Kadernota Noardeast-Fryslân 2024-2027
Tekst van het document
KADERNOTA Noardeast-Fryslân 2024 - 2027 Datum
6 juni 2023
Versie
1.0
COLOFON Opdrachtgever
Gemeente Noardeast-Fryslân
Rapport gegevens Rapport Opsteller
Kadernota 2024-2027 P.E Westra
Vastgesteld Door Datum Paraaf
College Burgemeester en Wethouders 12 juni 2023
Gemeente Noardeast-Fryslân Postbus 1 9100 AA Dokkum Tel. (0519) 29 88 88 info@noardeast-fryslan.nl www.noardeast-fryslan.nl
Kadernota 2024-2027
Inhoud 1. INLEIDING ............................................................................................................. 2 2. FINANCIEEL KADER ............................................................................................ 4 2.1 Begroting is structureel en reëel in evenwicht ........................................................... 4 2.2 Financiële positie .......................................................................................................... 4
3. FINANCIËLE ONTWIKKELINGEN ........................................................................ 8 3.1 Gemeentefonds ............................................................................................................. 8 3.2 Sociaal Domein ............................................................................................................. 9 3.3 Omgevingswet ............................................................................................................ 11 3.4 Integraal huisvestingsplan ......................................................................................... 12 3.5 Bedrijfsvoering ............................................................................................................ 12 3.5.1 Opheffen centrumregeling Noardeast-Fryslân en Dantumadiel 3.5.2 Ombouw organisatie 3.5.3 Huisvesting 3.5.4 ICT 3.5.5 Budgethouderschap
12 13 13 14 15
4. NIEUW BELEID ................................................................................................... 16 4.1 Onuitstelbaar en Onvermijdbaar ................................................................................ 16
BIJLAGEN ............................................................................................................... 18 Bijlage 1: Technische uitgangspunten ............................................................................ 19 Bijlage 2: Onderbouwing Nieuw Beleid ........................................................................... 20
1
Kadernota 2024-2027
1. INLEIDING Voor u ligt de eerste Kadernota van de gemeente Noardeast-Fryslân. Het financieel perspectief voor de komende jaren dat hierin geschetst wordt, is tweeledig. De eerste jaren is sprake van een overschot, maar bij onveranderd Rijksbeleid zien wij vanaf 2026 een tekort ontstaan. Het maakt het uitermate lastig om langjarige investeringen aan te gaan. Veel gemeenten kampen met dit probleem. In gezamenlijkheid is hierover inmiddels de noodklok geluid bij het Rijk. In de eerste jaren van de gemeente Noardeast-Fryslân heeft het college in het voorjaar een Perspectiefnota gepresenteerd. Daarin werd in grote lijnen een financieel vooruitzicht gegeven, waarover een debat in de raad plaatsvond in de aanloop naar de begrotingsbehandeling in het najaar. Deze Kadernota geeft een gedetailleerder financieel beeld, waarmee de contouren van de begroting grotendeels worden vastgesteld. Over de Kadernota vindt daarom, naast een debat, ook besluitvorming plaats. Het financieel perspectief laat voor de jaren 2024 en 2025 een positief saldo zien. Om die reden zijn door het college alle voorstellen voor nieuw beleid met een incidenteel karakter gehonoreerd. Voor de jaren 2025 en 2026 zijn de vooruitzichten vooralsnog minder rooskleurig. Over de hoogte van de Algemene Uitkering zijn door veel gemeenten bezwaren geuit en de gesprekken met het Rijk hierover zijn in volle gang.
Voordat daar meer duidelijk over is, is het wel uitermate lastig voor gemeenten om langetermijninvesteringen aan te gaan. Het college van Noardeast-Fryslân is dan ook erg terughoudend om voorstellen voor nieuw beleid met een structureel effect te honoreren. Alleen de meest noodzakelijke voorstellen zijn in deze Kadernota opgevoerd. Met name voorstellen voor de uitbreiding van personeel zijn aangehouden. Het college wil daarbij eerst de ontvlechting en de effecten daarvan op ambtelijke organisatie afwachten. Om de begroting ook meerjarig sluitend te krijgen, is onderzoek gedaan naar de onderuitputting van budgetten. De afgelopen jaren zijn diverse budgetten niet volledig besteed. Dit onderzoek heeft echter uitgewezen dat deze onderuitputting over de hele linie een incidenteel karakter heeft. Met name de extra Rijksmiddelen voor de (personele) inzet op Corona, de opvang van Oekraïners en de aanpak van energiearmoede hebben voor minder besteding van de reguliere budgetten gezorgd. Dit betekent ook dat de komende jaren in die budgetten een inhaalslag zal worden gemaakt. Bovendien zijn de kosten over de hele linie gestegen. Een structurele verlaging van de budgetten acht het college op dit moment dan ook niet wenselijk. Wel zullen we de onderuitputting de komende jaren nauwlettend blijven monitoren. Naast besparingen is ook gekeken naar het vergroten van de inkomsten.
Op uitdrukkelijk verzoek van de gemeenteraad hebben we de afgelopen jaren de lastendruk voor onze burgers binnen de perken gehouden. Zo hebben we de grote stijging van de WOZ niet vertaald naar een verhoging van de OZB. Omdat nog steeds veel inwoners van onze gemeente het financieel moeilijk hebben, stelt het college voor om die ingezette lijn te bestendigen en niet meer belasting te heffen om de inkomsten te vergroten. Alles overziend kiest het college ervoor om geen sluitende meerjarenbegroting af te geven Het college wil eerst de landelijke ontwikkelingen en onderhandelingen over de hoogte van het accres vanaf 2026 afwachten. Ook de financiële effecten van de ontvlechting en de onderuitputting van budgetten willen wij de komende jaren eerst helderder krijgen. De positieve begrotingssaldi voor 2024 en 2025 maken dat ook mogelijk. Met de negatieve 2
Kadernota 2024-2027
begrotingssaldi vanaf 2026 geven we wel de waarschuwing af dat bij onveranderd Rijksbeleid bezuinigingen of lastenverzwaring dreigen. Al met al is deze eerste Kadernota een nota met twee gezichten: positief en somber gestemd. Positief voor de korte termijn, met veel ruimte voor ontwikkelingen die een eenmalige bijdrage vragen. Somber voor de lange termijn vanwege het onduidelijke financiële perspectief vanuit het Rijk. Maar ook strijdvaardig om met het Rijk de discussie aan te gaan in het belang van de hoognodige langetermijninvesteringen in onze Mienskip.
3
Kadernota 2024-2027
2. FINANCIEEL KADER In hoofdstuk 1 is het financiële kader al grotendeels geschetst. In hoofdstuk twee gaan we dit kader verder toelichten. In hoofdstuk drie komen de financiële onzekerheden aan bod.
2.1 Begroting is structureel en reëel in evenwicht De gemeente heeft de plicht om haar begroting structureel en reëel in evenwicht te hebben. De provincie heeft als toezichthouder een wettelijke plicht om gemeentelijke begrotingen te toetsen op dit evenwicht. Deze toets vindt plaats op het eerste begrotingsjaar. Als dit niet in evenwicht is moet aangetoond worden dat het evenwicht uiterlijk in de laatste jaarschijf van de meerjarenraming wordt hersteld. Hierbij mag geen sprake zijn van een opschuivend meerjarenperspectief waarbij in de opvolgende begrotingen alleen de laatste jaarschijf sluit. Het is dus belangrijk om het begrotingsjaar structureel in evenwicht te hebben en te houden. Voor het financieel beleid wordt als uitgangspunt genomen dat er ruimte voor nieuw beleid aanwezig is, met als randvoorwaarde dat er sprake is van een structureel en reëel sluitende begroting en dat daarnaast de Algemene reserve gedurende de hele begrotingsperiode aan de minimum vastgestelde randvoorwaarde moet voldoen.
