Programmabegroting 2023 Noardeast-Fryslân 28092022

Signed By: Dijkstra, Sytze <s.dijkstra@noardeast-fryslan.nl> 04/11/2022 17:28:59 CET ID: 54fcd314-95eb-4287-aada-08f067443f59 Auth: Scribble

-1-

Inhoudsopgave Inleiding.............................................................................................................................................................. 4 Programma 1: Ynwenner en Bestjoer ............................................................................................................. 18 Programma 2: Mienskip ................................................................................................................................... 22 Programma 3: Soarch en Wolwêzen ............................................................................................................... 25 Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje ................................................................................................. 31 Programma 5: Wenjen en Omjouwing ............................................................................................................. 38 Programma 6: Iepenbiere Romte .................................................................................................................... 45 Algemiene dekkingsmiddels ............................................................................................................................ 47 Overhead .........................................................................................................................................................

49 Heffing VPB ..................................................................................................................................................... 50 Onvoorzien ...................................................................................................................................................... 51 Geprognotiseerde balans per 31 december .................................................................................................... 52 De meerjarenbegroting 2023 - 2026................................................................................................................ 53 Paragraaf lokale heffingen ............................................................................................................................... 55 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................................................................... 63 Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen .......................................................................................................... 68 Paragraaf financiering...................................................................................................................................... 74 Paragraaf bedrijfsvoering.................................................................................................................................

77 Paragraaf verbonden partijen .......................................................................................................................... 82 Paragraaf grondbeleid ................................................................................................................................... 100 Vaststellingsbesluit ........................................................................................................................................ 102

-2-

-3-

Inleiding De begroting van 2023 van Noardeast-Fryslân laat een positief beeld zien, maar wordt overschaduwd door de zorgelijke financiële situatie van veel van onze inwoners, verenigingen en bedrijven. Dit komt met name door de hoge energiekosten. Naast investeringen voor nieuw beleid wordt daarom in de begroting ook geld uitgetrokken om inwoners, verenigingen en bedrijven te helpen die het financieel moeilijk hebben. Bijvoorbeeld door het ondersteunen bij de verduurzaming van woningen en panden. Met de investeringen voor nieuw beleid wordt voortgebouwd op de raadsbreed ingezette koers. Met als speerpunten wonen, zorg, economie, duurzaamheid en vooral ook een betere verbinding met de mienskip. Zo worden initiatieven vanuit de mienskip gestimuleerd met een dorpen- en wijkenfonds. Op het gebied van wonen wordt, samen met dorpsbelangen, werk gemaakt van de woningbouwplannen in de dorpen. Binnen de zorg wordt eenmalig meer geld uitgetrokken voor een betere verbinding met het onderwijs en het welzijnswerk. Daarmee wordt de zorg dichterbij georganiseerd met structureel financieel voordeel voor de komende jaren. Dat geldt ook voor duurzaamheid. Ook daarin wordt geïnvesteerd, zodat inwoners, verenigingen en bedrijven kunnen profiteren van duurzame en goedkopere energie.

Met betrekking tot de economie werken we stevig verder aan onze ambitie om van de regio Noordoost-Fryslân een topregio te maken; met de gemeente Noardeast-Fryslân en regiostad Dokkum als belangrijk onderdeel daarvan. Bij de Perspectiefnota in juli was al geld uitgetrokken voor de nieuwbouwplannen van de scholen in Noardeast-Fryslân. In de begroting is rekening met de € 1,5 miljoen aan kapitaallasten die daar jaarlijks mee gemoeid zijn. Dat geldt ook voor de kosten van de nieuwe rondweg om Wânswert, zodat die eveneens op korte termijn gerealiseerd kan worden. Daarnaast wordt de Onroerendezaakbelasting bevroren, zodat huizenbezitters in deze financieel moeilijke tijd niet met hogere woonlasten te maken krijgen. Voor de jaren na 2023 is het perspectief voor onze gemeente ook erg goed. Het saldo van het begrotingsjaar 2026 laat echter een opvallend sterke daling zien. Dat geeft aan dat de structurele financiële positie van Noardeast-Fryslân onder druk staat en dat we in deze begroting voorzichtigheid hebben betracht met het aangaan van structurele investeringen. Met de voorgestelde eenmalige investeringen, met name in de zorg, moet de komende jaren dan ook gewerkt worden aan het verder verbeteren van de structurele positie van onze gemeente.

Uitgangspunten van de begroting Uitgangspunt voor de begroting 2023-2026 is de Perspectiefnota 2023-2026. Na de Perspectiefnota zijn er nog diverse mutaties geweest welke van invloed zijn op het begrotingssaldo. De provincie heeft als toezichthouder een wettelijke plicht om gemeentelijke begrotingen te toetsen op structureel en reëel evenwicht. De toets vindt eerst plaats op het begrotingsjaar en als deze niet in evenwicht is moet aangetoond worden dat het evenwicht uiterlijk in de laatste jaarschijf van de meerjarenraming wordt hersteld. Hierbij mag geen sprake zijn van een opschuivend meerjarenperspectief waarbij in de opvolgende begrotingen alleen de laatste jaarschijf sluit. Het is dus belangrijk om het begrotingsjaar structureel in evenwicht te hebben en te houden. Voor het financieel beleid wordt als uitgangspunt genomen dat er ruimte voor nieuw beleid aanwezig is, met als randvoorwaarde dat er sprake is van een structureel en reëel sluitende begroting en dat daarnaast de Algemene reserve gedurende de hele begrotingsperiode aan de minimum vastgestelde randvoorwaarde moet voldoen. Algemene financiële uitgangspunten De algemene technische uitgangspunten bij het opstellen van de begroting 2023 zijn: - De raming van lasten en baten van bestaand beleid vindt plaats op basis van analyses en niet uitsluitend op basis van inflatie indexering.

- De meicirculaire van het gemeentefonds wordt structureel verwerkt. De september- en december circulaire worden incidenteel voor het lopende jaar en het jaar T+1 verwerkt. - De raming van gemeentelijke bijdragen aan externe instanties vindt plaats op basis van ervaringscijfers en recente ontwikkelingen. - Voor de meerjarenbegroting wordt geraamd op basis van constante prijzen.

-4-

-

Structurele lasten worden gedekt door structurele baten en incidentele baten zijn dekkingsmiddel voor incidentele lasten. De samenwerking met Dantumadiel is integraal onderdeel van de begroting, de baten en lasten worden verantwoord op het taakveld Overhead. De algemene reserves en de weerstandscapaciteit voldoen aan normen die zijn gebaseerd op een risicoanalyse opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. De financierings- en schuldpositie en het kasstroomsaldo voldoen aan de normen van de Economische Monetaire Unie (EMU) en de Wet Houdbare Overheidsfinanciën (Wet HOF). In de begroting wordt ruimte gelaten voor onderhoud van kapitaalgoederen volgens de door de raad vastgelegde kwaliteitsniveaus. Vrijvallende kapitaallasten van vervangingsinvesteringen met betrekking tot de bedrijfsvoering blijven beschikbaar voor noodzakelijke vervangingen in de bedrijfsvoering.

Bij het opstellen van de begroting wordt uitgegaan van de volgende technische parameters. Begrotingsparameter Prijseffect bij interne budgetten (m.b.t. de leveringen binnen de gemeente)

Prijseffect bij externe budgetten (uitgaven) Rente % (voor interne verrekeningen: kosten kort geld, rekenrente reserves, kapitaallasten) Cao-loonstijgingspercentage (betreft stijging bovenop periodieke loonstijging)

Aan te houden waarde Geen vaste aanpassingen, maximaal volgens de Prognose van de HCPI (geharmoniseerde consumentenprijsindex) van het Centraal Planbureau (CPB) in het Centraal Economisch Plan (CEP) van maart 2022: 2,2%. Geen vaste indexering, eveneens maximaal volgens CPB-prognose van de HCPI 2022: 2,2%. Uitgegaan wordt van het volgens BBV-bepalingen berekende omslagpercentage. Voor 2023 is deze vastgesteld op 1,2% Loonvoet sector overheid op basis van CBP CEP raming maart 2022: 3,6%.

