee beter beleefbaar en toegankelijk te maken vanaf het vaste land. De dijk als geleidingslijn om de unieke Waddenkustregio te verkennen en te beleven. Het betreft een samenwerkingsproject met de gemeenten Harlingen en Waadhoeke, provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân. Het project creëert de mogelijkheid voor het maken van een belevingstocht langs de waddenkust, wandelend en op de fiets. De combinatie 48

van buitendijks fietsen en binnendijks genieten van historische terpdorpen en het cultuurlandschap maakt het aantrekkelijk voor bezoekers.

Het project sluit in onze gemeente aan op de geplande dijkversterking van Harlingen tot aan het Lauwersmeer. In twee fasen wordt het project uitgevoerd. Fase 1 Harlingen – Koehool valt buiten de dijkversterking en is in 2025 gereed. En fase 2 Koehool – Lauwersmeer loopt samen met uitvoering van de dijkversterking. Naast een infrastructurele basis (trajecten toegankelijk maken voor fietsers en wandelaars) gaat het project om het benutten van de verbindingen en het verleiden van bezoekers. Het versterken van de belevingswaarde van het dijktracé door in te zetten op natuurbeleving, landschapskunst en informatievoorziening. De voorbereiding en uitvoering van fase 2 (deel Waadhoeke en Noardeast-Fryslân) vindt plaats in de periode 2025 – 2030. SMART-doelstelling 404.1-2: Dokkum en omliggende kernen ontwikkelen tot toeristische recreatieve centra in de regio Dokkum en omliggende kernen, van Kollum tot Moddergat en Hegebeintum ontwikkelen tot toeristische recreatieve centra in de regio Activiteit 404.1-2A: Herinrichting Harddraverspark in Dokkum tot toeristisch en recreatief gebied In 2024 vindt de voorbereiding plaats voor het opstellen van het Voorlopig Ontwerp van het Harddraverspark. Begin 2025 zal dit Voorlopig Ontwerp de ruimtelijke procedure ingaan, nadat het in de Raad is gepresenteerd.

Aan het einde van de inspraak wordt het VO aan de raad voorgelegd voor wensen en bedenkingen. Het Voorlopig Ontwerp is een concretisering van het Ruimtelijk Ontwikkelkader. Alle ontwerpvragen en onderzoeken worden in deze fase uitgedacht samen met de betrokken stakholders en (externe) deskundige vakspecialisten. 404.1-2B Uitvoering geven aan het nieuwe Havenbeleid: actieplan korte termijn Het nieuwe Havenbeleid Noardeast-Fryslan is vastgesteld en hierin streven we verschillende doelen na. Passanten moeten zich welkom voelen in de gemeente en gastvrij worden ontvangen. De voorzieningen die we bieden moeten up-to-date zijn en in de behoefte van de waterrecreant voorzien. Het havenmeesterschap en de inning van liggelden moet voor Dokkum, maar ook voor andere plekken in de gemeente op een goede wijze worden uitgevoerd. Er moeten duidelijke regels komen voor ligplaatsen en de tarieven die gelden.

We starten met de uitvoering van de maatregelen en activiteiten in het actieplan voor de korte termijn. Belangrijke onderdelen hiervan zijn: afschaffing van de bruggelden; de invulling van de functie van havenmeester; pilot openstelling toiletgebouwen; invoering van digitaal liggeldsysteem en aanpassing gemeentelijke verordeningen. Planning van de uitvoering is deels afhankelijk van de definitieve besluitvorming rondom het havenmeesterschap en de camping in Dokkum. Dit in verband met de ontwikkeling van het Harddraverspark.

49

404.1-2C Realisatie (fase 3) Súd Ie & Wetterfront Dokkum Realisatie (fase 3) Súd Ie & Wetterfront Dokkum met de vaar- en fietsroute Súd Ie Dokkum-Oostmahorn, inclusief ontsluiting Noordelijke Stadsgrachten. SMART-doelstelling 404.1-3: : Bevordering van toerisme en recreatie in balans met de leefomgeving Bevordering van toerisme en recreatie in balans met de leefomgeving. Meer bezoekers, bestedingen en banen (visie 2030). Activiteit 404.1-3A: Uitvoering van de Visie Toerisme en Recreatie (2030): project Basisinfrastructuur & regiefunctie Uitvoering van de visie vindt in belangrijke mate plaats in het gezamenlijke project 'Basisinfrastructuur en regiefunctie recreatie en toerisme Noordoost-Friesland’ (BIS). Het project is sinds 2023 in uitvoering samen met de andere gemeenten in de regio en de Stichting RegioMarketing Toerisme en NHL Stenden. De focus ligt op de versterking van de vijf streekmerken en de samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheden met als doel een geïntegreerde en krachtige toeristische regio te creëren. Het project dat ondersteund wordt met middelen uit de versnellingsagenda loopt door tot eind 2025.

