Ontwerp Mobiliteitsplan Noardeast-Fryslân
Tekst van het document
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân
Opdrachtgever
Gemeente Noardeast-Fryslân
Titel rapport
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân
Kenmerk
013481.20231006R1.03
Datum publicatie
17 januari 2024
Projectleider Goudappel Projectteam Goudappel Projectteam opdrachtgever Status
Ontwerp © Copyright Goudappel BV 17-1-24
Inhoudsopgave 1. Op weg naar een nieuw mobiliteitsprogramma
6
1.1
Waarom een nieuw mobiliteitsprogramma?
6
1.2
Hoe is het plan tot stand gekomen?
6
1.3
Participatieproces
6
2. Waar staan we nu?
10
2.1
Eerdere beleidsplannen als vertrekpunt
10
2.2
Verplaatsingen inwoners van Noardeast-Fryslân 10
2.3
Verkeersnetwerken
13
2.4
Verkeersveiligheid
25
2.5
Resultaten uit participatie
28
3. Wat komt er op ons af?
35
3.1
Relatie met de Omgevingsvisie
35
3.2
Gewijzigde aanpak verkeersveiligheid
37
3.3
Ecologisch beleid
38
3.4
Landelijk mobiliteitsbeleid
41
3.5
Provinciaal verkeersbeleid
41
3.6
Regionaal mobiliteitsbeleid
43
3.7
Coalitieakkoord
45
3.8
Recreatie en Toerisme
47
3.9
Mobiliteitstrends
48
3.10
Demografische trends en effecten mobiliteit
50
3.11
Ruimtelijke ontwikkelingen in Noardeast-Fryslân 51
4. Waar willen we naartoe?
53
4.1
Visie op hoofdlijnen
53
4.2
Verkeersveiligheidsopgaven
54
4.3
Bereikbaarheidsopgaven
56
4.4
Leefbaarheidsopgaven
58
4.5
Duurzaamheidsopgaven
60
5. Hoe willen we dat bereiken
63
5.1
Afwegingskader
63
5.2
Infrastructurele maatregelen verkeersveiligheid 65
5.3
Maatregelen fietsverkeer
70
5.4
Maatregelen openbaar vervoer
72
5.5
Maatregelen leefbaarheid
73
5.6
Maatregelen landbouwverkeer
74
5.7
Maatregelen bereikbaarheid Ameland
74
5.8
Maatregelen duurzaamheid
75
5.9
Wandelen en toegankelijkheid
76
5.10
Educatie, handhaving en gedragsbeïnvloeding 77
5.11
Overige maatregelen
77
5.12
Lokaal maatwerk binnen wijken en dorpen
78
5.13
Aanpak van verkeersmeldingen
78
5.14
Totaaloverzicht van de maatregelen
78
Begrippenlijst
Bijlage A: Strategisch Plan Verkeersveiligheid
Bijlage B: Overzicht heatmaps enquêtes
Bijlage D: Stroomschema verkeersklachten
1. Op weg naar een nieuw mobiliteitsprogramma 1.1
Waarom een nieuw mobiliteitsprogramma?
De gemeente Noardeast-Fryslân ligt in het noordoosten van de provincie Fryslân en staat in verbinding met de Waddenzee. De gemeente telt circa 46.000 inwoners welke zijn verdeeld over 1 stad (Dokkum) en 52 dorpen. Op 1 januari 2019 is de gemeente NoardeastFryslân ontstaan uit de voormalige gemeenten Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerland & Nieuwkruisland. Als gevolg van verouderde Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplannen (GVVP’s) en de veranderende omgeving is het tijd voor een nieuw mobiliteitsprogramma inclusief concreet uitvoeringsprogramma voor de gemeente Noardeast-Fryslân. VERANDERENDE OMGEVING Naast de lokale ontwikkelingen binnen de gemeente Noardeast-Fryslân, spelen op landelijk-, provinciaal en regionaal niveau ook zaken waar de gemeente rekening mee moet houden. Zo is het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 vastgesteld en op 1 januari 2024 treedt de nieuwe Omgevingswet in werking. Een nadere uitleg hierover is opgenomen in hoofdstuk 3. In het nieuwe mobiliteitsprogramma van Noardeast-Fryslân wordt ingespeeld op de kansen en gevolgen die deze ontwikkelingen met zich meebrengen.
1.2
Hoe is het plan tot stand gekomen?
Dit Ontwerp-mobiliteitsprogramma is ontstaan uit een brede inventarisatie. Daarnaast is een interactief proces doorlopen waarbij inwoners en andere belanghebbenden op verschillende momenten hun mening konden geven. In de infographic op de volgende pagina staan de doorlopen stappen.
1.3
Participatieproces
Tijdens het participatieproces hebben inwoners en belanghebbenden hun input gegeven voor dit mobiliteitsprogramma. De belangrijkste onderdelen zijn hierna toegelicht. DIGITALE ENQUÊTE Allereerst stond er van begin maart tot begin april 2023 een digitale enquête online waarmee inwoners en belanghebbenden met punten op de kaart aangegeven hebben waar het goed gaat en wat er beter kan in Noardeast-Fryslân ten aanzien van verkeer. Ook hebben inwoners aangegeven hoe ze verschillende thema’s beoordelen en hoe belangrijk ze deze thema’s vinden.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
6
Samen op weg naar een breed gedragen Mobiliteitsprogramma 2 Inventarisatie huidige situatie, 1
ontwikkelingen, wat komt er op ons af
waar staan we nu
START
• Eerdere GVVP’s analyseren & evalueren • Milieu • Wegencategorisering • Klachten etc. • Ongevallen
Startoverleg
5 Opstellen en openstellen
4 Inventarisatie
digitale enquête
• Digitaal platform Maptionaire • Enquête apart voor inwoners en belangengroepen (bijv dorpsbelangen)
• Omgevingsvisie • Strategische plan verkeersveiligheid • Autonoom vervoer • Big data • Gebiedsontwikkeling en woningbouw • Etc
• Bespreken plan van aanpak • Vaststellen Planning • Afspraken vastleggen
6
3 Onderzoek en analyse • Analyses verkeerstellingen • Ongevallen • Netwerken en bereikbaarheid
Trendatelier met beleidsmedewerkers binnen de gemeente
• Bespreken resultaten eerste inventarisatie • Ophalen informatie vanuit verschillende vakgebieden • Opstellen visie voor korte en lange termijn
9 Presentatie aan
de gemeenteraad
• Presentatie van resultaten inventarisatiefase
Informatie uit dialoogfase 10 en enquêtes verwerken
7 Expertsessie met de
8 Opstellen nota met de
belangrijkste stakeholders
resultaten uit fase 1
• Bespreken resultaten eerste inventarisatie • Ophalen info vanuit Stakeholders • o.a. provincie, buurgemeenten en het Wetterskip
• Presentatie resultaten inventarisatie • Meningen peilen d.m.v. Mentimeter
11 Opstellen Concept Concept
Mobiliteitsprogramma • Resultaten Inventarisatie • Beleid en ontwikkelingen • Visie • Concreet uitvoeringsprogramma
13 Opstellen Ontwerp
Mobiliteitsprogramma
14 Presentatie ontwerp
Mobiliteitsprogramma aan de gemeenteraad
PLAN
12 Bespreken Concept
Mobiliteitsprogramma met college
16 Verwerken inspraakreacties • Aanpassen Ontwerp Mobiliteitsplan • Opstellen inspraaknota
15 Ter visie legging
Ontwerp Mobiliteitsprogramma
17 Raadsbehandeling
Mobiliteitsprogramma
TRENDATELIER Vervolgens is samen met beleidsmedewerkers van de verschillende afdelingen en met de dorpen- en wijk coördinatoren een trendatelier georganiseerd, opgedeeld in twee sessies. Tijdens deze sessies is besproken welke trends en ontwikkelingen binnen de gemeente invloed hebben op mobiliteit en waar de gemeente op de korte en lange termijn op in moet zetten. Bij dit trendatelier was zowel de gemeente Noardeast-Fryslân als de gemeente Dantumadiel aanwezig. EXPERTSESSIE Daarnaast zijn expertsessies gehouden met diverse stakeholders. Hierbij gaat het om de buurgemeenten, de provincie maar ook diverse belangenorganisaties zoals Arriva, Cumela, LTO Nederland, Veilig Verkeer Nederland, Fietsersbond, Elkenien Grien en de ‘Werkgroep Toegankelijkheid’ die binnen de gemeente Dantumadiel en Noardeast Fryslân werkt aan de Lokale Inclusie Agenda. Tijdens de expertsessies is onder meer aan bod gekomen welke (grensoverschrijdende) ontwikkelingen spelen bij buurgemeenten en in de provincie. Ook is naar voren gekomen welke zaken vanuit de verschillende stakeholders belangrijk zijn. Belangrijk daarbij is wat er goed gaat, maar vooral ook wat er beter kan en waar we de komende periode verder op in moeten zetten. BIJEENKOMST GEMEENTERAAD De Gemeenteraad is op 25 mei 2023 bijgepraat over het proces om te komen tot een nieuw mobiliteitsprogramma.
