Bijlage - Welstandsnota Noardeast-Fryslân.
Tekst van het document
Welstandsnota Noardeast -Fryslân 1 december 2022
3 Welstands nota Noardeast -Fryslân V a s t g e s t e l d d o o r d e r a a d v a n d e g e m e e n t e N o a r d e a s t- F r y s l â n d . d . 1 d e c e m b e r 2 0 2 2 Opgesteld door: 4 5 Inhoud sopgave 1. Inleiding 1.1 Vooraf 7 1.2 Waarvoor dient de welstandsnota? 7 1.3 Hoe verhoudt deze nota zich tot ander beleid? 7 1.4 Wanneer is welstandstoetsing noodzakelijk? 7 1.5 Welke criteria zijn in de nota opgenomen? 8 1.6 Kan worden afgeweken van de welstandscriteria? 9 1.7 Wanneer kunnen B&W afwijken van het advies van de welstandscommissie? 9 1.8 Wat gebeurt er als een bouwwerk afwijkt van zijn omgeving? 9 1.9 Waaruit bestaat een vergunningaanvraag? 9 2. Algemene criteria 2.1 Waarom algemene welstandscriteria? 11 3. Criteria voor kleine bouwplannen 3.1 Wanneer worden deze criteria toegepast? 15 3.2 Hoe zijn de criteria opgebouwd? 15 3.3 Hoe vindt de welstandstoetsing plaats? 15 4. Gebiedsgerichte welstandscriteria 4.1 Toelichting 21 4.2 Gebiedsindeling 21 4.3 Beoordelingskader 22 5. Objectgerichte welstandscriteria 5.1 Toelichting 51 5.2 Objectindeling 51 6. (her-) Ontwikkelingsprojecten 6.1 Toelichting 93 6 7.
Excessenregeling 7.1 Wat is de excessenregeling? 95 7.2 Wat zijn excessen? 95 Bijlagen Bijlage 1: Welstandsbeleidskaart Bijlage 2: Stalen dakplaten op het boerenerf Bijlage 3: Lijst met karakteristieke panden Bijlage 4: Begrippenlijst Verwijzingen naar bestaande vastgestelde stukken: 1. Witte welstandsgebieden AJ1 t/m TN2: AJ1 Anjum aanvulling welstandsnota - uitbreiding wonen en werken AJ2 Anjum aanvulling welstandsnota - uitbreiding wonen AJ3 Anjum - Feart BD1 Burdaard Beeldkwaliteitsplan DK1 Dokkum Betterwird III fase 1a DK2 Dokkum De Trije Terpen DK3 Dokkum Appartementengebouw Rondweg Noord - Westerissestraat DK4 Dokkum Lyceumlocatie DK5 Dokkum Appartementengebouwen Fonteinslanden DK6 Dokkum Woon/werklocaties Dokkum-noord DK7 Dokkum Recreatieterrein Schreiershoek DK8 Dokkum supplement welstandsnota De Centrale As DK9 Dokkum Sportcentrum Tolhuispark DK10 Dokkum Houtkolk DK11 Dokkum Stadsdock DK12 Dokkum Bedrijventerrein Betterwird 3 fase 2 DK13 Dokkum Mollema-locatie DK14 Dokkum Tusken de Fearten DK15 Dokkum Gebied 11 carpoolplek E1 Ee aanvulling welstandsnota – uitbreiding wonen E2 Ee uitbreiding bedrijventerrein 7 H1 Hallum Transformatorstation K1 Kollum Westenstein-Eiland LS1 Lioessens De Kamp LS2 Lioessens De kamp 8 – 18 NW1 Niawier Tsjerkepaed OM1 Oostmahorn Nieuwbouw woningen OT1 Oosternijkerk Lou Sânen fase 2 R1 Raard Lineleane R2 Raard Van Kleffenswei (naast nr 3)
TN1 Ternaard Woon-werklocatie Holwerterdyk TN2 Ternaard aanvulling welstandsnota – uitbreiding wonen 2. Straatwandtekeningen Dokkum
7 1. Inleiding Vooraf Met deze nota wordt het welstandsbeleid van de voormalige gemeenten geharmoniseerd zodat er binnen de gemeente Noardeast -Fryslân op een eenduidige manier kan worden gewerkt . Harmonisatie is primair gericht op onderlinge afstemming van bestaand beleid. Dat is ook hier het uit- gangspunt. Waarvoor dient de welstandsnota? Het welstandsbeleid van Noardeast-Fryslân is opgesteld vanuit de overtui- ging dat de lokale overheid het belang van een aantrekkelijke bebouwde omgeving dient te behartigen. De gevels van gebouwen en andere bouw- werken vormen samen met de openbare ruimte de dagelijkse leefomge- ving van de mensen in Noardeast-Fryslân. Dat betekent dat de verschij- ningsvorm van een bouwwerk geen zaak is van de eigenaar alleen; elke voorbijganger wordt ermee geconfronteerd, of hij nu wil of niet. Een aan- trekkelijke, goed verzorgde omgeving verhoogt bovendien de waarde van het onroerend goed en versterkt het vestigingsklimaat. Het doel van het welstandstoezicht is om, in alle openheid, een bijdrage te leveren aan de belevingswaarde van de gemeente Noardeast-Fryslân. Uitgangspunt daarbij is dat met het opstellen van welstandsbeleid de ge- meente een helder, controleerbaar en klantgericht welstandstoezicht le- vert.