Op de agenda van 2025 staan o.a. de volgende activiteiten. Marketing en communicatie van de vijf streekmerken in samenwerking met Merk Fryslân. Een onderzoek naar de maatschappelijke waarde van toerisme en recreatie op het leefklimaat in Noordoost Fryslân. Het maken van een routekaart om goed inzicht te geven in wie wat doet binnen de sector recreatie en toerisme. Verder vinden diverse studentenprojecten plaats onder coördinatie van NHL-Steden zoals reviewmarketing inzetten voor gebieden. 404.1-3B: Ontwikkelen van een dashboard met cijfers over recreatie en toerisme in de gemeente Voor het beleid en de uitvoering van projecten op het gebied van recreatie en toerisme is dringend behoefte aan goede gegevens. Data op orde is één van de speerpunten van het provinciale beleid voor gastvrijheid. Samen met andere organisaties willen we aanhaken bij dit beleid en de ontwikkelingen in onze gemeente in de sector inzichtelijk maken. We gaan vergelijkbaar met de monitor van gastvrij Fryslân een dashboard opzetten met jaarlijks een overzicht van gegevens uit de recreatie- en toerismesector op gemeentelijk niveau.

50

Onderwerp beleidsdocumenten Programma 4 Onderwerp beleidsdocumenten bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven Convenant bedrijventerreinen Noordoost Fryslân Agenda Netwerk Noordoost Fryslân 2016 – 2020

Onderwerp beleidsdocumenten verbeteren detailhandel en structuur Inventarisatie detailhandel Noordoost Friesland Agenda Netwerk Noordoost Fryslân 2016 – 2020

Onderwerp beleidsdocumenten meer toekomstbestendige, duurzame en innovatieve bedrijvigheid Op weg naar een versnellingsagenda; Versnellingsagenda Noordoost Fryslân

Onderwerp beleidsdocumenten een betere uitstraling als aantrekkelijke en gastvrije gemeente om te recreëren en te verblijven Gezamenlijke visie op Toerisme en Recreatie in Noordoost-Fryslân 2020-2030 Land en water verbonden; Toekomstbeeld en Strategische visie Waterrecreatie Noordoost Fryslân 2025 Masterplan Opvaarten Noordoost Fryslân (2021) Beleidsnota Gastvrij Fryslân 2028, provincie Fryslân (2020) Position Paper Gastvrij Fryslân 2030 (2019) Actieplan vitale logiesaccommodaties binnen het programma Gastvrij Fryslân 2028 Omgevingsvisie provincie Fryslân ‘De romte diele’ (2020) ‘De wind in de zeilen’ Gebiedsagenda Lauwersmeer 2020-2023

51

Natura 2000-Beheerplan Lauwersmeer 2016-2022 Meerjarenprogramma Investeringskader Waddengebied 2021 en verder De Agenda voor het Waddengebied 2050 (2020) Position Paper Gastvrij Fryslân 2030 (2019)

Verbonden partijen Programma 4 Verbonden partij

Bijdrage beleidsdoelstellingen

Marrekrite

De Marrekrite behartigt binnen de opgedragen taken de gemeenschappelijk belangen van de colleges, met als doel een evenwichtige en gecoördineerde ontwikkeling van de recreatie in de provincie Fryslân, rekening houdende met de belangen van natuur en landschap

IJswegencentrale Oostergo

Opgericht met als doel het organiseren van schaatstochten in de regio bij voldoende ijsdikte

Uniforme beleidsindicatoren Programma 4

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Functiemenging

%

Periode

Gemeente NoardeastFryslan

Nederland

2022

46,20

53,80

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren

Toelichting

Bron

Functiemenging

De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel banen als woningen.