Tijdens de presentatie zijn ook de eerste resultaten van de enquêtes onder inwoners gedeeld.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
8
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
9
2. Waar staan we nu? Een belangrijk onderdeel van de totstandkoming van het gemeentelijk mobiliteitsprogramma betreft de inventarisatie van de bestaande situatie. Hierna zijn de belangrijkste resultaten van de inventarisatie samengevat.
2.1
Eerdere beleidsplannen als vertrekpunt
De voormalige gemeenten Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerland & Nieuwkruisland hebben elk een Gemeentelijk Verkeeren Vervoer Plan (GVVP) uit de periode 2010-2012. Deze GVVP’s vormen het vertrekpunt voor het nieuwe mobiliteitsprogramma van de gemeente Noardeast-Fryslân.
2.2
Verplaatsingen inwoners van NoardeastFryslân
In het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland (OViN) rapporteren onderzoekspersonen hun verplaatsingen. Op basis van deze data is bekend hoe inwoners van Noardeast-Fryslân zich verplaatsen in het dagelijks leven. De resultaten zijn weergegeven op pagina 12. Ook is er een vergelijking gemaakt met niet-stedelijke gemeenten (NoardeastFrylân behoort tot de niet stedelijke gemeenten) en het Nederlands gemiddelde. Voor de korte afstanden tot 3 kilometer verplaatsen inwoners van Noardeast-Fryslân zich vooral fietsend (42%) en lopend (36%). Een klein deel van de inwoners gaat met de auto (22%). Het OV en andere vervoersmiddelen worden bijna niet gebruikt voor de afstanden tot 3 kilometer. Deze uitkomsten zijn goed vergelijkbaar met niet-stedelijke gemeenten en het Nederlands gemiddelde. Wat opvalt is dat het autogebruik in Noardeast-Fryslân iets lager ligt dan in niet-stedelijke gemeenten, en het gebruik van de langzame vervoersmiddelen (fiets en wandelen) juist iets hoger dan in niet-stedelijke gemeenten. Hoe langer de afstand, des te hoger het autogebruik onder inwoners van Noardeast-Fryslân, niet-stedelijke gemeenten en Nederland. Het gebruik van de fiets en lopen neemt af naarmate de afstand langer wordt. Het OV-gebruik laat een lichte stijging zien.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
10
Op afstanden tot 15 kilometer is het autogebruik 43% onder inwoners van Noardeast-Fryslân. De fietser en voetganger hebben een aandeel van respectievelijk 32% en 24%. Een klein deel van de inwoners van Noardeast-Fryslân maakt voor afstanden tot 15 kilometer gebruik van het OV. Van alle vervoersmiddelen is de auto dus de belangrijkste tot 15 kilometer. Op deze afstand heeft het fietsgebruik nog potentie, zeker met de opkomst van de e-bike. In niet-de stedelijke gemeenten van Nederland zien we eenzelfde trend als voor Noardeast-Fryslân in de verdeling van vervoerswijzen tot 15 kilometer. Het OV gebruik is iets lager dan in Nederland. Kijken we naar alle afstanden dan neemt het autogebruik onder inwoners van Noardeast-Fryslân de helft van alle verplaatsingen in (52%). Het fietsgebruik is een kwart van alle verplaatsingen (25%) en lopen 18%. Drie procent maakt gebruik van het OV. Deze verdeling zien we ook terug in niet-stedelijke gemeenten. In Nederland is autogebruik gemiddeld iets lager en het OV gebruik hoger. Dat laatste kan verklaard worden door de beschikbaarheid van het OV en het landelijke karakter van de gemeente.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
11
Verplaatsingsgedrag van inwoners van Noardeast-Fryslân ten opzichte van niet stedelijke gemeenten en Nederland
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
12
Inwoners Circa 46.000 2.3
Verkeersnetwerken
In de volgende paragrafen worden de huidige verkeersnetwerken binnen de gemeente Noardeast-Fryslân nader beschouwd. Belangrijk daarbij is om onderscheid te maken tussen verschillende wegbeheerders. In de gemeente liggen zowel gemeentelijke als provinciale wegen. De pier naar de veerhaven van Holwert is in beheer van Rijkswaterstaat. Onderstaande figuur geeft een overzicht van de huidige wegbeheerders.
1 Stad 52
Dorpen 44
Buurtschappen
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
13
Hoeveel verkeer rijdt er per etmaal in de gemeente (indicatief)
De aantallen zijn gebaseerd op verkeerstellingen van de gemeente Noardeast-Fryslân en de provincie tussen 2018 en 2023. Niet van alle wegen in de gemeente zijn verkeerstellingen aanwezig. De waarden zijn afgerond en weergegeven voor een gemiddeld werkdagetmaal. Een groot deel van het verkeer rijdt via de Centrale As die in beheer is van de Provincie Fryslân. Afhankelijk van de locatie varieert de verkeersintensiteit van circa 14.000 tot circa 21 .000 motorvoertuigen per etmaal. Dit drukste deel ligt ten zuiden van de gemeentegrenzen. -
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
14
A UTONETWERK Het huidige netwerk voor autoverkeer is op basis van het principe ‘Duurzaam Veilig’ in te delen in stroomwegen, gebiedsontsluitingswegen en erftoegangswegen. De figuren geven een schematische weergave van deze wegencategorisering met bijbehorende maximumsnelheid en inrichting. Op basis van de huidige snelheidsregimes en inrichting van de wegen is er voor de gemeente Noardeast-Fryslân nog niet op alle wegen sprake van een eenduidige wegencategorisering met een bijbehorende weginrichting. Dit betreft met name wegen buiten de bebouwde kom. Op de figuren rechts zijn de wegcategorisering plus de inrichten weergegeven, zoals de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) deze voorschrijft.
Bij stroomwegen in alle gevallen vrijliggende fietsvoorzieningen
Bij gebiedsontsluitingswegen In alle gevallen vrijliggende fietsvoorzieningen
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
15
Stroomwegen: Binnen de gemeentegrenzen van Noardeast-Fryslân hebben de Sintrale As N356 en de Lauwersseewei tussen aansluitend op de Sintrale As tot aan het Lauwersmeer. Op deze weg geldt een maximum snelheid van 100 km/h. Deze weg is in beheer van de provincie. Gebiedsontsluitingswegen: De gebiedsontsluitingswegen zijn wegen met een maximumsnelheid van 80 km/h buiten de bebouwde kom en 50 km/h binnen de bebouwde kom. Dit zijn de belangrijke hoofdwegen waar het verkeer gebundeld wordt en waar, zeker buiten de bebouwde kom, gescheiden fietsvoorzieningen aanwezig zijn. Bij gebiedsontsluitingswegen (met name buiten de bebouwde kom) zijn ook eisen ten aanzien van de inrichting en de beschikbare vrije ruimte rondom gebiedsontsluitingswegen. Daarnaast is het niet wenselijk om erfaansluitingen te hebben aan gebiedsontsluitingswegen buiten de bebouwde kom. Ontsluiting dient in dat geval via parallelwegen plaats te vinden. Erftoegangswegen: De overige wegen zijn erftoegangswegen met een maximumsnelheid van 60 km/h buiten de bebouwde kom en 30 km/h binnen de bebouwde kom. Op deze wegen is menging van verschillende verkeersstromen mogelijk evenals erfaansluitingen. Daarnaast zijn er nog wegen op de industriegebieden. Hier geldt een maximumsnelheid van 50 km/h. Deze wegen hebben met name een ontsluitende functie voor de aangelegen bedrijven en zijn gecategoriseerd als erftoegangsweg.