2.2 Financiële positie De financiële positie van de gemeente Noardeast-Fryslân bestaat uit de structurele positie en de eenmalige positie. De structurele positie van de gemeente zijn de jaarlijks terugkerende baten en lasten die opgeteld tot een saldo leiden en de eenmalige positie zijn de reserves van de gemeente. 2.2.1 Structurele positie Voor het opstellen van het meerjarenperspectief 2024-2027 nemen wij de jaarschijf 2024 uit de primitieve begroting 2023-2026 (inclusief raadsvoorstel) als uitgangspunt. Onderstaande tabel geeft de ontwikkeling weer van het begrotingssaldo tezamen met de al besloten wijzigingen en de effecten van zowel de onvermijdbare als vermijdbare financiële ontwikkelingen. Bedragen (x € 1.000)
Raming primitieve begroting (2023-2026) Al toe besloten/ verwerkt in begrotingswijzigingen Onvermijdbare autonome ontwikkelingen Beïnvloedbare financiële ontwikkelingen Bijgesteld structureel exploitatiesaldo 2024-2027
2024 8.634 -3.053
2025 9.387 -2.904
2026 2.551 -2.904
2027 2.551 -2.904
1.168 -915 5.834
1.096 -915 6.664
-146 -915 -1.414
-1.467 -915 -2.735
Uit bovenstaande tabel blijkt dat gemeente Noardeast-Fryslân voldoet aan de wettelijke plicht van de Provincie door een sluitende begroting 2024 te presenteren. De eerste jaren is sprake van een overschot, maar bij onveranderd Rijksbeleid zal er vanaf 2026 een tekort ontstaan. Aangezien gemeenten de meerjarenbegroting voor 4 jaar opstellen, was bij vaststelling van de begroting 2023-2026, jaarschijf 2027 nog niet beschikbaar. Deze jaarschijf komt bij de begroting 2024 tot stand. Indicatief is deze hier wel opgenomen. De mutaties tussen de meerjarenraming uit de begroting 2023-2026 en het bijgestelde structurele exploitatiesaldo worden in onderstaande tabel weergegeven.
4
Kadernota 2024-2027 Bedragen (x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
-72 414 -60 -1.128 -2.207 -3.053
-72 414 -60 -1.128 -2.058 -2.904
-72 414 -60 -1.128 -2.058 -2.904
-72 414 -60 -1.128 -2.058 -2.904
Meicirculaire 2022
6.241
4.807
4.980
5.235
Gemeenschappelijke regelingen Bijstelling bijdrage FUMO Bijstelling bijdrage VRF Bijstelling bijdrage Dokwurk Bijstelling bijdrage Mobiliteitsbureau
-196 -413 -188 -597
-106 -413 -116 -597
-106 -413 -231 -597
-106 -413 -207 -597
Bedrijfsvoering Autonome prijsstijging (3,2%) Autonome stijging loonkosten (5,2%) ICT
-1.037 -1.722 -320
-1.037 -1.722 -320
-1.037 -1.722 -320
-1.037 -1.722 -320
-600
-600
-600
-600
0
1.200
-100
-1.700
1.168
1.096
-146
-1.467
-1.231
-1.231
-1.231
-1.231
Indexatie OZB
316
316
316
316
Totaal beïnvloedbare financiële ontwikkelingen
-915
-915
-915
-915
-2.800
-2.723
-3.965
-5.286
Al toe besloten/ verwerkt in begrotingswijzigingen: 2e Tussentijdse rapportage 2022 Belastingopbrengsten Aanvullend krediet CBS de Pionier Ontvlechting en inrichting organisatie NF 2024 1e Tussentijdse rapportage 2023 Totaal wijzigingen na vaststellen begroting Onvermijdbare (autonome) ontwikkelingen:
Omgevingswet Integraal huisvestingsplan Totaal (autonome) ontwikkelingen, onvermijdbaar Beïnvloedbare financiële ontwikkelingen Nieuw Beleid 1
Totaal mutaties structureel exploitatiesaldo
2.2.2 Eenmalige positie De eenmalige positie van de gemeente Noardeast-Fryslân bestaat uit de Algemene reserve. De Algemene reserve is gesplitst in de Algemene reserve ter dekking van risico’s en de Algemene reserve welke vrij besteedbaar is.
1 zie onderbouwing van het nieuw beleid in hoofdstuk 4.
5
Kadernota 2024-2027
Bij het bepalen van de minimale omvang van de Algemene reserve wordt het uitgangspunt genomen dat de minimale omvang gelijk moet zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit wordt bepaald aan de hand van risico-inventarisatie van NARIS. De risico-inventarisatie van NARIS wordt 2 maal per jaar uitgevoerd, bij de jaarrekening en bij de begroting. De minimale benodigde omvang is afgezonderd in de Algemene reserve ter dekking van de risico’s. Met betrekking tot de eenmalige financiële positie is in onderstaande tabel de stand van het vrij besteedbare deel van de Algemene reserve van Noardeast-Fryslân weergegeven. De geraamde toevoegingen en onttrekkingen (meerjarig) zijn op dit saldo gemuteerd, zodat er een saldo op basis van rechten en verplichtingen ontstaat. In de volgende tabel wordt de stand van de Algemene reserve weergegeven. Bedrag (x € 1.000)
Stand 1 januari Resultaatsbestemming rekening 2022 Algemene reserve ter dekking van risico's Primitief geraamde stortingen Verwacht resultaat 2023 Saldo kadernota 2024-2027 Totaal vermeerderingen
2023 21.538 7.200 1.716
2024 25.079
2025 14.897
2026 20.955
2027 19.471
150 3.575
150
150
150
150
5.834 5.984
6.664 6.814
150
150
-1.659
-756
-220
-35
-1.414
-2.735
12.641
Geraamde onttrekkingen begroting 2023 Diverse begrotingswijzigingen Aanvulling algemene reserve ter dekking van risico's (RV JR 2022) Nieuw Beleid Kadernota 2024 Saldo kadernota 2024-2027 Aanvulling Ontwikkelfonds Totaal verminderingen
-5.481 -1.619 -2.000
Stand 31 december
-4.507
-9.100
-10.000 -16.166
-756
-1.634
-2.770
25.079
14.897
20.955
19.471
16.851
Het vrij besteedbare bedrag van de Algemene reserve op basis van meerjarige verplichtingen bedraagt € 16,9 miljoen. Ontwikkelfonds In 2019 is het ontwikkelfonds gevuld met de opbrengsten van de verkoop van de gemeentelijke Eneco-aandelen. Anno 2023 heeft dat fonds gezorgd voor de financiering van diverse mooie projecten, zoals Bruisend Hart Hallum en de afronding van Watersportdorp Kollum. Voor de herontwikkeling van het Harddraverspark blijken de gereserveerde middelen echter niet toereikend en stelt het college voor daarvoor extra geld in het fonds te storten vanuit de goed gevulde algemene reserve van de gemeente. Doordat gemeente Noardeast-Fryslân een gemeente is die snel op ontwikkelingen wil inspelen stelt het college aan de raad voor om het ontwikkelfonds te vullen met € 10 miljoen om zo in te kunnen spelen op ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld het Harddraverspark en MFC Burdaad. Indien de raad het besluit neemt om € 10 miljoen toe te voegen aan het ontwikkelfonds, ziet het verloopoverzicht er als volgt uit:
6
Kadernota 2024-2027 Bedragen x € 1.000
Stand 1 januari Toevoeging begroting Inkomst Eneco Aandelen Totaal vermeerderingen
2020 0 1.500 14.900 16.400 -482 -98 -85
2021 15.318
2022 12.026 362
2023 10.063
2024 0 10.000
15.318
12.388
10.063
10.000
-161
-190
-150
-1
-200 -4.061
-2.134
-5.000 -652
Herstructurering Terp Hallum Leefbaarheidsinitiatieven Herstructurering Bjirke-Kastanjehof Kollumerzwaag Paad Ians it Waad * Noordelijke Stadsentree – Panwurk * Duurzaamheidsleningen Watersportdorp Kollum Bruisend Hart Hallum GSP en Biodiversiteit Stadsontwikkelingsmaatschappij Dokkum Holwerd aan zee * Sportconcentratie Tolhuispark Harddraverspark MFC Burdaard Totaal verminderingen
-1.082
-3.292
-2.325
-10.063
-3.000 pm -3.000
Stand 31 december
15.318
12.026
10.063
0
7.000
-400 -17
-114 -250 -655 -600 -50 -1.462
* De middelen opgenomen bij 2023 zijn verplichtingen/reserveringen. Deze zijn nog niet besteed.
7
Kadernota 2024-2027
3. FINANCIËLE ONTWIKKELINGEN In hoofdstuk 3 worden de belangrijke financiële ontwikkelingen toegelicht die invloed hebben op de gemeentelijke begroting.