LISA

52

Overzicht baten en lasten 2025 Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Exploitatie

Primaire begroting 2025

Baten PRG04

04 Wurk, Bedriuw en Rekreaasje

PRD401

401 Economie en werkgelegenheid

4

PRD403

403 Recreatie en toerisme

27

Totaal 04 Wurk, Bedriuw en Rekreaasje

31

Lasten PRG04

04 Wurk, Bedriuw en Rekreaasje

PRD401

401 Economie en werkgelegenheid

PRD403

403 Recreatie en toerisme

-846 -701

Totaal 04 Wurk, Bedriuw en Rekreaasje

-1.547

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-1.517

Onttrekkingen PRG04

04 Wurk, Bedriuw en Rekreaasje

PRD490

490 Mutaties reserves programma 4

Gerealiseerd resultaat

200 -1.317

53

Programma 5- Wenjen en Omjouwing Waar gaat programma 5 'Wenjen en Omjouwing' over? Inleiding Wonen is een eerste levensbehoefte en is erg bepalend voor de leefbaarheid. De overheid, de gemeente niet in de laatste plaats, heeft en houdt onvermijdelijk een grote invloed op het voorzien in die behoefte. Het zal de komende periode een prominent onderwerp van aandacht zijn. Door alle veranderingen, ook in taakstelling voortkomend uit spreidingsvoorstellen van de minister als gevolg van toenemende woningnood, en veranderde woonbehoeften is de vraag ook veranderd. Het aanbod is daar nog onvoldoende op aangepast. Anders dan we lang gewend waren hebben we nu een forse bouwopgave. De komende jaren wordt het belangrijk om het aanbod op de behoeften te laten aansluiten. Er zal een belangrijk accent worden gelegd op het voldoen aan de behoefte in de dorpen met maatwerk en inpassing, waardoor daar ook een leefbaarheidsimpuls wordt gegeven. Iedereen moet goed, duurzaam en passend, waar mogelijk levensloop- en toekomstbestendig, in zijn woonbehoefte kunnen voorzien. We willen dat samen met o.a. de woningcorporaties gaan realiseren. In Noardeast-Fryslân is behoud en versterking van leefbaarheid van belang om aantrekkelijk te blijven voor bewoners en bezoekers. De ruimtelijke kwaliteit van onze omgeving krijgt daarom hoge prioriteit.

Bij het inrichten van de omgeving moeten gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde in goede balans worden gebracht. Ruimtelijke kwaliteit vraagt naast ecologische, economische en sociaalruimtelijke aspecten ook aandacht voor onze gebouwde omgeving. We willen graag behouden wat waardevol is en de eigenheid en identiteit van onze dorpen en stad mede bepaalt. Noardeast-Fryslân is een gemeente met een schitterend landschap: de Waddenzee als mooiste natuurgebied van Nederland is onze “achtertuin”, de Fryske Wâlden zijn nationaal landschap, en het grote open kleigebied dat met name in gebruik is door de landbouw is prachtig met al haar cultuurhistorische structuren en elementen. Duizenden jaren geschiedenis heeft ons gemaakt tot wat we nu zijn, een gebied met prachtige dorpen en boerderijen op terpen, openheid, maar ook het besloten landschap van de Wâlden (Klaaikluten en Wâldpyken). Hoewel we 3 gemeentes waren met een eigen identiteit, hebben we toch veel in onze geschiedenis gemeen. Onze geschiedenis – het leven met de zee, de dijken, de terpen, de landbouwgronden, de recreatie, … - geeft inzicht in onze identiteit, overeenkomsten én verschillen. Het geeft ook inzicht in hoe toekomstige ontwikkelingen “logisch” een plek kunnen krijgen in het bestaande landschap.

Er zijn echter een flink aantal grootschalige ontwikkelingen, zoals grootschalige opwekking van duurzame energie, klimaatadaptatie en transitie van de landbouw die mogelijk een grote impact op het buitengebied hebben. Om bewust te kunnen omgaan met deze ontwikkelingen en ze een plek te geven is het van belang te weten welke kenmerken en kwaliteiten we hebben en welke we willen behouden. Een belangrijke opgave voor de komende periode is ook om onze lokale samenleving duurzamer te maken. We willen daar als gemeente zelf het goede voorbeeld in geven. De inwoners, bedrijven en instellingen moeten bewust worden gemaakt van de noodzaak tot verduurzaming en de mogelijkheden daartoe. Hoofddoelstelling Behouden en versterken van een aantrekkelijke, identiteitsbewuste en toekomstbestendige woon- en leefomgeving.