Burgers, ondernemers en ontwerpers worden in een vroeg stadium geïnformeerd over de criteria die bij de welstandsbeoordeling een rol spe- len. 1.3 Hoe verhoudt deze nota zich tot ander beleid? Welstandsbeleid is eigenlijk de ‘finishing touch’ van het ruimtelijk beleid; het ligt in het verlengde van bestemmingsplannen en andere ruimtelijke beleidsstukken. B e s t e m m i n g s p l a n Het bestemmingsplan regelt onder meer de functie en het ruimtebeslag van bouwwerken. Bouwmogelijkheden die het bestemmingsplan geeft, kunnen niet door welstandscriteria (of een beeldkwaliteitplan) worden te- nietgedaan. De architectonische vormgeving wordt exclusief door de wel- standsnota geregeld. Het welstandsadvies kan zich richten op de gekozen invulling binnen de mogelijkheden die het bestemmingsplan biedt. In een situatie waarin een bouwplan in overeenstemming is met het bestem- mingsplan, kan toch een negatief welstandsadvies worden gegeven als de gekozen architectonische oplossing te sterk afbreuk doet aan de ruimte- lijke beleving van het betreffende gebied. Uiteraard moet in zo ’n geval de welstandsnota daartoe de argumentatie leveren. N i e u w e w e l s t a n d s c r i t e r i a Voor nieuw te ontwikkelen gebieden of gebieden die ingrijpend worden veranderd, zijn of worden nieuwe welstandscriteria opgesteld.
Deze heb- ben hetzelfde doel als de welstandsnota en vormen ook een toetsingska- der voor welstand. B e s c h e r m d e s t a d s- e n d o r ps g e z i c h t e n e n m o n u m e n - t e n De gemeente Noardeast-Fryslân heeft 12 beschermde stads- en dorpsge- zichten en 501 beschermde rijksmonumenten (peildatum september 2019, informatie RC E). Op grond van de bouwverordening is de advise- rende taak van de gemeentelijke monumentencommissie ondergebracht bij de monumentencommissie van Hûs en Hiem. 1.4 Wanneer is welstandstoetsing noodzakelijk? W e t a l g e m e n e b e p a l i n g e n o m g e v i n g s r e c h t Op 1 oktober 2010 zijn de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en het Besluit omgevingsrecht (Bor) in werking getreden. Met deze wet heeft de wetgever de mogelijkheden voor vergunningvrij bouwen 8 vergroot. De Wabo en het Bor geven aan welke bouw werken (en welke andere activiteiten) vergunningplichtig zijn en vormen daarmee de basis voor de welstandstoetsing. De volgende indeling wordt daarbij aangehou- den: V e r g u n n i n g v r i j e b o u w w e r k e n ( a r t i k e l 2 , b i j l a g e I I v a n h e t B o r ) De eerste categorie bouwwerken zijn de kleinschalige ingrepen in het ach- tererfgebied, zoals het plaatsen van dakramen, zonnepanelen en derge- lijke. In alle gevallen zijn er op grond van het Bor voorwaarden aan ver- bonden, met name over de omvang .
Het bestemmingsplan vormt voor deze categorie bouwwerken geen toetsingskader. Dergelijke bouwplannen worden niet getoetst aan welstandscriteria , maar is het bouwwerk een exces, dan kan de gemeente wel ingrijpen (zie excessenregeling, p. 93). V e r g u n n i n g v r i j e b o u w w e r k e n o n d e r v o o r w a a r d e n ( a r t i k e l 3 , b i j l a g e I I v a n h e t B o r ) Onder deze categorie vallen de bouwplannen die vergunningvrij zijn als ze voldoen aan de voorwaarden uit artikel 3, bijlage II van het Bor en passen binnen de regels van het geldende bestemmingsplan (of andere planologische regeling). Dergelijke bouwplannen worden niet getoetst aan welstandscriteria, maar is het bouwwerk een exces, dan kan de gemeente wel ingrijpen (zie excessenregeling, p. 93). V e r g u n n i n g p l i c h t i g e b o u w w e r k e n Is het plan niet vergunningvrij, dan is er sprake van een ‘regulier’ bouw- plan en moet er een omgevingsvergunning voor het bouwen van een bouw- werk worden aangevraagd. Dergelijke plannen worden door de gemeente aan verschillende beleidsdocumenten en wet - en regelgeving getoetst, waaronder het bestemmingsplan (zie paragraaf 1.2) en de welstandsnota. Een vergunningplichtig bouwplan wordt vooraf op welstand getoetst (mits deze niet in een welstandsvrij gebied is gelegen).
