Bijlage - Welstandsnota Noardeast-Fryslân.
Tekst van het document
98 99 Bijlage 2 S t a l e n d a k p l a t e n o p h e t b o e r e n e r f 100 S t a l e n d a k p l a t e n o p h e t b o e r e n e r f Regelmatig ontstaat de wens om stalen dakplaten toe te passen op het boerenerf. Op basis van de huidige welstandsnota’s van de verschillende Friese gemeenten is dit niet altijd mogelijk. Vaak staat hierin dwingend omschreven dat; “daken voorzien zijn van (gebakken) pannen en/of riet,” h etgeen geen ruimte laat voor de toepassing van een stalen dakplaat. Bij de herziening van de welstandsnota wil een aantal gemeenten het uitsluiten van dakpanplaten nuanceren. Hoewel Hûs en Hiem de voorkeur geeft aan het gebruik van ge- bakken dakpannen in plaats van stalen dakpanplaten, geeft deze handleiding een aantal aandachtspunten bij de toepassing van stalen dakplaten op het boerenerf. Stalen Dakpanprofielplaten op boerderijen. Algemeen: Steeds vaker komt het voor dat de bestaande dakpannen of riet van een historische boerderij om bouwtechnische redenen ver- vangen dienen te worden. Gezien de vaak te licht uitgevoerde draagconstructie wordt dan de voorkeur gegeven aan het toepas- sen van stale n dakpanprofielplaten, teneinde het bestaande beeld zo goed mogelijk te herstellen / te behouden bij een mini- male gewichtstoename.
Bij de (vervanging van gebakken keramische dakpannen) door stalen dakpanplaten adviseert Hûs en Hiem de volgende punten in acht te nemen. Aandachtspunten: > Ondergeschiktheid / afmetingen Het verdient aanbeveling het gebruik van dakpanprofielplaten op boerderijen zo- veel mogelijk te beperken tot het schuurdeel en het voorhuis met keramische al dan niet geglazuurde dakpannen te dekken. Op deze wijze blijft er een onderscheid bestaan tussen het uit historisch oogpunt gezien “rijke” voorhuis en het “arme” schuurdeel. Belangrijk hierbij is het formaat van de gebakken dakpannen af te stemmen op die van de dakpanprofielplaat ten einde één homogeen kapbeeld te krijgen. Voorhuis dakpannen, schuurdeel dakpanplaten (Workum) 101 > Detaillering De overgang tussen beide soorten dakbedekking verdient de no- dige aandacht, hiervoor zijn eigenlijk maar twee passende over- gangsdetails (zie ook bijgaande detaillering.) Overgangsdetail 01 keramische dakpannen en stalen profielplaat zijn in panmaat, af- metingen en plaatsing op elkaar afgestemd en uitgelijnd waarbij er op de overgang van beide materialen aan de onderzijde een verholen goot is aangebracht. Deze detaillering zorgt voor de meest natuurlijke aansluiting en wordt voorgestaan.
Overgangsdetail 02 De vervangende dakpanprofielplaat wordt hoger geplaatst dan de keramische dakpannen, hierdoor ontstaat een duidelijke over- gang tussen beide dakbedekkingen. De verholen goot (metaal zetwerk) die wordt toegepast op de scheiding van beide materi- alen dient ter voorkoming van een te duidelijke overgang de kleur te hebben van de toegepaste stalen dakpanprofielplaat. Slechte detaillering aansluiting dakpannen/dakpanprofielplaat Goede detaillering Aansluiting dakpannen/dakpanprofielplaat
102 Goede detaillering aansluiting dakpannen/dakpanprofielplaat > Profilering hoekkepers en nokvorsten Veelal wordt er bij de toepassing van dakpanprofielplaten ge- bruik gemaakt van stalen hoekkepers en nokvorsten. In vergelijk met de traditionele gebakken hoekkepers en nokvorsten bezitten deze veel minder hoge / duidelijke “kragen en schubben” waar- door de zo kenmerkende geschubde contour van het dak verloren gaat. Aanbevolen wordt daarom de hoekkepers en nokvorsten uit te voeren in een keramische variant welke aansluit bij de kleur van de toe te passen dakpanplaat. Vlak metalen zetwerk voor nokvorsten en hoekkepers dient ver- meden te worden. (zie foto) Zwakke profilering hoekkeper, matte dakpanplaat > Kleur / Glans Nadelen van de stalen dakpanplaten zijn over het algemeen hun felle en syntheti- sche kleur en vrij hoge glansgraad, waarbij de rode uitvoeringen met betrekking tot de kleur de meeste problemen geven. In combinatie of vergelijk met gebakken producten ogen de ze al snel te hel en gaan deze al snel het spreekwoordelijke “vloeken”. Toch zijn er een aantal dakpanplaten met benamingen als Terracotta en Tile Red die aardig overeenkomen met een gebakken product. Het meest natuurgetrouwe beeld geven de “gespoten” matte uitvoeringen, zowel rood als zwart. Het enige nadeel van deze plaat is dat de toplaag iets meer gevoelig is voor beschadigingen.