54

501.1 Doel: Het verbeteren van de doorstroming op de woningmarkt en toekomstbestendig wonen SMART-doelstelling 501.1-1: De woningvoorraad wordt gericht uitgebreid met nieuwbouw in de passende segmenten voor de juiste doelgroepen De woningvoorraad wordt gericht uitgebreid met nieuwbouw in de passende segmenten voor de juiste doelgroepen. Activiteit 501.1-1A: Alle nieuwe projecten op de flexibele doorstroomlijst zijn overeenkomstig de toezegging aan de raad tijdig in behandeling genomen Dit betreft de in de flexibele doorstroomlijst opgenomen projecten die vanaf 1 januari 2025 nog niet in behandeling zijn genomen. SMART-doelstelling 501.1-2: Voor het stimuleren van betaalbaarheid en verduurzaming van de woningvoorraad worden (voorlichtende) bijeenkomsten gehouden voor de Mienskip en betrokken stakeholders die bijdragen aan een goede balans op de gemeentelijke woningmarkt Voor het stimuleren van betaalbaarheid en verduurzaming van de woningvoorraad worden (voorlichtende) bijeenkomsten gehouden voor de Mienskip en betrokken stakeholders die bijdragen aan een goede balans op de gemeentelijke woningmarkt. Activiteit 501.1-2A: In 2025 wordt het volkshuisvestingsprogramma als omgevingsprogramma opgesteld In 2025 zal het wettelijk verplichte volkshuisvestingsprogramma als omgevingsprogramma onder de omgevingsvisie worden opgesteld.

Dit programma vervangt de huidige woonvisie 2020 – 2025. Het actuele woonprogramma, de prestatieafspraken en uitwerking van de woonzorgvisie (uitvoeringsprogramma wonen en zorg) worden hierin waar nodig integraal meegenomen. In het kader van de actieve informatievoorziening aan de raad over het woondossier zal de raad op gepaste wijze in het proces worden meegenomen en regelmatig over de voortgang worden geïnformeerd. 501.1-2B: Via het Platform Wonen worden activiteiten ontwikkeld om onderwerpen als betaalbaarheid en verduurzaming van de bestaande bouw en toekomstbestendige nieuwbouw te stimuleren Het Platform Wonen is een gemeentelijk Platform om woningbouwontwikkelingen die bijdragen aan een goede balans op de woningmarkt en aansluiten bij het gemeentelijk volkshuisvestingsbeleid te stimuleren. Dit doet het Platform door o.a. het organiseren van bijeenkomsten voor de Mienskip en Stakeholders over diverse thema’s op het gebied van het wonen in de meest brede zin van het woord.

55

SMART-doelstelling 501.1-3 Ontsluiting van gebiedsontwikkelingen Activiteit 501.1-3A: Om de woningbouw op de Prinslocatie los te kunnen trekken en ook voor de woningbouw van fase 2 Houtkolk in Dokkum is de aanleg van een verkeersplein in de Rondweg-West een vereiste. 502.1 Doel: In 2050 is Noardeast-Fryslân een regio die volhoudbaar voorziet in haar behoefte qua energie, voedsel, producten en diensten SMART-doelstelling 502.1-1: Conform de Klimaatwet is Noardeast-Fryslân in 2050 onafhankelijk van fossiele brandstoffen Conform de Klimaatwet is Noardeast-Fryslân in 2050 onafhankelijk van fossiele brandstoffen Activiteit 502.1-1A: De gemeente Noardeast-Fryslân wekt in 2030 tenminste 70% van de benodigde elektriciteit op een duurzame wijze op De gemeente Noardeast-Fryslân wekt in 2030 tenminste 70% van de benodigde elektriciteit op een duurzame wijze op. Hierbij is aandacht voor de situatie rond de netcongestie. Er wordt onderzoek gedaan naar een tweede onderstation in de gemeente. In de periode 2011-2021 is de totale energievraag gedaald van 3.632 TJ naar 3.425 TJ (circa 0,5% per jaar). In diezelfde periode is het percentage duurzame elektriciteit gestegen van 15,9% naar 30,5%. Omdat deze gegevens van Klimaatmonitor een aantal jaren achterlopen, is het momenteel niet mogelijk om aan te geven wat het huidige percentage is.

Onlangs is een nieuwe medewerker aangenomen, die deze gegevens vanuit andere bronnen recenter probeert te maken. Op dat moment kunnen we een inschatting maken in hoeverre we op koers liggen voor deze ambitie. In Hallum en Betterwird zijn we in gesprek met bedrijven die willen verduurzamen en uitbreiden door middel van elektrificatie. Dit doen we door in Betterwird samen te werken met de Bedrijven energiecooperatie Duurzaam Betterwird. We werken daaraan samen aan de Greendeal Betterwird. In Hallum doen we dat samen met de grote ondernemingen en vanuit het Masterplan Hallum. Dit resulteert in het Programma Gebiedsaanpak Hallum. Hierbij kijken we naar de mogelijkheden van opwekking van duurzame elektriciteit in combinatie met opslag, zodat er ondanks de netcongestie kan worden geëlektrificeerd. Hierover is de raad geïnformeerd in de ANNO-raadsbijeenkomst van 12 maart jl. De ambitie om in 2030 minimaal 70% van de benodigde elektriciteit duurzaam op te wekken is in 2021 door de gemeenteraad vastgesteld.