De afgelopen maanden is er sprake van de hoogste inflatie sinds de Tweede Wereldoorlog. Met name als gevolg van de sterk gestegen energieprijzen, maar ook de sterk gestegen grondstofprijzen. Ook nemen de looneisen vanuit de vakbonden fors toe en deze zijn bijvoorbeeld in de nieuw afgesloten cao voor NSpersoneel ook daadwerkelijk geëffectueerd. Voor de gemeentelijke cao kan dit ook flinke gevolgen hebben. Gezien de huidige situatie waarin wij verkeren is het onduidelijk of de meegenomen indexatie op de loon- en prijsontwikkeling toereikend zal zijn. Hiervoor is een risico opgenomen in NARIS. Daarnaast zal de inflatieontwikkeling gevolgd blijven en indien nodig kan dit bijgesteld worden bij de tussentijdse rapportages. Uitgangspunten tariefbeleid In het hiernavolgende schema zijn de uitgangspunten voor de componenten van het tariefbeleid opgenomen. (Belasting)tarieven Uitgangspunten Onroerendezaakbelasting (OZB) Er zal geen indexatie plaatsvinden op de tarieven. Uitgangspunt is de woonlasten 2022. Hierbij de OZB te compenseren bij een significante daling of stijging in de afvalstoffenheffing en rioolrechten, waardoor de totale stijging lokale lasten voor woningeigenaren conform de hoogte van de woonlasten 2022 zal zijn. Afvalstoffenheffing 100% kostendekkend, inclusief de component BTW–compensatie. Rioolrechten 100% kostendekkend, inclusief de component BTW–compensatie.

Leges Verhoging tarieven afhankelijk van kostenniveau, berekend op basis van het model opgesteld door de Adviesgroep Nederlandse Gemeenten (ANG-model). Begraafrechten Indexatie tarieven met 2,2% Tarieven sportaccommodaties Tarieven volgens vastgesteld beleidsplan. (binnen– en buitensport) Van deze algemene uitgangspunten kan met betrekking tot de OZB-tarieven worden afgeweken op basis van een politieke afweging tussen bezuinigingen op uitgaven voor de burger versus tariefverhogingen voor de burger.

-5-

Uitgangspunten beleidsindicatoren De uniforme set van beleidsindicatoren is voorgeschreven in het BBV. Hierin is aan de gemeenten opgelegd gebruik te maken van een basis set van beleidsindicatoren voor de begroting en de verantwoordingsstukken. Het doel hiervan is om de resultaten van beleidsmatige inspanningen van gemeenten beter inzichtelijk te maken en te kunnen vergelijken met het landelijke gemiddelde. De set van beleidsindicatoren is ondergebracht bij het betreffende programma binnen de begroting. Een klein aantal beleidsindicatoren, welke betrekking hebben op de eigen organisatie, worden door gemeenten zelf ingevuld. Voor de overige beleidsindicatoren dient gebruikt te worden gemaakt van de website www.waarstaatjegemeente.nl. Ook de definities van de diverse beleidsindicatoren worden op deze website nader toegelicht. Voor wat betreft de actualiteit van de maatstaven kunnen grote verschillen bestaan. Het jaar waarover wordt gerapporteerd staat bij de betreffende indicator vermeld.

Resultaat begroting 2023 – 2026 In de onderstaande tabel ziet u de begroting 2023 en de meerjarenraming zoals deze in de begroting 2023 is opgenomen. Omschrijving (bedragen x € 1.000) Geraamde saldo van baten en lasten per programma 1: Ynwenner en Bestjoer 2: Mienskip 3: Soarch en Wolwêzen 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje 5: Wenjen en Omjouwing 6: Iepenbiere Romte Algemiene dekkingsmiddels Overhead Heffing VPB Onvoorzien

Rekening Begroting 2021 2022

Begroting 2023

Raming 2024

Raming 2025

Raming 2026

-6.763 -8.557 -52.669 -857 -1.391 -15.363 110.986 -17.954 -8 0

-6.830 -9.179 -54.437 -1.214 -4.127 -19.840 107.938 -19.502 -5 -96

-7.103 -8.445 -55.949 -709 -3.526 -20.543 115.498 -18.840 -5 -98

-7.144 -7.971 -54.501 -519 -2.663 -20.637 119.004 -18.689 -5 -98

-7.198 -9.293 -53.964 -188 -2.635 -20.992 121.127 -18.280 -5 -98

-7.075 -8.869 -53.713 -234 -2.565 -20.725 114.266 -18.797 -5 -98

7.424

-7.292

278

6.776

8.473

2.186

-12.469 11.744

-4.796 15.340

-289 5.391

-289 2.147

-289 1.204

-289 655

Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

-725

10.544

5.102

1.858

915

366

Geraamde resultaat

6.699

3.252

5.381

8.634

9.387

2.551

84

133

173

304

5.297

8.501

9.214

2.247

Totaal saldo van baten en lasten Toevoegingen & onttrekkingen aan reserves Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

Waarvan incidentele baten en lasten Waarvan structurele baten en lasten

Het geraamde resultaat wordt gecorrigeerd met diverse overige incidentele baten en lasten van €84.000 om zo een goed beeld te krijgen van het structurele exploitatiesaldo.

-6-

Verschillenverklaring Ten opzichte van de Perspectiefnota wijkt de begroting af. In de volgende tabel worden deze wijzigingen weergegeven. Bedragen (x € 1.000)

Exploitatiesaldo PPN 2023-2025 Mutaties t.o.v. PPN Primitieve begroting 2023-2026

Bedragen (x € 1.000)

1 BUIG 2 IOAW 3 Jeugd 4 Stelpost Jeugd 5 WMO 6 Omgevingswet 7 Stijging gasprijzen 8 OZB 9 Wensen 10 Overig Totaal mutaties

2023 8.281 -2.900 5.381

2024 10.793 -2.159 8.634

2025 11.963 -2.576 9.387

2026 5.711 -3.160 2.551

2023 -1.382 312 -260 0 130 -445 -190 344 -1.610 201 -2.900

2024 -1.382 312 -260 784 130 -445 -190 344 -1.755 303 -2.159

2025 -1.382 312 -260 721 130 -445 -190 344 -1.755 -51 -2.576

2026 -1.382 312 -260 724 130 -445 -190 344 -1.755 -638 -3.160

Toelichting 1. BUIG De raad is in juli 2022 door het college bijgepraat over het structurele nadeel op de BUIG van € 1,4 miljoen. Op basis van de nader voorlopige beschikking van het rijk ontvangt gemeente Noardeast-Fryslân structureel € 1,4 miljoen minder rijksbijdrage BUIG. De raad is hier in de raadvergadering van juli 2022 over ingelicht. Het nadeel is structureel verwerkt in de begroting. 2. IOAW De afgelopen jaren is er een dalende trend zichtbaar in het aantal IOAW-gerechtigden. Het structurele voordeel van € 312.000 is verwerkt in de begroting. 3. Jeugd Door stijgende tarieven van de maatwerkvoorzieningen Jeugd, moeten de kosten bijgeraamd worden. Het structurele nadeel van € 260.000 is verwerkt in de begroting. 4. Stelpost Jeugd Door het Rijk en de VNG wordt gewerkt aan de Hervormingagenda jeugdzorg, welke naar verwachting eind 2023 wordt afgerond. Vooruitlopend hierop heeft gemeente Noardeast-Fryslân voor 2022 en 2023 aanvullende, incidentele middelen ontvangen via het gemeentefonds. Naast de besparingsopgave die volgt uit de uitspraak van de Commissie van Wijzen heeft het kabinet besloten tot het realiseren van de aanvullende besparing van structureel € 511 miljoen, welke een Rijksverantwoordelijkheid is gemaakt. Concreet betekent dit dat het aan de Rijksoverheid is om de besparing in te vullen met wettelijke maatregelen.