De glansgraad van de dakpan -profielplaten wordt met name bepaald door de laatste coating en de print waarmee de platen zijn gewalst. Over het algemeen is er keuze uit twee prints, een “boomschors” en een “sinaas- appelhuid” print, waarbij de laatste het opvallende zonlicht door de grote hoe- veelheid kleine putjes meer diffuus weerkaatst. Het wordt aangeraden te kiezen voor een dakpanplaat met een matte gespoten coating ten einde het meest “natuurlijke” resultaat te krijgen. Of te kiezen voor een “normaal” gecoate dakpanplaat met “sinaasappelhuid.” (zie ook het matte voorbeeld op foto) 103 Gespoten matte dakpanprofielplaat Te “rijke”goot op het schuurdeel, weinig aandacht voor zetwerk, zoveel mogelijk vermijden. Staalplaat met sinaasappelhuid print Staalplaat met boomschors print > Getimmerde goten. Indien mogelijk het toepassen van eenvoudige getimmerde houten bakgoten be- vorderen. Dit verleent de kap met de enigszins “arm” ogende dakpanprofielplaten een meer traditioneel uiterlijk dak krijgt hierdoor een meer traditioneel uiterlijk. De toepassing van een goot anders dan een standaard bak of mastgoot, bijvoor- beeld zwaar geprofileerd zoals vaak voorkomt op het voorhuis concurreert te veel met het uit historisch oogpunt rijkere woongedeelte. Profilering van de dakgoot dient vermeden te worden. Dit zou te zeer concurreren met de rijkere uitdossing van het voorhuis.
Het voorhuis dient het “rijkste” gedeelte van de boerderij te blijven.
104 Stalen Dakplaten op stallen Algemeen: Met de steeds verder oprukkende schaal vergroting van het boe- renerf neemt ook het gebruik van stalen (geïsoleerde) dakplaten toe. De grotere overspanningen vragen om steeds lichtere en stijvere dakconstructies. Hûs en Hiem adviseert de volgende punten in acht te nemen bij toepassing van stalen dakplaten op ligboxstallen. Aandachtspunten: >Profilering Door de profilering van de stalen dakplaat aan te passen aan de schaal van de ligboxstal ontstaat er een sterkere referentie naar traditionele dakbedekkingen en worden de anders immense dak- vlakken op een passende wijze geleed. Een lange ligboxstal kan daarom een “grovere” profilering verdragen dan een korte lig- boxenstal. Bijkomend voordeel van een geprofileerde dakplaat is de breking van het zonlicht. Daar waar een geheel vlakke plaat zal werken als een spiegel verstrooit een geprofileerde plaat het zonlicht meer waardoor de in het omgevingsbeeld hinderlijke reflectie af- neemt. >Kleur / glansgraad Nadelen van de stalen dakpanplaten zijn over het algemeen hun felle en synthetische kleur en vrij hoge glansgraad. Waarbij met name de rode uitvoeringen de meeste problemen geven. In com- binatie of vergelijk met de gebakken dakpannen elders op het boerenerf toegepast ogen deze al snel te hel en gaan deze al snel het spreekwoordelijke “vloeken”.