Het gaat daarbij met name om lage orde wegen die in het verleden ook al gecategoriseerd zijn als erftoegangsweg. Daarbij voldoen deze wegen ook niet aan de inrichtingseisen die gelden bij een maximum snelheid van 80 km/h. Hierbij gaat het om wegbreedtes, bermbreedtes. obstakelvrije ruimte en de aanwezigheid van erfaansluitingen. Daarmee samenhangend dient daarbij de maximumsnelheid te worden teruggebracht tot 60 km/h en de weginrichting dient hierop te worden aangepast. Wanneer een maximum snelheid van 80 km/h gehandhaafd blijft, is het noodzakelijk om een vrijliggend fietspad te realiseren en dient de weg te voldoen aan de inrichtingseisen die gelden voor een weg met een maximum snelheid van 80 km/h. Voor een aantal wegen binnen de bebouwde kom is ook nog sprake van fietsverkeer op de rijbaan in combinatie met een maximum snelheid van 50 km/h. Ook voor deze wegen geldt dat maatregelen nodig zijn in de vorm van snelheidsverlagingen of het realiseren van vrijliggende fietsvoorzieningen. Daarnaast is voor een aantal industriewegen sprake van 50 km/h met fietsers op de rijbaan. Het gaat hier om wegen die voornamelijk een ontsluitende functie van de omliggende bedrijven hebben waarbij de route voor fietsverkeer geen belangrijke fietsroute betreft.
Het toepassen van een eenduidige wegencategorisering en het oplossen van de bijbehorende knelpunten vormt één van de pijlers voor een voor dit Mobiliteitsprogramma. Hoofdstuk 4 gaat hier nader op in.
KNELPUNTEN GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN Op een groot deel van de wegen buiten de bebouwde kom is nog sprake van een maximumsnelheid van 80 km/h, zonder dat er vrijliggende fietsvoorzieningen aanwezig zijn. Dit betreft met name de wegen in het buitengebied van de voormalige gemeenten Dongeradeel en Ferwerderadiel.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
16
Huidige wegencategorisering
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
17
Knelpunten huidige gemeentelijke categorisering en snelheid
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
18
FIETSNETWERK De figuur op de volgende pagina toont de belangrijkste fietsroutes binnen de gemeente Noardeast-Fryslân, inclusief het (recreatieftoeristisch) fietsknooppuntennetwerk: Fietsnetwerk Fryslân en de Lange afstand Fietsroute (LF) kustroute. Voor de hoofdroutes wordt onderscheid gemaakt in: • • • •
Provinciale Hoofdfietsroutes (niet binnen Noardeast-Fryslân) Regionale Hoofdfietsroutes (Regionaal F-wegennet) Bovenlokale fietsroutes Lokale fietsroutes
Bovengenoemde indeling sluit aan op de categorisering van het fietsnetwerk dat ook voor de gemeenten Dantumadiel, Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen wordt toegepast. In hoofdstuk 3 is nader ingegaan op de ambities en maatregelen om de fietsstructuur in de regio te optimaliseren. Het fietsnetwerk omvat uiteraard niet alle wegen. Dat wil niet zeggen dat op andere wegen niet gefietst mag worden. Het is belangrijk om op alle wegen en routes te zorgen voor een verkeersveilige inrichting.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
19
Fietsnetwerk Noardeast-Fryslân
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
20
VOETGANGERS EN TOEGANKELIJKHEID Voor voetgangers is geen specifiek ‘hoofdnetwerk’. Met name in de dorpskernen bevinden zich concentraties van voetgangersstromen. Toegankelijkheid en ruimte voor voetgangers is niet een centraal thema geweest bij ontwikkelingen in Noardeast-Fryslân. De gemeente wil hier meer aandacht aan gaan besteden en heeft ook de Charter for Walking ondertekend in 2018. Ook is het belangrijk dat de infrastructuur toegankelijk is voor iedereen met of zonder beperking. In hoofdstuk 3 wordt meer uitleg gegeven over de Charter for Walking. OPENBAAR VERVOER Het openbaar vervoer in Fryslân wordt geregeld in een zogenaamde concessie. Deze concessie wordt beheerd door de Provincie Fryslân. De gemeente Noardeast-Fryslân wordt met het openbaar vervoer ontsloten door middel van een aantal buslijnen van Arriva. Enkele van deze buslijnen gaan van en naar treinstations, zoals buslijn 62, 63 en 561 naar treinstation Buitenpost en buslijn 51, 55, 60, 66, 150, 154, 155, 156, 166, 355, 651 en 655 naar treinstation Leeuwarden. Binnen de gemeentegrenzen liggen geen treinstations. Wel vervult de spoorverbinding Leeuwarden-Groningen een belangrijke functie voor OV-reizigers. De sneltreinstations Feanwâlden en Buitenpost hebben daarbij een belangrijke overstapfunctie voor reizigers richting Leeuwarden en Groningen. Ook zijn er veel inwoners die op de fiets naar het station gaan.
Denk hierbij aan bijvoorbeeld inwoners vanuit Kollum die gebruik maken van het station in Buitenpost. Vanaf station Buitenpost is het drie keer per uur mogelijk om richting Groningen of Leeuwarden te reizen. Vanaf station Feanwâlden is dit zelfs vier keer per uur. Het betreffende OV-netwerk is weergegeven op de volgende pagina. Tussen Leeuwarden en Dokkum en Dokkum en Drachten rijden ook sneldiensten. Het treinstation in Leeuwarden is daarbij een belangrijk overstappunt op de treinverbindingen richting onder andere de Randstad. De afgelopen jaren zijn in de gemeente Noardeast-Fryslân meerdere bushaltes opgeheven in een aantal dorpskernen. Hierdoor is de
loopafstand naar bushaltes voor sommige inwoners toegenomen. Daarvoor in de plaats zijn buslijnen via directere routes sneller en frequenter gaan rijden naar hun eindbestemming. Het gaat hierbij onder andere om de buslijnen tussen Holwert en Leeuwarden waarbij de bussen niet meer door de dorpskernen rijden maar stoppen bij de provinciale weg. Uit evaluaties blijkt dat het merendeel van de reizigers hier tevreden over is en de kortere reistijd positief ervaren. NIEUWE OV-CONCESSIE EIND 2024 Hiervoor is ingegaan op het huidige OV netwerk. Eind 2024 start een nieuwe vervoerder met een nieuwe concessie inclusief een nieuwe dienstregeling. Op dit moment is nog niet bekend hoe het netwerk en de bijbehorende dienstregeling voor de periode 2024-2034 eruit ziet. VRAAG GESTUURD VERVOER De Opstapper is beschikbaar op locaties waar geen bus- of treinverbinding in de directe omgeving aanwezig is. Wmo vervoer wordt aangeboden aan inwoners die niet zelfstandig kunnen reizen. Zowel de Opstapper als het Wmo vervoer zijn vraagafhankelijk en worden door Jobinder aangeboden. VRIJWILLIGE VERVOERSDIENST Binnen de postcodegebieden 9101-9103 (Dokkum) is de mogelijkheid om gebruik te maken van de vrijwillige vervoersdienst.
Inwoners kunnen hun rit 24 uur voorafgaand reserveren en vervolgens worden de ritten ingepland bij vrijwilligers die met hun eigen auto tegen een kilometervergoeding de ritten verzorgen. Naast het vervoersaspect speelt ook het sociale aspect bij dit initiatief een rol omdat de ritten vaak door inwoners uit Dokkum zelf worden verzorgd.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
21
Overzicht huidig netwerk openbaar vervoer
Huidige lijnennet 2024 (bron Arriva) Vanaf december 2024 start een nieuwe concessie en zal ook een nieuwe dienstregeling van kracht worden
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
22
VEERDIENSTEN NAAR A MELAND EN SCHIERMONNIKOOG De veerhaven van Holwert ligt in de gemeente Noardeast-Fryslân vanaf de veerhaven vertrekt de boot naar Ameland. Momenteel zijn er grote problemen met de bevaarbaarheid van de vaargeul. Daarom is in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een verkennende studie uitgevoerd naar mogelijke oplossingsrichtingen om dit probleem op te lossen. Uit de verkennende studie komt naar voren dat het verplaatsen van de veerhaven aan de vaste wal van Holwert naar Ferwert het meest probleemoplossend is. Het is echter ook een complexe en risicovolle variant in verband met de mogelijke negatieve effecten op het Natura 2000 gebied Waddenzee. Het Ministerie van I&W heeft de intentie om een MIRT-verkenning te starten waarbij de volgende twee oplossingsrichtingen nader worden beschouwd: • •
optimalisatie bestaande situatie bij Holwert; aanleg nieuwe veerhaven bij Ferwert.
mogelijk sprake is van menging met langzaam verkeer en waar voldoende wegbreedte is. Dit zijn grotendeels de (provinciale) wegen waarlangs vrijliggende fietsvoorzieningen aanwezig zijn. Door de provincie is reeds een kwaliteitsnetwerk voor landbouwverkeer aangewezen. Voor een aantal routes door kernen zijn geen alternatieve routes voor landbouwverkeer voorhanden. Ook is voor een aantal routes sprake van een combinatie van belangrijke fietsroutes zonder dat er bijvoorbeeld vrijliggende fietsvoorzieningen aanwezig zijn. Dit vormt een risico voor de verkeersveiligheid. De risicoanalyse van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid gaat hier ook verder op in als risico voor met name de kwetsbare verkeersdeelnemers.
