Formatiedossier - Raadsinformatiebrief - Keuzeknoppendocument

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

Aan de leden van de raad van de gemeente Noardeast-Fryslân Postbus 1 9100 AA Dokkum

Ons kenmerk:

2026-141412

Cluster: Datum:

Stjoering & Innovaasje 1 juni 2026

Onderwerp: Keuzeknoppendocument Geachte raad, In deze brief vindt u de informatie uit het keuzeknoppendocument. Het keuzeknoppendocument is één van de drie basisdocumenten die in het formatieproces zijn benut. De andere basisdocumenten, de contourenagenda en de financiële presentatie, zijn als bijlage toegevoegd. Het keuzeknoppendocument is een ambtelijk opgesteld document waarin grote dossiers of vraagstukken die komende periode om beslissingen vragen onder de aandacht zijn gebracht van de formerende partijen. Een aantal van de onderstaande dossiers kunnen een onderlinge samenhang hebben. Financieel kader Algemene ontwikkelingen De komende jaren staat Noardeast-Fryslân voor een financieel krachtenveld dat zowel uitdagingen als kansen biedt. Landelijk stijgen de uitgaven aan sociaal-maatschappelijke kostenposten. Dit legt een toenemende druk op de gemeentelijke begroting. Tegelijkertijd verandert de financiële relatie met het Rijk: fluctuaties in het gemeentefonds, herijking van verdeelmodellen en de onzekerheid rond specifieke uitkeringen maken dat meerjarige stabiliteit minder vanzelfsprekend wordt. Als plattelandsgemeente worden we bovendien geconfronteerd met demografische verschuivingen zoals krimp, vergrijzing en veranderende woonbehoeften, die de druk op voorzieningen vergroten en de inkomstenbasis beïnvloeden.

Prioriteiten en keuzes Tegen deze achtergrond vraagt de financiële koers zowel om wendbaarheid als strategisch denken. Investeringen in een vitaal platteland, leefbare dorpen en toekomstbestendige infrastructuur zullen noodzakelijk zijn om onze economische en maatschappelijke veerkracht te behouden. Dit vereist scherpe prioritering, innovatieve samenwerkingsvormen en het vermogen om middelen te koppelen aan opgaven.

Tegen deze achtergrond rijst tevens een wezenlijke vraag: welke gemeente willen wij de komende jaren zijn in dit veranderende financiële landschap? De dynamiek van onzekerheid vraagt niet alleen om technische sturing, maar vooral om een expliciete keuze in onze bestuurlijke houding.

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

Willen we een gemeente zijn die vroegtijdig risico’s opvangt door preventief te bezuinigen en zo financiële buffers versterkt? Of kiezen we er juist voor om pro-actief te investeren, vanuit het vertrouwen dat gerichte investeringen in leefbaarheid onze toekomstbestendigheid vergroten en latere kosten kunnen voorkomen? Financiële uitgangspositie Het financiële startpunt is de huidige meerjarenbegroting 2026-2029. Hieronder is deze weergegeven. Duidelijk is dat de negatieve meerjarige ontwikkeling van het begrotingssaldo vraagt om heldere keuze’s om de gemeentefinanciën op lange termijn gezond te houden. De gemeente moet rekening houden met enerzijds stijgende lasten (prijsstijgingen, ontwikkelingen sociaal domein) en anderzijds met onzekerheden omtrent de toekomstige Rijksbijdragen uit het Gemeentefonds. In de huidige meerjarenraming is een eerste bezuinigingsopgave structureel verwerkt van afgerond € 6 mln. Met de kennis van nu is een tweede bezuinigingsopgave vanaf het jaar 2028 noodzakelijk, deze tweede ronde is eind 2025 opgestart waarbij een doelstelling van € 5 mln. is gehanteerd. De besparingsvoorstellen van de tweede ronde worden verwerkt in de Kadernota 2027 en zullen worden gepresenteerd en besproken met de nieuwe raad, zodat de raad afgewogen keuzes kan maken welke voorstellen kunnen worden verwerkt in de meerjarenbegroting 2027-2030.

Tabel: Meerjarenbegroting (stand per November 2025):

Financiële uitgangspunten Het huidige college heeft in de meerjarenbegroting als ambitie een drietal uitgangspunten aangegeven: -

Streven naar een positief begrotingssaldo, om jaarlijks +1% van de gemiddelde baten te doteren aan de Algemene reserve. Streven naar een solvabiliteit van minimaal 20%. Streven naar een bovengrens van de netto schuldquote van 130%.

Bovenstaande uitgangspunten kunnen worden gebruikt als aan te houden kengetal voor sturen op financiële stabiliteit de komende jaren. De meerjarenbegroting inclusief de verwerking van de tweede tussentijdse rapportage leidt tot onderstaande kengetallen. Duidelijk is dat de streefwaarden inzake begrotingssaldo en solvabiliteit niet worden gehaald.