1.5 Welke criteria zijn in de nota opgenomen? De volgende indeling wordt in de welstandsnota uitgewerkt: A l g e m e n e w e l s t a n d s c r i t e r i a Met de algemene welstandscriteria wordt in feite een globaal kader be- schreven van waaruit de meer specifieke criteria zijn afgeleid. Daarnaast wordt dit kader gebruikt op het moment dat de welstandscriteria onvol- doende mogelijkheden bieden (zie verder ‘hardheidsclausule’, paragraaf 1.5). C r i t e r i a v o o r v e e l v o o r k o m e n d e k l e i n e b o u w p l a n n e n Deze criteria zijn opgesteld voor enkele typen veel voorkomende kleine bouwplannen. Deze criteria zijn zo concreet mogelijk geformuleerd en zijn voor het gehele gemeentelijke grondgebied gelijk. De beoordeling wordt door de gemeente zelf gedaan op grond va n de zogenaamde ‘KAN- bepaling’. Met de KAN-bepaling is de verplichting opgeheven om de welstandsadvi- sering door een onafhankelijke en deskundige commissie uit te laten bren- gen. De advisering kan ambtelijk worden afgedaan. De gemeente maakt hiervan gebruik voor enkele typen veel voorkomende kleine bouwplannen. De kern van de werkwijze is de gedachte dat de ambtelijke welstands- toetsing van kleine bouwplannen mogelijk is wanneer daarvoor meetbare criteria zijn vastgesteld (zie hoofdstuk 3).
G e b i e d s c r i t e r i a v o o r r e g u l i e r e b o u w p l a n n e n De gebiedscriteria (zie hoofdstuk 4) gelden voor alle reguliere bouwplan- nen en zijn verschillend per gebied. Het hele gemeentelijke grondgebied is ingedeeld in ‘welstandsgebieden’. Een welstandsgebied vertoont sa- menhang in de verschijningsvorm van de bebouwing, in de stedenbouw- kundige opzet of in het type landschap. De gebiedscriteria dagen de plan- indieners uit zich bij het ontwerpen te laten inspireren door de beschre- ven kenmerken van de omgeving. O b j e c t g e r i c h t e c r i t e r i a v o o r s p e c i f i e k e b o u w w e r k e n De objectgerichte criteria (zie hoofdstuk 5) gelden voor de bouwwerken die bijzonder specifiek en beeldbepalend zijn voor de gemeente Noardeast-Fryslân en zijn aanvullend op de gebiedsgerichte criteria. 9 1.6 Kan worden afgeweken van de welstandscriteria? De gemeente ziet graag dat de welstandsnota/ -criteria worden gebruikt als middel om na te denken over de schoonheid van het bouwwerk in zijn omgeving. Toch kan het zijn dat de welstandscriteria ontoereikend of te beperkend zijn. Burgemeester en wethouders kunnen dan na schriftelijk en gemotiveerd advies van de welstandscommissie afwijken van deze cri- teria. Dit wordt aangeduid als de hardheidsclausule. De welstandscommissie kan adviseren gebruik maken van de hardheids- clausule.
In dat geval motiveert zij op basis van algemene criteria ( zie hoofdstuk 2) dat een plan voldoet en uitstijgt boven de vastgestelde cri- teria. Daarmee kan een bouwplan geheel op zichzelf, op het eigen archi- tectonische vakmanschap worden beoordeeld. De algemene welstandscri- teria kunnen niet te pas en te onpas worden gebruikt. Ze z ijn voor de onverwachte, experimentele of opvallende bouwwerken met een overtui- gende vormgeving die een positieve bijdrage leveren aan de omgeving. Zijn er mee grootschalige veranderingen aan de orde , dan volgt de ge- meente de procedure zoals beschreven in hoofdstuk 6. Het gaat hier om (her)ontwikkelingsprojecten waarvoor veelal een specifieke uitwerking gemaakt wordt middels nieuwe welstandscriteria. 1.7 Wanneer kunnen B&W afwijken van het advies van de wel- standscommissie? Burgemeester en wethouders volgen in hun oordeel in principe het advies van de welstandscommissie. Uitzonderingen kunnen zijn: - Afwijken op inhoudelijke grond. Burgemeester en wethouders kun- nen op inhoudelijke grond afwijken van het advies van de wel- standscommissie indien zij hierover ernstige twijfels hebben en op basis van een second opinion tot een ander standpunt komen. - Afwijken om andere redenen.
Burgemeester en wethouders heb- ben volgens artikel 2.10, lid 1d Wabo de mogelijkheid om bij strijd van een bouwplan met de redelijke eisen van welstand toch de omgevingsvergunning te verlenen indien zij van oordeel zijn dat daarvoor andere zwaarwegende redenen gelden, bijvoorbeeld van economische en/of maatschappelijke aard. 1.8 Wat gebeurt er als een bouwwerk afwijkt van zijn omgeving? Achteraf kunnen gebouwen die in extreme mate afwijken van de normale gang van zaken (excessen) worden onderworpen aan een beoordeling. Het moet dan gaan om buitensporigheden in het uiterlijk van bouwwerken waarvan de negatieve invloed op de omgeving evident is. De excessenre- geling (zie hoofdstuk 7) voorziet dan achteraf in het ongedaan maken of herstellen van de schadelijke gevolgen van het betreffende bouwwerk. Burgemeester en wethouders kunnen de eigenaar aanschrijven en het bouwwerk laten verwijderen of aanpassen. Om te voorkomen dat men achteraf wordt geconfronteerd met de excessenregeling, kan de eigenaar van het te bouwen vergunningvrije bouwwerk toch laten toetsen door wel- stand, de vrijwillige welstandstoets. 1.9 Waaruit bestaat een vergunningaanvraag? De aanvraag voor een vergunning dient vergezeld te gaan van ondersteu- nend materiaal, dat in woord en beeld voldoende inzicht geeft in de voor- genomen bouwwerkzaamheden.