Het gaat daarbij om maatregelen waardoor gemeenten minder middelen nodig hebben of waarbij alternatieve inkomsten gegenereerd worden. Er is overeengekomen dat gemeenten voor de jaarschuiven 2024 tot en met 2026 de extra middelen mogen reserveren. Voor gemeente Noardeast-Fryslân komt dit neer op € 784.000 in 2024, € 721.000 in 2025 en € 724.000 in 2026. De extra opbrengsten zijn verwerkt in de begroting. 5. WMO Door een structurele toename van het aantal maatwerkvoorzieningen WMO, stijgt de te ontvangen eigen bijdrage ook. Het voordeel van € 130.000 is structureel verwerkt in de begroting.

-7-

6. Omgevingswet Het is de bedoeling dat de Omgevingswet (en de Wet Kwaliteitsborging) per 1 januari 2023 in werking zal treden. De definitieve beslissing van de Eerste Kamer en het eventuele Koninklijk Besluit wordt verwacht in oktober 2022. Gezien de intentie dat de Omgevingswet per 1 januari 2023 ingevoerd wordt, wordt er een minderopbrengst van 40% ingeschat bij de leges, wat een structurele daling van € 575.000 aan leges opbrengsten met zich mee brengt. Gevolg van de invoering van de omgevingswet is dat ook de structurele lasten voor het opstellen van de bestemmingsplannen naar beneden bijgesteld kunnen worden met € 130.000. Het structurele nadeel van € 445.000 is verwerkt in de begroting. 7. Stijging gasprijzen De stijgende gasprijzen hebben invloed op de gasprijzen die de gemeente Noardeast-Fryslân moet betalen voor haar gemeentelijke gebouwen. Ingeschat wordt dat dit een structureel nadeel oplevert van € 190.000. Het nadeel is verwerkt in de begroting. 8. OZB De woonlasten stijgen ieder jaar met het inflatiepercentage. Tijdens de raadsbehandeling van de perspectiefnota heeft de fractie van de CDA de wens uitgesproken om de woonlasten te laten dalen tot het fries gemiddelde. Om deze reden is de inflatie niet doorgevoerd op de woonlasten.

De OZB-stijging van € 344.000 wordt enerzijds verklaard door de areaaluitbreidingen en anderzijds door de stijging van de OZBniet woningen. 9. Wensen In het structurele begrotingssaldo zijn voor € 1,8 miljoen aan wensen verwerkt. Deze wensen worden in onderstaande paragraaf toegelicht. 10. Overige verschillen In bovenstaande verschillenverklaring zijn alleen bedragen groter dan € 100.000 meegenomen. Het saldo van de overige verschillen bedraagt in 2023 € 201.000. Wensen Het college heeft ten laste van het begrotingssaldo voor een bedrag van € 1,8 miljoen aan structurele middelen en € 4,1 miljoen aan incidentele middelen toegekend aan diverse wensen. Onderstaand worden deze wensen toegelicht. Programma 1 Wens Omschrijving Nr. 1 Aansluiting bij DataFryslân DataFryslân is een samenwerking van een aantal Friese overheden, RUG Campus Fryslân, NHL-Stenden en het Fries Sociaal Plan bureau. Door samen te werken met andere overheden kan de gemeente haar manier van datagedreven werken verbeteren en kennis uitwisselen met andere deelnemers. Het helpt de gemeente verder bij het monitoren van haar beleid en zien wat succesvol is. 2 Verhoging budget Oud en Nieuw viering Gemeente Noardeast-Fryslân heeft structureel € 30.000 opgenomen in de begroting voor Oud en nieuw viering.

Om de dorpen en de stad extra mogelijkheden te bieden om activiteiten/evenementen te organiseren tijdens Oud en Nieuw en om ervoor te zorgen dat iedereen een goed en veilige jaarwisseling heeft wordt dat budget structureel verhoogt naar € 50.000. 3 Uitvoeren evenementenbeleid In 2022 is het evenementenbeleid door het college vastgesteld. In 2021 en 2022 konden we het beleid uitvoeren omdat er op onderdelen als evenementenveiligheid, constructies, evenementenafval, geluidsmetingen/ontwikkelen locatieprofielen extra geld beschikbaar gesteld was. Daarnaast

Bedrag Structureel Incidenteel €23.000

€ 20.000

€ 60.000

-8-

Wens Nr.

4

5

Omschrijving is de stroomfaciliteit in de binnenstad niet toereikend en zal deze aangepast moeten worden. Om dit structureel uit te kunnen voeren zal er € 60.000 beschikbaar gesteld moeten worden. Stedenband Fulda – Crediton De raad heeft op 7 juli 2022 een motie aangenomen met daarin de ambitie de stedenband met Fulda en Crediton te versterken en te verbreden. De komende periode worden de plannen samen met het comité en de onderwijsinstellingen verder uitgewerkt. Om invulling te geven aan deze motie is er structureel € 20.000 nodig. Met het verwerken van de structurele middelen in de begroting wordt invulling gegeven aan de motie Stedenband Crediton en Fulda. Structurele inbedding jeugdboa De afgelopen twee jaar is uitvoering gegeven aan de pilot jeugdboa. Op dit moment vindt een tussentijdse evaluatie plaats. Afgaande op de eerste signalen is het aannemelijk dat de inzet van de jeugdboa succesvol blijkt en in aanmerking komt voor structurele inbedding in de gemeentelijke organisatie en aanpak op het gebied van jeugd(overlast).

Totaal Programma 2 Wens Omschrijving Nr. 6 Beweegteam Het beweegteam (Buurtsportcoaches) voert al enkele jaren het sportbeleid van de gemeente uit. Middels een uitvoeringsplan wordt invulling gegeven aan een groot aantal vraagstukken als het gaat om sport en bewegen maar ook vitaliteit en gezondheid. Het beweegteam is een belangrijke schakel tussen (bewegings)onderwijs, verenigingen, maatschappelijke partijen en commerciele sportaanbieders. Het huidige budget is ontoereikend en door het vervallen van cofinanciering zal het structurele budget verhoogt moeten worden met € 60.000. 7 Dorpen- en Wijkenfonds De raad heeft op 7 juli 2022 een motie aangenomen om het dorpen- en wijkenfonds te verhogen met € 900.000. Gemeente Noardeast-Fryslân heeft een fonds beschikbaar waar nog € 220.000 in beschikbaar is. Om het fonds voor de komende 3 jaren te benutten wordt er € 900.000 toegevoegd aan het fonds voor de jaren 2023 t/m 2026. Met het verwerken van de aanvulling van het dorpen- en wijkenfonds voor 3 jaar in de begroting wordt invulling gegeven aan de motie Dorpen- en wijkenfonds. 8 Voorleesexpres De raad heeft op 7 juli 2022 een motie aangenomen over de voorleesexpres. Om invulling te geven aan deze motie is er structureel € 15.000 nodig. Met het verwerken van de structurele middelen in de begroting wordt invulling gegeven aan de motie VoorleesExpress.

9 Húsfesting Museum Dokkum De raad heeft op 7 juli 2022 een motie aangenomen over de huisvesting van Museum Dokkum. Om invulling te geven aan de motie zal hiervoor begin 2023 een onderzoek worden gestart waarvoor incidenteel € 45.000 nodig. Met het verwerken van de incidentele onderzoeksmiddelen in de begroting wordt invulling gegeven aan de motie Húsfesting

Bedrag Structureel Incidenteel

€ 20.000

€ 65.000

€188.000

Bedrag Structureel Incidenteel €60.000

€ 900.000

€ 15.000

€ 45.000

-9-

Wens Nr. 10

11

12

13

14

15

Totaal

Omschrijving Museum Dokkum. Subidieregeling kleine activiteiten Organisaties van dorpsfeesten, koningsdagen en andere kleinere activiteiten in de dorpen kunnen bij de gemeente geen bijdrage krijgen voor het organiseren van een activiteit/dorp. Anderszijds lopen de kosten op als het gaat om bijv. inhuur van verkeersregelaars, beveiliging, ehbo, materialen. De wens is om €1.000 beschikbaar te stellen per dorp/organiseerde dorpen en ook organisaties die in Dokkum (bijv. stichting stadsfeesten) een activiteit/evenement organiseren. Het gaat specifiek om evenementen/activiteiten die voor 'eigen' inwoners van het dorp of de stad georganiseerd worden. Verhogen subsidie admiraliteitsdagen De admiraliteitsdagen krijgen een structurele subsidie van € 25.000. Bij het organiseren van een volwaardige editie wil de gemeente deze bijdrage structureel verhogen met € 35.000. Onderhoudsbudget dorphuizen De raad heeft op 7 juli 2022 een motie aangenomen over een fonds voor dorpshuizen. Het dorpshuizenbeleid moet geharmoniseerd worden. Voor een nog op te stellen subsidieregeling voor het groot onderhoud is het huidige budget niet toereikend. Om invulling te geven aan deze motie is er structureel € 75.000 nodig. Met het verwerken van de structurele middelen in de begroting wordt invulling gegeven aan de motie Fonds voor dorpshuizen.