56

502.1-1B: In 2025 wordt uitvoering gegeven aan de aanpak maatschappelijk vastgoed, conform de startnotitie die in 2024 is vastgesteld In 2025 wordt uitvoering gegeven aan de aanpak maatschappelijk vastgoed, conform de startnotitie die in 2024 is vastgesteld SMART-doelstelling 502.1-2: In 2050 is de gebouwde omgeving van Noardeast-Fryslân aardgas-loos In 2050 is de gebouwde omgeving van Noardeast-Fryslân aardgas-loos. Activiteit 502.1-2A: In 2025 worden tenminste twee nieuwe wijkuitvoeringsplannen gestart In 2025 worden tenminste twee nieuwe wijkuitvoeringsplannen gestart In Eanjum en Dokkum Fûgellân zijn we actief met de wijkuitvoeringsplannen. In Eanjum zijn circa 280 energieadviezen uitgevoerd en zijn de eerste 100 subsidies uitgekeerd voor isolatiemaatregelen. Daarnaast loopt het onderzoek naar het warmtenet. In Dokkum Fûgellân is eind 2023 een technisch onderzoek opgeleverd, in nauwe samenwerking met een klankbordgroep van inwoners en overige stakeholders. Begin 2024 is dit onderzoek gepresenteerd in de wijk. Verschillende zaken werken we nu uit, zodat uiteindelijk het wijkuitvoeringsplan kan worden vastgesteld. Daarnaast loopt vanuit een buurtteam een collectieve inkoopactie voor isolatiemaatregelen en zonnepanelen. Ieder jaar moeten er twee nieuwe wijkuitvoeringsplannen worden opgesteld. Momenteel zijn dit Eanjum en Dokkum Fûgellân.

Voor 2025 wordt in ieder geval voor Hallum een plan opgesteld. Eind 2025 wordt het visiedocument herijkt tot een omgevingsprogramma. Op dat moment kan de raad weer bijsturen op de prioritering. 502.1-2B Vanuit het Nationaal Isolatieprogramma zijn eind 2025 in totaal 1.399 huishoudens financieel ondersteund bij het treffen van isolatiemaatregelen Vanuit het Nationaal Isolatieprogramma zijn in 2025 in totaal 1.399 huishoudens financieel ondersteund bij het treffen van isolatiemaatregelen 502.1-2C Er wordt één energieloket ingericht, waar bewoners terecht kunnen met vragen over verduurzaming en financiering. Dit in nauwe samenwerking met de 'ketenaanpak verduurzaming gebouwde omgeving'. 502.1-2D: In 2025 wordt het ‘Omgevingsprogramma Warmte’ opgesteld, in navolging van de in 2021 vastgestelde Transitievisie Warmte

57

503.1 Doel: Het bereiken en in stand houden van een gezonde en veilige fysieke leefomgeving van een goede omgevingskwaliteit SMART-doelstelling 503.1-1: Het beleid voor de fysieke leefomgeving c.a. in de gemeente wordt integraal geactualiseerd Het beleid voor de fysieke leefomgeving c.a. in de gemeente wordt integraal geactualiseerd. Activiteit 503.1-1A De beleidscyclus conform de Omgevingswet is ingeregeld, het beleidshuis is opgezet en monitoring is ingeregeld De Omgevingswet gaat uit van vier kerninstrumenten die met elkaar samenhangen: omgevingsvisie, omgevingsprogramma's, omgevingsplan en omgevingsvergunning. Deze samenhang tussen de verschillende kerninstrumenten wordt de beleidscyclus genoemd. Met het inwerkingtreden van de Omgevingswet begin dit jaar, is aanvang gemaakt met het inregelen van de beleidscyclus en het opbouwen van het beleidshuis. De beleidscyclus wordt komende periode uitgewerkt en geïmplementeerd. SMART-doelstelling 503.1-2: Het beleid voor Dokkum m.b.t. de fysieke leefomgeving c.a. wordt integraal geactualiseerd Het beleid voor Dokkum m.b.t. de fysieke leefomgeving c.a. wordt integraal geactualiseerd.