Om welk materiaal het gaat, is vastge- legd in een Ministeriële regeling omgevingsrecht. 10 11 2. Algemene criteria 2.1 Waarom algemene welstandscriteria? In bijzondere situaties, wanneer de gebiedsgerichte en objectgerichte on- toereikend zijn, kan het nodig zijn terug te grijpen op algemene uitgangs- punten. De algemene we lstandscriteria zijn gebaseerd op de noti tie ‘Ar- chitectonische kwaliteit, een notitie over architectuurbeleid’ van prof. ir. TJ. Dijkstra, die hij in 1985 schreef als Rijksbouwmeester. R e l a t i e t u s s e n v o r m , g e b r u i k e n c o n s t r u c t i e ‘Van een bouwwerk dat voldoet aan redelijke eisen van welstand mag worden verwacht dat de verschijningsvorm een relatie heeft met het ge- bruik ervan en de wijze waarop het gemaakt is, terwijl de vormgeving daarnaast ook zijn eigen samenhang en logica heeft.’ Een bouwwerk wordt primair gemaakt om te worden gebruikt. Hoewel het welstandstoezicht slechts is gericht op de uiterlijke verschijningsvorm, kan de vorm van het bouwwerk niet los worden gedacht van de eisen van- uit het gebruik en de mogelijkheden die materialen en technieken bieden om een doelmatige constructie te maken. Gebruik en constructie staan aan de wieg van iedere vorm. Daarmee is nog niet gezegd dat de vorm altijd ondergeschikt is aan het gebruik of de constructie.
Ook wanneer andere aspecten dan gebruik en constructie de vorm tijdens het ontwerpproces gaan domineren, mag wor- den verwacht dat de uiteindelijke verschijningsvorm een begrijpelijke re- latie houdt met zijn oorsprong. Daarmee is tegelijk gezegd dat de verschijningsvorm meer is dan een rechtstreekse optelsom van gebruik en constructie. Er zijn daarnaast andere factoren die hun invloed kunnen hebben , zoals de omgeving en de associatieve betekenis van de vorm in de sociaal - culturele context. Maar als de vorm in tegenspraak is met het gebruik en de constructie dan verliest zij daarmee aan begrijpelijkheid en integriteit. R e l a t i e t u s s e n b o u w w e r k e n o m g e v i n g ‘Van een bouwwerk dat voldoet aan redelijke eisen van welstand mag worden verwacht dat het een positieve bijdrage levert aan de kwaliteit van de openbare (stedelijke of landschappelijke) ruimte. Daarbij worden hogere eisen gesteld naarmate de openbare betekenis van het bouwwerk of van de omgeving groter is.’ Bij het oprichten van een gebouw is sprake van het afzonderen en in bezit nemen van een deel van de algemene ruimte voor particulier gebruik. Ge- vels en volumes vormen zowel de externe begrenzing van de gebouwen als ook de wanden van de openbare ruimte die zij gezamenlijk bepalen.
Het gebouw is een particulier object in een openbare context, het be- staansrecht van het gebouw ligt niet in het eigen functioneren alleen maar ook in de betekenis die het gebouw heeft in zijn stedelijke of landschap- pelijke omgeving. Ook van een gebouw dat contrasteert met zijn omge- ving mag worden verwacht dat het zorgvuldig is ontworpen en de omge- ving niet ontkent. Waar het om gaat is dat het gebouw een positieve bij- drage levert aan de kwaliteit van de omgeving en de te verwachten ontwikkeling daarvan. Over de wijze waarop dat bij voorkeur zou moeten gebeuren kunnen de gebiedsgerichte welstandscriteria duidelijkheid verschaffen. B e t e k e n i s s e n v a n v o r m e n i n d e s o c i a a l- c u l t u r e l e c o n t e x t ‘Van een bouwwerk dat voldoet aan redelijke eisen van welstand mag worden verwacht dat verwijzingen en associaties zorgvuldig worden ge- bruikt en uitgewerkt, zodat er concepten en vormen ontstaan die bruik- baar zijn in de bestaande maatschappelijke realiteit.’ 12 Voor vormgeving gelden in iedere cultuur bepaalde regels, net zoals een taal zijn eigen grammaticale regels heeft om zinnen en teksten te maken. Die regels zijn geen wetten en moeten ter discussie kunnen staan. Maar als ze worden verhaspeld of ongeïnspireerd gebruikt, wordt een tekst ver- warrend of saai.