Toch zijn er een aantal dak- platen met benamingen als Terracotta en Tile Red die in kleur in de buurt komen van een gebakken product. Over het algemeen geeft een donkere kleur bijvoorbeeld Antraciet of Merlin Grey het beste resultaat. Door hun donkere kleur vallen deze als het ware weg tegen de achtergrond daar waar een lichte kleur vaak zeer scherp afsteekt. De glansgraad van de dakplaten wordt met name bepaald door de laatste coating en de imprint waarmee de platen zijn gewalst. Over het algemeen is er keuze uit twee prints, een “boomschors” en een “sinaasappelhuid” imprint, waarbij de laat- ste het opvallende zonlicht door de grote hoeveelheid kleine putjes meer diffuus weerkaatst. Het wordt aangeraden te kiezen voor een gedekte donkere dakpanplaat met een matte coating teneinde het meest “natuurlijke” resultaat te krijgen. Of te kiezen voor een “normaal” gecoate gedekte donkere dakpanplaat met “si- naasappelhuid.” Geïsoleerde stalen dakplaat Bijlage 3 L i j s t m e t k a r a k t e r i s t i e k e p a n d e n Karakteristieke panden voormalige gemeente Dongeradeel | Rederijwei bij nr. 11 (monument) – pag. 15 Singel 3 (woonhuis/ werkplaats) – pag. 15 De paginanummers verwijzen naar de beschrijving van de (waar- | Skânserwei 10 (zeewerend werk) – pag. 3 devolle kenmerken van de) bouwwerken in de uitgave “Monumen- | Sylsterwei 8 (boerderij) – pag.
3 ten Inventarisatie Project Dongeradeel Provincie Friesland – Regio | Tsjerkepaad bij nr. 2 (grafmonumenten) – pag. 16 Noord” Bornwird De Kegen bij nr. 2 (sluis) – pag. 8 Aalsum | Brantgum Dokkumerwei 3 (woonhuis, vml. boerderij) – pag. 5 | Fjildbuorsterwei 9 (boerderij) – pag. 10 Mockamawei 3 (woonhuis) – pag. 11 | Fjildbuorsterwei 13 (hek) - pag. 10 Mockamawei bij nr. 4 (hekwerk) – pag. 11 | Ids Wiersmastrjitte 8 (woonhuis Zadema) – pag. 18 Mockamawei bij nr. 4 (grafmonumenten) – pag. 12 | Ids Wiersmastrjitte 21 (woonboerderij) – pag. 18 Sybrandawei 2 (boerderij Miedema Zathe) – pag. 2 | Roasterwei 1 (onderwijzerswoning) – pag. 18 Roasterwei 7 (vml. school) – pag. 19 Anjum Brouwerswei 1(vml. werkplaats) – pag. 12 | Dokkum Brouwerswei 7 (vml. pastorie) – pag. 13 | NB via het bestemmingsplan zijn diverse adressen als karakteristiek opge- Burmaniastraat 1 (onderwijzerswoning) – pag. 13 | nomen. Daarop aanvullend en alleen in relatie tot de welstandsbeoorde- De Singel 4 (boerderij) – pag. 15 | ling zijn de volgende adressen relevant: Hearrewei 1, 3 (dubbel woonhuis) | Aalsumerpoort 2 (woonhuis) – pag. 19 Esonbuorren 1 (werkplaats) | Bij ’t Station; Spoorstraat 4, 6, 8, 11,(woonhuizen) – pag. 40 Esonbuorren 1 (gemaal) – pag. 4 | Damwâldsterrreedsje bij nr. 28 (begraafplaats) – pag. 25 Esonbuorren bij nr. 5 (Poldermolen De Gans) – pag. 17 | De Dam/ Oostersingel (Damgebouw, vml.