Herinrichting skatepark De raad heeft op 7 juli 2022 een motie aangenomen over de herinrichting van het skatepark. Om invulling te geven aan deze motie is incidenteel € 50.000 nodig. Met het verwerken van de incidentele middelen in de begroting wordt invulling gegeven aan de motie Herinrichting skatepark. Doortrekken van de SOM naar de dorpen De voorbereiding en implementatie van de SOM Dokkum was een complex traject dat een aantal jaren in beslag heeft genomen en betrekking had op een afgebakend gebied. Het uitrollen van deze Ontwikkelingsmaatschappij, dan wel delen daarvan, over de dorpen zal naar verwachting nog complexer en uitdagender zijn. Het in stand houden c.q.het verbeteren van (gemeentelijke) monumenten, cultureel erfgoed, karakteristieke panden zoals voormalige fabriekspanden etc. rechtvaardigen echter deze uitrol. De kosten voor het aantrekken van een projectleider om dit proces te leiden worden geraamd op €100.000 incidenteel. Frysk Der leit in stevige ambysje fanút de nota “mei elkoar foarút mei it Frysk” en it Lokaal Akkoart. oangeande it Frysk en de streektalen. Om de ambysjes te realisearjen is ekstra amtlike ynset nedich fan 16 oeren yn de wike. Dit wurdt as folgt yndield: 12 oeren foar de útfiering (yntern/ekstern werve), en útwreiding oeren amtner Frysk mei 4 oeren foar koördinaasje.

Mei troch dizze ekstra oeren kin ûnder oaren it brûken fan it Frysk yn de organisaasje in ekstra ympuls jûn wurde. Foar de extra oeren is € 24.000 ekstra nedich. Foar de útfiering fan it Frysk taalbelied is no € 26.000 per jier beskikber. Om alles projekten en ambysjes út te fieren is € 10.000 mear nedich. Benammen foar mear kommunikaasje útingen fan de gemeente oangeande it Frysk.

Bedrag Structureel Incidenteel € 60.000

€ 35.000

€ 75.000

€50.000

€ 100.000

€ 34.000

€ 532.000

€ 1.095.000

-10-

Programma 3 Wens Omschrijving Nr. 16 Meedoen! Het project Meedoen! loopt nu 2,5 jaar en richt zich op de doelgroep die al langere tijd in de bijstand verblijft. De activiteiten richten zich op het in beweging krijgen van mensen, om zo mogelijk de volgende stap in participatie te kunnen zetten. Het doel is iedere bijstandsgerechtigde een passend participatie aanbod te doen, naast dat we de gehele doelgroep doelmatig in beeld hebben. En er frequent contact is. Per jaar zijn de kosten € 125.000. Er zijn tot op heden 35 personen volledig uitgestroomd naar regulier werk door de inzet van dit project. Dat levert een besparing in het bijstandsbudget op van € 500.000. Tevens zijn 50 personen ingestroomd in een re-integratietraject en 20 doorverwezen naar het gebiedsteam. We zien dat de huidige bijstandspopulatie in toenemende mate een intensievere begeleiding nodig heeft om mee te kunnen doen in de samenleving. Gezien de financiële en kwalitatieve opbrengst van dit project wordt de inzet nu structureel verwerkt. 17 50-banenplan naar 100-banenplan Op dit moment loopt er een 50 banenplan waarbij personen met een bijstandsuitkering door Dokwurk in dienst worden genomen met de inzet van loonkostensubsidie van € 10.000 per persoon. Een uitkering kost gemiddeld € 5.000, dus ieder dienstverband levert de gemeente een besparing in het bijstandsbudget op van € 5.000. per persoon.

De kwalitatieve winst is dat een dienstverband een hoger sociaal maatschappelijke status oplevert voor mensen met een afstand naar de arbeidsmarkt. Het doel is om mensen binnen drie jaar vanuit dit dienstverband bij Dokwurk, door te laten stromen naar reguliere werkgevers. De bemiddeling van werk naar werk is kansrijker dan van uitkering naar werk. We zien dit als re-integratie 2.0. Het lopende banenplan is succesvol, wel willen dit uitbreiden met 50 plekken/banen. 18 Energiearmoede Op het gebied van energiearmoede voert de gemeente al verschillende activiteiten uit. Daarnaast zijn er activiteiten die nu nog niet worden uitgevoerd, maar die in het kader van het ‘Plan van Aanpak Energiearmoede’ naar alle waarschijnlijkheid wel worden opgestart. Het is momenteel nog lastig om te bepalen welke activiteiten het meest effectief zijn en prioriteit verdienen, omdat deze verdiepingsslag pas terugkomt in het plan van aanpak. De onderdelen waar op gaat worden ingezet: - Ljochtbus - Energiecoaches - Isolatiemaatregelen - Witgoedregeling - Loket voor geldzaken 19 Algemene gezondheid De functie van Adviseur Publieke Gezondheid is sinds 2021 niet ingevuld. Er is geen formatiebudget beschikbaar. Het voorstel is om het budget Algemene Gezondheid structureel te verhogen met € 127.500. Dit bedrag is nodig om het beleidsterrein te bemannen en te voorzien van de koppeling met het jeugddomein.

Totaal

Bedrag Structureel Incidenteel €125.000

€ 350.000

€ 1.100.000

€ 127.500

€ 252.500

€ 1.450.000

-11-

Programma 4 Wens Omschrijving Nr. 20 Wijkuitvoeringsplannen In 2022 is gestart met het wijkuitvoeringsplan (WUP) Dokkum als eerste in de gemeente. De inzet is gericht op actieve deelname van inwoners, samen met inwoners maken we systeeemkeuzen in die worden uitgewerkt in een businesscase, voor een specifieke wijk. Dit vraagt om aanvullende middelen. Daarnaast is in de TVW bepaald door de Raad in december 2021 dat er jaarlijks twee nieuwe wijken worden opgestart om de wijkuitvoeringsplannen te starten. Dit ten einde alle wijken en dorpen in de gemeente in 2050 van het aardgas af te kunnen koppelen. Dit vraagt in 2023 voor incidenteel extra middelen. Met het vaststellen van de Transitievisie warmte eind 2021, heeft de raad ingestemd met het jaarlijks starten van twee nieuwe Wijkuitvoeringsplannen in de gemeente. Met een gemiddelde doorlooptijd van 8 jaar per WUP en 52 kernen, maakt dat hier een structurele werkvoorraad ontstaat. De structurele invulling van deze benodigde capaciteit 2 fte ten behoeve van de WUP’s structureel. 21 Aalsumerpoortbrug Tijdens de geplande vernieuwing van de Aalsumerpoortbrug in 2023 is er tijdelijk een zware noodbrug nodig om de binnenstad van Dokkum tijdens het bouwproces van het vernieuwen van de brug toegankelijk te houden voor bevoorradingsverkeer.