3.1 Gemeentefonds Gemeenten ontvangen bijna de helft van hun inkomsten via het gemeentefonds. Voor de begroting van het komende jaar zijn ze verplicht om zich te baseren op de stand van de meicirculaire. Daarom wordt er ieder jaar reikhalzend uitgekeken naar dit document. Nieuwe financieringssystematiek Eind 2021 is bij het vaststellen van het nieuwe coalitieakkoord Rutte IV “Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst” besloten na 2025 een nieuwe financieringssystematiek te ontwikkelen voor de lagere overheden. Een eventuele mogelijkheid voor een uitbreiding van het lokaal belastinggebied wordt hierbij betrokken. Op dit moment is er nog geen duidelijkheid over de verdere ontwikkeling van de nieuwe financieringssystematiek tussen het Rijk en gemeenten. Hoe de nieuwe financieringssystematiek eruit gaat zien is nog niet bekend. De betrokken partijen gaan deze de komende jaren verder uitwerken. Het is het voornemen van het kabinet om voor de zomer een uitvoeringsplan met tijdpad naar de Kamer te sturen over de nieuwe financieringssystematiek. De VNG heeft namens de gemeenten ingezet op voorwaarden rondom verruiming belastinggebied op basis van een advies van de commissie Financiële ruimte. Ravijn 2026 gedeeltelijk gedempt en opgeschoven naar 2027 e.v.
In de miljoenennota 2023 (en ook de septembercirculaire 2022) heeft het Rijk voor het begrotingsjaar 2026 eenmalig € 1 miljard extra aan gemeenten beschikbaar gesteld, boven op de beschikbaar gestelde structurele middelen uit het coalitieakkoord. Hiermee verlaagt het Rijk het financieel gat in 2026 gedeeltelijk. Het accres wordt vanaf 2026 enkel aangepast voor de loon- en prijsontwikkelingen. Het leidt ertoe dat het ravijnjaar opschuift naar 2027. Ook voor Noardeast-Fryslân is dit gat te zien in de meerjarenraming. Wij vinden dat het kabinet dit moet oplossen. Medio maart heeft de provincie hierover ook een brief geschreven aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en opgeroepen hierover snel duidelijkheid te geven richting de gemeenten. Daarnaast steunt gemeente NoardeastFryslân de motie ‘Hervormingsagenda Instemming BALV Najaar mits wordt voldaan aan voorwaarden’ welke 14 juni 2023 ingediend wordt tijdens de Algemene Ledenvergadering van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten om duidelijkheid te krijgen over de financiën na 2026. Incidentele compensatie voor de jeugdzorg Het Rijk en de VNG hebben 18 april 2023 een financieel principeakkoord bereikt voor de Hervormingsagenda jeugd. In de meicirculaire 2023 wordt voor jeugdzorg, onder voorbehoud van omzetting naar een definitief akkoord op de Hervormingsagenda, voor 2024 en voor 2025 beschikbaar gesteld.
De gemeente had al een stelpost in de begroting opgenomen, in afwachting van het principeakkoord. Dit was mogelijk op basis van een afspraak tussen het Rijk, IPO en VNG. Door het principeakkoord vervalt de stelpost voor 2024 en 2025. De stelpost is geen budgettaire garantie dat het geld ook daadwerkelijk structureel beschikbaar komt in 2027. Voorzichtigheidshalve hebben wij de stelpost vanaf 2027 en de jaren erna bijgesteld naar het prijspeil van 2025.
8
Kadernota 2024-2027
Het verloopoverzicht van de verwerkte stelpost in de begroting ziet er als volgt uit: Bedragen (x € 1.000)
Verwerkte stelpost jeugdzorg n.a.v. Meicirculaire ‘22 Bijstelling stelpost n.a.v. Septembercirculaire’22 Aangepaste stelpost Werkelijke ontvangst n.a.v. Meicirculaire ‘23 Bijstelling stelpost n.a.v. Meicirculaire ‘23 Stelpost jeugdzorg
2024
2025
2026
2027
-2.353
-2.169
-2.169
-2.169
784 -3.137
721 -2.890
721 -2.890
721 -2.890
4.065
2.470
-
-
0
0
-420 -2.470
-420 -2.470
3.2 Sociaal Domein In het Sociaal Domein rijgen de ontwikkelingen zich aaneen, zowel landelijk als binnen onze eigen gemeente. We willen de beweging van ‘achter naar voren maken’, dus meer inzetten op preventie, efficiënter en sneller inspelen op de zorgvraag van (jeugdige) inwoners. Daarnaast maken we ons zorgen over de stijgende kosten van de Jeugdzorg. Onderwijs en Zorg We blijven daarom vol inzetten op een betere verbinding tussen Onderwijs en Zorg, om enerzijds de zorg dichterbij en laagdrempeliger op de scholen te organiseren en anderzijds de kosten terug te brengen. De versnelling van dit project is inmiddels ingezet met de incidentele middelen die daarvoor beschikbaar zijn gesteld uit het jaarrekeningresultaat van 2021. De komende jaren verwachten we de financiële effecten van dit project structureel te kunnen vertalen in de begroting. Dat geldt ook voor andere projecten met een verwacht financieel voordeel op langere termijn, zoals het project Welzijn en Zorg en de brede mienskipsoanpak. Jongerenloket Die financiële voordelen hebben we op dit moment nog niet scherp genoeg beeld om ze al op te kunnen nemen in de begroting. We stellen wel voor om, aan de hand van goede monitoring en budgetbewaking, gerealiseerde besparingen en overschotten binnen het Sociaal Domein meteen in te zetten voor andere projecten.
Met name de inrichting van een Jongerenpunt voor de gemeente Noardeast-Fryslân en haar maatschappelijke partners willen we op die wijze bekostigen. Het gaat hierbij om een structurele investering van € 345.000. Alle jongeren van 16 tot 30 jaar, dus ook kwetsbare jongeren, worden met het Jongerenpunt bediend, begeleid en doorgeleid naar bijv. Wurkstart, Dokwurk, het Gebiedsteam of onze maatschappelijke partners. Vanuit het Jongerenpunt worden initiatieven ontwikkeld om kwetsbare jongeren te helpen, ontschot te werken en een sluitende aanpak te creëren. Dit moet leiden tot een bezuiniging op de Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorziening Gemeenten (BUIG). Gemeentepolis en eigen risico zorgverzekering Binnen het bestaande budget voor armoedebeleid maken we middelen vrij middelen voor het uitbreiden van de Gemeentepolis. Aan uitkeringsgerechtigden en overige minima (tot 120%) bieden wij nu de AV-Frieso Compleet polis aan als collectieve zorgverzekering. Tegen een gunstig tarief is dit een zeer uitgebreide zorgverzekering voor de doelgroep. De wens van de doelgroep is om meer keuze aan te bieden. De AV-Frieso Compleet is namelijk voor veel mensen te uitgebreid en daarmee te kostbaar, waardoor zij voor een andere, meer eenvoudige polis kiezen of alleen voor een basisverzekering. Daarnaast doen we onderzoek naar een tegemoetkoming in het eigen risico van de zorgverzekering. 9
Kadernota 2024-2027
Aanpak laaggeletterdheid De structurele inzet op de aanpak van laaggeletterdheid willen we ook binnen de bestaande budgetten meenemen. Het gaat hierbij om € 52.000 per jaar. Op die manier willen we de zelfredzaamheid van de doelgroep vergroten. Budgetten Jeugd en Wmo Ook gaan we, met het verplaatsen van de kosten van ‘achter naar voren’, bestaande zorgbudgetten voor Jeugd en Wmo steeds meer inzetten om die beweging te bekostigen. We doen dat binnen de bestaande projecten Onderwijs en Zorg en Welzijn en Zorg, waarbij we ook kijken naar inbedding binnen een integrale mienskipsoanpak. Dat laatste doen we ook in het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en de extra financiële middelen die daar vanuit het Rijk beschikbaar voor zijn gesteld. De structurele uitzetting van € 300.000 voor de versterking en herijking van de welzijnsorganisatie, die onderdeel vormt van het project Welzijn en Zorg, wordt eveneens vanuit deze middelen bekostigd. Inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo vanaf 1 januari 2026 Om de houdbaarheid van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) te verbeteren, heeft het kabinet besloten om voor alle Wmo-voorzieningen waar nu het abonnementstarief voor geldt, een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren.
Op dit moment betaalt elke cliënt die van een of meer van deze voorzieningen gebruik maakt, € 19 per maand (het abonnementstarief), ongeacht het inkomen. Met de invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage wordt de hoogte van de eigen bijdrage bij alle maatwerkvoorzieningen afhankelijk van het inkomen. Deze wijziging gaat per 1 januari 2026 in. Hoe de nieuwe, inkomensafhankelijke eigen bijdrage er precies uit komt te zien wordt door het Rijk in de komende periode verder uitgewerkt. Tiid foar Aksje Het motto van Tiid Foar Aksje is: Alle jongeren fysiek en mentaal gezond in beweging! Met hun inzet en activiteiten gaat Tiid Foar Aksje jeugdproblematiek tegen en maken zij vrijetijdsbesteding zinvoller en leuker. Jongeren maken kennis met verschillende vormen van vrijetijdsbesteding, zodat zij talenten ontwikkelen en ontdekken waar hun interesses liggen. Jongeren organiseren ook zelf activiteiten, samen met het team. Jongeren worden gestimuleerd om aan sport-, muziek- en kunst- en vrijwilligersactiviteiten deel te nemen. Dit past helemaal binnen de doelstellingen van het GALA, IZA en de Hervormingsagenda Jeugd. De structurele kosten van € 100.000 willen we dan ook vanuit die budgetten bekostigen.