shool) – pag. 25 Esonbuorren bij nr. 11 (sluis) – pag. 4 | Dr. Camphuysenstraat 21, 23, 25 (woonhuizen) – pag. 53 Esumasyl c.a.10 en 11 (sluis en gemaal) – pag. 3 | Eelaan 12 (vml. schoolgebouwen) – pag. 52 Esumasyl 1 (woonhuis) – pag. 2 | Feije van Heemstrasingel (spoorbrug) – pag. 27 Hearrewei 1, 3 (dubbel woonhuis, vml. treinremise) – pag. 13 | Grote Breedstraat 11 (winkel/ woonhuis) – pag. 27 Mûnebuorren 18 (korenmolen) – pag. 14 | Grote Breedstraat 29 (vml. hoedenwinkel) – pag. 27 Oostmahorn (havenlicht) – pag. 16 | Hellingpad/Westerbolwerk buiten de gracht (aanleg‘bolders’)-pag.28 Oostmahorn (kruitkelder) – pag. 16 | Hogedijken 16 (loodsen) – pag. 28 Oostmahorn 5 (woonhuizen) – pag. 17 | Kleine Breedstraat 4 (winkel/ woonhuis) – pag. 30 Oostmahorn 15 (vml. versterkingsstation P.T.T.) – pag. 17 | Kleine Kerkstraat 4 (winkel + woonhuis) Pfeifferbuorren 10 (woonhuis) – pag. 14 | Markt 58 (meubelzaak, vml. hotel) – pag. 36 Pfeifferbuorren 17 (woonhuis) – pag. 14 | Nieuwe Buurt 1 (Rehoboth) – pag. 37 2 Oranjewal 28 (cultureel centrum) – pag. 39 | Dodingawei 24 (woonhuis) – pag. 59 Schermesweide 16 t/m/ 46 (woningen, vml. school) – pag. 48 | Dodingawei 25 (woonhuis) – pag. 60 Strobosserweg; Damwâldsterreedsje (brug) – pag. 42 | Mûnebuorren 7 (woning) – pag. 60 Strobosserweg 19 (woonhuis Zonneweelde) – pag. 43 | Mûnebuorren 9 (boerderij) – pag. 60 Turfmarkt, bij nr.
2 (brug) – pag. 44 | Nijlân 28 (boerderij De Cooypleats) | – pag. 7 Woudweg 33 (woonhuis) – pag. 47 | Sylsterwei 8 (opslag, vml. zuivelfabriek) – pag. 7 Zuiderbolwerk 50, 77, 79, 95, 97 (vml. pakhuizen met scheepshelling) – | Sylsterwei 10 7 (2 woonhuizen, vml. directiewoning) | – pag. 7 pag. 49 | Sylsterwei 11, 12, 13, 14 (vml. arbeiderswoningen) – pag. 8 Zuiderbolwerk 57 t/m 93 – pag. 49 | Tempelsteed 1 (boerderij) – pag. 61 Zuiderbolwerk 101 t/m 117 (woonhuizen De Rietkraag) – pag. 50 | Tsjerkepaad 1 (hekwerk) – pag. 61 Zuiderbolwerk t.o. 117 (grafmonument) – pag. 50 Foudgum Ee | Piet Paaltjenspaad bij nr. 1 (grafmonumenten) – pag. 61 Achterwei 33 (woonboerderij) – pag. 53 Fjellingsreed 4 (woning) – pag. 6 | Hantum Omgong 1 (grafmonumenten) – pag. 53 | Master Beymastrjitte 3 (woonhuis) – pag. 62 Omgong 11 (boerderij) – pag. 54 | Master Beymastrjitte 10 (slachterij/woonhuis/winkel) – pag. 62 Stienfeksterwei 3 (woonhuis) – pag. 54 | Master Beymastrjitte 12 (woonhuis) – pag. 62 Stienfeksterwei 7 (pastorie) – pag. 54 | Smidstrjitte 2 (pastorie) – pag. 63 Stienfeksterwei 9 (woonhuis) – pag. 55 | Spoekestege 8 – pag. 63 Stienfeksterwei 15 (kerk) – pag. 55 | Stasjonswei 3 – pag. 63 Stienfeksterwei 19 (woonhuis) – pag. 55 | Ternaarderwei 1 (boerderij Kinnema State) – pag. 64 Uniastrjitte 15 (woonhuis) – pag. 56 | Tsjerkestrjitte 4 (vml. school) – pag.