Precies zo wordt een bouwwerk verwarrend of saai als de regels van de architectonische vormgeving niet bewust worden gehan- teerd. Als vormen regelmatig in een bepaald verband zijn waargenomen krijgen zij een zelfstandige betekenis en roepen zij, los van gebruik en construc- tie, bepaalde associaties op. Pilasters in classicistische gevels verwijzen naar zuilenstructuren van tempels, transparante gevels van glas en metaal roepen associaties op met techniek en vooruitgang. In iedere bouwstijl wordt gebruik gemaakt van verwijzingen en associaties naar wat eerder of elders reeds aanwezig was of naar wat in de toekomst wordt verwacht. De kracht of de kwaliteit van een bouwwerk ligt echter vooral in de wijze waarop die verwijzingen en associaties worden verwerkt en geïnterpreteerd binnen het kader van de actuele culturele ontwikke- lingen, zodat concepten en vormen ontstaan die bruikbaar zijn in de be- staande maatschappelijke realiteit. Zorgvuldig gebruik van verwijzingen en associaties betekent onder meer dat er een bouwwerk ontstaat dat integer is naar zijn tijd, doordat het op grond van zijn uiterlijk in de tijd worden geplaatst waarin het werd gebouwd of verbouwd.
Bij restauraties is sprake van herstel van elementen uit het verle den, maar bij nieuw- of verbouw in de bestaande (monumentale) omgeving betekent dit dat dui- delijk moet zijn wat authentiek is en wat nieuw is toegevoegd. Een ontwerp kan worden geïnspireerd door een bepaalde tijdsperiode, maar dat is iets anders dan het imiteren van stijlen, vormen en detaille- ringen uit het verleden. Associatieve betekenissen zijn van groot belang om een omgeving te ‘be- grijpen’ als beeld van de tijd waarin zij is ontstaan, als verhaal van de geschiedenis, als representant van een stijl. Daarom is het zo belangrijk om ook bij nieuwe bouwplannen zorgvuldig met stijlvormen om te gaan, zij vormen immers de geschiedenis van de toekomst. E v e n w i c h t t u s s e n h e l d e r h e i d e n c o m p l e x i t e i t ‘Van een bouwwerk dat voldoet aan redelijke eisen van welstand mag worden verwacht dat er structuur is aangebracht in het beeld, zonder dat de aantrekkingskracht door simpelheid verloren gaat.’ Een belangrijke eis die aan een ontwerp voor een gebouw mag worden gesteld is dat er structuur wordt aangebracht in het beeld. Een heldere structuur biedt houvast voor de waarneming en is bepalend voor het beeld dat men vasthoudt van een gebouw.
Symmetrie, ritme, herkenbare maat- reeksen en materialen maken het voor de gemiddelde waarnemer moge- lijk de grote hoeveelheid visuele informatie die de gebouwde omgeving geeft, te reduceren tot een bevattelijk beeld. Het streven naar helderheid mag echter niet ontaarden in simpelheid. Een bouwwerk moet de waarnemer blijven prikkelen en intrigeren en zijn ge- heimen niet direct prijsgeven. Er mag best een beheerst beroep op de creativiteit van de voorbijganger worden geda an. Van oudsher worden daarom helderheid en complexiteit als complementaire begrippen inge- bracht bij het ontwerpen van bouwwerken. Complexiteit in de architec- tonische compositie ontstaat vanuit de stedenbouwkundige eisen en het programma van eisen voor het bouwwerk. Bij een gebouwde omgeving met een hoge belevingswaarde zijn helderheid en complexiteit tegelijk aanwezig in evenwichtige en spanningsvolle relatie. S c h a a l e n m a a t v e r h o u d i n g e n ‘Van een bouwwerk dat voldoet aan redelijke eisen van welstand mag worden verwacht dat het een samenhangend stelsel van maatverhoudin- gen heeft dat beheerst wordt toegepast in ruimtes, volumes en vlakver- delingen.’ Ieder bouwwerk heeft een schaal die voortkomt uit de grootte of de be- tekenis van de betreffende bouwopgave.
Grote bouwwerken kunnen ui- teraard binnen hun eigen grenzen geleed zijn, maar worden onherkenbaar 13 en ongeloofwaardig als ze er uitzien alsof ze bestaan uit een verzameling losstaande kleine bouwwerken. De maatverhoudingen van een bouwwerk zijn van groot belang voor de belevingswaarde ervan, maar vormen tegelijk één van de meest ongrijp- bare aspecten bij het beoordelen van ontwerpen. De waarnemer ervaart bewust of onbewust de maatverhoudingen van een bouwwerk, maar waarom de maatverhoudingen van een bepaalde ruimte aangen amer, evenwichtiger of spannender zijn dan die van een andere, valt nauwelijks vast te stellen. Duidelijk is dat de kracht van een compositie groter is naarmate de maat- verhoudingen een sterkere samenhang en hiërarchie vertonen. Mits be- wust toegepast kunnen ook spanning en contrast daarin hun werking heb- ben. De afmetingen en verhoudingen van gevelelementen vormen tezamen de compositie van het gevelvlak. Hellende daken vormen een belangrijk ele- ment in de totale compositie. Als toegevoegde elementen (zoals een dak- kapel, een aanbouw of een zonnecollector) te dominant zijn ten opzichte van de hoofdmassa en/of de vlakverdeling, verstoren zij het beeld niet alleen van het object zelf maar ook van de omgeving waarin dat is ge- plaatst.