Kwaliteitsnetwerk landbouwverkeer
De komende periode wordt samen met de regio de verdere scope van het onderzoek bepaald. De veerhaven van Lauwersoog bedient Schiermonnikoog die net buiten de gemeentegrenzen van Noardeast-Fryslân ligt. Een groot deel van het verkeer richting de veerhaven rijdt echter wel door de gemeente via de Lauwersseewei. GOEDERENVERVOER EN BEVOORRADING Binnen de gemeente Noardeast-Fryslân is een aantal bedrijventerreinen gelegen. Belangrijk daarbij is dat vrachtverkeer via de hoofdroutes met vrijliggende fietsvoorzieningen van- en naar deze bedrijventerreinen kan rijden en dat de routering van het verkeer hierop geënt is. Ook is het belangrijk dat het bevoorraden van winkelgebieden op een veilige wijze plaats kan vinden en dat de overlast hiervan wordt beperkt. LANDBOUWVERKEER Het is wenselijk dat het doorgaande landbouwverkeer binnen de gemeente Noardeast-Fryslân gebruik maakt van routes waar zo min
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
23
VAARWEGEN De vaarwegen zijn inzichtelijk gemaakt op basis van het netwerk zoals dat is opgenomen in het Masterplan Opvaarten en het netwerk van de Provincie Fryslân. Het netwerk van de vaarwegen betreft de gecategoriseerde vaarwegen. Uiteraard zijn er binnen de gemeente ook meerdere vaarten die worden bevaren. In het Masterplan Opvaarten is met name onderzoek gedaan naar het opwaarderen van de opvaarten in de gemeente Noardeast-Fryslân.
Huidige categorisering vaarwegen
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
24
2.4
Verkeersveiligheid
ONGEVALLEN Op basis van de geregistreerde verkeersongevallen is inzichtelijk gemaakt op welke locaties verkeersongevallen hebben plaatsgevonden. De focus ligt daarbij op ongevallen met letselschade tot gevolg en ongevallen met dodelijke afloop. Ongevallen waarbij sprake is van uitsluitend materiële schade, zijn niet weergegeven. De registratiegraad van dergelijke ongevallen is gering waardoor er geen reëel beeld ontstaat van ongevallen met uitsluitend materiële schade. Het aantal gewonden en doden op gemeentelijke wegen en alle wegen in de gemeente Noardeast-Fryslân staat in onderstaande grafiek voor de periode januari 2014 t/m december 2022.
Slachtoffers letsel en dodelijk Noardeast-Fryslân 50 40
In de gemeente vinden tussen 2014 en 2022 circa 30 ongevallen met letselschade per jaar plaats. Van een duidelijke afnemende trend in het aantal gewonden is geen sprake. Het aantal verkeersslachtoffers met een dodelijke afloop schommelt tussen de 0 en 5 per jaar. De meeste ongevallen met gewonden en doden vinden plaats op gemeentelijke wegen. Voor elk ongeval geldt dat het er 1 te veel is. Het brengt veel leed en maatschappelijke kosten met zich mee. De figuren op de volgende pagina geven de spreiding van de geregistreerde ongevallen weer. Daarbij is ook inzicht gegeven in de locaties waarbij kwetsbare verkeersdeelnemers het slachtoffer zijn geworden. In de laatste jaren is een toename van het aantal ongevallen geregistreerd waarbij bestuurders op E-bikes betrokken zijn. RISICOANALYSE STRATEGISCH PLAN VERKEERSVEILIGHEID Vooruitlopend op het mobiliteitsprogramma heeft de gemeente reeds een risicoanalyse opgesteld. De methodiek wordt in hoofdstuk 3 nader toegelicht. Belangrijk bij deze aanpak is dat op basis van risico’s de verkeersveiligheid wordt benaderd. De gedachte daarbij is om ongevallen vooraf te voorkomen en niet achteraf pas maatregelen te treffen. De risicoanalyse is opgenomen in bijlage A.
30 20 10 0 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Gemeente Noardeast-Fryslân alle wegen gewonden Gemeente Noardeast-Fryslân alle wegen doden
Gemeente Noardeast-Fryslân gemeentelijke wegen gewonden Gemeente Noardeast-Fryslân gemeentelijke wegen doden
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
25
Overzicht ongevallen met letsel en dodelijke afloop op gemeentelijke wegen
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
26
Overzicht ongevallen met kwetsbare verkeersdeelnemers op gemeentelijke wegen
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
27
2.5
Resultaten uit participatie
POSITIEVE PUNTEN:
Het participatieproces is onderdeel van de inventarisatie. In de digitale enquête zijn inwoners en belanghebbenden gevraagd welke aandachtspunten ze naar voren willen brengen voor het nieuwe mobiliteitsprogramma. In hoofdstuk 1 is het proces toegelicht. Hierna zijn de belangrijkste uitkomsten inzichtelijk gemaakt. DIGITALE ENQUÊTE De digitale enquête mobiliteit in Noardeast-Fryslân is door circa 1150 inwoners, 40 belangengroepen en 40 agrariërs ingevuld. Op de volgende pagina is een cirkeldiagram weergegeven met daarin de leeftijdscategorie van respondenten onder de inwoners. Ook zijn de vervoersmiddelen die gewoonlijk worden gebruikt door inwoners in een staafdiagram weergegeven. Inwoners maken gewoonlijk het meest gebruik van de auto op fossiele brandstof. Van de inwoners die de enquête hebben ingevuld is 49% man en 51% vrouw. Op de kaart waar positieve- en verbeterpunten konden worden aangegeven in de gemeente zijn 205 positieve punten en 1250 verbeterpunten benoemd. De afbeeldingen hiernaast geven de locaties weer die benoemd zijn in de enquête. Op de volgende pagina staat een overzicht van het onderwerp en het vervoersmiddel waar het aandachtspunt betrekking op heeft. De meeste aandachtspunten hebben betrekking op onveilige situaties en op het vervoersmiddel auto, gevolgd door fietsverkeer.
Pagina 30 laat een overzicht per verkeersthema zien van de beoordeling op dit thema en de relevantie die aan dit thema wordt gegeven.
VERBETERPUNTEN:
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
28
Leeftijdscategorie 4% 2% 18%
Aandachtspunt over vervoersmiddel:
11%
11%
2% 2%
24% 21%
55%
30%
20% Jonger dan 16 jaar
16-25 jaar
26-35 jaar
36-45 jaar
46-55 jaar
56-65 jaar
66-75 jaar
75+ jaar
Autoverkeer
Fietsverkeer
Voetgangers
Bussen
Anders/n.v.t.
Onderwerp aandachtspunt: 6%
5% 4%
6% 10% 69%
Onveilige situatie
Inrichting openbare ruimte
(Hinderlijk) parkeren
Slechte bereikbaarheid
Verkeersoverlast
Anders/n.v.t.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
29
BEOORDELING VERKEERSTHEMA’S Per verkeerskundig thema is een rapportcijfer gegeven. Inwoners hebben per thema aangegeven hoe belangrijk ze het vonden, en vervolgens hebben ze aangegeven hoe ze het thema in de gemeente beoordelen. De uitkomsten zijn hiernaast weergegeven. De thema’s die het belangrijkste worden gevonden op het gebied van mobiliteit zijn verkeersveiligheid (cijfer: 7,7), gevolgd door de kwaliteit van de autoverbindingen (cijfer: 7,7), de leefbaarheid op straat (cijfer: 7,5) en de volledigheid van het fietsnetwerk (cijfer: 7,4). Van alle verkeerskundige thema’s zijn het stimuleren van duurzame mobiliteitsvormen (cijfer: 4,2), de kwaliteit van het OV (cijfer: 4,6) en de verkeersveiligheid (cijfer: 5,4) als laagste beoordeeld in de gemeente Noardeast-Fryslân. Uit het verschil tussen de beoordeling en de relevantie van een thema valt af te leiden waar de gemeente de meeste aandacht aan moet schenken. Hieruit volgt dat de verkeersveiligheid de meeste prioriteit zou moeten hebben (verschil rapportcijfer: 2,3) gevolgd door de kwaliteit van het OV (verschil rapportcijfer: 2,1) waarvoor de provincie concessiehouder is. Ook voetgangersvoorzieningen, fietsvoorzieningen, de leefbaarheid op straat en het stimuleren van duurzame mobiliteitsvormen verdienen veel aandacht (verschil rapportcijfer: 0,9-1,5).