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

Daarom heeft het huidig college de ambtelijke organisatie de opdracht gegeven om te komen met voorstellen om een tweede bezuinigingsronde voor te bereiden die vanaf 2028 kunnen worden ingezet of wellicht eerder indien mogelijk (2027).

Investeringen / Kapitaalgoederen In de meerjarenbegroting zijn onderstaande investeringen verwerkt:

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

In deze meerjaren investeringenrapportage zijn verwerkt, de voorgaande meerjaren investeringen begroting (2025-2028) , indexaties-prijsontwikkelingen, investeringen vanuit nieuw beleid ( Runwei Wanswert, IHP Scholen, Huisvesting Gemeentehuis Dokkum, Gebiedsontwikkelingen), en de door de Raad vastgestelde investeringen middels separate raadsvoorstellen gedurende 2025 ( waaronder Campus Kollum en Scholenpark Dokkum). Nota Kapitaalgoederenbeheer 2026 Dit jaar zal opnieuw moeten worden berekend of de huidige investeringsbegroting en onderhoudskostenbegroting volledig zijn gezien prijsontwikkelingen, areaal analyse en vanwege de nieuw uit te werken Nota kapitaalgoederenbeheer. Ontwikkelingen / nog niet op geld gezet Ook zijn er in 2026 analyses noodzakelijk om een inschatting te maken van verwachte investeringen die nog niet op geld zijn gezet ten aanzien van sportaccommodaties, scholen en zwembaden. Een betrouwbaar inzicht in alle verwachte investeringen is noodzakelijk om de impact op de financiële positie van de gemeente te kunnen becijferen voor wat betreft de kapitaalslasten. Met oog voor wettelijk verplichte investeringen (o.a. wegen en scholen) en niet wettelijke verplichte investeringen (o.a. sport en cultuur).

Algemene Reserve Deonderstaande tabel is bijgewerkt inclusief de effecten van de tweede tussentijdse rapportage van 2025 en twee vastgestelde raadsbesluiten eind 2025. Door de vele geraamde onttrekkingen tot en met 2027 daalt de reserve aanzienlijk. Zowel door het huidige college als de raad is vastgesteld dat de ontwikkeling van deze reserve een relatief lage verwachte eindstand geeft eind 2029. Het streven naar een jaarlijkse dotatie van +1% van de gemiddelde baten is een belangrijke stap om deze reserve op peil te houden als buffer voor onvoorziene lasten. Maar ook prudent en conservatief omgaan bij toekomstige keuzebepaling om de algemene reserve aan te spreken bij incidentele projecten is noodzakelijk. Het zal niet eenvoudig zijn maar een simpele doch effectieve financiële grondhouding is relevant voor het gemeente bestuur de komende jaren : “ Je kunt een Euro maar 1x uitgeven en bezint eer ge begint. “ .

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

Tabel: Ontwikkeling Algemene Reserve/meerjarenverloop

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

Programma 1. Ynwenner en Bestjoer Naam: Programma Kerndoelstelling: Smart-doelstelling: Activiteit:

Opgave:

Externe betrekkingen 1. Ynwenner & Bestjoer 103.1 Doel: Versterken van de positie van de gemeente met regionale, provinciale en Europese netwerken én de internationale vriendschapsband met Fulda en Crediton 103.1: Versterken internationale vriendschapsband met Fulda en Crediton wordt voortgezet 103.1-2: Aanpak Europa is gestart (conform startnotitie) 103.1-1A In 2025 wordt samen met het vriendschapscomité FuldaCrediton gewerkt aan een versterking van de uitwisseling met Fulda en Crediton 103.1-2A: Deelname EuropaPact Fryslân is geregeld De afgelopen jaren heeft de gemeente Noardeast-Fryslân flinke stappen gezet als het gaat om de positionering in externe netwerken. De gemeente is lid van de P10, heeft vriendschapsbanden met de steden Fulda en Crediton en laat zich zien in Brussel. Ook zijn er het afgelopen jaar de eerste stappen gezet richting het binnenhalen van Europese subsidies. Verder wordt er regionaal samengewerkt aan de Agenda Netwerk Noordoost-Friesland (ANNO). Deze relaties dragen bij aan de positionering van de gemeente Noardeast-Fryslân als ontwikkelgemeente en helpen ons bijeen drietal speerpunten: vergroten van onze kennis, het binnenhalen van extra financiële middelen en het uitdragen van onze belangen.

Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

Ontheemden 1. Ynwenner en Bestjoer Geen Geen Geen De gemeente heeft vanuit de Rijksoverheid een taakstelling gekregen in de opvang van een aantal groepen: Statushouders, Vluchtelingen, AMV’ers en Oekraïners. Elk half jaar stelt het Rijk de taakstelling vast. Deze aangepaste taakstelling betekent dat de gemeente zich continu moet inzetten voor de huisvesting van deze groepen. Voor elk van deze doelgroepen moeten woonplaatsen of verblijfplaatsen worden gerealiseerd. Op dit moment voldoet de gemeente aan geen van de taakstellingen, zoals hierboven genoemd.

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit:

Opgave:

Governance Waddenzee en Waddenkust 1 Versterken van de positie van de gemeente in regionale, provinciale, landelijke en Europese netwerken. De stem van de gemeente laten horen op plaatsen waar ‘de koekjes worden gebakken’. Deelnemen in de governance via de Vereniging van Waddenzeegemeenten (VWG). De laatste jaren krijgen we met de VWG steeds meer invloed op beleid, besluiten en ontwikkelingen. Maar daarmee is ook meer interne capaciteit nodig om overal op in te spelen. Dit zal de komende jaren alleen maar toenemen. Belangen van de gemeente behartigen in Waddenzee en Waddenkust zaken.

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

Programma 2 Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling

Activiteit: Opgave:

Onderhoudsfonds Dorpshuizen 2 Mienskip Verbeteren toekomstbestendigheid maatschappelijke voorzieningen De maatschappelijke voorzieningen voor sport, cultuur en ontmoeten zijn toekomstbestendig: duurzaam, betaalbaar, bereikbaar en toegankelijk. De raad heeft een onderhoudsfonds ingesteld voor dorpshuizen. Dit geld is incidenteel opgenomen in de begroting. Echter, niet alle dorpshuizen zullen hier gebruik van kunnen maken. Daarvoor is het budget onvoldoende. ▪ Gaan we dit doorzetten? ▪ Zo ja op welke wijze Hoeveel geld is daarvoor nodig? De gemeente heeft momenteel 33 dorpshuizen waarvan 31 in eigendom zijn van zelfstandige stichtingen/verenigingen. Na het vaststellen van de notitie harmonisatie beleid onderhoud dorpshuizen is de subsidieregeling Onderhoud dorpshuizen opgesteld. Deze regeling bestaat uit 2 onderdelen: een jaarlijkse subsidie voor onderhoud en het onderhoudsfonds. Dorpshuizen kunnen 1 x in de 2 jaar een bijdrage aanvragen voor een investering in duurzaamheid, toekomstbestendigheid en/of toegankelijkheid. De subsidie bestaat uit maximaal 50% van de kosten met een maximum van € 75.000. In de hierboven genoemde notitie zijn de volgende uitgangspunten opgenomen: Het doel van het beleid is om de bestaande dorpshuizen zoveel mogelijk te behouden voor de leefbaarheid in de dorpen. Dorpshuizen zijn toekomstbestendige voorzieningen: duurzaam, bereikbaar en toegankelijk.

Uitgangspunten voor het beleid zijn: • Het bestuur van het dorpshuis is zelf verantwoordelijk voor het gebouw, de exploitatie en het onderhoud. • De gemeente is bij voorkeur dan ook niet eigenaar van het dorpshuis. • Het bestuur van het dorpshuis heeft een rechtsvorm zonder winstoogmerk (vereniging of stichting). • Er is 1 dorpshuis per dorp. • Het is belangrijk dat dorpshuizen “bij de tijd” blijven. • De gemeente heeft een ondersteunende en adviserende rol. Dorpshuizen nemen een steeds belangrijkere rol in in de mienskip. In meerdere beleidsnotities wordt het belang van ontmoetingsfuncties benoemd. Visie Wonen met Welzijn & Zorg Regio Noordoost Friesland ANNO 2024-2030 • We zetten in op een sociale en fysieke leefomgeving die (mentaal en fysiek) gezond gedrag, bewegen, ontmoeting en sociaal contact stimuleert. In ieder dorp of wijk wordt een ontmoetingsplek gecreëerd.

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

•

We faciliteren dat bestaande voorzieningen behouden blijven. Daarnaast stimuleren we dat in voorzieningenkernen een duurzaam aanbod blijft bestaan voor zorg en welzijn

Uit Strategisch beleidskader Welzijn Het kloppende hart In 2040 is er in ieder dorp, elke wijk en iedere kern in Fryslân, een plek om elkaar te ontmoeten en te leren kennen. Deze plek vormt het kloppende hart van de mienskip en is de hele week overdag en ’s avonds open. Door middel van het onderhoudsfonds kunnen dorpshuisbesturen de dorpshuizen “bij de tijd” houden en dorpshuizen zo behouden voor de leefbaarheid in de dorpen. Het dorpshuis kan uitgroeien tot een ontmoetingsplek waar inwoners in de toekomst ook terecht kunnen voor zorg en welzijn. Het subsidieplafond van het Onderhoudsfonds bedraagt € 400.000. Sinds de openstelling van de regeling in mei 2024 hebben 7 dorpshuizen van dit fonds gebruik gemaakt. Er is momenteel nog € 125.000 beschikbaar. Niet alle dorpshuizen vragen het maximale bedrag aan. Het gemiddelde verleende subsidiebedrag is € 39.000.

Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit:

Opgave:

Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

Subsidieregeling Dorpen- en wijkenbudget 2 Mienskip 201.1 Doel: Meer sociale verbondenheid en gemeenschapszin door de zelforganisatie en eigen verantwoordelijkheid van inwoners te faciliteren 201.1-2: Inwoners hebben meer mogelijkheden invloed uit te oefenen op hun eigen leefomgeving 201.1-2B: Uitvoering geven aan de subsidieregeling Dorpen en Wijken budget Voor 2026 is er geld gereserveerd voor het dorpen- en wijkenbudget. Eind 2025 of begin 2026 bekijkt de gemeente hoe goed deze regeling werkt. Als de gemeenteraad wil doorgaan met deze regeling, moet er opnieuw geld worden opgenomen in de begroting voor 2027 en de jaren daarna. De nieuwe coalitie moet een duidelijke keuze maken over de toekomst van het dorpen- en wijkenfonds. Zij moet bepalen of de regeling structureel wordt voortgezet, wordt versoberd of wordt beëindigd. Deze keuze hangt direct samen met de grote bezuinigingsopgave. Structurele voortzetting kost extra geld en heeft gevolgen voor andere regelingen, ook voor regelingen die kwetsbare groepen raken. Daarom is een zorgvuldige afweging nodig. Toekomst ondersteuning verenigingen na stopzetten oud‑papierregeling 2 Mienskip Dit onderdeel is niet opgenomen in de programmadoelen, maar was onderdeel van het coalitieakkoord Foar de mienskip Noardeast-Fryslân 2024-2026. De vorige gemeenteraad gaf opdracht voor een onderzoek naar de stimulering

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

van het verenigingsleven en het voortbestaan van verenigingen, bijvoorbeeld via een fonds voor mienskipsinitiatieven waarbij verengingen een tegenprestatie leveren. Deze opgave hangt direct samen met een andere ontwikkeling/opgave. De gemeente werkt aan één nieuw inzamelsysteem voor grondstoffen om de VANG‑doelen te halen. Hierdoor stopt de huidige oud‑papierregeling en verdwijnen de inkomsten voor kerken, scholen en verenigingen. De keuzes voor het verenigingsfonds hebben daardoor invloed op de keuzes voor het nieuwe inzamelsysteem, en andersom. Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

Onderwijshuisvesting 202

Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

Theater Dokkum 2 Mienskip

Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit:

( Her- ) huisvesting Museum Dokkum Mienskip

Dossier naam: Programma Kerndoelstelling

Binnensportaccommodaties Mienskip Verbeteren toekomstbestendigheid maatschappelijke voorzieningen 202.1-1: De maatschappelijke voorzieningen voor sport, cultuur en ontmoeten zijn toekomstbestendig: duurzaam, betaalbaar, bereikbaar en toegankelijk Een aanzienlijk deel van de gemeentelijke binnensportaccommodaties is op leeftijd. Alle 6 gemeentelijke gymzalen zijn ouder dan 50 jaar, evenals 3 van de 4 gemeentelijke sporthallen. Dit leidt tot twee opgaven:

Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

Integraal huisvestingsplan en IKC ‘s Vasthouden IKC bij vervangende nieuwbouw grote scholen in de gemeente. Bij vervanging kleinere scholen kinderopvanglocatie niet faciliteren.

Behoud theaterfunctie in Dokkum nu huidige exploitant van theater Sense stopt per 1 juli 2026

De gemeenteraad heeft € 45.000,- beschikbaar gesteld voor de ondersteuning van St. Musea Noardeast Fryslân in de zoektocht naar (nieuwe) huisvestingsmogelijkheden voor museum Dokkum.

1) Technisch & Duurzaamheid: De hoge leeftijd resulteert in toenemende bouwtechnische gebreken en onevenredig hoge energiekosten door gebrekkige isolatie. Dit staat op gespannen voet met onze duurzaamheidsambities. 2) Functionele kwaliteit & Comfort: De afmetingen en inrichting van deze verouderde panden voldoen niet meer aan de huidige sporttechnische richtlijnen. Daarnaast is de akoestiek in veel zalen ontoereikend, wat leidt tot een te hoog

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

geluidsniveau en toenemende klachten van zowel sporters als docenten. De komende raadsperiode moet de gemeente fundamentele keuzes maken over de toekomst van de binnensportaccommodaties. De centrale vraag is: investeren we in het behoud van alle huidige locaties via renovatie en nieuwbouw, of ontwikkelen we een nieuwe, toekomstbestendige spreiding van onze binnensportaccommodaties?

Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

Toekomst zwembaden Mienskip het verbeteren toekomstbestendigheid maatschappelijke voorzieningen De komende raadsperiode staat de gemeente voor belangrijke keuzes wat betreft de zwemvoorzieningen. De overkoepelende vraag is: hoe waarborgen we kwalitatief en duurzaam zwemwater tegen maatschappelijk verantwoorde kosten? In onze gemeente hebben we drie zwembaden. Per zwembad hieronder een korte beschrijving van de huidige situatie. Vervolgens zullen de verschillende scenario’s voor It Paradyske en het Tolhuisbad afzonderlijk worden beschreven. Openluchtzwembad De Sawn Stjerren (Hallum) Dit zwembad is toekomstbestendig: het zwembad is in goede staat na een grootschalige renovatie in 2024, de exploitatie loopt succesvol door de lokale Stichting en de bezoekersaantallen zijn goed. De huidige overeenkomst tussen de stichting en gemeente loopt tot en met 31 december 2035. Vanwege de goede staat van het bad en de langlopende afspraken is de verwachting dat de gemeenteraad hier de komende periode geen omkijken naar zal hebben. De continuïteit is geborgd. Openluchtzwembad It Paradyske (Kollum) Rondom It Paradyske ligt een fundamenteel politiek vraagstuk. De huidige exploitatieovereenkomst met Optisport is opgezegd en loopt af op 1 januari 2027.

Dit betekent dat de nieuwe raad een besluit moet nemen over de toekomst: blijft het zwembad open of wordt het gesloten? • De afweging: De raad moet beoordelen of de maatschappelijke waarde van het bad opweegt tegen de exploitatiekosten. Op dit moment is die maatschappelijke waarde beperkt. • Scenario bij behoud: Indien de raad kiest voor behoud, geniet een beheersvorm met vrijwilligers uit de omliggende dorpen (naar het voorbeeld van Hallum) de voorkeur. De haalbaarheid van zo’n constructie moet nog worden onderzocht. • De opgave: er moet in 2027 of 2028 een heldere keuze liggen: investeren we in een nieuwe, gedragen beheersvorm, of accepteren we de sluiting van deze voorziening? Tolhuisbad (Dokkum) Het Tolhuisbad is het centrale binnenbad van onze gemeente en vervult een cruciale regiofunctie. Het zwembad is sterk gedateerd

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

en nadert het einde van de levensduur. De onderhoudskosten nemen toe en de staat voldoet steeds minder aan de eisen voor energieverbruik en gebruikerscomfort. De komende raadsperiode zal er een besluit genomen moeten worden over de toekomst. Een besluit dat grote impact heeft op de meerjarenbegroting en gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen. De opgave: kiezen we voor een ingrijpende duurzame renovatie van het bestaande zwembad of gaan we over tot volledige nieuwbouw? Willen we recreatief zwemmen behouden of vinden we doelgroep zwemmen voldoende? Momenteel worden via het KlimOp-programma van de provincie Fryslân verschillende scenario’s voor verduurzaming onderzocht. De uitkomsten van dit onderzoek vormen het startpunt voor het bepalen van de toekomstige koers. It Paradyske

Aandachtspunt: er loopt een onderzoek naar de maatschappelijke waarde van het zwembad en mogelijke geschikte beheervormen.

Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling

Frysk taalbelied 2 Mienskip Fuortsterkjen fan de eigen identiteit en talen Behâld en fuortsterkjen fan it Frysk en de streekeigen talen en dêrmei de meartaligens Utfieren Frysk taalbelied troch it aksjeplan Frysk Hokker ambysjes hat de gemeente oangeande it Frysk en meartaligens?