M a t e r i a a l , t e x t u u r , k l e u r e n l i c h t ‘Van een bouwwerk dat voldoet aan redelijke eisen van welstand mag worden verwacht dat materiaal, textuur, kleur en licht het karakter van het bouwwerk zelf ondersteunen en de ruimtelijke samenhang met de omgeving of de te verwachten ontwikkeling daarvan duidelijk maken.’ Door middel van materialen, kleuren en lichttoetreding krijgt een bouw- werk uiteindelijk zijn visuele en tactiele kracht: het wordt zichtbaar en voelbaar. De keuze van materialen en kleuren is tegenwoordig niet meer beperkt tot wat lokaal aan materiaal en ambachtelijke kennis voorhanden is. Die keuzevrijheid maakt de keuze moeilijker en het risico van een on- samenhangend beeld groot. Als materialen en kleuren teveel los staan van het ontwerp en daarin geen ondersteunende functie hebben maar slechts worden gekozen op grond van de decoratieve werking, wordt de betekenis ervan toevallig en kan het afbreuk doen aan de zeggingskracht van het bouwwerk. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer het gebruik van materi- alen en kleuren geen ondersteuning geeft aan de archite ctonische vorm- geving of wanneer het gebruik van materialen en kleuren een juiste inter- pretatie van de aard en de ontstaansperiode van het bouwwerk in de weg staat. 14 15 3.
Criteria voor kleine bouwplannen 3.1 Wanneer worden deze criteria toegepast? De gemeente heeft voor de onderstaande vier typen veel voorkomende kleine bouwplannen heldere en meetbare eisen opgesteld. KB1 Bijbehorende bouwwerken, aangebouwd KB2 Bijbehorende bouwwerken, vrijstaand KB3 Dakkapellen aan de voorkant KB4 Dakkapellen aan de achterkant 3.2 Hoe zijn de criteria opgebouwd? De criteria zijn dusdanig concreet, dat er geen misverstand over kan be- staan hoe er moet worden gebouwd om aan de redelijke eisen van wel- stand te voldoen. De criteria kunnen niet of nauwelijks individueel geïn- terpreteerd worden en zijn daarmee niet voor discussie vatbaar. 3.3 Hoe vindt de welstandstoetsing plaats? De welstandstoetsing van de veel voorkomende kleine bouwplannen wordt op grond van de KAN -bepaling, in principe ambtelijk afgehandeld. In de volgende situatie zal een plan echter aan de Welstandscommissie voorge- legd worden: - Bij twijfel over de toepasselijkheid van de criteria of in bijzondere situaties. - Indien de toetsing niet leidt tot een positief advies. - Indien de aanvrager daarom verzoekt. - In geval van bezwaar, beroep of verzoek om heroverweging. - In geval van een beschermd stads- of dorpsgezicht, een beschermd monument en/of een beeldbepalend/karakteristiek pand.
NB de hier genoemde criteria gelden niet voor monumenten, situa- ties in beschermde stads - en do rpsgezichten en/of beeldbepa- lende/karakteristieke panden. 16 KB1 BIJ BE HOREND BOUWWERK, AANGEBOUWD T o e l i c h t i n g TIP: bijbehorende bouwwerken, aangebouwd zijn in veel gevallen omge- vingsvergunningvrij. Check de mogelijkheden via www.omgevingsloket.nl Voor vergunningsvrije werken zijn onderstaande punten inspiratie voor uw plan. Is uw plan niet vergunningsvrij dan wordt getoetst op basis van deze aspecten. Een aangebouwd bijbehorend bouwwerk is in het algemeen niet in strijd met redelijke eisen van welstand als aan onderstaande criteria wordt vol- daan. A l g e m e e n - In maat, schaal en verschijningsvorm ondergeschikt aan het hoofd- gebouw. S t a n d a a r d p l a n - Het plan komt in plaatsing, vormgeving, indeling, materiaal en kleur overeen met een eerder vergund plan in een zelfde soort si- tuatie en bij een zelfde woningtype. Het positieve welstandsadvies is maximaal 10 jaar geleden afgegeven. P l a a t s i n g - Niet in het voorerfgebied. - Afstand tot voorgevellijn (45°-principe): - Indien bijbehorend bijgebouw minder dan 3 meter breed is, mi- nimaal gelijk aan breedte. - Indien bijbehorend bijgebouw meer dan 3 meter breed is, mi- nimaal 3 meter. V o r m - Vormt een eenheid met mogelijk bestaande bijbehorende bijge- bouwen.