Zonder zware noodbrug komt de continuïteit van bevoorrading van de binnenstad tijdens de bouw in gevaar, omdat dit de enige aanvoerroute voor bevoorrading is naar het grootste deel van het kernwinkelgebied. Vanwege een eerder heringerichte Markt is een alternatieve aanvoerroute daarlangs niet meer mogelijk. Voor een noodbrug als tijdelijke voorziening voor maximaal 9 maanden is er geen reële mogelijkheid tot afschrijven. Daarvoor is incidenteel budget nodig van € 200.000. Daarnaast heeft technisch onderzoek uitgewezen dat hergebruik van de bestaande brugfundering bij realisatie van een nieuwe brug niet mogelijk is. Het gaat hier voor de brugfundering om een kapitaalinvestering van € 300.000 met een afschrijving van 25 jaar. 22 Dorpsbiografieën We staan als gemeente de komende jaren voor de uitdaging om woningbouwprojecten op te starten (fase 1 en 2). Het is essentieel om hier een ruimtelijke, landschappelijke en cultuurhistorische onderbouwing aan toe te voegen. Door het maken van dorpsbiografieën borgen we de ruimtelijke kwaliteit en brengen we landschappelijke- en cultuurhistorische waarden in beeld. Het benodigde budget €200.000 bedraagt voor de komende 4 jaar €50.000 per jaar. Er is bij de besluitvorming over de jaarstukken al € 50.000 beschikbaar gesteld, waardoor er nog € 150.000 nodig is.

23 Voorbereidingskrediet bedrijventerreinen De komende jaren wordt er een uitbreiding voorzien van 20 hectare bedrijventerrein. Tot en met 2025 zal uitbreiding plaatsvinden in Dokkum (12 ha.), Hallum (4 ha.), Kollum (2 ha.) en Kollumerzwaag (2 ha.). Afspraken zijn hierover gemaakt met Provincie Fryslân en vastgelegd in het Convenant Bedrijventerreinen Noordoost-Fryslân 2022-2035. In Dokkum betreft het de uitbreiding van Betterwird met 10 ha

Bedrag Structureel Incidenteel € 200.000 € 162.500

€ 16.000

€ 200.000

€ 150.000

€ 150.000

-12-

Wens Nr.

Omschrijving

Bedrag Structureel Incidenteel

en een nieuwe woon-werklocatie van 2 ha. Voor Betterwird is reeds een voorbereidingskrediet beschikbaar. Voor de andere algemene bedrijventerreinen in de gemeente nog niet. e hebben als gemeente nagenoeg geen bedrijfskavels meer beschikbaar, terwijl er wel substantiële vraag is in de diverse kernen. Daarom is het belangrijk dat de uitbreidingen met vaart kunnen worden opgepakt en er een voorbereidingskrediet beschikbaar is. Er is bij de besluitvorming over de jaarstukken geld beschikbaar gesteld, waardoor er nog € 150.000 nodig is. Totaal Programma 5 Wens Omschrijving Nr. 24 Woonbeleid Gezien de grote druk die momenteel op de woningmarkt ligt en de toegenomen complexiteit aan regionale afspraken en de uiteindelijke transitie richting de omgevingswet is het belangrijk om de ambities te koppelen de reëel te verwachten benodigde financiële middelen. Voor een actieve uitvoering van het woonbeleid is er structureel € 70.000 extra nodig. Totaal Programma 6 Wens Omschrijving Nr. 25 Fonds onderhoud particuliere monumentale bomen De raad heeft op 7 juli 2022 een motie aangenomen over het industrieel en karakterastiek erfgoed. Voor het behouden van onze (particuliere) monumentale bomen is een vergoeding nodig om de particulier te voorzien van periodieke onderhoudsnoei. Dit vraagt namelijk om specialitische snoei.

Om invulling te geven aan de motie is hier structureel € 30.000 voor nodig. Met het verwerken van de structurele middelen in de begroting wordt invulling gegeven aan de motie Industrieel en karakteristiek erfgoed. 26 Startbudget voor geveltuin en steenbreek initiatieven De raad heeft op 7 juli 2022 een motie aangenomen over het Grienfûns. Om het bewustzijn te stimuleren en de enthousiasme te vergroten voor vergroening van de buitenruimte kan een bedrag beschikbaar gesteld worden voor de burger die met een initiatief komt. Randvoorwaarden is maatwerk en moet nog verder worden uitgewerkt. Het bevorderen van biodiverse woon- en leefomgeving door educatieve momenten te organiseren waarbij EPR-kastjes, vleermuis-kastjes en mini bijenhotels uitgereikt kunnen worden. Om invulling te geven aan de motie is hier structureel € 30.000 voor nodig. Met het verwerken van de structurele middelen in de begroting wordt invulling gegeven aan de motie Grienfûns. 27 Fonds voor groene initiatieven Om het bewustzijn te stimuleren en te vergroten voor vergroening van de buitenruimte kan een bedrag beschikbaar gesteld worden voor de burger die met een initiatief indient. De randvoorwaarden is maatwerk en moet nog verder worden uitgewerkt. Structureel is hier € 25.000 voor nodig. 28 Ecologisch bermbeheer

€ 216.000

€ 662.500

Bedrag Structureel Incidenteel € 70.000

€ 70.000

Bedrag Structureel Incidenteel € 30.000

€ 30.000

€ 25.000

€ 240.000

-13-

Wens Nr.

29

30

31

32

33

Omschrijving De huidige wijze van bermbeheer binnen de gemeente Noardeast-Fryslân is dat deze 2 of 3 keer worden geklepeld. Een gedeelte wat is aangemerkt als insectenroute wordt gefaseerd gemaaid waarbij grasdelen afwisselend blijven bestaan, ook in de winter, voor behoud en bevordering van de leefomgeving voor allerlei insecten. Bermen beheren als hooibeheer (ecologisch maaien) kost globaal € 6 per are ten opzichte van traditioneel klepelen €3 per are. Voor de uitwerking is een business case nodig. Voor de komende 2 jaar wordt eerst € 120.000 beschikbaar gesteld om dit uit te voeren. Inventarisatie beeldbepalende bomen met VTA Om alle (particuliere) beeldbepalende bomen in beeld te krijgen (inventariseren, registreren en beoordeling snoeibehoefte/VTA) is vakkundige inzet door derden noodzakelijk. Deze inventarisatie zal dan als basis dienen voor de bestemmmingsreserve (groenfonds) voor snoei van beeldbepalende (particuliere) bomen, volgens een pakket van randvoorwaarden. Fietspad Jaachpad De raad heeft op 7 juli 2022 een motie aangenomen voor het fietspad Dokkum-Burdaard. Het Jaachpad is te smal en het wegdek is niet (meer) vlak. Het is noodzakelijk om het Jaachpad te verbreden. Om invulling te geven aan de motie is een investering nodig van € 419.000 welke in 25 jaar afgeschreven wordt.

Met het verwerken van de structurele middelen in de begroting wordt invulling gegeven aan de motie Fietspad Dokkum-Burdaard. Fietspad Doniaweg Hallum Bij motie heeft de gemeenteraad aan het college gevraagd om de kosten inzichtelijk te maken voor de revitalisering van het fietspad langs de Doniawei in Hallum. Volgens de reguliere planning conform het kapitaalgoederenbeheer staat de vervanging van het fietspad gepland voor 2029. In de vervangingslijst is hiervoor € 125.000 opgenomen. De revitalisering van het fietspad is door het Ingenieursburo becijferd op € 470.000. Het verschil van € 345.000 wordt vooral veroorzaakt door het verbreden van het fietspad, het aanbrengen van en onderhoudsvriendelijke verharding en benodigde grondaankopen. De investering wordt afgeschreven in 25 jaar. Uitvoering mobiliteits- en verkeersveiligheidsbeleid Voor mobiliteits- en verkeersveiligheidsbeleid is momenteel geen structureel budget beschikbaar. Echter mobiliteit en verkeersveiligheid staan hoog op de agenda. Er zijn landelijke afspraken gemaakt voor het streven naar 0 verkeersslachtoffers in 2050. Om deze ambities waar te kunnen maken is structureel € 150.000 nodig om het wegennetwerk van onze gemeente verkeersveiliger en bereikbaar te houden, maar ook om andere ambities te verwezenlijken, zoals het stimuleren van fietsen door aantrekkelijke fietsroutes.

Brug Mellemawei Oostrum Bij de nota kapitaalgoederen is voor wat betreft de kunstwerken gekozen voor een instandhoudingsniveau. (minimale niveau) De Mellemabrug betreft een brug die gebruikt wordt door bewoners van 1 woning en voor de toegang naar een aantal landerijen. In kader van het Sud Ie

Bedrag Structureel Incidenteel

€ 34.000

€ 22.000

€ 17.000

€ 150.000

€ 18.000

-14-

Wens Nr.

