Oplegger ten behoeve van het debat - Rapport Rekenkamer ‘Meer grip krijgen op coalitieafspraken en verantwoording’

Oplegnotitie Van Aan

: de griffier : de Raad

Behorend bij

: Rapport Rekenkamer ‘Meer grip krijgen op coalitieafspraken en verantwoording’

Raadsvergadering

: It Debat d.d. 19 februari 2026

Inleiding De rekenkamer (RK) heeft een onderzoek gedaan naar de totstandkoming, uitwerking en verantwoording van de huidige coalitieakkoorden (2022 en 2024). De belangrijkste resultaten van dit onderzoek zijn aan de raad gepresenteerd in It Petear van 5 februari jl. Korte inhoud De rekenkamer van Noardeast-Fryslân heeft het initiatief genomen om de gemeenteraad voor te bereiden op de formatie van 2026. In dat kader is gekozen voor een evaluatieonderzoek naar de twee coalitieakkoorden van de huidige bestuursperiode: het akkoord 2022–2026 ‘Ferbûn mei de mienskip’ en het akkoord 2024–2026 ‘Foar de mienskip’. De centrale vraag van dit onderzoek luidt: Wat kan de gemeenteraad van Noardeast-Fryslân leren van de totstandkoming, uitwerking en verantwoording van de huidige coalitieakkoorden - om beter voorbereid te zijn op de formatie van 2026? Deze vraag is uitgewerkt in een aantal deelvragen en een normenkader. Het doel van het onderzoek is om de raad beter toe te rusten voor de formatie van 2026, met meer grip op het proces en de inhoud van toekomstige akkoorden.

Het onderzoek richt zich niet op de inhoudelijke keuzes zelf, maar op de transparantie, navolgbaarheid en verantwoording van het proces: wie maakte welke keuzes, op basis van welke informatie, en met welke rol voor de raad? Het onderzoek wil achterhalen wat de huidige werkwijze heeft betekend voor de kaderstellende en controlerende rol van de raad. De analyse en vergelijking bieden de raad van Noardeast-Fryslân inzicht in hoe hij zijn kaderstellende en controlerende rol al vanaf de start naar wens kan inrichten.

Opbouw van onderzoeksrapport Het eindrapport bestaat uit twee delen. Het eerste deel, de Nota van conclusies en aanbevelingen, is het bestuurlijke rapport. Hierin staan de belangrijkste resultaten en conclusies van het onderzoek vermeld, evenals de aanbevelingen die de rekenkamer heeft geformuleerd. Het tweede deel is het Rapport van bevindingen. In dit rapport zijn de resultaten van het onderzoek opgenomen en toegelicht. Het rapport van bevindingen vormt de basis voor de conclusies en aanbevelingen. Uiteraard leest u in de conclusies en aanbevelingen (deel 1) de kern van de uitkomsten van dit onderzoek. Daarnaast kunt u in het bevindingenrapport (deel 2) belangrijke inhoudelijke informatie terugvinden. Het onderzoek heeft geleid tot de volgende hoofdconclusie:

1

De uitvoering van de coalitieakkoorden in Noardeast-Fryslân is zorgvuldig georganiseerd, maar de raad heeft zichzelf door eigen keuzes minder sturings- en controlemogelijkheden gegeven. Het ontbreken van expliciete afspraken over financiële kaders, informatievoorziening en verantwoording maakt de raad in sterke mate afhankelijk van latere besluitvormingsmomenten en van onderlinge verhoudingen. Onderstroom en vertrouwen speelden daarbij een grotere rol dan vooraf voorzien en vormen een belangrijk leerpunt richting de formatie van 2026. In het rapport zijn ook nog de nodige deelconclusies, bij de beantwoording van de deelvragen, te vinden.

Op basis van het onderzoek en de conclusies heeft de RKC een vijftal aanbevelingen geformuleerd, de eerste vier gericht aan de raad en de vijfde aan het college: Aanbeveling 1 Continueer de werkwijze met een raadsbrede agenda en stel deze met de raad vast in een openbare vergadering en geef het college de opdracht deze uit te werken. Aanbeveling 2 Zorg tijdens het formatieproces voor voldoende tijd en ruimte om de ambities ook met de beoogde coalitiefracties af te stemmen. Aanbeveling 3 Versterk je rol als kaderstellend orgaan en zorg voor meer bestuurskracht van de coalitie door in het akkoord aandacht te hebben voor de investeringen op de middellange termijn. Neem daarvoor een financieel kader op in het coalitieakkoord. Borg dit in de opdracht aan de (in)formateur. Aanbeveling 4 Versterk je rol als controleur door in het coalitieakkoord afspraken op te nemen over uitvoering en verantwoording van de voortgang. Geef het college de opdracht dit navolgbaar en controleerbaar te maken in de programmasturing en in de P&C cyclus, maak daarbij gebruik van een conversietabel. Aanbeveling 5 College, zorg bij de vertaling van ambities in concrete doelen en activiteiten ook voor relevante indicatoren waarmee de voortgang in het bereiken van beoogde maatschappelijke effecten zichtbaar gemaakt wordt. Maak daarvoor gebruik van de (brede welvaarts)monitoren die daarvoor beschikbaar zijn.