64 Uniastrjitte 17 (woonhuis) – pag. 56 | Tsjerkestrjitte 6 (woning) – pag. 64 Uniastrjitte 24 (woonhuis) – pag. 56 Uniastrjitte 26 (boerderij Uniazathe) – pag. 57 | Hantumhuizen Uniastrjitte 30 (woonhuis) – pag. 57 | Master Galstrjitte 5 (woning) – pag. 65 Fennewei 7, 9, 11, 13, 15 – pag. 65 Engwierum Bûtendykswei 4 (boerderij) – pag. 57 | Hiaure Bûtendykswei 6 (boerderij Op ‘e Dyk Sathe) – pag. 58 | Hantumerwei 4 (kerk) – pag. 65 Bûtendykswei 8 (woonhuis ’t Slotsje) – pag. 58 Bûtendykswei 23 (boerderij) – pag. 6 | Holwerd Dodingawei 2 (woonhuis) – pag. 58 | Bosma’s Plein 4, 6 (dubbel woonhuis) – pag. 66 Dodingawei 9, 13 (loods/woonhuis) – pag. 59 | Elbasterwei 1 (kerk) – pag. 66 Dodingawei 16 (pastorie) – pag. 59 | Foarstrjitte 6 (café) – pag. 66 3 Foarstrjitte 7 (vml. postkantoor) – pag. 67 | Roptawei 18 (woonhuis Nij Ropta) – pag. 76 Foarstrjitte 8 (woonhuis) – pag. 67 | Stationstraat 11 (woonhuis) – pag. 76 Foarstrjitte 14 (woonhuis/winkel/opslag) – pag. 67 | Stationstraat 27 (woning, vml. stationsgebouw) – pag. 76 Foarstrjitte 22 (woonhuis)- pag. 68 | Tsjerkebuorren 7 (kerk) – pag. 77 Grândyk 9 (woonhuis, vml. veerhuis) – pag. 5 Ljouwerterdyk 2, 4 (dubbel woonhuis) – pag. 68 | Moddergat Ljouwerterdyk 5 (hotel/café Veerhuis) – pag. 69 | De Wiel bij nr. 25 (schuur) – pag. 79 Ljouwerterdyk 16 (boerderij Klein Monnikshuis) – pag. 10 | Reddingsbootreed 7 (vml.
reddingsbootloods) – pag. 77 Medwert 1 (boerderij) – pag. 9 | Seewei 38 (woonhuis, vml. pastorie) – pag. 77 Medwerderweg 4 (boerderij Den Rooden Schuur) – pag. 69 | Seewei 40 (kerk) – pag. 78 Stasjonswei 3 (kerk) – pag. 69 | Seewei 44 (woonhuis) – pag. 78 Stasjonswei 16 (woonhuis) – pag. 70 | Seewei 46, 48 (school en woonhuis) – pag. 78 Stasjonswei 23 (woonhuis/werkplaats De Friesche Kip) – pag. 70 Stasjonswei 25 (praktijk/woonhuis Nij Bonga) – pag. 70 | Morra Ternaarderwei 17 (boerderij Uilsmahorn) – pag. 6 | Bûtenwei 1 (boerderij) – pag. 79 Tsjerkestrjitte bij nr. 11 (grafzerken) – pag. 68 | Bûtenwei 4 (woonhuis) – pag. 79 Skyligerwei bij nr. 2, 4 (brug) – pag. 80 Lioessens | Skyligerwei 2 (boerderij) – pag. 80 Doarpstrjitte 6 (woonhuis) – pag. 72 | Skyligerwei 4 (boerderij) – pag. 80 Doarpstrjitte 16 (kerk) – pag. 72 | Tsjerkestrjitte 12 (kerk) – pag. 81 Doarpstrjitte bij nr. 50 (hek) – pag. 71 Moarsterwei 2 (boerderij) – pag. 73 | Nes Moarsterwei 12, 14 (zuivelfabriek De Dongeradelen) – pag. 71 | De Kamp 6 (boerderij) – pag. 81 Moarsterwei 19 (woonhuis, vml. station) – pag. 71 | Foarstrjitte 21 (woonhuis en bedrijfsruimte) – pag. 81 Siniastrjitte 9 (woonhuis) – pag. 72 | Haadstrjitte 5 (woonhuis) – pag. 82 Haadstrjitte 6 (woning) – pag. 82 Metslawier | Nijewei 6 (boerderij) – pag. 82 B. Bekkerstrjitte 15 (vml. gemeentehuis) – pag. 73 | Nijewei 14 (boerderij) – pag. 83 B.