34

35

36

37

38

39

Omschrijving project wordt er een recreatieve route over deze brug beoogd waardoor er andere eisen aan de brug worden gesteld. De vervanging van de brug bedraagt € 345.000 en wordt afgeshreven in 25 jaar. Herinrichting Legeweg + Parksteeg De onderhoudskwaliteit van de Legeweg en de Parksteeg is onder de maat. De Legeweg en de Parksteeg moeten daarom op korte termijn vervangen worden. Samen met de buurt is er al een herinrichtingsplan gemaakt. De investering voor de Wetsersingel is al beschikbaar gesteld. Om de overlast in de binnenstad tot een minimum te beperken is het wensellijk om het totale werk in 1 keer uit te voeren. De bestaande investering zal verhoogd moeten worden met € 534.000 en wordt afschreven in 25 jaar. Opwaardering en herinrichting vervangingsprojecten. In de Nota Kapitaalgoederenbeheer (2021) zijn meerjaren de noodzakelijke vervangingen van wegen opgenomen, maar alleen de 1:1 vervangingen zijn hierin opgenomen. De meerkosten van opwaarderingen en complete herinrichtingen zijn toen niet meegenomen in. De meerkosten van de inrichtingsplussen ten behoeve van verkeer/duurzaamheid/etc. voor de volgende wegen Kerkstraat te Marrum, Riedhusstrjitte te Ternaard en Worp van Peymastrjitte te Ternaard zijn niet meegenomen. De investering bedraagt € 186.599 en wordt afgeschreven in 25 jaar.

Aanbrengen bermverhardingen In de gemeente zijin meerdere wegen met gevaarlijke bermen. Onze buitendienst vult de sporen en gaten elk jaar op met asfaltgranulaat, maar dit isook niet zonder risico's. Met een investering van € 95.000 kunnen langs een aantal verbindingswegen met dergelijke bermproblematie bermverhardingen van grasbetontegels worden aangelegd. De investering wordt in 25 jaar afgeschreven. Bestrijding invasieve exoten Dit zijn planten die van nature niet in Nederland voorkomen en vaak schadelijk zijn voor de natuur. Het aantal ‘vreemde’ soorten neemt toe. Dit heeft invloed op de biodiversiteit en onze omgeving. In onze gemeente gaat het tot nu toe vooral om de volgende soorten: Japanse Duizendknoop, Reuzenberenklauw en Grote Waternavel. Sinds medio 2021 worden hotspots van invasieve exoten digitaal vastgelegd. Op deze manier ontstaat er sturingsinformatie en kan er (jaarlijks) effectiever bestrijding plaatsvinden door de eigen dienst of een marktpartij. (De gemeente doet al actief mee met een samenwerking Provincie/Wetterskip/SIF). Voor de bestreiding is structureel € 60.000 nodig. Geluidsscherm rondweg Noord De raad heeft op 7 juli 2022 de motie aangenomen voor het realiseren van een geluidswerende voorziening (geluidscherm) langs de Rondweg-Noord, tussen het busstation en de rotonde ter hoogte van V/d Akker.

De geluidsoverlast is toegenomen na de realisatie van De Centrale As. Door uitvoering te geven aan de motie is een investering nodig van € 800.000 welke in 25 jaar afgeschreven wordt. Met het verwerken van de structurele middelen in de begroting wordt invulling gegeven aan de motie Geluidscherm Rondweg Noord. Faciliteren 7 leerwerktrajecten bij Gemeentewurk Op basis van de analyse van het personeelsbestand, de

Bedrag Structureel Incidenteel

€ 28.000

€ 10.000

€ 20.000

€ 60.000

€ 42.000

€ 662.000

-15-

Wens Nr.

40

41

Omschrijving huidige en te verwachte deelname aan het generatiepact, de uitstroom op korte- en lange termijn en rekening houdend met de ‘slechte’ arbeidsmarkt, is het helder dat op korte termijn geanticipeerd moet worden om de werkzaamheden zoals gesteld voor de teams, te kunnen blijven uitvoeren op hetzelfde kwaliteitsniveau.Het tekort aan arbeidskracht binnen team Uitvoering te compenseren door 7 BBL-trajecten (leer/werk) mogelijk te maken. Door de inzet van 3 jarige BBLtrajecten op MBO 3 niveau, kunnen jongeren aan de organisatie worden gebonden. Deelnemers aan deze BBL trajecten kunnen, gezien de te verwachte uitstroom, op termijn doorstromen in een reguliere functie binnen team Uitvoering. De mogelijkheid om door te stromen in een ‘reguliere’ baan heeft naar verwachting een positief effect op het aantrekken van jongeren. Het betreft een opbouw met een maximum aantal van 7 trajecten per jaar voor een afgebakende periode tot en met 2026. Voor de invulling van de trajecten zal nauwe samenwerking met Dokwurk worden gezocht. De inzet ba de BBL trajecten zal in gezamenlijkheid met Dantumadiel uitgevoerd worden. Het aandeel van Noardeast-Fryslân in deze kosten bedraagt € 138.000 voor 2023, € 193.000 voor 2024, € 193.000 voor 2025 en € 138.000 voor 2026. Lease gereedschap Dit in een lease constructie en met aanschaf van 6 acculaadstations als eenmalige investering.

Overgang in verband met duurzaamheids aspecten. Overgang is noodzakelijk in verband met veranderende regelgeving. Betreft regelgeving ARBO , geluidsbelasting en milieu. Kosten van de investering om dit mogelijk te maken bedragen € 95.000. Hiervan is het aandeel van Noardeast-Fryslân € 70.000 in de investering, kapitaallast hiervan bedraagt € 15.000. Bekostiging kapverordening Het optuigen van een kapverordening is reeds besproken in de raad. Voorwaarde is wel dat er geen leges worden doorberekend naar de bewoner/aanvrager. Structurele bekostiging van een vergunningstelsel wordt geraamd op € 24.000.

Totaal

Bedrag Structureel Incidenteel

€ 15.000

€ 24.000

€ 497.000

€ 936.000

Het totaal aan structurele wensen bedraagt €1,8 miljoen en het totaal aan incidentele wensen bedraagt € 4,1 miljoen.

Stand van de eenmalige middelen In het bijlagenboek van de begroting is de staat van reserves en voorzieningen opgenomen met de stand per 1 januari 2023 van de Algemene reserve van € 21,7 miljoen. Hierbij is rekening gehouden met de doorlopende verplichtingen uit 2023 en met onttrekkingen en toevoegingen in 2023. Het verwachte eindsaldo op transactiebasis per 31 december 2023, rekening houdend met de meerjarige mutaties bedraagt € 18,8 miljoen en op dit bedrag rusten geen verplichtingen. De algemene reserve (vrij besteedbaar) en de reserve ter dekking van de risico’s van € 3,9 miljoen, worden samen de incidentele weerstandscapaciteit genoemd.

Zero Based Budgeting BMC heeft eind 2021/ begin 2022 een onderzoek uitgevoerd aan de hand van de Zero Based Budgeting (ZBB)-methodiek. Op 31 mei 2022 heeft BMC de resultaten van het onderzoek aan het college gepresenteerd. Het doel van ZBB was aan de ene kant het laten zien van het bestaansrecht van het product (onder meer: wettelijke basis, te realiseren maatschappelijk effect, gewekt vertrouwen bij en verwachtingen van burgers) en anderzijds was onze meerjarenraming fors negatief zodat de noodzaak bestond om forse ombuigingen te realiseren.