Van alle thema’s is de beoordeling van de autoverbindingen en de beschikbaarheid van autoparkeerplaatsen bijna gelijk aan de relevantie die hier aan gegeven wordt. Als gevolg zou dit thema minder aandacht behoeven.
Beoordeling vs relevantie voor verkeer in NoardeastFryslân volgens inwoners (rapportcijfer)
Duurzame mobiliteitsvormen
Leefbaarheid i.r.t. verkeer
Kwaliteit autoverbindingen 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0
Bereikbaarheid van de autoparkeerplaatsen
Verkeersveiligheid
Kwaliteit OV
Kwaliteit fietsnetwerk
Kwaliteit voorzieningen voetgangers
Beoordeling
Volledigheid fietsnetwerk
Relevantie
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
30
AANDACHTSPUNTEN OP DE KAART Inwoners, belangengroepen en boeren hebben aangeven waar ze knelpunten ervaren. De belangrijkste bevindingen staan hieronder. VERKEERSVEILIGHEID De meeste aandachtpunten hebben betrekking op verkeersveiligheid. Deze knelpunten hebben betrekking op de inrichting van wegen, voorrangsregels, de gereden snelheid en het zicht rondom wegen. Inwoners en agrariërs geven meermaals aan dat de inrichting van wegen in Noardeast-Fryslân gevaarlijk is. Meerdere wegen worden als te smal ervaren, zoals de Noordermiedweg in Hallum, de Jannummerwei in Jannum, Foarwei in het centrum van Kollumersweach, de brug Aalsumerpoort in Dokkum, de wegversmalling op de Miedweg in Marrum, de N358 in Holwert t.h.v. Peuterspeelzaal Us Earste Begjin en parallelweg Luniastate in Hallum. Ook het onderhoud van wegen laat soms te wensen over volgens inwoners, waaronder op fietspaden en voetpaden op de Woudweg in Dokkum.
Ook op overige wegen zijn veel kruispunten aangemerkt als onveilig, waaronder de Foarwei – Koarteloane in Kollumersweach (onoverzichtelijk en onduidelijke voorrangsregels) en de Harddraversdijk – Fietsbrug Hegedyksterbrêge (fiets heeft voorrang maar wordt niet gezien door de automobilist). Tenslotte leiden voorrangsregels op sommige locaties tot onveilige verkeerssituaties, waaronder op de rotonde Birdaarderstraatweg – Woudweg in Dokkum. Dit is de enige rotonde waar de fietsers meerijden met het overige verkeer en daarmee voorrang hebben. Bij de oversteek bij Strobosser Trekfeart – Strobosserweg ter hoogte van de Albert Heijn in Dokkum zijn er 2 verschillende voorrangsregels binnen 50 meter, waardoor auto’s daar waar de fiets wel voorrang heeft niet stoppen. Een lijst met overige verkeersveiligheidsaspecten en toelichting is te vinden in bijlage B en C.
Daarnaast wordt de snelheid van het gemotoriseerd in combinatie met de inrichting van de weg en de fiets en voetganger zeer frequent als te snel ervaren. Oversteken en afslagen bij/op N-wegen worden verder regelmatig als knelpunt aangegeven, doordat deze te druk zijn, onoverzichtelijk zijn en/of een afrit mist. Vooral in Dokkum vindt een clustering van aandachtspunten rond de hoofdwegen (Rondweg-West en RondwegNoord) plaats. Het grootste knelpunt is Rondweg-Noord-Hantumerweg op basis van de reacties. Hiervan wordt gezegd dat het oversteken als fietser/voetganger niet veilig is; smalle fietspaden, aansluiting op rotonde met krappe, haakse bochten waardoor de fietser gedwongen is om af te stappen. Dit in combinatie met de ervaren drukte maakt oversteken voor fietsers en voetgangers lastig.
VERDELING OPMERKINGEN PER AANDACHTSPUNTEN:
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
31
Weergave met heatmaps Uit de enquêtes zijn de resultaten gepresenteerd met zogenaamde heatmaps. Hoe donkerder (roder) de kleur hoe meer opmerkingen er geplaatst zijn door de inwoners. Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
32
LEEFBAARHEID De knelpunten die worden ervaren op het gebied van leefbaarheid hebben een sterke relatie met zwaar landbouwverkeer, vrachtverkeer, de hoeveelheid gemotoriseerd verkeer en de snelheid waarmee voertuigen rijden. Zo is de verkeersintensiteit, volgens inwoners, op de N361 aan de zuidkant van Dokkum sinds de aanleg van de Sintrale As hoger met als gevolg dat de geluidsoverlast in de Jantjeszeepolder in Dokkum is toegenomen. In Aldwâld bij CBS De Tarissing zorgt veel zwaar verkeer in combinatie met spelende en schoolgaande kinderen voor verkeersonveilige situaties en een verminderde leefbaarheid.
snel en zwaar verkeer op de weg waar ook scholieren richting Dokkum fietsen. In het voetgangersnetwerk zijn missing links binnen de bebouwde kom, zoals bij Eastrum op de Heechswei in de bocht en op de Tichelwei tussen de dorpskern tot de hoek Mellamawei, in Dokkum op de Lijsterbes, Meidoorn, Jasmijn, Wilgenlaan en Pier Prinslaan, en in Burdaard op de Hoofdweg. In Kollum mist volgens inwoners bij de Tochmalaan ter hoogte van Meckama State mist een veilige fiets- en voetgangersoversteekplaats. HINDERLIJK PARKEREN
In Moarre bij Skilgewei en Butenwei hebben bewoners door zwaar verkeer last van trillingen. Tenslotte is een te hoge gereden snelheid vaak benoemd als knelpunt voor de leefbaarheid. Zie hiervoor het onderdeel verkeersveiligheid.
Hinderlijk parkeren is frequent genoemd. Bijvoorbeeld in Moddergat en Peazens, waar dagjesmensen, ondanks het parkeerverbod, hun auto’s overal langs de De Oere, Seewei en Achterwei parkeren. Verder benoemden diverse agrariërs dat auto’s in Foarstjitte en Efterwei in Nes aan weerszijden van de weg geparkeerd staan. Landbouwmachines kunnen deze auto’s moeilijk passeren.
BEREIKBAARHEID Er zijn meerdere knelpunten op het gebied van de bereikbaarheid van de auto, het OV de fiets en voetganger. Veel inwoners laten weten dat de A7 vanuit Kollum zeer slecht bereikbaar is met de auto. De N58 is een belangrijke verkeersader naar de A7. Een ander veelgenoemd aandachtspunt is dat de Eebrug in Dokkum veel open staat waardoor de bereikbaarheid voor het verkeer over de weg in het gedrang komt.
VERGELIJKING MET OMLIGGENDE GEMEENTEN In de gemeenten Dantumadiel, Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen is een vergelijkbare vragenlijst door inwoners ingevuld. Op hoofdlijnen zijn de resultaten uit de omliggende gemeenten vergelijkbaar. Wat wel opvalt is dat de kwaliteit van het OV met ongeveer 1 punt lager wordt beoordeeld dan in de andere gemeenten. Daar staat tegenover dat ook het belang van OV minder hoog wordt geacht.