Kindertoeslagenaffaire We gaan invulling geven aan landelijk afgesproken doelen met betrekking tot een verbeterde dienstverlening aan kwetsbare inwoners die gevolgen ondervinden van de Kindertoeslagenaffaire. De financiële middelen die hiervoor in de Algemene Uitkering beschikbaar worden gesteld, worden voor dit doel gereserveerd. Dat geldt ook voor de structurele middelen à € 34.000 in de Algemene Uitkering voor het toezicht op de kinderopvang. Ook deze middelen worden voor dit doel gereserveerd en bestemd voor de inzet van de GGD. Lokale Inclusie Agenda Met een eenmalig bedrag van € 245.000 wordt de Lokale Inclusie Agenda (LIA) voor de komende jaren bekostigd. Met de LIA werken we aan een samenleving waarin iedereen optimaal mee kan doen, ongeacht leeftijd, culturele achtergrond, gender, inkomen, talenten of beperkingen. Voor 2024 gaat het om een bedrag van € 165.000 en voor 2025 en 2026 om € 40.000 per jaar.
10
Kadernota 2024-2027
Visie Wonen-Zorg-Welzijn Verder is het opstellen van een visie voor Wonen-Zorg-Welzijn en een bijbehorend uitvoeringsprogramma ook een belangrijke opgave binnen het Sociaal Domein. We pakken dit eerst regionaal op samen met het provinciale ondersteuningsteam dat daarvoor is ingesteld. We leggen daarbij zoveel mogelijk de verbinding met onze eigen projecten Zorg en Welzijn en de mienskipsoanpak. Met name ook bij de uitvoering. Tot slot zien we in het Sociaal Domein dat de beschikbaarheid van menskracht door de krappe arbeidsmarkt geen vanzelfsprekendheid meer is, zoals in de voorgaande jaren wel het geval was. Dit is een behoorlijke uitdaging voor de komende jaren. We doen er alles aan om ervoor te zorgen dat dit de uitvoering van al onze projecten niet in de weg staat.
3.3 Omgevingswet Na 1 januari 2024 zal het traject van de verdere implementatie doorgaan. Er wordt verder gewerkt aan het definitieve Omgevingsplan welke per 1 januari 2030 klaar moet zijn. Ook zullen de werkprocessen en inrichting van de systemen en organisatie verder verfijnd worden zodat duurzaam aan de uitgangspunten van de Omgevingswet kan worden voldaan. De rijksoverheid gaat in oktober een communicatiecampagne houden om de mensen te wijzen op de veranderingen. Het zal dan vooral gaan om het wijzen op de toegang tot een nieuw landelijk digitaal loket: het DSO. Daar kan men terecht voor alle regelgeving die geldt in de gemeente, of er al dan niet een vergunning voor bepaalde activiteiten nodig is en er kan via dat loket een vergunning worden aangevraagd. Onze gemeentelijke website zal ook aangepast worden en de medewerkers van ons KKS worden opgeleid om de burgers en bedrijven van de nodige informatie en hulp te voorzien. Overdracht taken naar de FUMO Uit de Omgevingswet volgt dat we een belangrijk deel van onze taken op het gebied van milieu (vergunningen, toezicht en handhaving) over moeten dragen aan de provinciale Omgevingsdienst, de FUMO. Deze overdracht van taken is verplicht. De financiële gevolgen hiervan worden in juli 2024 bekend.
We verwachten dat de kosten van de uitvoering van deze taken bij de FUMO hoger zullen uitvallen dan de kosten die wij momenteel maken voor deze taken. Door het schrappen van formatie (milieu-gerelateerde functies) verwachten we deze meerkosten deels op te kunnen vangen. De uitwerking komt terug in de begroting 2024. Hogere kosten Voor de implementatie van de omgevingswet is budget beschikbaar gesteld door de raad. Vanaf de inwerkingtreding van de omgevingswet krijgen we te maken met transformatiekosten. Dit zijn kosten die de gemeente maakt na de invoering van de omgevingswet (1 januari 2024) totdat de wet volledig is geïmplementeerd (1 januari 2030). Deze kosten worden veroorzaakt door het leren werken met nieuwe systemen, nieuwe werkwijzen en nieuwe wet- en regelgeving. Door er mee aan de slag te gaan vanaf 1 januari wordt duidelijk of extra budget nodig is voor inhuur van capaciteit. Naast de kosten van de implementatie en transformatie verwachten we een daling van de legesinkomsten. Door de inwerkingtreding van de Omgevingswet kunnen meer activiteiten vergunningsvrij uitgevoerd worden, dit zorgt voor minder aanvragen. Hier tegenover staat dan wel weer dat het mogelijk is om voor milieuvergunningen leges in rekening te brengen. Over de te hanteren leges zijn provinciaal afspraken gemaakt.
In de kadernota wordt uitgegaan van een daling van de legesinkomsten met 40%, zijnde € 600.000. Het Rijk vergoedt een deel van de kosten van de implementatie van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het Bouwen door een tegemoetkoming aan de gemeenten. Voor 2022 hebben de gemeenten een tegemoetkoming ontvangen. Er dient nog besluitvorming plaats te vinden over de tegemoetkoming van het Rijk voor de jaren 2023, 2024 en 2025. 11
Kadernota 2024-2027
Over deze tegemoetkoming van het Rijk verwachten we in de loop van 2023 vanuit het Rijk meer duidelijkheid. Wet kwaliteitsborging voor het bouwen Tegelijk met de Omgevingswet wordt de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen ingevoerd. Voor de meeste bouwprojecten moeten aannemers een gecertificeerde kwaliteitsborger inhuren, die de technische werkzaamheden controleert. De gemeente toetst de technische aanvraag dan niet meer vooraf en er vindt geen toezicht door de gemeente op de bouw plaats. De kwaliteitsborger bepaalt of het bouwwerk aan de wettelijke eisen voldoet. Zo niet dan moet de gemeente handhaven. Wij verwachten dat de introductie van deze nieuwe werkwijze nog veel gewenning van beide kanten zal vragen. Wij gaan ervan uit dat er de komende twee jaren nog intensieve ondersteuning bij vragen en begeleiding bij bouwprojecten nodig is. Deze wet heeft ook een financieel effect op zowel onze organisatie als burgers en bedrijven. Doordat de gemeente bepaalde activiteiten niet meer uitvoert kunnen hiervoor geen leges meer in rekening gebracht worden. Dit zorgt, naast de verwachte daling van aanvragen, voor een daling aan legesinkomsten. Daarnaast verwachten we dat de kwaliteitsborging voor burgers en bedrijven zal leiden tot een kostenverhoging.
Wat de burgers en bedrijven minder betalen aan leges zal naar verwachting niet de meerkosten compenseren van het inhuren van een gecertificeerde kwaliteitsborger. Daarnaast worden er aan bouwers ook hogere eisen gesteld die naar verwachting zullen zorgen voor hogere bouwkosten. Gezien het feit dat de komende twee jaar nog intensieve ondersteuning nodig is voor burgers en bedrijven kan er per 1 januari 2024 nog niet op personeel bezuinigd worden. Het Rijk heeft echter wel voor 2024 en 2025 frictiegelden beschikbaar gesteld om de kosten te kunnen dekken. Het negatieve financiële effect zal dan ook pas na 2026 zijn intrede doen.