Activiteit 503.1-2A: Er wordt een omgevingsprogramma Regiostad Dokkum opgesteld 503.1-2B: Er wordt uitvoering gegeven aan het vastgestelde omgevingsprogramma Regiostad Dokkum 503.1-2C: Impulsaanpak Winkelgebied Dokkum De gemeente heeft zich met een subsidie-rijkssubsidie Impulsaanpak Winkelgebied Dokkum gecommitteerd aan de upgrading van 8 straten in de binnenstad van Dokkum. Deze upgrading is gekoppeld aan gemeentelijke investeringen in vooral onderhoudsopgaven. SMART-doelstelling 503.1-3: Opgaves in de dorpen worden integraal aangepakt Opgaves in de dorpen worden integraal aangepakt.

58

Activiteit 503.1-3E: Voor Kollum wordt een omgevingsprogramma "voorzieningenkern" Kollum opgesteld Voor de voorzieningenkern Kollum lopen er reeds diverse initiatieven op het gebied van o.a. woningbouw, onderwijs en economie onder de noemer Aanpak Kollum. Deze lopende Aanpak Kollum wordt samen met de beleidsuitspraken in de Omgevingsvisie vertaalt naar een Omgevingsprogramma Kollum.

503.1-3F: Voor Hallum wordt een omgevingsprogramma opgesteld Voor Hallum lopen er diverse lokale initiatieven met name in relatie met de energietransitie. Deze initiatieven worden samen met de beleidsuitspraken in de Omgevingsvisie vertaalt naar een Omgevingsprogramma Hallum. 503.1-3G: Voor 20 dorpen een dorpsbiografie opstellen Per kern wordt een dorpsbiografie opgesteld (aansluitend bij de woningbouwopgave en in relatie met dorpenagenda’s programma 2) waarmee het ontstaan van het dorp en de bestaande kwaliteiten in beeld zijn gebracht. In 2026 is dit voor alle 20 dorpen gerealiseerd. Het format voor de dorpsbiografieën is gereed. De 20 dorpen zijn ingedeeld in 4 clusters. Per cluster worden de dorpen geïnformeerd en gevraagd mee te denken en doen. Via een collegebrief wordt de raad nog voor de zomervakantie nader op de hoogte gebracht. Het format voor de dorpsbiografieën is gereed. De 20 dorpen zijn ingedeeld in 4 clusters. Per cluster worden de dorpen geïnformeerd en gevraagd mee te denken en doen. Via een collegebrief wordt de raad nog voor de zomervakantie nader op de hoogte gebracht. Dorpsbiografie wordt voor 20 dorpen opgesteld. Er zijn middelen voor 20 dorpen. Voor de overige 12 moet nog dekking komen. Begin 2025 komt er een voorstel voor vervolg.

SMART-doelstelling 503.1-4: De ruimtelijke kwaliteit van de fysieke leefomgeving is verbeterd De ruimtelijke kwaliteit van de fysieke leefomgeving is verbeterd en beschermingswaardige landschappelijke en cultuurhistorische structuren, elementen en gebouwen blijven behouden en zijn waar mogelijk versterkt. Activiteit 503.1-4A: De landschapsbiografie is via de omgevingsvisie en het omgevingsplan verankerd in het beleid 503.1-4B: De kerkenvisie vaststellen Het aantal kerkgangers en gelovigen loopt terug. Dit heeft gevolgen voor de kerken. Om te voorkomen dat deze gebouwen in verval raken wordt een kerkenvisie opgesteld. Op dit moment komen er nog vrijwel geen alarmerende berichten vanuit de kerkbesturen in Noardeast-Fryslân, maar gezien de landelijke ontwikkelingen kan dit in de toekomst wel veranderen. 59

Daarom stelt de gemeente een handreiking op. Hiermee kunnen kerkbesturen en -eigenaren plannen maken voor de toekomst van hun gebedshuizen. 503.1-4C: Er wordt uitvoering gegeven aan de vastgestelde Erfgoednota De erfgoednota is nog niet vastgesteld. Afhankelijk van de uitkomst van de kadernota wordt de erfgoednota ter kennisname aangeboden of vastgesteld. Indien middelen beschikbaar worden gesteld kan uitvoering worden gegeven aan de maatregelen in de nota. SMART-doelstelling 503.1-5: De fysieke leefomgeving wordt klimaatbestendig ingericht Activiteit 503.1-5A: In 2025 is een Omgevingsprogramma Klimaatadaptatie opgesteld Het KNMI voorspelt dat we te maken krijgen met extremer weer: hittegolven nemen toe, regen- en hagelbuien zijn heviger, er is vaker storm en er zijn langere perioden van droogte. Hierdoor neemt de kans op schade en gezondheidsrisico’s toe. Daarom is het, naast het tegengaan van klimaatverandering (klimaat-mitigatie), belangrijk dat we onze gemeente tijdig aanpassen aan klimaatverandering (klimaatadaptatie). Klimaatbestendig worden is een nationale opgave waar ook gemeenten invulling aan moeten geven, onder andere door middel van borging van klimaatadaptatie in gemeentelijk beleid. Op 15 september 2022 is door de raad een motie ‘klimaatadaptieve maatregelen’ aangenomen.