- Overwegend rechthoekige plattegrond. Plat dak of een van het hoofdgebouw afgeleide kapvorm. M a a t v o e r i n g - Goothoogte/hoogte plat dak: maximaal 0,3 meter boven de boven- kant van de scheidingsconstructie met de tweede bouwlaag van het hoofdgebouw én maximaal gelijk aan goot/dakrand hoofdgebouw indien daaraan grenzend. - Diepte ten opzichte van achtergevel hoofdgebouw maximaal 5 meter, voor zover gelegen binnen afstand van 1 meter van de zijdelingse erfgrens. - Totale oppervlakte van bijbehorende bouwwerken maximaal 100% van oppervlakte hoofdgebouw. M a t e r i a a l- e n k l e u r g e b r u i k - De naar de openbaar toegankelijk gebied gekeerde zijde: - Steen: gelijk aan hoofdgebouw. - Hout of gelijkwaardig: naturel vergrijzend of gedekte, donkere kleur. - Het naar het voorerf gekeerde gevelvlak dient een gevelopening te bevatten met een oppervlakte van min. 10% van het totale gevel- vlak. De gevelopening kan bestaan uit een raam, toegangsdeur of garagedeur. 17 KB2 BIJ BE HOREND BOUWWERK, VRIJSTAAND TIP: bijbehorende bouwwerken, vrijstaand zijn in veel gevallen omgevingsvergun- ningvrij. Check de mogelijkheden via www.omgevingsloket.nl Voor vergunningsvrije werken zijn onderstaande punten inspiratie voor uw plan. Is uw plan niet vergunningsvrij dan wordt getoetst op basis van deze aspecten.
T o e l i c h t i n g Een vrijstaand bijbehorend bouwwerk is in het algemeen niet in strijd met rede- lijke eisen van welstand als aan onderstaande criteria wordt voldaan. A l g e m e e n - In maat, schaal en verschijningsvorm ondergeschikt aan het hoofdgebouw. S t a n d a a r d p l a n - Het plan komt in plaatsing, vormgeving, indeling, materiaal en kleur over- een met een eerder vergund plan in een zelfde soort situatie en bij een zelfde woningtype. Het positieve welstandsadvies is maximaal 5 jaar gele- den afgegeven. P l a a t s i n g - Niet in het voorerfgebied. - Afstand tot voorgevellijn (45°-principe): - Indien de afstand van de zijgevel van het hoofdgebouw tot de buitenste contour van het bijgebouw of overkapping minder dan 3 meter bedraagt, minimaal gelijk aan deze maat; anders: minimaal 3 meter. V o r m - Vormt een eenheid met mogelijk bestaande bijbehorende bouwwerken. - Overwegend rechthoekige plattegrond. - Plat dak of een van het hoofdgebouw afgeleide kapvorm. M a a t v o e r i n g - Goothoogte/hoogte plat dak: - Maximaal 0,3 m eter boven de bovenkant van de scheidingsconstructie met de tweede bouwlaag van het hoofdgebouw. - Maximaal gelijk aan goot/dakrand hoofdgebouw indien daaraan gren- zend. - Totale oppervlakte van bijbehorende bouwwerken maximaal 100% van op- pervlakte hoofdgebouw.
M a t e r i a a l- e n k l e u r g e b r u i k - Het naar het voorerf gekeerde gevelvlak: - Steen: gelijk aan hoofdgebouw. - Hout of gelijkwaardig naturel of gedekte, donkere kleur. - Het naar het voorerf gekeerde gevelvlak dient een gevelopening te bevatten met een oppervlakte van min. 10% van het totale gevelvlak. De gevelope- ning kan bestaan uit een raam, toegangsdeur of garagedeur. 18 KB3 DAKKAPELLEN AAN DE VOORKANT TIP: dakkapellen zijn in veel gevallen omgevingsvergunningvrij. Check de mo- gelijkheden via www.omgevingsloket.nl Voor vergunningsvrije werken zijn onderstaande punten inspiratie voor uw vormgeving. Is uw plan niet vergunningsvrij dan wordt getoetst op basis van deze aspecten. Op voordakvlak of naar openbaar toegankelijk gebied gekeerd zijdakvlak T o e l i c h t i n g Een dakkapel aan een voorkant is in het algemeen niet in strijd met redelijke eisen van welstand als aan onderstaande criteria wordt voldaan. A l g e m e e n - De dakkapel is een ondergeschikte toevoeging aan het hoofdgebouw. - Geen dakkapel op bijbehorende bouwwerken. - Geen dakkapel in dakvlak met dakhelling minder dan 30°. S t a n d a a r d p l a n - Het plan komt in plaatsing, vormgeving, indeling, materiaal en kleur over- een met een eerder vergund plan in een zelfde soort situatie en bij een zelfde woningtype. Het positieve welstandsadvies is maximaal 5 jaar gele- den afgegeven.