3.4 Integraal huisvestingsplan Gemeente Noardeast-Fryslân staat voor verschillende mogelijkheden én uitdagingen op het gebied van onderwijshuisvesting. De gemeente en schoolbesturen hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid als het gaat om onderwijshuisvesting. De gemeente heeft een zorgplicht voor onderwijshuisvesting. Dit betekent dat de gemeente ervoor moet zorgen dat er voldoende en adequate onderwijshuisvesting is voor het basisonderwijs, speciaal basisonderwijs en voortgezet onderwijs in de gemeente. In de door de raad vastgestelde Integraal huisvestingsplan (IHP) voor het onderwijs is invulling gegeven aan deze zorgplicht. De financiële vertaling van het IHP is opgenomen in de begroting 2023. Door stijgende bouwkosten, aanbestedingservaringen uit omliggende gemeenten, aangepaste normbedragen, wijzigingen in de planning en toevoeging van uitbreiding Campus Kollum dienen de bedragen voor het IHP bijgesteld te worden in de begroting 2024-2027. Bedragen (x € 1.000)
Integraal huisvestingsprogramma 2023 Herziening IHP Bijstelling IHP
2024 0 0 0
2025 -1.500 -300 1.200
2026 -1.500 -1.600 -100
2027 -1.500 -3.200 -1.700
3.5 Bedrijfsvoering 3.5.1 Opheffen centrumregeling Noardeast-Fryslân en Dantumadiel Na de fusie van Dongeradeel, Kollumerland c.a. en Ferwerderadiel tot de gemeenten Noardeast-Fryslân, werken Dantumadiel en Noardeast-Fryslân vanaf 2019 samen conform de Centrumregeling en een Dienstverleningshandvest. Noardeast-Fryslân is de
12
Kadernota 2024-2027
centrumgemeente en voert daarmee, op basis van mandaat, de dienstverlening uit voor de gemeente Dantumadiel, de gastgemeente. In 2022 is de samenwerking tussen Dantumadiel en Noardeast-Fryslân geëvalueerd. Dat heeft geleid tot het besluit om bovengenoemde samenwerking -en daarmee de Centrumregeling- op te heffen met ingang van 1 januari 2024. Het gevolg van dit besluit is dat de ambtelijke organisatie Noardeast-Fryslân, die werkt voor beide gemeenten en volgens een vastgestelde verdeelsleutel bekostigd wordt door beide gemeenten, ontvlochten wordt per 1 januari 2024. Ontvlechten houdt in dat een herverdeling van formatie en middelen plaatsvindt op basis van de vastgestelde verdeelsleutel. Het gaat in beginsel om alle gemeentelijke taken, voor zover deze niet aan anderen zijn op- of overgedragen of er anderszins afspraken zijn gemaakt. In januari 2023 is een raming gemaakt van de kosten voor de ontvlechting. De kosten voor deze ontvlechting worden door beide gemeenten op basis van 50-50 % verdeeld, dit is conform het daartoe door Deloitte opgestelde Opheffingsplan. 3.5.2 Ombouw organisatie Vanaf 2024 kan de organisatie zich, na de ontvlechting, volledig richten op de eigen gemeente en zullen (uitgezonderd van de werkzaamheden in de dienstverleningsovereenkomsten) geen diensten meer voor Dantumadiel worden verricht.
In de nieuwe, ontvlochten situatie kan met nieuwe energie invulling gegeven worden aan de missie en visie vanuit een krachtig samenspel tussen het eigen bestuur, de samenleving van Noardeast-Fryslân en de organisatie. Deze hernieuwde oriëntatie op de eigen gemeente versterkt de organisatie in haar streven om kwaliteit op maat te leveren aan bestuur, inwoners, partners en samenleving én om focus te hebben voor de belangen van de gemeentelijke stakeholders, nu en in de toekomst. Hiervoor wordt geïnvesteerd in de organisatie. Om een sterke wendbare en organisatie te kunnen zijn. Een organisatie midden in de maatschappij, als een betrouwbare partner voor inwoners, ondernemers en maatschappelijk middenveld. Een organisatie die garant staat voor goede dienstverlening, die ondersteunt, stimuleert en faciliteert en waar nodig als vangnet optreedt. Die beleid samen met inwoners en doelgroepen ontwikkelt. Die werkt op basis van duidelijke bestuurlijke doelen, daar periodiek verantwoording over aflegt en bijstuurt als dat nodig is. Een organisatie waar mensen graag werken. Daarom wordt ook geïnvesteerd in goed werkgeverschap. De kosten voor de investering komen voor rekening van Noardeast-Fryslân. 3.5.3 Huisvesting Afgelopen mei is gebouwdeel C (feestelijk) geopend en in gebruik genomen. Hiermee is de eerste stap succesvol afgerond.
De volgende stappen zijn de nieuwbouw voor gebouwdeel B en de revitalisatie van de gebouwdelen A1 en A2. Hoewel deze stappen in fasen worden uitgevoerd zullen de voorbereidende werkzaamheden voor deze bouwdelen vanaf juli gelijktijdig gestart worden. Doordat een vleugel van bouwdeel C te maken heeft gehad met wateroverlast dienen eerst de herstelwerkzaamheden hiervoor begeleidt te worden. De voorbereidende werkzaamheden voor bouwdeel A en B bestaan onder andere uit het aanbesteden van de diverse adviesdiensten en het betrekken van direct betrokkenen (dit zijn in ieder geval de interne medewerkers die in de bouwdelen gehuisvest worden alsook omwonenden). Zodra de aanbestedingen zijn afgerond kan het ontwerp en de inrichting bepaald worden. Voor een groot deel zal de inrichting van bouwdeel C doorgezet worden naar bouwdeel B. Naast dat er in bouwdeel B medewerkers worden gehuisvest zal een deel van het gebouw ook bestaan uit vergaderkamers en een werkcafé. Daarnaast zal de raadzaal zijn definitieve bestemming krijgen in bouwdeel B. 13
Kadernota 2024-2027
Het gemeentehuis in Kollum is verkocht en zal eind juni overgedragen worden aan de nieuwe eigenaren. Dit betekent dat de werkzaamheden voor het verhuizen van de medewerkers naar bouwdeel C en het leeghalen van Kollum in mei van start zijn gegaan. Het gemeentehuis in Ferwert wordt gebruikt voor de opvang van Oekraïners. Vandaar dat de datum van eigendomsoverdracht nog niet exact is aan te geven. De verwachting is dat de verkoop van het gemeentehuis in Ferwert een opbrengst zal geven die boven de boekwaarde ligt. De meeropbrengst zal volgens het bestaande beleid terugvloeien in de algemene reserve. De wegvallende exploitatiebudgetten worden aangewend ter dekking van de kosten van de centrale huisvesting. 3.5.4 ICT In 2021 is het Informatieplan Samen Digitaal opgesteld en geaccordeerd met daarin de lange termijnvisie op de gewenste ontwikkeling van de gemeentelijke ICT. Deze visie zorgt ervoor dat we voor de gewenste richting van onze ICT-ontwikkeling kunnen vormgeven, rekening houdend met de veranderingen in de samenleving, ontwikkelingen op het gebied van techniek en leveranciers en veranderende wetgeving.
De uitgangspunten van deze visie zijn: - Maximaal dienstverlenend: maximaal tevreden burger voor alle soorten van dienstverlening; - Flexibel en schaalbaar: snel inspelen op nieuwe wetgeving, technologie of klantverwachtingen; - Kostenbewust en sober: kosten afwegen tegen de baten en business case gedreven werken. Voor 2024 hebben wij ons door de aanstaande ontvlechting beperkt tot onvermijdelijke investeringen: - e-Depot, record management: Zonder e-Depot en record management functionaliteit kunnen we niet of heel moeizaam voldoen aan onze verplichtingen m.b.t. de archiefwet. - Digitale Dienstverlening frontoffice: Het dienstverleningsconcept gaat uit van een aantrekkelijk en gemakkelijk digitaal kanaal. Burgers besparen tijd doordat zij 24x7 online terecht kunnen. En door het voorinvullen en slimme controles komen de aanvragen goed in onze administratie terecht. Dit levert veel tijdswinst op en kwaliteitsverbetering. - Applicatie voor Leerling vervoer: De Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs vereisen goede, inzichtelijke, betrouwbare en digitale uitvoering van administratie. - Programma digitale dienstverlening Sociaal Domein: Door de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer krijgen inwoners en ondernemers het recht om digitaal met de overheid te communiceren.