Activiteit: Opgave:

Mei yngong fan 1 jannewaris 2014 is de Wet gebrûk Fryske taal fan krêft wurden yn Nederlân. Dy wet leit de offisjele status fan it Frysk as twadde rykstaal fêst. Dat jout boargers yn de provinsje Fryslân it rjocht om de Fryske taal te brûken yn it kontakt mei rjochterlike ynstânsjes en bestjoersorganen, sawol yn it skriftlike as yn it mûnlinge ferkear. Op grûn fan de Wet gebrûk Fryske taal moatte gemeenten in taalbelied opstelle oer it gebrûk fan de Fryske taal yn skriftlike stikken en yn it mûnlinge ferkear. In 2020 is de nota Frysk taalbelied “Mei elkoar foarút mei it Frysk” fêststeld. De algemiene doelstelling fan it Frysk taalbelied is: “It kreëarjen fan rânebetingsten foar it behâld en fuortsterkjen fan de Fryske taal.” By it realisearjen fan dy doelstelling hantearje wy de folgjende útgongspunten: • De gemeente Noardeast-Fryslân stribbet nei lykweardigens yn talen: Us taalbelied is basearre op lykweardigens fan it Frysk en it Nederlânsk. Dêrom fine wy it tige wichtich dat boargers, amtners en bestjoerders sels kieze kinne oft se Frysk of Nederlânsk prate en skriuwe. Dêrby hawwe wy respekt foar elk syn taalkar. • De gemeente Noardeast-Fryslân kiest foar twataligens: Wy meitsje in kar foar de Fryske of de Nederlânske taal. Twataligens docht rjocht oan it begjinsel fan lykweardigens, mar freget wol in bewuste kar yn alle situaasjes.

• De gemeente Noardeast-Fryslân hat in foarbyldfunksje: Wy binne ús bewust fan ús foarbyldfunksje en litte oan ús ynwenners sjen dat der yn ús gemeenten sawol Frysk as Nederlânsk sprutsen en skreaun wurde kin. Dêr’t dat mooglik is,

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

besykje wy de sichtberens fan it Frysk te fergrutsjen en it draachflak te ferbreedzjen. Mei yngong fan 2023 is der in projektstiper en oersetter Frysk wurksum by de gemeente. Op fersyk kin der teksten oerset wurde nei it Frysk. Hjir wurdt in soad gebrûk fan makke. Mei yngong fan 2025 is dizze kollega de Meartaligheidskoördinator fan de gemeente. De provinsje hat hjir subsydzje foar ferliend. Yn 2024 is der yn oerlis mei de kollega’s fan kommunikaasje in Aksjeplan Frysk makke. Dit Aksjeplan jout hânfetten oan de nota Frysk en is foar yntern gebrûk foar amtners, bestjoer en kolleeezje fan de gemeente. De ôfrûne jierren is der hurd wurke oan boppeneamde útgangspunten mei jierlikse projekten sa as de Fryske wike (mei û.o. it Fryske diktee) en Jou in bern in boek (dit jier de 20e edysje). Tidens wurkoerlizzen en mei help fan in Praatplaat wurde kollega’s op’e hichte brocht fan de ôfspraken oangeande it brûken fan it Frysk. De amendeminten oer lânskipsbiografy en Sichtberens Frysk binne útfierd. Der is in spesjale pagina oer it Frysk op de hiemside fan de gemeente. Ferskate projekten foar skoallen (ûnder oaren mei sjonger Marcel Smit en de fakânsje-lêstaskes) binne organisearre. Ek is der oandacht foar de streektalen. De Streektaalgroep hat meardere konkrete projekten rinnen dy’t as doel hawwe de streektalen (Dokkum, Burum, Kollum, Munnekezijl en Warfstermolen) libbend te hâlden.

Foar it grutste part fan ús ynwenners is it Frysk de memmetaal, en datselde jildt ek foar de meiwurkers fan ús gemeenten. It jout fertrouwen om jinsels uterje te kinnen yn jins memmetaal, boppedat soarget taal ek foar (fer)bining tusken minsken ûnderling. Gemeente Noardeast-Fryslân is dêrneist in foarbyld foar oare gemeentes.

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

Programma 3 Dossier naam: Programma Kerndoelstelling

Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

Preventie in het Sociaal Domein 3 1. Bevorderen van een gezonde en vitale leefstijl. 2. Vergroten van participatie en zelfredzaamheid. 3. Versterken van sociale samenhang en een inclusieve leefomgeving. Diverse preventieve activiteiten zoals Tiid foar Aksje, Samen Actief Naar Gezondheid, Dagontmoeting, en Welzijn op Recept. Binnen het Sociaal Domein hebben we te maken met de volgende uitdagingen: 1. Toenemende druk door vergrijzing en complexere/multi problematiek zorgvragen 2. Krapte en mismatch op de arbeidsmarkt 3. Druk op huisvesting voor kwetsbare groepen en statushouders 4. Groeiende financiële druk door stijgende zorgkosten en onzekerheid doordat gemeenten steeds vaker afhankelijk zijn van incidentele rijksmiddelen

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

Programma 4 Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

Haven Lauwersoog Wurk, Bedriuw en Rekreaasje Behouden en streven naar een gezond ondernemersklimaat Bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven Deelname in Exploitatiemaatschappij Haven Lauwersoog (EHL) Welke rol wil de gemeente innemen als aandeelhouder in de ontwikkeling van de haven?