Daarnaast zijn sommige dorpen niet bereikbaar met het OV zoals Burum en Kollumerpomp. Inwoners uit deze dorpen willen graag weer verbonden worden met het OV. Er zijn ook enkele wensen voor fietspaden op de schoolroutes Tichelwei (Eastrum) en Hearrewei (Eanjum) buiten de bebouwde kom (dit zijn 60 km/h wegen). Bij de Tichelwei is fietsen onveilig door de haarspeldbochten en de bocht bij de fabriek. Op de Hearrewei rijdt veel,
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
33
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
34
3. Wat komt er op ons af? Dit hoofdstuk is opgebouwd vanuit het heden naar de gewenste toekomst. In het vorige hoofdstuk is ingegaan op de inventarisatie van de huidige situatie. In paragraaf 3.1 t/m 3.6 staat het relevante beleidskader van de gemeente en andere overheden. In paragraaf 3.7 worden de relevante landelijke mobiliteitstrends beschreven, gevolgd door de demografische trends in paragraaf 3.8. Dit hoofdstuk eindigt met een overzicht van de autonome ontwikkelingen in de gemeente (paragraaf 3.9). De resultaten van de inventarisatie, het beleidskader en de ontwikkelingen vormen samen de uitgangspunten van het mobiliteitsprogramma voor de gemeente Noardeast-Fryslân.
3.1
Provinciaal De provincie Fryslân heeft op 5 februari 2019 de Omgevingsvisie ‘De romte diele’ vastgesteld met daarin vier opgaven: 1. Leefbaar, vitaal en bereikbaar; 2. Energie transitie; 3. Klimaatadaptie; 4. Versterken biodiversiteit.
Relatie met de Omgevingsvisie
Op Nationaal, provinciaal en gemeentelijk niveau wordt op dit moment gewerkt aan het opstellen van omgevingsvisies. Hierna zijn de belangrijkste opgaven samengevat voor de verschillende overheden. Landelijk De startnota Nationale Omgevingsvisie benoemt de volgende strategische opgaven voor het omgevingsbeleid: 1. Naar een duurzame en concurrerende economie; 2. Naar een klimaatbestendige en klimaatneutrale samenleving; 3. Naar een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving; 4. Naar een waardevolle leefomgeving..
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
35
Gemeentelijk De gemeente Noardeast-Fryslân stelt een Omgevingsvisie op met strategische opgaven. Het beleid uit de Omgevingsvisie wordt daarbij concreet uitgewerkt in het omgevingsplan en bijbehorende programma’s. Inmiddels is de concept Omgevingsvisie gereed. Voor het programma mobiliteit zijn de volgende doelen opgenomen: • Bereikbaarheid is een randvoorwaarde: huidige bereikbaarheid verbeteren en versterken, ook in combinatie met een mogelijke realisatie van een toekomstige Lelylijn; • Verkeersveiligheid volgens de richtlijnen van Duurzaam Veilig; • Meer ruimte voor de (elektrische)fiets en de voetganger; • Inzetten op een betere en slimmere koppeling van vervoerssystemen zodat het aantrekkelijker wordt om gebruik te maken van een combinatie van vervoersmiddelen om bijvoorbeeld via een overstappunt (Hub) naar Leeuwarden of Groningen te reizen. NOVEX-gebieden als onderdeel van de omgevingsvisie Als onderdeel van de Nationale Omgevingsvisie zijn zestien NOVEXgebieden aangewezen waar grote ruimtelijke transities vragen om een apart ontwikkelperspectief. Dit ontwikkelperspectief stellen Rijk en regio samen op. Eén van deze gebieden betreft de Lelylijn en het bijbehorende invloedsgebied.
De komende jaren wordt verder uitgewerkt hoe dit kan bijdragen aan de versterking van de economie van het Noorden, de ontsluiting van nieuw te ontwikkelen woningbouwgebieden en betere internationale treinverbindingen met het noorden van Duitsland. Dit kan ook effect hebben op het reisgedrag en de ruimtelijke ontwikkelingen binnen Noardeast-Fryslân. Belangrijk daarbij is dat het aansluitende OV en de overstap vanaf andere vervoerswijzen goed worden geregeld.
Mogelijk tracé Lelylijn
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
36
3.2
Gewijzigde aanpak verkeersveiligheid
STRATEGISCH PLAN VERKEERSVEILIGHEID 2030 Het Rijk, de provincies, de gemeenten en de vervoerregio’s hebben samen met maatschappelijke partijen een nieuwe aanpak beschreven om de verkeersveiligheid structureel te verbeteren. Dit betreft het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030). Alleen door samen te werken kan de veiligheid in het verkeer worden verbeterd, waarbij eenieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid en kennis een bijdrage levert. Het SPV 2030 kent een ’nulambitie’: elk verkeersslachtoffer is er één te veel. Overheden willen samen met maatschappelijke partners een maximale inspanning leveren om risico’s in kaart te brengen en vervolgens inzetten op maatregelen om die risico’s te verkleinen. Dit vraagt om een impuls voor verkeersveiligheidsbeleid waar het gaat om structurele aandacht, een proactief beleid en een brede samenwerking met partijen.
4. 5.
Kwetsbare verkeersdeelnemers (voetgangers, scootmobielen en tweewielers); Onervaren verkeersdeelnemers (kinderen, beginnend bestuurder en nieuwe modaliteiten);
De laatste vier betreffen risico’s vanuit de individuele verkeersdeelnemer en zijn gedrag: 6. 7. 8. 9.
Rijden onder invloed (alcohol, drugs en combigebruik); Snelheid in het verkeer (snelheidslimieten, veilige snelheid en geloofwaardige weginrichting); Afleiding in het verkeer (smart functies, passagiers en muziek); Verkeersovertreders (cameratoezicht, wet- en regelgeving en correctieve sancties).
Het SPV 2030 beschrijft negen beleidsthema’s met de belangrijkste risico’s voor verkeerveiligheid. Drie thema’s kijken naar risico’s vanuit het verkeerssysteem en het voertuig: 1. 2. 3.
Veilige infrastructuur (geloofwaardige limieten, aanpassen infrastructuur en veilige bermen); Heterogeniteit in het verkeer (snelheidsverschillen, massaverschil en nieuwe vervoersmiddelen); Technologische ontwikkelingen (rijtaakondersteunende systemen, zelfsturende auto’s en innovatie);
Twee thema’s betreffen specifieke risicogroepen (jongeren, ouderen) en modaliteiten:
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
37
EERSTE RESULTATEN RISICOANALYSE SPVV2030 In 2021 is de gemeente gestart met een risicoanalyse op basis van de systematiek van het SPV. Qua systematiek is er gekeken naar factoren waarvan bewezen is dat ze leiden tot potentieel gevaarlijke situaties. De belangrijkste knelpunten zijn in dit mobiliteitsprogramma nader beschouwd en ook een belangrijke pijler voor de te treffen maatregelen. De risicoanalyse is opgenomen in bijlage A van het mobiliteitsprogramma.
3.3
Ecologisch beleid
K LIMAATAKKOORD In het nationale Klimaatakkoord uit 2019 zijn door de landelijke overheid ambitieuze doelen en afspraken vastgelegd om de opwarming van de aarde te beperken tot minder dan 2 graden Celsius ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. De doelstelling uit dit akkoord is om te komen tot een CO2 reductie van 49% in 2030 en 95% in 2050 ten opzichte van 1990. Voor het mobiliteitsprogramma van de gemeente Noardeast-Fryslân betekent dit dat duurzaamheid een belangrijk onderwerp is om samen met inwoners, bedrijven en andere overheden invulling aan te geven. In het akkoord wordt onderscheid gemaakt in maatregelen die betrekking hebben op: • • • •
Duurzame hernieuwbare energiedrager in mobiliteit; Elektrisch vervoer; Verduurzaming personenmobiliteit; Verduurzaming in logistiek.
Daarnaast vormen de Global Goals een belangrijke ambitie die zijn verwoord in 17 ambitieuze doelen voor Duurzame ontwikkeling die door de VN zijn vastgesteld. Ook voor de gemeente Noardeast-Fryslân
is het van belang dat wordt gestreefd naar een duurzame, toekomst bestendige vorm van mobiliteit. STIKSTOFAKKOORD De natuur in Nederland en Fryslân staat onder druk, onder andere door een teveel aan stikstof (ammoniak en stikstofoxiden) dat neerslaat in natuurgebieden. De Nederlandse stikstofuitstoot is ook het hoogste van Europa. In 2021 is de wet stikstofreductie en natuurverbetering aangenomen. Deze wet regelt 3 resultaatverplichtingen; in 2025 moet minimaal 40% van het areaal van de stikstofgevoelige natuur in beschermde Natura 2000-gebieden een gezond stikstofniveau hebben; in 2030 minimaal de helft en in 2035 minimaal 74%. Ook verkeer dient zijn steentje bij te dragen aan het verlagen van de stikstofdepositie. Het wegverkeer en de scheepvaart zijn binnen de verkeer- en vervoersector verantwoordelijk voor de grootste uitstoot. De provincie heeft in het Uitvoeringsprogramma Stikstof Fryslân 2030 de volgende maatregelen opgenomen om de stikstofdepositie te verminderen voor de sector mobiliteit: • • • • • • •
• •
Stimulering laadpaalinfrastructuur; Duurzaam Openbaar Vervoer; Opstellen regionaal mobiliteitsplan; Stimulering emissiearm materieel in de bouw; Walstroom voor de scheepvaart en pleziervaart; Verlaging van snelheid op provinciale wegen indien dat een substantieel effect heeft op de stikstofuitstoot; Werkgeversaanpak: verkenning en stimulering bij de Friese gemeenten en provincie naar maatregelen om het dienst- en woon-/werkverkeer terug te dringen; Landelijk akkoord op reduceren woon-/werkverkeer en zakelijk reizen; Betalen naar gebruik vanaf 2030 ter vervanging van bestaande motorrijtuigenbelasting.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
38
TOUR DE F ORCE Een brede coalitie van overheden, marktpartijen, maatschappelijke organisaties, kennisinstituten en samenwerkingsverbanden die verantwoordelijk en betrokken zijn bij het fietsbeleid in Nederland, heeft zich verenigd in de Tour de Force.