Dit stelt nieuwe eisen aan ons digitale kanaal. Door digitalisering verschuift werk van medewerker naar burger waardoor we bij toekomstige toenemende krapte op de arbeidsmarkt toch dezelfde dienstverlening kunnen blijven bieden. Voor bovenstaande projecten is incidenteel € 355.000 benodigd en bedragen de jaarlijkse exploitatiekosten € 181.000. Dit wordt gedekt vanuit het restant-budget van de Stelpost kapitaallasten vervangingsinvesteringen in 2023 en 2024. Voor de structurele ICT bijdragen wordt voor 2024 een flinke kostenstijging verwacht. De begroting van SSC Leeuwarden kent in 2024 een uitzetting van 12%. Voor een groot deel wordt dit veroorzaakt door een toename van de personeelskosten maar ook aangepaste indexering voor de levering van goederen en diensten alsmede een toename in noodzakelijke beveiligsmaatregelen. Ook zien we een flinke stijging van de kosten van het softwareonderhoud een toename van de inzet van ICT-middelen veroorzaakt door het 14
Kadernota 2024-2027
structureel invoeren van het thuiswerken. Uit de prognoses blijkt dat er rekening dient te worden gehouden met toename van de ICT-kosten van zo’n 10% hetgeen resulteert in een structurele verhoging van het budget van € 320.000. 3.5.5 Budgethouderschap In de begroting 2023 is aangegeven dat er een beperkt zicht is bij medewerkers en managers op de budgetten en dat men zwaar leunt op de kennis van de medewerkers van financiën. Dit is erg risicovol, want de budgethouders dragen wel verantwoordelijkheid voor de rechtmatige besteding van “hun” budget en ook voor de bewaking daarvan. Financiën is daarin faciliterend. Het college heeft de volgende acties gedaan om het bewustzijn te vergroten: -
Begin 2023 is Financiën langs alle budgethouders gegaan om uitleg te geven over de rechten en plichten van budgethouders. Er worden maandelijks gesprekken gevoerd met financiën en P&O over bedrijfsvoering budgetten en formatie. Er zijn rapportages gemaakt die de gegevens uit het salarissysteem Afas combineert met gegevens uit het financieel systeem. In het Overleg Directie en Clusterhoofden (ODC) is een voorstel aangenomen waarin staat dat de directie elk kwartaal met de clusterhoofden de stand van zaken met (vooreerst) de volgende onderwerpen bespreekt: 1. Sturings gegevens per cluster (niet financieel): Begrote aantallen 2023 – werkelijke aantallen 2. Financieel: a. Kredietoverzicht van alle uitvoerings- en projectbudgetten (niet-bedrijfsvoering); b. Kredietoverzicht van alle bedrijfsvoering budgetten (personeel, inhuur, opleiding, ziekte, team/clusterbudget. 3. Personeel: a. Formatie-/bezettingsoverzicht; b. Door aansluiting met Financiën: i. Voortgang besteding personele budgetten; ii. Vacaturebudget 4. Dienstverlening: a. Gemiddelde afdoeningstermijn ingekomen brieven uit REX; b. Overzicht openstaande stukken > bijv. 30 dagen; c. Overzicht aantal telefoonnotities: ingekomen, gemiddelde afdoeningstermijn en werkvoorraad; d. Gemiddelde betaaltermijn facturen, aantal overschrijdingen afgesproken betaaltermijn;
Van uit het cluster Yntern Advies en Stipe worden de financiële overzichten voorbereid en beschikbaar gesteld aan de clusterhoofden. Naast al deze acties zal ook de verbetering van de planning en control cyclus en het toegroeien naar kwartaal rapportage voor de raad zorgen voor meer inzicht en mogelijkheid tot bijsturen.
15
Kadernota 2024-2027
4. NIEUW BELEID In aansluiting op de voorgaande hoofdstukken wordt in dit hoofdstuk ingegaan op nieuwe beleidsontwikkelingen die in deze kadernota verwerkt zijn.
4.1 Onuitstelbaar en Onvermijdbaar Bij het vaststellen van de begroting 2023-2026 was het beeld dat het structureel meerjarenperspectief in de laatste jaarschijven onder druk stonden. Met dit uitgangspunt is de uitvraag van nieuw beleid in de organisatie uitgezet. Hierbij is aangegeven dat in eerste instantie alleen structurele voorstellen verwerkt kunnen worden die voldoen aan de criteria onuitstelbaar en onvermijdbaar of die in lijn zijn met het coalitieakkoord. De criteria houden het volgende in: Uitgaven zijn onuitstelbaar als deze direct noodzakelijk zijn en niet uitgesteld kunnen worden. Hierbij mag uitstel niet leiden tot grotere (financiële) gevolgschade of kapitaalvernietiging. Uitgaven zijn onvermijdbaar als het gaat om uitgaven op basis van een wet, contract of overeenkomst. Op basis van deze uitvraag zijn de volgende voorstellen verwerkt in de kadernota 20242027. Het gaat hierbij om de volgende structurele mutaties: Bedragen (x € 1.000)
Nr. Prog. 1 2
1 1
3
2
4 5 6 7
2 5 6 6
8 9 10 11 Totaal
6 -
Omschrijving Herhuisvesting gemeentewerven Tegemoetkoming reiskosten woonwerkverkeer Onderhoud applicatie subsidievolg- en afhandelsysteem Planningssysteem sportaccommodaties Werkbudget de Klyster Projectleider Monumenten Bermen ecologisch beheren en onderhouden Brugbediening tussen de middag Beleidsadviseur Land- en tuinbouw Privacyofficer Beleidsadviseur Veiligheid
Krediet
Bedrag (structureel) 5.700 213 450 30
420
15 15 88 91 37 99 61 132 1.231
Op basis van bovenstaande voorstellen bedraagt de structurele exploitatielast vanaf 2024 € 927.000. De kapitaallasten van de investeringen die in 2024 aangeschaft worden, hebben vanaf 2025 een financieel gevolg. De structurele exploitatielast vanaf 2025 bedraagt € 1.231.000. Deze financiële gevolgen zijn verwerkt in de kadernota 2024-2027.
16
Kadernota 2024-2027
Naast voorstellen met een structureel effect zijn er de volgende onderwerpen met incidentele effect op genomen in deze kadernota: Bedragen (x € 1.000)
Nr.
Prog.
12
1
1
1
13
2
14 15 16 3
2 2 2 2
17 18
2 2
19
2
20 4 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
2 2 4 4 4 4 5 5 5 5 5 6 6
32 Totaal
-
Omschrijving
Krediet
Uitwerking huisvestingsprofiel werven en buitendienst Herhuisvesting gemeentewerven (afboeken boekwaardes) Onderzoek toekomst scholen Noordoosthoek in het kader van het kleine scholen beleid Kleine initiatieven Huisvestingsaanvragen programma 2023 80 jaar vrijheid herdenken en vieren in 2025 Aanschaf applicatie subsidievolg- en afhandelsysteem Ontwikkeling museum Kollum Verduurzamings- en verbouwingsbudget dorpshuizen Subsidies voor overdracht opstallen sportparken Kollumersweach en Aldwâld Sloop oude kleedkamers Hallum Planningssysteem sportaccommodaties Lokale Inclusie Agenda (LIA) Budget economische ontwikkeling Budget recreatie en toerisme 2024-2027 Leaderprogramma 2023-2027 Integrale Klimaatagenda Noardeast-Fryslân Ljochtbus Onderzoek inzet flexwoningen Omgevingsprogramma Kollum en Hallum Prinslocatie Baggeren Ferwerterfeart Uitvoeringsprogramma Gemeentelijk mobiliteitsplan (GMP) Formatie doorontwikkeling organisatie
Bedrag (incidenteel) 200 97 25
100 33 100 50 45 400 50 60 40 245 200 160 220 283 168 31 65 200 250 700 785 4.507
Op basis van bovenstaande voorstel zal incidenteel € 4.507.000 beschikbaar gesteld worden. Deze middelen worden gedekt uit de Algemene reserve. In Bijlage 2 is per nieuw beleidsvoorstel een onderbouwing opgenomen.
17
Kadernota 2024-2027
BIJLAGEN
18
Kadernota 2024-2027
Bijlage 1: Technische uitgangspunten De algemene technische uitgangspunten voor het opstellen van de begroting 2024 zijn: ‒ ‒ ‒ ‒ ‒ ‒ ‒ ‒
De raming van lasten en baten van bestaand beleid vindt plaats op basis van analyses en niet uitsluitend op basis van inflatie indexering. De raming van gemeentelijke bijdragen aan externe instanties vindt plaats op basis van de meest recente begrotingen van deze partijen. Voor de meerjarenbegroting wordt geraamd op basis van constante prijzen. Structurele lasten worden gedekt door structurele baten en incidentele baten zijn voornamelijk dekkingsmiddel voor incidentele lasten. De algemene reserves en de weerstandscapaciteit voldoen aan normen die zijn gebaseerd op een risicoanalyse (op te nemen in de paragraaf risicobeheersing en weerstandsvermogen). De financierings- en schuldpositie en het kasstroomsaldo voldoen aan de normen van de Economische Monetaire Unie (EMU) en de Wet HOF (Wet Houdbare Overheidsfinanciën). Door middel van de in de begroting opgenomen onderhoudsplannen wordt te allen tijde ruimte gelaten voor onderhoud van kapitaalgoederen in overeenstemming met de door de raad vastgelegde kwaliteitsniveaus. Vrijvallende kapitaallasten van vervangingsinvesteringen met betrekking tot de bedrijfsvoering blijven beschikbaar voor noodzakelijke vervangingen in de bedrijfsvoering.