Bekkerstrjitte 17 (boerderij) – pag. 73 | Nijtjerksterwei 2, 4, 6 (vml. school en woning) – pag. 83 B. Bekkerstrjitte 19 (woning) – pag. 74 | Nijtjerksterwei 7, 9 (pastorie met kerklokaal) – pag. 83 B. Bekkerstrjitte 24 (woonhuis) – pag. 74 | Wiesterwei 2, 4 (kerk) – pag. 84 B. Bekkerstrjitte 26 (woonhuis) – pag. 74 Master fan Loanstrjitte 33 (vml. school) – pag. 75 | Niawier Reidswâl (begraafplaats) – pag. 11 | Linepaad 2 (woning) – pag. 85 Roptawei 8 (woonhuis) – pag. 75 | Sierksmawei bij nr. 1 (kademuur) – pag. 84 Roptawei 14 (café Veldzicht) – pag. 75 | Terpstrjitte 11 (woonhuis) – pag. 84 4 Tsjerkestrjitte 11 (woonhuis) – pag. 84 | Hantumerwei 19 (boerderij) – pag. 5 Hantumerwei 21 (boerderij By de Ryp) – pag. 1 Oosternijkerk | Nesserwei 19 en 21? (2 woonhuizen) – pag. 1 Âld Tún 1, 3, 5 (woonhuizen/ opslag) – pag. 85 | Stasjonswei 7 (vml. school) – pag. 91 Âld Tún 4 (woonhuis) – pag. 99 | Stasjonswei 18 (+14, 16) (kerk) – pag. 92 Buorren 2 (woonboerderij) – pag. 85 | Stasjonswei 23 (woonhuis) – pag. 92 Buorren 6 (woonhuis) – pag. 86 | Stasjonswei 25 (woonhuis) – pag. 92 Buorren bij nr. 14 (grafmonumenten) – pag. 86 | Stasjonswei 47(woonhuis + bedrijf, vml. station) – pag. 93 Buorren 26 (woonhuis) – pag. 86 | Tsjerkestrjitte 2 (raadshuis) – pag. 93 Buorren 29 (woonhuis, vml. pastorie) – pag. 87 | Tsjerkestrjitte 4 (vml. pastorie) – pag. 93 Buorren 39 ( woonhuis) – pag.
87 | Tsjerkestrjitte 8 (woonhuis) – pag. 94 Langgrousterwei 24 (woonboerderij) – pag. 87 | Tsjerkestrjitte 8, 10, 12 (vml. school) – pag. 94 Langggrousterwei 26 (woonhuis) – pag. 88 | Worp van Peymastrjitte 5 en 7 (dubbele woning) – pag. 94 Mûnewei 2 (woonhuis) – pag. 88 | Worp van Peymastrjitte 11 (woonhuis) – pag. 95 Mûnewei 4 (woonboerderij) – pag. 88 | Worp van Peymastrjitte 28 (woonhuis) – pag. 95 Oostrum | Waaxens Griene wei 8 (boerderij) – pag. 89 | Poelewei 1, 3, 5, 7, 9 (woningen) – pag. 96 Heechswei 13 (woning + schuur) – pag. 98 | Tjessenswei 8 (woonhuis) – pag. 95 Mellemawei 6 (boerderij Douma State) – pag. 1 | Tjessenswei 11 (boerderij De Tweehof) – pag. 96 Terpleane 8 (woonhuis + vergaderruimte) – pag. 89 | Tjessenswei bij nr. 11 (grafmonument) – pag. 96 Tichelwei 22 (Steenfabriek) – pag. 22 Wierum Paesens | Haadstrjitte 17 (kerk) – pag. 97 Eastein 13 (vml. boerderij) – pag. 90 | Ternaarderwei 1 (woonhuis en bedrijfspand) – pag. 97 Mûnewei 8 (molen De Hond) – pag. 8 | Tsjerkeplein 2 (vml. schippershuis) – pag. 97 Tsjerkeplein 4 (kerk) – pag. 98 Raard | Tsjerkestrjitte 4 (woonhuis) – pag. 98 Bannerhûs 2 (boerderij) – pag. 9 Buorren bij nr. 8 (grafmonumenten) – pag. 90 De Tange 3 (kerk) – pag. 90 Van Kleffenswei 19 (boerderij Klein Kleffens) – pag. 9 Ternaard Âldbuorren 2 (vml. boerderij met kaaspakhuis) – pag. 91 De Groedse 3 (café/restaurant) – pag.