-16-

Financieel perspectief bij PPN 2023 geen noodzaak meer tot ombuigingen De perspectiefnota 2023 en met name de meicirculaire zorgde voor een geheel ander financieel perspectief. Hierdoor hoeven er geen ombuigingen op korte termijn gerealiseerd te worden en is het ZBB-rapport voor dat doel op dit moment minder relevant. De begroting 2023 laat een sluitend financieel meerjarenperspectief zien. Alleen zijn er voor na 2026 nog grote onzekerheden over de financiën. Onderuitputting van budgetten blijft een belangrijk onderwerp. In aanloop naar de perspectiefnota zal hier een gemeente brede analyse op uitgevoerd worden en de resultaten hiervan zullen meegenomen worden in perspectiefnota 2024-2026. Na de presentatie van BMC is het rapport opgeleverd (zie Bijlage 2) met formats per begrotingsproduct. Onderstaand wordt een korte reactie op de door BMC aangedragen “Quick wins” gegeven. Quick Wins volgens ZBB-rapport BMC 1. Meer inkomsten: Het gaat hierbij voornamelijk om het verhogen van belastingen zoals OZB, forensenen toeristenbelasting en de leges. Deze inkomstenverhogingen treffen voornamelijk de burgers en toeristen van onze gemeente. Gezien de door uw raad aangenomen motie “geen OZB-verhoging” bij de begrotingsbehandeling op 4 november 2021 vinden wij het niet op zijn plaats om hier op dit moment gevolg aan te geven.

Daarnaast zorgt de omgevingswet ervoor dat er minder mogelijkheden zijn om leges te heffen is het verhogen van leges voor bijvoorbeeld bouwvergunningen is strijd met het stimuleren van woningbouw. 2. Besparingen op het sociaal domein o.a. efficiencywinst toegang Binnen het sociaal domein lopen een aantal trajecten om de toegang tot bijvoorbeeld de jeugdzorg te verlagen door scholen hierin een rol te geven. De verwachting is dat de investeringen hierin een effect zullen hebben van meer dan € 1 miljoen. De komende tijd zal uitwijzen of het ingezette koersresultaat zal opleveren. 3. Onderhoud kapitaalgoederen op een lager beheerniveau onderhouden Er kan worden gekozen voor een lager beheermodel. Dit is echter in strijd met het in juni 2021 door uw raad vastgestelde onderhoudsniveau. U heeft bij de besluitvorming over het kapitaalgoederen beheer een amendement aangenomen om toe te werken naar het niveau basis in plaats van het voorgestelde niveau laag. Bij de vaststelling van de begroting 2022 is het budget voor kapitaalgoederen verhoogd om wegen en groen op niveau basis te kunnen onderhouden. 4. Besparing op personeel Op dit moment is het onverantwoord om op personeel te besparen gezien de aankomende ontvlechting. Daarnaast is de arbeidsmarkt erg lastig, het is moeilijk goed personeel te werven en vast te houden. 5.

Versoberen voorzieningen Het gaat hierbij om een aantal niet wettelijke voorzieningen zoals de muziekschool, welzijnswerk, kunst en cultuur, musea etc. Er zijn grote bedragen te besparen, echter besparing hierop zal leiden tot een verschraling van het aanbod en mogelijk ook sluiting van voorzieningen. Eenmaal gesloten voorzieningen zijn niet snel en eenvoudig weer terug te krijgen in de toekomst. Een besparing acht het college dan ook niet wenselijk. Opmerking BMC over budgethouderschap In paragraaf 2.6. Op bladzijde 17 wordt door BMC aangegeven dat er een beperkt zicht is bij medewerkers en managers op de budgetten en dat men zwaar leunt op de kennis van de medewerkers van financiën. Dit is erg risicovol, want de budgethouders dragen wel verantwoordelijkheid voor de rechtmatige besteding van “hun” budget en ook voor de bewaking daarvan. Financiën is daarin faciliterend. Het college wil dat hieraan de komende periode aandacht wordt geven in relatie tot de verbeteragenda en de lijnfunctionarissen (directie en clusterhoofden) en niet financiën hierin de verantwoordelijkheid te geven.

Verbetering Planning & Control De rekenkamercommissie heeft naar aanleiding van het onderzoek naar de financiële informatievoorziening een tweetal rapporten met aanbevelingen ten aanzien van de Planning & Control cyclus uitgebracht. De eerste verbeteringen van de Planning & Control cyclus zijn zichtbaar gemaakt in de tweede tussentijdse rapportage 2022 en in de voorliggende begroting 2023. Het is nog een tussenstap omdat de programma’s nog in ontwikkeling zijn. Dit is ook de reden dat er verschillen zichtbaar zijn tussen de verschillende programma’s. In aanloop naar de Perspectiefnota 2024-2026 zal de raad meegenomen worden in verdere verbeteringen in de Planning & Control cyclus.

-17-

Programma 1: Ynwenner en Bestjoer Waar gaat programma 1 ‘Ynwenner en Bestjoer’ over? Portefeuillehouder(s)

: J.G. Kramer & B. Koonstra

Met het motto ‘Samen, persoonlijk en in de buurt’ werkt de gemeente Noardeast-Fryslân aan haar dienstverlening. De gemeente stelt zich daarbij dienstbaar op. De afgelopen jaren is daarbij een lijn ingezet waarin de gemeente duidelijk, bereikbaar en betrouwbaar is. De gemeente wil deze lijn de komende jaren doortrekken door de dienstverlening verder de professionaliseren, efficiënter te maken en de kwaliteit te vergroten. Om dit te doen wordt de komende jaren de dienstverlening gemonitord en klantenprocessen efficiënter ingericht. Inwoners, bedrijven en klanten moeten gemakkelijker met de gemeente in contact kunnen komen. Hierbij wordt ook gekeken naar digitale middelen om deze communicatie te verbeteren. Inwoners moeten in veilige omgeving kunnen wonen en deze omgeving ook als veilig ervaren. Samen met ketenpartners, zoals de politie, werkt de gemeente aan deze veilige omgeving. Daarin heeft de gemeente een regisserende rol en een kaderstellende rol door middel van het veiligheidsbeleid. Deze laatste rol komt tot uiting in de veiligheidsagenda Mei elkoar foar feiligens. Op de veiligheidsagenda wordt ook zo veel mogelijk aangesloten in het programma. Daarbij wordt op actuele thema’s ingespeeld, maar ook verder gewerkt aan jeugdproblematiek en ondermijning. In het Lokaal akkoord is een belangrijke rol weggelegd voor evenementen in de gemeente.

De rol van de gemeente is daarbij om toe te zien dat de gemeente op een verantwoorde manier plaatsvinden. Om organisatoren hierbij te ondersteunen is in 2020 het evenementenbeleid opgesteld. Deze wordt de komende jaren verder uitgevoerd. In aansluiting op het lokaal akkoord wordt de komende jaren gewerkt aan een plek waar evenementen plaats kunnen vinden en worden organisatoren verder ondersteund in het organiseren van hun evenement. De gemeente Noardeast-Fryslân heeft een stedenband met de Crediton en Fulda. Dit is een internationale samenwerking. Deze samenwerking heeft potentie en de komende jaren wordt gewerkt aan het benutten deze potentie. Bestaande verbindingen worden daarbij uitgebouwd en nieuwe kansen worden benut.

Nr 101.1

Subdoelen activiteiten Doel: Professionele, efficiënte en kwalitatieve dienstverlening met aandacht voor het behouden van de menselijke maat en persoonlijk contact Subdoel 1: De waardering van de dienstverlening (gemiddeld over alle kanalen) uitgedrukt in een cijfer is in 2023 minimaal een 7,5. (2018: 6,7) Activiteit 1a: Jaarlijks wordt de klanttevredenheid en -bejegening gericht op het verbeteren van onze dienstverlening gemonitord. Activiteit 1b: Investeren in een organisatie-ontwikkelingsprogramma gericht leren denken en handelen vanuit de behoefte van de klant (klantbetrokken benadering) en de zelfredzaamheid van de klant bevorderen. Subdoel 2: Klantprocessen meer efficiënt en effectief inrichten. Activiteit 2a: Aan de hand van de klantreismethode processen verbeteren en efficiënt inrichten zodat de inwoner beter geholpen wordt. In 2023 worden 3 klantreizen uitgewerkt. Activiteit 2b: Aan de hand van de klantreismethode processen verbeteren en efficiënt inrichten zodat de inwoner beter geholpen wordt. In 2023 worden 3 klantreizen uitgewerkt Subdoel 3: Betere service dienstverlening openbare ruimte aan je klanten. Activiteit 3a: Invoeren Meldingen Openbare Ruimte (MOR) systeem die eenvoudig is te gebruiken is voor onze inwoners. Activiteit 3b: Inrichten KCC Gemeentewurk en Iepenbiere romte.