Dossier naam: Programma Kerndoelstelling

Recreatie & Toerisme Wurk, Bedriuw en Rekreaasje De aantrekkelijkheid en gastvrijheid van de gemeente om te recreëren en te verblijven verder te vergroten. Bevordering van toerisme en recreatie in balans met de omgeving Uitvoering van de visie Toerisme en Recreatie (2030) Wat voor gemeente willen we zijn op het gebied van recreatie en toerisme?

Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit: Opgave: Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

Ontwikkeling Noordelijke Stadsentree 4 Creeren en realiseren van de juiste randvoorwaarden voor detailhandelsbeleid De uitstraling van de binnenstad als winkel-, woon- en verblijfsgebied wordt verhoogd Ontwikkeling van de Noordelijke stadsentree Brede verkenning parkeerproblematiek binnenstad Dokkum Oosttangent Kollum 4 Bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven De verkeersontsluiting voor Dokkum en Kollum wordt verbeterd. Er wordt onderzoek gedaan naar de realisatiemogelijkheid van een oost-tangent Kollum Onderzoek wordt geïntegreerd met het te opstellen Omgevingsprogramma Kollum

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

Programma 5 Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

Wonen 5 Zorgen voor een gebalanceerde woningmarkt De woningvoorraad vergroten

Dossier naam: Programma Kerndoelstelling

Omgevingsprogramma Klimaatadaptatie 2027-2031 5 - Wenjen en Omjouwing 503.1: Het bereiken en in stand houden van een gezonde en veilige fysieke leefomgeving van een goede omgevingskwaliteit 503.1-5: De fysieke leefomgeving wordt klimaatbestendig ingericht 503.1-5A: In 2025 is een Omgevingsprogramma Klimaatadaptatie opgesteld Het KNMI voorspelt dat we te maken krijgen met extremer weer: hittegolven nemen toe, regen- en hagelbuien zijn heviger, er is vaker storm, er zijn langere perioden van droogte en de zeespiegel stijgt. Hierdoor neemt de kans op schade en gezondheidsrisico’s toe. Daarom is het, naast het tegengaan van klimaatverandering (klimaat-mitigatie), belangrijk dat we onze gemeente tijdig aanpassen aan klimaatverandering (klimaat-adaptatie).

Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

De motie van 18 december roept op tot het inzetten op het voorrang geven wan inwoners met kernenbinding bij het toewijzen van sociale huurwoningen.

Op 15 september 2022 is er door de raad een motie (2022-194508) aangenomen met hierin de behoefte om komen tot een gemeentelijk klimaatadaptatieplan (omgevingsprogramma) met als doel om de gevaren en gevolgen voor mens en dier van de toenemende hitte, droogte en wateroverlast te beperken en te bestrijden. Een omgevingsprogramma is een instrument uit de nieuwe Omgevingswet en bevat concrete maatregelen om de doelstellingen voor de fysieke leefomgeving te bereiken. Dit omgevingsprogramma is een concrete uitwerking van de Omgevingsvisie: kernopgave 4 – ‘energie neutrale, klimaatbestendige en biodiverse gemeente’. De Nationale Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie stelt dat Nederland in 2050 water robuust en klimaatbestendig is ingericht, waaraan ook gemeenten moeten bijdragen. Het Omgevingsprogramma Klimaatadaptatie is een lokale uitwerking en borging van de Europese, nationale en provinciale beleidskaders en doelen, passend bij de specifieke kwetsbaarheden van de gemeente. Middels een startnotitie is de aftrap gegeven in 2024. Hierna is er door Antea Group een analyse uitgevoerd waarbij alle dorpen en wijken van de gemeente Noardeast-Fryslân met meer dan 250 inwoners nader onderzocht zijn op klimaatbestendigheid. Deze analyse is verwerkt in een storymap (zie: Veranderend klimaat).

Op deze manier is zichtbaar geworden waar de opgaven liggen: - Rode kernen: op deze plekken zijn we niet goed voorbereid; - Oranje kernen: hier zijn nog enkele acties nodig om voorbereid te zijn; - Groene kernen: op deze plekken zijn we voldoende voorbereid.