91 5 6 7 Bijlage 4 B e g r i p p e n l i j s t 8 B e g r i p p e n l i j s t Aanbouwen Een gebouw dat als afzonderlijke ruimte is ge- bouwd aan een hoofdgebouw waarmee het in di- recte verbinding staat, welk gebouw onderschei- den kan worden van het hoofdgebouw en dat in architectonisch opzicht ondergeschikt is aan het hoofdgebouw. Achterkant De achtergevel, het achtererf en het dakvlak aan de achterzijde van een gebouw; de zijgevel, het zijerf en het dakvlak aan de zijkant van een ge- bouw voor zover die zijde niet direct grenst aan de weg of openbaar groen. Afdak Dak dat is aangebracht tegen een muur of gebouw om tegen neerslag te beschermen. Asymmetrische kap Zadeldak waarbij het dakvlak aan 1 zijde door- loopt tot aan de gevel van de daaronder gelegen bouwlaag. Band Horizontale versiering in de gevel in afwijkend materiaal, meestal natuursteen of baksteen. Bedrijfsbebouwing Gebouwen ten behoeve van bedrijven zoals hal- len, werkplaatsen en loodsen; hebben meestal een utilitair karakter. Beschot Afwerking van een wand met planken, schroten of rabatdelen. Bestrating Verharding in de vorm van straatstenen of te- gels. Bijgebouw Een op zichzelf staand, al dan niet vrijstaand gebouw, dat door de vorm onderscheiden kan worden van het hoofdgebouw en dat in archi- tectonisch opzicht ondergeschikt is aan het hoofdgebouw.
Bijbehorend bouwwerk Uitbreiding van een hoofdgebouw dan wel func- tioneel met een zich op hetzelfde perceel be- vindend hoofdgebouw verbonden, daar al dan niet tegen aangebouwd op de grond staand ge- bouw, of ander bouwwerk, met een dak. Blinde muur of gevel Gevel of muur zonder raam, deur of andere opening. Borstwering Lage dichte muur tot borsthoogte. Boeibord Opstaande kant van een dakgoot of dakrand, meestal uitgevoerd in hout of plaatmateriaal. Boerderij Gebouw of gebouwen op een erf met een (oor- spronkelijk) agrarische functie en het daarbij horende woonhuis waaronder de stolp, kop - hals-romp en andere typen. Bouwblok Een aan alle zijden door straten en wegen be- grensde groep gebouwen. Bouwlaag Verdieping van een gebouw. Bovenbouw Het bovendeel van een gebouw; heeft meestal betrekking op de schuine kap van een huis met de daarbij behorende kopgevels. Bungalow Meestal vrijstaande woning waarvan alle vertrek- ken op de begane grond zijn gesitueerd. Carport Afdak om de auto onder te stallen, meestal bij een woning. Dak Afdekking van een gebouw, vlak of hellend dak, waarop dakbedekking is aangebracht. Dakhelling De hoek van het dak. Dakkapel Uitbouw op een hellend dakvlak. Dakopbouw Een toevoeging aan de bouwmassa door het ver- hogen van de nok van het dak, die het silhouet van het oorspronkelijke dak veranderd. Dakraam Raam in een hellend dak.
Detail Ontmoeting van verschillende bouwdelen zoals gevel en dak of gevel en raam. Drager en invulling De drager is de constructie van een gebouw, waaraan de invulling is toegevoegd om te be- schermen tegen weer en wind (heeft vooral be- trekking op gebouwen uit de jaren vijftig en zes- tig, waarbij het verschil tussen drager en invulling werd gebruikt om de woning in een groot gebouw of rij huizen te onderscheiden). Ensemble Architectonisch en stedenbouwkundig composito- risch geheel van meerdere panden. Erf Onbebouwd stuk grond behorende bij een boer- derij of huis. Erker Kleine toevoeging van ten hoogste één bouwlaag aan de gevel van een gebouw, meestal uitgevoerd in metselwerk, hout en/of glas. Flat Groot gebouw met meerdere verdiepingen. Galerij Gang aan de buitenkant van een (flat)gebouw die toegang verschaft tot de afzonderlijke woningen. Geleding Verticale, horizontale of figuratieve indeling van de gevel door middel van gevelopeningen, met- selwerk, inspringingen of andere gevelkenmerken en -detailleringen. Gepotdekseld Gedeeltelijk over elkaar gespijkerde planken om inwatering tegen te gaan. Gevel Buitenmuur van een gebouw (afhankelijk van de plaats de voor-, zij- of achtergevel). Gootklos In de muur bevestigd stuk balk ter ondersteuning van een goot. Individueel gebouw Zelfstandig, op zichzelf staand gebouw.