-18-

Nr 101.2

102

103.2

Subdoelen activiteiten Doel: Verbeteren van de communicatie met de bedrijven, klanten en inwoners Activiteit 1: In 2023 zal een onderzoek naar het gebruik van een chatfunctie op de website worden uitgevoerd Doel: De inwoners ervaren een veilige leefomgeving, zowel thuis als in de openbare ruimte. Subdoel 1: De komende jaren wordt er ingezet op de aanpak van problematische jeugdgroepen en groepsgedrag door: het verminderen van criminaliteit en overlast het versterken van de sociale positie en de jongeren perspectief bieden het verstoren van de negatieve groepsdynamiek het voorkomen van aanwas het vergroten van het veiligheidsgevoel in de wijken en dorpen en onder de jongeren Activiteit 1A: De aanpak problematische jeugdgroepen en groepsgedrag wordt verder ontwikkeld. Subdoel 2: Een evenementenrijke gemeente met een gezond horecaklimaat, waarbij een veilig verloop vooropstaat. Overlast, geweld en excessief middelengebruik wordt zoveel als mogelijk voorkomen. Activiteit 2A: Het in 2020 vastgestelde evenementenbeleid wordt doorgezet. Activiteit 2B: Er wordt een evenemententerrein in Dokkum ontwikkeld. Activiteit 2C: Organisatoren worden ondersteund in de professionalisering van hun evenement door middel van de organisatie van workshops en bijeenkomsten. Activiteit 2D: De meerwaarde en het inrichten van de functie van een gemeentelijke horecacoördinator wordt verkend.

Subdoel 3: Medewerkers, inwoners en ondernemers herkennen ondermijnende criminaliteit en weten hoe en waar ze dit moeten melden. Er is hierbij specifiek aandacht voor het buitengebied. Activiteit 3A: Er wordt extra ingezet op de ambtelijke en bestuurlijke integriteit en weerbaarheid in relatie tot het thema ondermijning door middel van bijeenkomsten. Activiteit 3B: Er wordt extra ingezet op de ambtelijke en bestuurlijke integriteit en weerbaarheid in relatie tot het thema ondermijning door middel van workshops Activiteit 3C: Het uitvoeren van onderzoeken die voortvloeien uit de in het ondermijningsbeeld genoemde signalen, bovenop de reguliere werkzaamheden. Activiteit 3D: Er wordt extra ingezet op bewustwording van inwoners, ondernemers en de eigen organisatie. Activiteit 3E: Medewerkers worden getraind in het bibob-beleid om bewustzijn te creëren en het beleid verder te implementeren. Doel: De internationale vriendschapsband met Fulda en Crediton wordt voortgezet. Activiteit: In 2023 wordt samen met het vriendschapscomité Fulda-Crediton gewerkt aan een versterking van de uitwisseling met Fulda en Crediton

Onderwerp beleidsdocumenten Dienstverlening Besturings- en organisatiefilosofie en hoofdstructuur Noardeast-Fryslân en Dantumadiel (2017) Centrumregeling en Dienstverleningshandvest Dantumadiel – Noardeast-Fryslân (2018) Dienstverleningsconcept Noardeast-Fryslân en Dantumadiel Veilige woon- en leefomgeving Veiligheidsagenda Noardeast-Fryslân 2020 – 2023: Mei elkoar foar feiligens Regionaal Beleidsplan Veiligheid Noord-Nederland 2020 – 2023 (Politie) Beleidsplan Veiligheid 2019 – 2022 (Veiligheidsregio Fryslân) Samenwerkingsovereenkomst Veiligheidshuis Fryslân Convenant Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC) Beleidsregels artikel 13b Opiumwet (2019) Handhavingsarrangement met politie (2022)

-19-

Verbonden partij Vereniging van Friese Gemeenten Vereniging van Nederlandse Gemeenten Vereniging van Waddenzeegemeenten Veiligheidsregio Fryslân (VRF), onderdeel veiligheid Shared Servicecentrum Leeuwarden

Centrumregeling samenwerking Dantumadiel en Noardeast-Fryslân

Bijdrage aan beleidsdoelstellingen De VFG behartigt de belangen voor alle Friese gemeenten, totaal 18. De VNG behartigt de belangen voor alle Nederlandse gemeenten. Deze vereniging treedt op als belangenorganisatie voor alle Waddenzeegemeenten. Belangrijke partner bij het realiseren van een veilige woon- en leefomgeving Het SSL garandeert en faciliteert de ICTvoorzieningen en –dienstverlening voor de gemeenten Noardeast-Fryslân en Dantumadiel. Zij schept zoveel mogelijk de randvoorwaarden voor een efficiënte bedrijfsvoering en een klantgerichte en effectieve dienstverlening. De gemeente Dantumadiel laat door de gemeente Noardeast-Fryslân in beginsel alle gemeentelijke taken uitvoeren, voor zover deze niet aan anderen zijn opgedragen en zoals omschreven in het dienstverleningshandvest (art 7 centrumregeling).

Uniforme beleidsindicatoren

Eenheid

Formatie

Fte per 1.000 inwoners Fte per 1.000 inwoners Kosten per inwoner Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen Aantal per 10.000 jongeren Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners

Bezetting Apparaatskosten Externe inhuur

Verwijzingen Halt Winkeldiefstallen Geweldsmisdrijven Diefstallen uit woning Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)

Periode

Nederland

2023

Gemeente NoardeastFryslân 13,06

2023

12,81

n.v.t.

2023 2023

542,41 10.26%

n.v.t. n.v.t.

2021

5,00

7,00

2021

0,40

1,80

2021

2,90

4,30

2021

0,40

1,30

2021

4,40

6,10

n.v.t.

Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren: Uniforme beleidsindicatoren Formatie

Bezetting

Toelichting Het gaat hier om de toegestane formatie in fte van het ambtelijk apparaat voor het begrotingsjaar op peildatum 1 januari, uitgedrukt in fte per 1.000 inwoners. Het gaat hier om het werkelijk aantal fte dat werkzaam is (inclusief boventallige werknemers), dus niet om de toegestane formatieve omvang uit het formatieplan. Het aantal fte wordt uitgedrukt per 1.000 inwoners.

Bron Eigen gegevens

Eigen gegevens

-20-

Uniforme beleidsindicatoren Apparaatskosten

Externe inhuur Verwijzingen Halt

Winkeldiefstallen Geweldsmisdrijven

Diefstallen uit woning Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)

Toelichting Apparaatskosten (ofwel organisatiekosten) zijn de noodzakelijke financiële middelen voor het inzetten van personeel (salarissen), organisatie-, huisvestings-, materieel-, automatiseringskosten e.d. voor de uitvoering van de organisatorische taken. Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen Het aantal verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12 tot 18 jaar. Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf. Zij krijgen leeropdrachten en er volgen gesprekken met de jongere en de ouders. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan, zonder dat zij in aanraking komen met het Openbaar Ministerie. Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners. Het aantal geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners. Voorbeelden hiervan zijn seksuele misdrijven, lichamelijk letsel door schuld, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.) Het aantal diefstallen uit woningen per 1.000 inwoners. Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernieling en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag.

Voorbeelden van misdrijven tegen de openbare orde en tegen het openbaar gezag zijn opruiing, huis-, computer- en lokaalvredebreuk, deelneming aan een criminele of terroristische organisatie, openlijke geweldpleging, godslastering, discriminatie en het doen van een valse aangifte. Omdat het delict mensenhandel vaak onder dezelfde feitcode geregistreerd wordt als het delict mensensmokkel worden deze twee delicten samengeteld en weergegeven bij de gewelds- en seksuele misdrijven.

Bron Eigen begroting

Eigen begroting Bureau Halt

CBS CBS

CBS CBS

Overzicht baten en lasten 2023 Programma 1: Ynwenner en Bestjoer Onderwerpen (bedragen x € 1.000)

Baten

Lasten

Saldo

101 Bestuur

74

-2.532

-2.457

102 Dienstverlening

600

-925

-326

103 Veiligheid

60

-4.380

-4.320

Totalen voor mutaties reserves

734

-7.838

-7.103

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

175

0

175

Geraamd resultaat

909

-7.838

-6.928