Bij het opstellen van de begroting wordt uitgegaan van de volgende parameters. Begrotingsparameter Aan te houden waarde Prijseffect bij interne budgetten (m.b.t. de Geen vaste aanpassingen, maximaal volgens de leveringen binnen de gemeente) Prognose van de HCPI (geharmoniseerde consumentenprijsindex) van het Centraal Planbureau (CPB) in het Centraal Economisch Plan (CEP) van maart 2023: 3,2%. Prijseffect bij externe budgetten Geen vaste indexering, eveneens maximaal (uitgaven) volgens CPB-prognose van de HCPI 2023: 3,2%. Rente % (voor interne verrekeningen: Uitgegaan wordt van het volgens BBVkosten kort geld, rekenrente reserves, bepalingen berekende omslagpercentage. kapitaallasten) Voor 2023 is deze vastgesteld op 1,2% Cao-loonstijgingspercentage (betreft Loonvoet sector overheid op basis van CBP stijging bovenop periodieke loonstijging) CEP raming maart 2023: 5,2%. Meicirculaire De meicirculaire 2023 informeert de gemeenten over de omvang en de verdeling van de algemene uitkering, de integratie-uitkeringen – inclusief die voor het sociaal domein - en de decentralisatie-uitkeringen uit het gemeentefonds voor de jaren 2023 en verder. Daarnaast bevat de circulaire informatie over andere financiële onderwerpen die voor de gemeenten van belang zijn. De effecten voor iedere individuele gemeente moeten doorgerekend worden.
Hiervoor wordt gebruik gemaakt van het programma Frontin PAUW. De circulaire is op 31 mei 2023 uitgekomen en de effecten zijn vertaald in het structureel kader.
19
Kadernota 2024-2027
Bijlage 2: Onderbouwing Nieuw Beleid
20
Nieuw Beleid Nr. 1
Prog. 1
Wethouder Voorstel J. Kramer Herhuisvesting gemeentewerven AJ. Voorbereidingskrediet voor Soepboer uitwerking huisvestingsprofiel werven en buitendienst.
Onderbouwing Herhuisvesting werven Ferwert-Ternaard-Dokkum.
Krediet 5.700.000
Exploitatie 213.000
Reserve 97.000
I/S I/S
2
1
Het maken van een compleet huisvestingsprofiel door in te huren projectleider ( en eventueel extra mensen voor uitwerking ) voor de werven NF, garage, kantoren, milieustraten. Inclusief alle randvoorwaarden. Betreft: Plannen, kosten en baten berekeningen, (voor)ontwerpen, uitwerken en voorbereiding (nieuw) bouw activiteiten. Inclusief samenwerking met andere partners ( Dokwurk ), het totale keten beleid (andere afdelingen) gebiedsgericht werken, milieustraten, garage en optimale bedrijfsvoering. Dit inclusief planologische effecten van vrijkomende locaties zoals mogelijk centrumgebied Dokkum waar de stadswerf in ligt.
0
0
200.000
I
3
1
J. Kramer
Tegemoetkoming reiskosten woon-werk
Onze concurrentiepositie is verslechterd, de gemeenten AchtkarspelenTytsjerksteradiel, Het Hogeland, Westerkwartier, Noordenveld en Opsterland hebben een kilometervergoeding en Dantumadiel zet deze ook op de PPN. Verder in het kader van aantrekkelijk werkgeverschap wil de gemeente deze tegemoetkoming verstrekken. Nr. 2 in de top 10 secundaire arbeidsvoorwaarden van werknemers, 85% van ondervraagden geeft aan deze arbeidsvoorwaarde ‘zeer belangrijk’ te vinden.
0
450.000
0
S
4
1
J. Kramer
0
160.000
0
-160.000
0
0
25.000
I
AJ. Soepboer
Directiebesluit Structurele Formatie projectleider vluchtelingenopvang (1 fte), tijdelijke formatie tot en met Formatie Opvang vluchtelingen februari 2025. Dekking projectleider Dekking: Formatie projectleider vluchtelingenopvang (1 fte), tijdelijke formatie vluchtelingenopvang tot en met februari 2025. Onderzoek naar toekomst In de Noordoosthoek van onze gemeente staan 2 kleine scholen (Munnekezijl scholen Noordoosthoek ikv en Burum) en een 3e is onlangs gesloten. Samen met Arlanta willen we kleine scholen beleid onderzoeken hoe we onderwijs in dit gebied op een toekomstbestendige en op redelijk korte afstand van huis kunnen organiseren. Kleine initiatieven die niet uit Op dit moment bestaat er een soortgelijke bestemming waaruit bedragen het dorpen-/wijkenfonds gehaald kunnen worden die niet uit het dorpen- en wijkenfonds (DWF) gehaald kunnen kunnen worden. Het Dorpen- en Wijkenfonds is een fonds waaruit middelen gehaald kunnen worden om projecten te realiseren. Gaandeweg het jaar blijkt echter dat er ook projecten zijn die niet onder het dorpen-en wijkenfonds vallen. Er kan dan gebruik worden gemaakt van een hardheidsclausule, maar dan gaat het ten kosten van andere projecten. Door het instellen vaan extra pot kunnen initiatieven van onderop worden gestimuleerd. Het budget voor dit jaar is reeds voor een gedeelte op dus er wordt om een hoger bedrag gevraagd voor komend jaar.
4
1
J. Kramer
5
2
J.D. de Vries
6
2
0
0
100.000
I
7
2
J.D. de Vries AJ. Soepboer
Huisvestingsaanvragen programma 2023 80 jaar vrijheid herdenken en vieren in 2025
Cameratoezicht scholen.
0
0
33.000
I
8
2
0
0
100.000
I
2
AJ. Soepboer
0
30.000
50.000
I/S
10
2
AJ. Soepboer
Onderhoud applicatie subsidievolg- en afhandelsysteem. Ontwikkeling museum Kollum
0
0
45.000
I
11
2
AJ. Soepboer
Verduurzamings/ verbouwingsbudget dorpshuizen
Voor de herdenkingen en vieringen van 80 jaar bevrijding in 2025 een subsidieregeling maken en uitvoeren. In 2024 zullen de voorbereidingen plaatsvinden en moet de regeling gemaakt en uitgevoerd worden. Dan kunnen de subsidies vóór 1-1-2025 afgehandeld worden, zodat de organisatoren tijdig het besluit hebben. Om de subsidieaanvragen beter in beeld te krijgen en voor de klant online te kunnen volgen is een applicatie nodig. Er is een indicatie gegeven, nog niet een offerte. Incidenteel € 50.000 en structureel €30.000. Onderzoek naar en plan voor aanpassing huidige huisvesting museum Kollum in het gemeentelijk gebouw Oostenburg op basis van het toekomstplan dat het museumbestuur in 2023 opstelt. In 2023 is gestart met de subsidieregeling Verduurzamingsmaatregelen voor maatschappelijke organisaties. O.a. dorpshuzien kunnen een subsidie aanvragen voor verduurzaming (50% van de kosten max subsidie € 20.000). Het subsidieplafond van € 300.000 is bijna bereikt. De raad wordt gevraagd extra budget beschikbaar te stellen zodat het subsidieplafond verhoogd kan worden. Er zijn een aantal grote dorpshuizen die ook plannen hebben. De voorbereidingstijd m.b.t. het maken van een projectplan en bijbehorend dekkingsvoorstel neemt veel tijd in beslag. Ook in 2024 worden aanvragen verwacht.
9
0
0
400.000
I
12
2
R.Slijver
Subsidies i.v.m. overdracht Op basis van het sportaccommodatiebeleid moeten alle opstallen op de opstallen sportparken sportparken, in de huidige staat, in eigendom worden overgedragen aan de Kollumerzwaag en Oudwoude. betreffende buitensportverenigingen. N.a.v. de gesprekken hierover bleek dat de leunhekwerken rondom de sportvelden in Oudwoude en Kollumerzwaag nooit zijn vervangen en in dusdanige staat zijn dat deze eigenlijk direct aan vervanging toe zijn. De verenigingen Friese Boys en WTOC zijn van mening dat (een gedeelte van) deze kosten voor rekening van de gemeente zouden moeten komen. Gezien deze situatie lijkt dit niet een onredelijk voorstel. Op de andere sportparken zijn de leunhekken in de loop van de jaren wel een keer vervangen, maar in deze dorpen is dat niet het geval.