GROTE WERKGEVERS OP ZOEK NAAR SCHONERE KILOMETERS Meer dan de helft van alle wegkilometers die gemaakt worden zijn gerelateerd aan werkgebonden personenmobiliteit. Door dit relatief grote aandeel valt er binnen dit terrein veel te winnen wat betreft CO 2reductie onder Nederlandse werkgevers. Bedrijven met meer dan 100 werknemers zijn vanaf 2023 verplicht om een jaarlijkse rapportage uit te brengen waarin het zakelijke reisgedrag van werknemers is gemonitord.
Bij de start van Tour de Force is de ambitie geformuleerd: 20% meer fietskilometers in 2027 ten opzichte van 2017. Het fietsgebruik moet verhoogd worden want de fiets is een gezond, betaalbaar en schoon vervoermiddel. Om te werken aan deze ambitie worden onder andere de volgende maatregelen aangedragen waar de gemeente NoardeastFryslân via het mobiliteitsprogramma aan kan bijdragen:
Om daadkrachtig in te zetten op CO2-reductie, wordt aan de hand van het Nederlands gemiddelde een maximumnorm opgesteld. Wanneer deze norm wordt overschreden krijgen de werkgevers een rapport waarin voorgelegde suggesties kunnen helpen om de CO2-uitstoot te verminderen. De werkgevers krijgen vier jaar om te voldoen aan de gestelde maximumnorm. Na vier jaar vindt er vanuit de overheid een algehele evaluatie plaats waarin de behaalde CO2- reductie binnen de werkgebonden personenmobiliteit onder de loep wordt genomen. Op basis van de resultaten kan de maximumnorm worden verlaagd om in opvolgende jaren de CO2- uitstoot nog verder te reduceren. Werkgevers in de gemeente Noardeast-Fryslân met meer dan 100 werknemers hebben bij een overschrijding van de maximumnorm maatregelen te treffen. Hierbij kunnen werkgevers denken aan:
• •
Kwaliteitsimpuls op drukke en kansrijke regionale fietsroutes; Optimaliseren overstap fiets-OV-fiets en auto-fiets.
• • • •
Fietsgebruik stimuleren; OV-gebruik stimuleren; Verduurzaming mobiliteit (elektrisch, waterstof); Thuiswerken stimuleren.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
39
CHARTER FOR WALKING Charter for Walking is een internationale verklaring waarin de belangen van voetgangers en wandelaars worden behartigd. De gemeente Noardeast-Fryslân ondertekende in 2018, samen met 12 andere gemeenten in Fryslân, de Charter for Walking.
Om navolging te geven aan de verklaring is er in een inventarisatie gemaakt van de knelpunten op het gebied van lopen. Ook zijn er specifieke aanbevelingen gedaan hoe deze knelpunten opgelost kunnen worden.
Door het ondertekenen van de Charter for Walking maakt de gemeente de belofte om loopomstandigheden te verbeteren. Met de volgende zeven standpunten kan de overheid een bijdrage leveren aan het stimuleren van lopen en daarmee aan een beter milieu en een gezondere maatschappij: 1.
2.
3. 4.
5.
6.
7.
Meer inclusieve mobiliteit. Burgers hebben recht op toegankelijke straten, pleinen, gebouwen en openbaarvervoerssystemen; Goed sociaal en technisch ontwerp en zorgvuldig beheer van straten en andere openbare ruimte. Hierbij gaat het om de inrichting van wegen, zitgelegenheden, bewegwijzering, groen en water langs routes, beschutting tegen neerslag en bomen voor schaduwvorming; Overal een dicht en samenhangend netwerk van looproutes; Bijpassend grondgebruik en ruimtelijke ordening. Hiermee wordt o.a. bedoeld dat voorzieningen op loopafstand worden geplaatst en langzaam verkeer (lopen, fiets) voorrang krijgt op snel verkeer; Minder hinder en gevaar door rijverkeer. Zorg voor voldoende veilige oversteken voor voetgangers, lagere maximumsnelheden, het scheiden van voetgangers en andere verkeersstromen en gerichte campagnes; Minder (angst voor) criminaliteit, door duistere plekken te voorkomen en gebouwen te bouwen met uitzicht op straatniveau; Meer ondersteuning voor voetgangers vanuit overheden door voetgangers de mogelijkheid te bieden om te lopen. Hiervoor dient de overheid een actieplan voor lopen op te stellen inclusief investeringen.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
40
3.4
Landelijk mobiliteitsbeleid
3.5
Provinciaal verkeersbeleid
Door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is een Mobiliteitsvisie 2050 opgesteld. Deze mobiliteitsvisie bevat een eerste uitwerking van het integrale mobiliteitsbeleid voor de toekomst. In de Mobiliteitsvisie zijn de volgende vier hoofdlijnen opgenomen:
Het Regionaal Mobiliteitsprogramma 1.0 (RMP) van de provincie Fryslân is de uitwerking van de in mei 2020 vastgestelde Provinciale Omgevingsvisie (POVI) op het terrein van (duurzame) mobiliteit. Grondslag voor dit programma is het Klimaatakkoord.
1. Het nastreven van meer integrale doelen die het publieke belang van bereikbaarheid van maatschappelijk-economisch vitale functies borgen in heel Nederland; 2. Het zo benutten, versterken en verbinden van de krachten van de verschillende modaliteiten dat de bereikbaarheidsdoelen doeltreffend en doelmatig behaald worden: de juiste mobiliteit op de juiste plaats en tijd; 3. Het mobiliteitssysteem van de toekomst voldoet aan de publieke kaders voor duurzaamheid, gezonde leefomgeving en veiligheid.
Op het gebied van mobiliteit is de ambitie gesteld dat iedereen zich veilig kan verplaatsen in, van en naar Fryslân. Belangrijke bestemmingen beschikken over een betrouwbare en toekomstbestendige bereikbaarheid over land en/of water en/of door de lucht. Dit alles vindt plaats op een schone, duurzame, en betaalbare wijze, rekening houdend met de leefbaarheid en de omgeving van onze provincie. Deze ambitie is vertaald in 5 programmalijnen:
De drie hoofdlijnen hierboven worden gebiedsgericht uitgewerkt, in nauwe samenwerking met de bestuurlijke partners, waarbij ook de gebruikers van het mobiliteitssysteem betrokken worden.
2. 3. 4. 5.
1.
We zijn goed bereikbaar en onze netwerken zijn betrouwbaar, efficiënt en toekomstbestendig; We verplaatsen ons duurzaam; We zetten in op mobiliteit voor iedereen; We verplaatsen ons veilig; We zetten in op slimme technieken en gedrag.