Bestuurlijke reactie In het onderzoeksrapport is ook de reactie opgenomen van het college en van de burgemeester. Het college begrijpt de aanbevelingen die de Rekenkamer doet, maar kiest voor een consistente aanpak waarin programmasturing en de P&C-cyclus leidend zijn. Dit instrumentarium is robuust, transparant en voorkomt dubbeling. Het coalitieakkoord blijft een politiek-bestuurlijk document op hoofdlijnen, terwijl financiële kaders, indicatoren en verantwoording worden geborgd in de reguliere P&C-documenten. Het college stelt de Raad voor dit te versterken door wijzigingen vanuit het coalitieakkoord expliciet te markeren en gebruik te maken van bestaande monitoren en de aanpak Financieel Comfort. De burgemeester deelt de hoofdconclusie dat de verankering van het coalitieakkoord explicieter en steviger zou moeten plaatsvinden. Dat geldt wat hem betreft vooral binnen de gemeenteraad en het college, en in het bijzonder binnen de coalitiefracties zelf. Het verdient verder aanbeveling om voldoende tijd en aandacht te besteden aan de verschillende fases van de coalitievorming. Daarna komt de burgemeester nog tot een aantal aandachtspunten: - Maak aan het begin van het proces expliciet welk type proces wordt gevolgd bij de coalitievorming. Spreek duidelijk - en bij voorkeur ook publiekelijk - uit welk type coalitieakkoord wordt nagestreefd. 2

-

Erken dat een coalitieakkoord meer is dan een opsomming van afspraken. Neem als formerende partijen de tijd om met elkaar te spreken over wat u in gezamenlijkheid bindt. Zorg ervoor dat een coalitieakkoord daadwerkelijk wordt gedragen door de betrokken raadsfracties. Kies voor een akkoord op hoofdlijnen en laat ruimte voor inbreng van coalitiefracties én oppositie. Wees terughoudend met wollige formuleringen en uitstelzinnen onder het motto “dat zien we later wel".

Doel van de behandeling De RK is een instrument ten behoeve van de raad. De leden van de RK worden door de raad benoemd. De RK ondersteunt de raad in met name zijn controlerende rol. Rapporten van de RK worden rechtstreeks aan de raad uitgebracht, met conclusies en aanbevelingen. Het is daarom in eerste instantie aan de raad om te beoordelen wat er met het onderzoeksresultaat in het algemeen en met de conclusies en vooral aanbevelingen in het bijzonder gedaan moet worden. Daarvoor is dit Debat bedoeld. Van de raadsleden wordt gevraagd: - Hoe beoordeelt u dit onderzoek van de RK? - Wenst u de conclusies en aanbevelingen van de RK onverkort over te nemen? - Hoe beoordeelt u hierbij de bestuurlijke reactie van college en burgemeester? - Wat wilt u de onderhandelende partijen verder nog meegeven in de aanloop naar de komende verkenning en formatie? Noardeast-Fryslân pakt het proces van de (in)formatie ‘best aardig’ op, ook in vergelijking met andere gemeenten. Elke keer proberen we te leren van de verbeterpunten van de vorige keer en daarbij kan dit RK-rapport zeker behulpzaam zijn. Richting de komende verkenning en (in)formatie horen we graag van deze raad zo helder mogelijk waar die verbeterpunten zitten.

De onderhandelaars en de ondersteuning kunnen daarmee hun voordeel doen! Vervolgtraject In tegenstelling tot de vorige RK-rapporten zal dit Debat het eindstation zijn van de behandeling van dit rapport over de coalitieakkoorden. Het is, na het Debat op 19 februari, aan de onderhandelaars tijdens de komende verkenning en (in)formatie welke verbeterpunten zij oppakken en ook in welke vorm dat gebeurt. Bijlagen 1. Aanbiedingsbrief van de rekenkamer ‘rekenkameronderzoek Coalitieakkoorden’ d.d. 30 januari 2026; 2. Deel 1 Rekenkameronderzoek - Coalitieakkoorden - conclusies en aanbevelingen 26012; 3. Deel 2 Rekenkameronderzoek - Coalitieakkoorden - onderzoeksrapport 260126; 4. Persbericht Rekenkamer – Onderzoek Coalitieakkoorden; 5. Presentatie RK in It Petear van 5 februari 2026.

3