0
0
50.000
I
13
2
R.Slijver
Sloop- en overige kosten t.b.v. Bij het sportpark in Hallum staat nog de oude accommodatie van s.c. Wykels oude kleedkamers Hallum. Hallum. Deze accommodatie (kantine en kleedkamers) kunnen nu worden gesloopt. De kantine is eigendom van Wykels Hallum, maar de kleedkamers zijn in eigendom van de gemeente. De kosten van de sloop van de kleedkamers komen dan ook voor rekening van de gemeente. Na de sloop moet de grond moeten worden geëgaliseerd en er zullen ook nieuwe bomen / struiken moeten worden geplaatst. Voor de sloopkosten en nieuwe bosschages vragen we in totaal een bijdrage aan van € 60.000.
0
0
60.000
I
14
2
R.Slijver
Planningssysteem sportaccommodaties
Het huidige planningssysteem voor de binnensportaccommodaties (Hire-It) is verouderd en wordt inmiddels niet meer ondersteunt door de leverancier. Dit betekent o.a. dat wanneer dit planningssysteem nu uit zou vallen er weer handmatig moet worden gepland. Ter vervanging van het planningssysteem moet er een nieuw systeem komen en de wens bestaat om een toekomstig planningssysteem aan te schaffen dat o.s. gebruiksvriendelijk is, last-minute huur van sportaccommodaties mogelijk maakt, inkijk van de planning voor vereniging mogelijk maakt enz. Er zijn wel systemen die dit mogelijk maken en voor de aanschaf van een dergelijk systeem schatten we de eenmalige kosten op € 40.000. de structurele kosten schatten we op € 15.000 per jaar.
15.000
40.000
I/S
15
2
J.D. de Vries
Lokale Inclusie Agenda (LIA)
0
0
245.000
I
16
3
J.D. de Vries
Toezicht kinderopvang
Doel Lokale Inclusie Agenda: bereiken van een inclusieve samenleving => een samenleving waarin iedereen optimaal mee kan doen, maakt niet uit wat je leeftijd, culturele achtergrond, gender, inkomen, talenten of beperkingen zijn. 1e jr € 165.000 en volgende jaren € 40.000 pj Betreft toezicht op kinderopvang. Deze taken worden uitgevoerd door de GGD. In de voorgaande jaren werd 5% van de gastouders gecontroleerd. Sinds 2023 is de toezichtnorm opgehoogd naar 50%, dit in het kader van de intensivering van het toezicht op de gastouderopvang. Via het gemeentefonds zijn hier extra (ongeoormerkte) gelden voor beschikbaar gekomen.
0
34.000
0
S
16
3
J.D. de Vries
Toezicht kinderopvang
Dekking AU
0
-34.000
0
S
I I
Nr. 17
Prog. 4
Wethouder Voorstel B. Koonstra Budget economische ontwikkeling 2024 e.v.
Onderbouwing 1. Bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven 2. Creeren en realiseren van randvoorwaarden voor detailhandelsbeleid dmv detailhandelvisie en beeldkwaliteitsplan winkelgebieden. Budget voor werkgroep binnenstad. 3. Toekomstbestendige, duurzame en innovatieve bedrijvigheid dmv ondersteuning energietransitie en bevorderen duursame stansitie landbouw. Bevorderen toerisme dag- en openluchtrecreatie d.m.v opstellen havenbeleid, uitvoering van onderdelen van de toeristische visie, stimuleringsbijdragen voor projecten en initiatieven, datamonitoring en register, beheerskosten informatieen routeborden Het LEADER-programma is een Europees subsidieprogramma gericht op het financieren van projecten op het platteland. In het LEADER-programma staat de sociaal economische ontwikkeling en het versterken van de sociale cohesie centraal. Dit is uitgebreid met thema's als klimaat, milieu, water, landschap en biodiversiteit. De ANNO gemeenten hebben bij monde van de colleges aangegeven graag deel te willen nemen aan het nieuwe LEADERprogramma. In totaal zal 5,6 miljoen beschikbaar komen voor het gebied. Voor de ANNO-gemeenten bedraagt dit 0,6 miljoen, voor de provincie € 2,2 miljoen en de € 2,8 miljoen
Krediet 0
Exploitatie 0
Reserve 200.000
I/S I
18
4
R.Slijver
Budget recreatie en toerisme 2024-2027
0
0
160.000
I
19
4
AJ. Soepboer
Leaderprogramma
0
0
220.000
I
20
5
R.Slijver
In 2030 is Noardeast Fryslân De brede en integrale klimaatagenda van de gemeente Noardeast-Fryslan is een regio die volhoudbaar er nog niet, maar zal een integraal, uitvoeringsgericht en dynamisch document voorziet in haar behoefte qua worden met een groot aantal programmalijnen. Niet alleen gericht op energie, voedsel, producten en klimaatadaptatie, circulaire economie en biodiversiteit, maar breder opgezet diensten (programma 5). zodat het alle facetten van duurzaamheid omvangt, waaronder ook Brede Integrale klimaatagenda Welvaart en de implementatie van de SDG's. De startnotitie klimaatagenda Noardeast-Fryslân verschijnt begin juni 2023. Het plan van aanpak staat gepland voor eind december 2023. De uitvoeringsagenda met uitgewerkte programmalijnen wordt na de zomer 2024 aan de raad voorgelegd. De uitvoering van de eerste programmalijnen start eind 2024. Met het woord agenda impliceren we waar we heen willen, wanneer we dat gaan doen en welke acties daarvoor al lopen of nog genomen moeten worden. Voor 2024 € 283.000 incidenteel.
0
283.000
I
21
5
R.Slijver
Ljochtbus
In 2022 zijn er twee Ljochtbussen opgezet in Noardeast-Fryslân en Dantumadiel, in nauwe samenwerking met Thús Wonen. Tweemaal twee klusmannen van Dokwurk bemannen de bussen en rijden door de gemeente om de bewoner volledig te ontzorgen in het treffen van kleine energiebesparende maatregelen. Denk bijvoorbeeld aan radiatorfolie, tochtstrips en ledlampen. Energiearmoede is een urgent probleem in Noardeast-Fryslân en de Ljochtbus is een heel concreet voorbeeld van hoe wij als gemeente in samenwerking met de woningcorporatie energiearmoede bestrijden. Op moment van schrijven zitten beide Ljochtbussen nog goed vol, voor de komende 2,5 maand. Het personeel en een deel van de materialen worden bekostigd door de gemeenten. Voor 2022 en 2023 wordt dit gefinancierd uit het 'Plan van aanpak energiearmoede', dat op 15 december jl. door de raad is vastgesteld. Om de Ljochtbussen in stand te houden, is voor 2024 financiering nodig vanuit de PPN. Voor het aanwenden van het budget is het een vereiste dat dantumadiel tevens een additioneel bedrag van € 72.000 zal bijdragen.
0
0
168.000
I
22
5
AJ. Soepboer
Werkbudget Klyster
NME: educatie natuur en duurzaamheid, onderverdeeld in 5 hoofdthema's: afval/grondstoffen - water/klimaat - natuur/biodiversiteit/landschap voedsel/gezondheid - energie/duurzaamheid. Voor het aanwenden van het budget is het een vereiste dat dantumadiel 25,65% (5.312,- euro) zal bijdragen. Onderzoek naar en reservering voor inzet flexwoningen.
0
15.000
0
S
23
5
24
5
B. Koonstra Middelen onderzoek en inzet flexwoningen B. Koonstra (Omgevings)programma Kollum en Hallum.
0
0
31.000
I
De hoofdlijn van de fysieke leefomgeving komt in de Omgevingsvisie. Voor Regiostad Dokkum wordt niet een afzonderlijke visie gemaakt, maar deze komt in Hoofdstuk Regiostad Dokkum in de OV. De uitwerking, maatregelen en concrete met projecten en prioritering daarvan komt in (Omgevings)Programma Regiostad Dokkum. Het is tevens de bedoeling dat dit ook zal gebeuren voor Kollum en Hallum.Dus een (Omgevings)Programma Kollum en Hallum. Er is een inschatting opgesteld voor Programma Regiostad Dokkum van € 60.000. Er is geen ambtelijke inzet mogelijk voor dit onderwerp, vandaar dat de gemeente dit als compleet pakket zal moeten uitbesteden aan een adviesbureau. De verwachting is dat er voor Kollum en Hallum samen, een budget van € 65.000 benodigd is.