Voor elke programmalijn zijn doelen en maatregelen opgesteld in de periode tot 2040 om de ambitie te kunnen bereiken.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
41
STIMULEREN VAN FIETSVERKEER Op provinciaal niveau wordt duurzame mobiliteit ook als belangrijk thema gezien. Daarbij is het fietsverkeer samen met het OV een belangrijke pijler. Op 21 oktober 2020 is de ‘startnotysje Fyts’ vastgesteld. Insteek van het beleidsproces is dat het in de toekomst niet alleen gaat over infrastructuur, maar ook over de positieve neveneffecten die de fiets met zich meebrengt. Voor het stimuleren van fietsverkeer is het van belang in te zetten op verbetering van fietsvoorzieningen en de fietsveiligheid. Ook is een samenwerking opgezet tussen de drie noordelijke provincies die werken aan de fietsambitie. Hierbij speelt het stimuleren van fietsen via werkgevers een grote rol. Daarnaast heeft de provincie met Friese gemeenten een proces doorlopen voor het bepalen van snelfietsroutes. Hieruit zijn 5 snelfietsroutes voortgekomen, namelijk: • Harlingen – Franeker – Leeuwarden; • Leeuwarden – Burgum – Drachten; • Drachten – Heerenveen; • Heerenveen – Joure; • Joure – Sneek. Bovengenoemde routes lopen niet door de gemeente NoardeastFryslân. Op regionaal niveau wordt vanuit de ANNO-gemeenten en de provincie echter wel ingezet op een eigen F-wegennet. In de volgende paragraaf is dit nader toegelicht.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
42
3.6
Regionaal mobiliteitsbeleid
Voor de regio Noordoost is een mobiliteitsvisie opgesteld voor 20202040 met de titel ‘Ferbining’. Deze regionale mobiliteitsvisie zet in op bereikbaarheid van de voorzieningen in en rondom de regio als randvoorwaarde. Inwoners moesten zich gezond, vlot, veilig en duurzaam kunnen verplaatsen. De volgende 3 bijbehorende ambities zijn geformuleerd voor 20202040: •
• •
Iedereen kan kiezen hoe hij wil reizen en het is makkelijk overstappen. De fiets, bus, trein en/of auto brengt je vlot en veilig op je bestemming; We gaan voor duurzame en gezonde mobiliteitskeuzes en ruimtelijke kwaliteit; We benutten de bestaande infrastructuur zo goed mogelijk (met de digitale mogelijkheden van nu en de toekomst).
De regio heeft 6 opgaven geformuleerd om dit te bereiken voor de periode 2020 t/m 2025:
1. 2.
3. 4. 5. 6.
Overstapgemak bij sneltreinstations Buitenpost, Feanwâlden en andere overstappunten (hub’s); Realisatie van een F-wegennet: herkenbare goede en veilige hoofd(snel)fietsroutes en parkeervoorzieningen voor de (elektrische) fiets; Bewustwording van de reismogelijkheden: marketing en educatie; Bereikbaarheidsopgave oostflankregio (Kollum-Buitenpost); Leefbaarheidsopgave De Westereen, Kollumersweach en Twijzelerheide; Leefbaarheidsopgave Ee-vallei (Hallum-Burdaard en omgeving).
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
43
De belangrijkste opgaven voor Noardeast-Fryslân lichten we hieronder toe. OVERSTAPGEMAK BIJ SNELTREINSTATIONS EN ANDERE PUNTEN (HUB’ S ) De regio wil een goed netwerk van hub’s creëren waar overgestapt kan worden van de ene vervoerswijze op de andere (bus, trein, auto, fiets of voet). Sneltreinstations als Feanwâlden en Buitenpost hebben hierbij de eerste prioriteit. Een netwerk van hub’s moet de kwaliteit van het mobiliteitssysteem en de bereikbaarheid van voorzieningen verbeteren. REALISATIE F- WEGENNET De regio wil een kwalitatief hoogwaardig netwerk van Fietssnelwegen realiseren dat voldoet aan de kwaliteitseisen voor het faciliteren van de elektrische fiets. Deze Fietssnelwegen zijn herkenbaar, veilig, snel en bieden comfort aan. Een aantal routes in dit F-wegennet sluit aan op de belangrijke regionale sneltreinstations en andere overstappunten. Zo wordt de fiets met het openbaar vervoer verknoopt. Bij de realisatie van het F-wegennet gaat het om de volgende routes in Noordoost-Friesland, die op de hiernaast weergegeven kaart met gele pijlen zijn aangegeven: • Holwert – Leeuwarden; • Dokkum – Leeuwarden; • Dokkum – Feanwâlden – Burgum; • Leeuwarden – Buitenpost; • Buitenpost – Kollum; • Buitenpost – Surhuisterveen – Drachten. Onderdeel van deze opgave is ook om de fiets veilig te kunnen parkeren en opladen op de bestemming of overstappunt.
LEEFBAARHEIDSOPGAVE K OLLUMERSWEACH , DE WESTEREEN EN TWIJZELERHEIDE De aanleg van de Sintrale As in 2016 - tussen Dokkum en Nijega (N356) -heeft gezorgd voor een verbetering van de bereikbaarheid en verkeersveiligheid in onder meer Noardeast-Fryslân. Op enkele wegen in de dorpen Kollumersweach, De Westereen en Twijzelerheide is de verkeersdruk echter toegenomen door de komst van de Sintrale As. Deze routes worden in kaart gebracht, waarna oplossingen kunnen worden voorgedragen. LEEFBAARHEIDSOPGAVE EE-VALLEI De Dokkumer Ee is onderdeel van de staande mast route tussen Leeuwarden en Dokkum. De Dokkumer Ee zorgt voor een natuurlijke barrière voor het verkeer. Bij de Dokkumer Ee zijn een paar bruggen aangelegd waar het verkeer de Ee kan kruisen. Op deze toeleidende wegen wordt verkeer gebundeld en het is de vraag of deze wegen geschikt zijn voor dergelijke verkeersintensiteiten. Er is een studie nodig om de leefbaarheid in de Ee-vallei verder te onderzoeken.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
44
BEREIKBAARHEIDSOPGAVE OOSTFLANKREGIO De kwaliteit van de ontsluiting van de oostflank van de regio naar Groningen en Leeuwarden is niet optimaal. Vlotte en veilige routes zijn voor de regiocentra Kollum en Buitenpost en de oostkant van de regio van groot belang voor de aantrekkelijkheid van het gebied. Een kwaliteitsverbetering van de ontsluitingsstructuur en de inzet van smart mobility moet bijdragen aan een algehele verbetering van de bereikbaarheid.
3.7
Coalitieakkoord
De partijen uit de raad van de gemeente Noardeast-Fryslân hebben voor 2022-2026 een coalitieakkoord opgesteld waarin de ambities voor diverse thema’s aan bod komen. Hiervoor zijn volgende aspecten opgenomen:
•
•
•
Verkeersveiligheid is voor ons belangrijk. Daarom willen we ook investeren in de aanpak van onveilige situaties, veilige en goed onderhouden wegen en fietspaden, zoals de rondweg Wânswert. We hebben aandacht voor de ontsluiting van de regio Kollum richting A7; Een autoluwe binnenstad biedt, naast een meer verkeersveilige situatie ook kansen voor een aantrekkelijker Dokkum en voor de horeca; Langzamer rijden resulteert niet per definitie in hogere verkeersveiligheid. Mede daarom blijft de snelheid in het buitengebied zoals die nu is.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
45
• buitengebied zoals die nu is..
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Noardeast-Fryslân - 17 januari 2024
46
3.8
Recreatie en Toerisme
Voor de regio is een gezamenlijke visie opgesteld voor recreatie en toerisme voor de periode 2020 -2030. Noardeast-Fryslân zet in op een groeipercentage van 50% meer binnen- en buitenlandse bezoekers tussen nu en 2030. Voor toeristen en recreanten zijn aantrekkelijke routestructuren (te fiets, te voet of via het water) van groot belang. Ook voor de eigen inwoners van de regio zijn aantrekkelijke paden en routes van belang; om zo ook zelf optimaal te kunnen genieten van de omgeving. De groei van recreatie en toerisme moet onder meer bijdragen aan een gezonde en prettige leef- en werkomgeving voor eigen inwoners. Bij de planvorming op het gebied van woningbouw en bedrijventerreinen moet daarom rekening worden gehouden met aansluiting op - en ontsluiting van – routes voor wandelen en fietsen en andere vormen van recreatie. Op het gebied van mobiliteit is er een aantal acties voorgesteld ten behoeve van het aantrekken van meer bezoekers: -
-
Masterplan Opvaarten – Noordoost Fryslân Voor regio Noordoost Fryslân is het Masterplan Opvaarten opgesteld. Het doel hiervan is het vergroten van de bevaarbaarheid van de op- en trekvaarten en de toegankelijkheid van de oevers, waardoor het toeristisch-recreatief gebruik en beleving van de vaarten en de omliggende omgeving versterkt wordt. Het belang van de opvaarten gaat verder dan extra toeristen trekken die de vaarten en het achterland gaan verkennen. Het gaat om verbetering van woon- en leefkwaliteit van de eigen inwoners.