Industriebebouwing Gebouwen met een industriële bestemming. Kavel Grondstuk, kadastrale eenheid. Kern Centrum van een dorp of stad. Klossen Uit de muur stekende houten of gemetselde blok- jes ter ondersteuning van uitstekende onderdelen van een gebouw zoals dakgoten. Kop In het algemeen gebruikt om de smalle kant van een rechthoekige vorm aan te duiden, bijvoor- beeld bij een gebouw. Laag Zie bouwlaag. Lak Afwerklaag van schilderwerk. Latei Draagbalk boven gevelopening. Lessenaarsdak Dak met één hellend, niet onderbroken, dakvlak. Lichtkoepel Raamconstructie in een plat dak, in de vorm van een koepel. Lijst Een meestal versierde en geprofileerde rand als bekroning van de bovenzijde van een gevel. Lint Weg met daarlangs bebouwing. Luifel Een plat uitgebouwd afdak, vaak boven een deur. Maaiveld Bovenzijde van het terrein dat een bouwwerk om- geeft, de grens tussen grond en lucht. Mansardedak Dakvorm waarbij het onderste deel van het dak steiler is dan het bovenste deel waardoor een ge- knikte vorm ontstaat. Massa Volume van een gebouw of bouwdeel. Metselverband Het zichtbare patroon van metselwerk. Middenstijl Verticaal deel in het midden van een deur - of raamkozijn. Nok Horizontale snijlijn van twee dakvlakken, de hoogste lijn van het dak. Onderbouw Het onderdeel van een gebouw; heeft meestal betrekking op de begane grond van een huis met een zadeldak.
Ondergeschikt Voert niet de boventoon. Ontsluiting De toegang tot een gebied, terrein of een ge- bouw. Oriëntatie De richting van een gebouw. Overstek Bouwdeel dat vooruitsteekt ten opzichte van het eronder gelegen deel. Paneel Rechthoekig vlak, geplaatst in een omlijsting. Plaatmateriaal Bouwmateriaal dat in plaatvorm geleverd wordt, zoals hout (triplex en multiplex), kunststof (onder andere trespa) of staal (vlak of met profiel). Plint Een duidelijk te onderscheiden horizontale lijn aan de onderzijde van een gebouw. Portiek Gemeenschappelijke trappenhuis. Renovatie Vernieuwing van een gebouw. Rijtjeshuis Huis als onderdeel van een reeks aaneenge- bouwd, gelijkende woningen. Rollaag Horizontale rij stenen boven een gevelopening of aan de bovenzijde van een gemetselde wand. Rooilijn Lijn die de grens aangeeft waarlangs maximaal gebouwd mag worden. Schilddak Dak met vier hellende vlakken waarvan twee grote en twee kleine vlakken. Schuur Bijgebouw ten behoeve van opslag. Situering Plaats van het bouwwerk in zijn omgeving. Stolp Boerderijtype met wonen, werken en stallen on- der één groot dak. Textuur De voelbare structuur van een materiaal (bij met- selwerk dus de oneffenheden van de steen en het voegwerk). Uitbouw Aan het gebouw vastzittend bouwwerk dat recht- streeks vanuit het gebouw toegankelijk is.
Voorgevellijn Denkbeeldige lijn die strak loopt langs de voorge- vel van een bouwwerk. Voorkant De voorgevel, het voorerf en het dakvlak aan de voorzijde van een gebouw; de zijgevel, het zijerf en het dakvlak aan de zijkant van een gebouw voor zover die zijde direct grenst aan de weg of openbaar groen. Windveer Plank aan weerskanten van een pannendak, be- vestigd langs de buitenste rij pannen. Zadeldak Dak met twee tegenoverliggende dakvlakken die bij de nok samenkomen. Zijgevellijn Denkbeeldige lijn die strak loopt langs de zijgevel van een bouwwerk. Zijkant De zijgevel, het zij-erf en het dakvlak aan de zij- kant van een gebouw.
Opdrachtgever Gemeente Noardeast-Fryslân Rapport BügelHajema Adviseurs i.s.m. gemeente Noardeast-Fryslân Projectnummer 557.00.00.00.02 BügelHajema Adviseurs bv Bureau voor Ruimtelijke Ordening en Milieu BNSP Balthasar Bekkerwei 76 8914 BE Leeuwarden T 058 215 25 15 F 058 215 91 98 E leeuwarden@bugelhajema.nl W www.bugelhajema.nl Vestigingen te Assen, Leeuwarden en Amersfoort