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

In het voorjaar van 2025 zijn inwoners middels een campagne betrokken in het participatietraject. Vervolgens er op basis van de opgehaalde informatie een uitvoeringsprogramma met maatregelen opgesteld verdeeld in 3 pijlers: 1. Klimaatadaptatie toepassen in de openbare ruimte 2. Klimaatadaptatie borgen in de organisatie 3. Klimaatadaptatie met en door de Mienskip Ook is er een beleidskader met handvaten voor de organisatie toegevoegd. Het ontwerp omgevingsprogramma ligt daarmee klaar voor de ter inzagelegging en verdere bestuurlijke besluitvorming. Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteiten: Opgave:

Erfgoed, kennis en capaciteit Omgevingsprogramma Erfgoed Basis op orde Voldoende ambtelijke capaciteit Gemeentelijke monumenten / archeologie Beleids- en uitvoeringstaken erfgoed op orde

Dossier naam: Programma Kerndoelstelling

Toekomst milieustraten 5 Wenjen en Omjouwing 504.1 Doel: Meer toepassen van de uitgangspunten van de circulaire economie 504.1-1B: Er wordt een gemeentelijk circulair ambachtscentrum gerealiseerd in samenwerking met andere organisaties Efficiënt en toekomstbestendig van de milieustraten

Smart-doelstelling Activiteit: Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit:

VANG doelstellingen 5 Wenjen en Omjouwing 504.1 Doel: Meer toepassen van de uitgangspunten van de circulaire economie 504.1-1A: Inwoners worden gestimuleerd om zo weinig mogelijk afval te produceren en om hun afval zo goed mogelijk te scheiden. Inwoners worden gestimuleerd om zo weinig mogelijk afval te produceren en om hun afval zo goed mogelijk te scheiden. Uitgangspunt hierbij is dat de inzameling, scheiding en verwerking van huishoudelijk afval is gericht op recycling van goederen, materialen en grondstoffen.

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

Dossier naam: Programma

Energietransitie Diverse waaronder: • Energieprogramma, • Regioprogramma Dokkum • Warmteprogramma • Omgevingsprogramma Kollum & -Hollum • Landbouwprogramma • Begrotingsprogramma 5

Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

Behoud en versterken lokale economie Energiesysteem van en door de Mienskip en de gemeente Het versterken van een toekomstbestendige, betaalbare en duurzame energievoorziening, waarbij wordt ingezet op het verminderen van netcongestie, het stimuleren van energiebesparing en duurzame opwek en het waarborgen van economische ontwikkeling en het tegengaan van energiearmoede.

Programma 6 Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

Dossier naam: Programma: Kerndoelstelling

Parkeren in Dokkum 6 Het bevorderen van een verkeersveiliger leefomgeving met oog voor een (blijvend) goede bereikbaarheid Het verbeteren van de leefbaarheid Uitvoeren maatregelen ten behoeve van autoluwere binnenstad Dokkum Opstellen Uitvoeringsprogramma Parkear- en ferkearssirkulaasjeprogramma

Centralisatie Gemeentewerf Huisvesting & Bedrijfsvoering Zorgen voor toekomstbestendige, efficiënte en centrale huisvesting voor het cluster Gemeentewurk (GW), met goede verbindingen met Iepenbiere Romte (IR) en Gebiedsteam Noord, passend binnen bestuurlijke kaders, uitvoerbaarheid en financiële haalbaarheid.

Smart-doelstelling

Uiterlijk in 2026 een bestuurlijk besluit nemen over een uitvoerbaar en toekomstbestendig scenario voor de centrale gemeentewerf, centralisatie mogelijk maakt en op korte tot middellange termijn realiseerbaar is.

Activiteit:

Realiseren van een centrale werf inclusief gebiedsteam noord, cluster IR, GW en aanlanden/samenwerken voor onderdelen OenE aan de Holwerderweg.

Opgave:

De huidige huisvesting van de gemeentewerven Ternaard, Ferwert en Dokkum is versnipperd, deels sterk verouderd en niet toekomstbestendig. Daarnaast worden nog locaties gehuurd in Damwoude (stalling en garage) en aan de Zeevaart. (De gemeentewerf Kollum valt buiten de scope) Het beschikbare investeringskrediet (€ 5,7 mln) blijkt ontoereikend voor volledige nieuwbouw conform het Ruimtelijk en Functioneel Programma van Eisen (RFPvE). Er is behoefte aan een integrale afweging tussen kwaliteit, kosten, organisatie, duurzaamheid en uitvoerbaarheid.

Ons kenmerk: 2026-141412 Datum: 1 juni 2026

Op verzoek van het college zijn hiervoor een drietal scenario’s onderzocht en afgezet tegen het basisscenario (RFPvE). Dossier naam: Programma Kerndoelstelling Smart-doelstelling Activiteit: Opgave:

Hoogachtend,

H.J.C.M. Verbunt, MBA Secretaris

Rondweg Wânswert 6 ‘Iepenbiere Romte’ Realiseren van een duurzame inrichting van de openbare ruimte Het bevorderen van een verkeersveiliger leefomgeving met oog voor een (blijvend) goede bereikbaarheid. Realisatie rondweg Ruimtelijk procedures doorlopen Aanleggen veilige infrastructuur