Hierin wordt gevraagd een gemeentelijk klimaatadaptatieplan op te stellen, met als doel de gevaren en gevolgen voor mens en dier van de toenemende hitte, droogte en wateroverlast te beperken en te bestrijden. Er is hierbij gevraagd om onderzoek te doen naar klimaatadaptieve maatregelen, en waar nodig initiatieven te nemen om onze gemeente klimaatbestendiger te maken. Inhoud Er wordt gewerkt aan het Klimaatplan, waarbij gefocust wordt op het thema klimaatadaptatie. In het kader van de Omgevingswet wordt dit plan vormgegeven als Omgevingsprogramma Klimaatadaptatie. Dit omgevingsprogramma zal zich specifiek richten op het tijdig aanpassen aan klimaatverandering (klimaatadaptatie) en niet op het tegengaan van klimaatverandering (klimaat-mitigatie). Deze opgave wordt binnen de gemeentelijke organisatie uitgewerkt via een ander spoor. 504.1 Doel: Meer toepassen van de uitgangspunten van de circulaire economie SMART-doelstelling 504.1-1: De te verbranden hoeveelheden huishoudelijke afvalstoffen wordt teruggebracht van 136 kg/inwoner/jaar tot 125 kg/inwoner/jaar in 2025. De te verbranden hoeveelheden huishoudelijke afvalstoffen wordt teruggebracht van 136 kg/inwoner/jaar tot 125 kg/inwoner/jaar in 2025. Uiteindelijk willen we geen afval meer hoeven verbranden en/of te storten in 2050.

60

Activiteit 504.1-1A: Inwoners worden gestimuleerd om zo weinig mogelijk afval te produceren en om hun afval zo goed mogelijk te scheiden. Inwoners worden gestimuleerd om zo weinig mogelijk afval te produceren en om hun afval zo goed mogelijk te scheiden. Uitgangspunt hierbij is dat de inzameling, (na)scheiding en verwerking van huishoudelijk afval is gericht op recycling van goederen, materialen en grondstoffen. In 2025 wordt een onderzoek uitgevoerd om (samen met de Mienskip) te komen tot minder afval en betere afvalscheiding. 504.1-1B: Er wordt een gemeentelijk circulair ambachtscentrum gerealiseerd in samenwerking met andere organisaties Er wordt een gemeentelijk circulair ambachtscentrum gerealiseerd in samenwerking met andere organisaties, instellingen etc. binnen de gemeente waaronder Dokwurk, kringloopwinkels en milieustraten. Doel is het zo hoogwaardig mogelijk hergebruiken van afgedankte goederen en materialen. Binnen een circulair ambachtscentrum is ook plaats voor educatie, startups en dagbesteding rondom het thema afval. Doel is om in 2025 een pilot te houden op één of meer bestaande milieustraten. Er worden gesprekken gevoerd met de kringloopwinkels om te komen tot betere samenwerking. Dit moet er ook toe leiden dat er op termijn op de milieustraten een ‘voorsorteer-/demontagecentrum’ komt.

Herbruikbare goederen en materialen worden uit het afval gehaald, niet herbruikbare goederen worden uit elkaar gehaald en gerecycled. 505.1 Doel: De energiearmoede wordt zodanig verminderd dat in 2030 alle inwoners blijvend in hun energiebehoefte kunnen voorzien SMART-doelstelling 505.1-1: Het percentage huishoudens in energiearmoede is in 2026 zodanig verlaagd Het percentage huishoudens in energiearmoede is in 2026 zodanig verlaagd, dat we vanuit de top-3 op de lijst van Friese gemeenten met het hoogste percentage zijn gezakt naar een plek buiten de top 10. Activiteit 505.1-1A: Vanuit het Volkshuisvestingsfonds worden jaarlijks minimaal 30 woningeigenaren ondersteund met isoleren en het plegen van achterstallig onderhoud. Vanuit het Volkshuisvestingsfonds worden jaarlijks minimaal 30 woningeigenaren ondersteund met isoleren en het plegen van achterstallig onderhoud.

61

Onderwerp beleidsdocumenten Programma 5

Onderwerp beleidsdocumenten wonen Beleidsvisie wonen Prestatieafspraken

Onderwerp beleidsdocumenten Duurzaamheid Energietransitie ANNO Uitvoeringsprogramma 2017-2020

Onderwerp beleidsdocumenten Ruimtelijke kwaliteit / RO / bouwen Omgevingsvisie (in concept) Concept Omgevingsprogramma’s o.a. Dokkum, Klimaat, mobiliteit Binnenstadsvisie Dokkum Beeldkwaliteitsplannen

Onderwerp beleidsdocumenten Afval Grondstoffenplan

62

Verbonden partijen Programma 5 Verbonden partij

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen

Welstandszorg Hûs en Hiem

Het voorzien van de gemeenten in de welstandsadvisering als bedoeld in de Woningwet en advisering over de toepassing van de Monumentenwet

Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing

De FUMO is de Friese vertaling van de landelijk in te stellen Regionale Uitvoeringsdiensten. Doel is kwaliteitsverbetering en verhoging van de efficiency van de uitvoering van wettelijke milieutaken van gemeenten en provincie

Stichting monumentenbehoud

Het instandhouden en beschermen van de monumenten als bedoeld in de monumentenwet

Omrin

Omrin is de afvalverwerker van de Friese gemeenten. De gemeente is aandeelhouder van Omrin

Uniforme beleidsindicatoren Programma 5

Periode

Gemeente NoardeastFryslân

Nederland

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

2022

166,80

174,10

Omvang huishoudelijk restafval

Kg/inwoner

2022

194,60

147,74

Hernieuwbare elektriciteit

%

2022

37,80

41,30

Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen

2022

7,30

9,30

Demografische druk

%

2024

81,20

70,40

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Vestigingen (van bedrijven)

63

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren

Toelichting

Bron

Vestigingen (van bedrijven)

Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd 15-65 jaar.

LISA

Omvang huishoudelijk restafval

Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.

CBS

Hernieuwbare elektriciteit

Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa.

RWS

Nieuw gebouwde woningen

Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties.

Basisregistratie adressen en gebouwen

Demografische druk

De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar.

CBS

64

Overzicht baten en lasten 2025 Programma 5: Wenjen en Omjouwing Bedragen x €1.000 Exploitatie

Primaire begroting 2025

Baten PRG05

05 Wenjen en Omjouwing

PRD501

501 Ruimtelijke ontwikkeling / ruimtelijke kwaliteit

PRD502

502 Wonen

1.021

PRD503

503 Milieu

927

PRD508

508 Afvalbeleid en afval inzameling

Totaal 05 Wenjen en Omjouwing

611

5.270 7.830

Lasten PRG05

05 Wenjen en Omjouwing

PRD501

501 Ruimtelijke ontwikkeling / ruimtelijke kwaliteit

-2.111

PRD502

502 Wonen

-3.871

PRD503

503 Milieu

-3.334

PRD508

508 Afvalbeleid en afval inzameling

-4.124

Totaal 05 Wenjen en Omjouwing

-13.440

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-5.610

Onttrekkingen PRG05

05 Wenjen en Omjouwing

PRD590

590 Mutaties reserves programma 5

1.181

Stortingen PRG05

05 Wenjen en Omjouwing

PRD590

590 Mutaties reserves programma 5

0

Mutaties reserves

1.181

Gerealiseerd resultaat

-4.429

65

Programma 6 - Iepenbiere Romte Waar gaat programma 6 'Iepenbiere Romte' over? Inleiding Het beheer van de openbare ruimte is van oudsher een belangrijke kerntaak van de gemeente. Voor het welbevinden van zowel onze inwoners als andere gebruikers, is het van belang dat er wordt gezorgd voor een goed onderhouden, leefbare, duurzaam ingerichte, veilige en gezonde openbare ruimte. Duurzaamheid is een breed begrip dat ook bij de inrichting en beheer van de openbare ruimte een rol speelt. Zo willen we inzetten om de biodiversiteit in gemeentelijk groen en bermen vergroten. We doen dit onder andere door de biodiversiteitsagenda uit te voeren. Verder willen we waardevolle bomen behouden en in stand houden op particuliere terreinen. We gaan ook kijken naar een duurzamer beheer van verharding in de openbare ruimte. Door omvorming van verharding is een duurzamer beheer mogelijk (bv klinkerpaden omvormen naar betonpaden). Hiervoor gaan we een plan maken en financiële mogelijkheden in kaart brengen. In dit programma wordt ook aandacht besteed aan het onderwerp verkeer en mobiliteit. We zetten ons in voor een veilige, aantrekkelijke, gezonde en duurzame bereikbaarheid van alle mogelijke bestemmingen voor bewoners, ondernemers en gasten van onze gemeente.