P l a a t s i n g - Maximaal 1 dakkapel per woning per dakvlak. - Bij meerdere dakkapellen in hetzelfde bouwblok regelmatige rangschikking op horizontale lijn. - Bij vrijstaande woning en rijenwoning in het midden van het dakvlak, tenzij afwijkend standaardplan. - Bij twee-onder-een-kapwoning: symmetrisch t.o.v. de gezamenlijke bouw- muur. - Minimaal 1 meter dakvlak boven en ter weerszijden van de dakkapel, ook ten opzichte van hoek- en kilkepers en woningscheidende bouwmuren. - Verticale afstand van dakvoet tot onderzijde dakkapel 0,8 meter tot 1,2 meter. V o r m - Plat afgedekt. M a a t v o e r i n g - Hoogte van voet dakkapel tot bovenzijde boeiboord/daktrim maximaal 50% van de verticale hoogte van het dakvlak, met een maximum van 1,5 meter; bij meerdere dakkapellen in hetzelfde bouwblok: gelijke hoogte en breedte. - Breedte maximaal 50% van de breedte van het dakvlak met een maximum van 4 meter, gemeten tussen eindgevels of midden woningscheidende bouwmuren. M a t e r i a a l- e n k l e u r g e b r u i k - Afgestemd op hoofdgebouw. - Onder glasvlak(ken) geen dichte panelen of borstwering. - Detaillering binnen eenzelfde rij of bouwblok identiek. 19 KB4 DAKKAPELLEN AAN DE ACHTERKANT TIP: bijbehorende bouwwerken, aangebouwd zijn in veel gevallen omgevingsver- gunningvrij.
Check de mogelijkheden via www.omgevingsloket.nl Voor vergunningsvrije werken zijn onderstaande punten inspiratie voor uw vorm- geving. Is uw plan niet vergunningsvrij dan wordt getoetst op basis van deze as- pecten. Op achterdakvlak of niet naar openbaar toegankelijk gebied gekeerd zijdakvlak T o e l i c h t i n g Een dakkapel aan een achterkant is in het algemeen niet in strijd met redelijke eisen van welstand als aan onderstaande criteria wordt voldaan. A l g e m e e n - De dakkapel is een ondergeschikte toevoeging aan het hoofdgebouw. - Geen dakkapel op bijgebouw, aan- of uitbouw. - Geen dakkapel in dakvlak met dakhelling minder dan 30°. S t a n d a a r d p l a n - Het plan komt in plaatsing, vormgeving, indeling, materiaal en kleur over- een met een eerder vergund plan in een zelfde soort situatie en bij een zelfde woningtype. Het positieve welstandsadvies is maximaal 5 jaar gele- den afgegeven. P l a a t s i n g - Bij meerdere dakkapellen in hetzelfde bouwblok regelmatige rangschikking op horizontale lijn. - Minimaal onder de nokvorst en minimaal 0,5 meter dakvlak ter weerszijden van de dakkapel, ook ten opzichte van hoek- en kilkepers, en bij eindsitua- ties afstand van minimaal 2 meter tot de zijkant van het dakvlak. - Verticale afstand van dakvoet tot onderzijde dakkapel 0,8 tot 1,2 meter. V o r m - Plat afgedekt.
- Bij dakhelling >45 ° is aangekapte dakkapel met dakhelling >25 ° mogelijk mits hoogte van voet dakkapel tot druiplijn minder dan 1,3 meter bedraagt en de dakkapel minimaal 1,0 meter onder nok blijft. M a a t v o e r i n g - Hoogte (van voet dakkapel tot bovenzijde boeiboord/ daktrim) maximaal 50% van de (verticale) hoogte van het dakvlak, met een maximum van 1,75 meter. M a t e r i a a l- e n k l e u r g e b r u i k - Gelijk aan hoofdgebouw. - Geen dichte panelen of borstwering onder glasvlak(ken). 20 21 4. Gebiedsgerichte welstandscriteria 4.1 Toelichting Een belangrijke pijler van de welstandsnota is het gebiedsgerichte welstandsbe- leid. De gebiedsgerichte welstandscriteria worden gebruikt voor alle bouwplannen. Deze criteria zijn gebaseerd op de identiteit van Noardeast-Fryslân en het archi- tectonisch vakmanschap en de ruimtelijke kwaliteit zoals die in de bestaande situ- atie worden aangetroffen. Deze criteria geven aan hoe een bouwwerk ‘zich moet gedragen’ om in zijn omgeving goed passend te zijn , en welke gewaardeerde ka- rakteristieken uit de omgeving in het ontwerp moeten worden gebruikt. 4.2 Gebiedsindeling Op grond van de ruimtelijke ontwikkeling en veldwaarnemingen is een indeling gemaakt naar ruimtelijk en functioneel samenhangende gebiedsdelen.
De indelin- gen is vanuit de voorgaande welstandsnota’s gehergroepeerd zodat er i n Noarde- ast-Fryslân 12 welstandsgebieden zijn onderscheiden. Voor een aantal gebieden zijn ontwikkelingen in gang gezet. Daarvoor gelden spe- cifieke welstandscriteria die bij de gemeente en/of op de gemeentelijke website raadpleegbaar zijn. Op de kaart zijn deze per dorp genummerd zodat het eenvou- dig is om de gegevens op te roepen. W e l s t a n d s b e l e i d s k a a r t De gebieden zijn op de welstandsbeleidskaart aangegeven (zie bijlage 1 ). In de uitwerking van de gebieden is achtergrondinformatie gegeven ter onderbouwing van de welstandsambities. De volgende indeling is van kracht: 1. beschermde stads– en dorpsgezichten beschermd 2. dorpskern bijzonder 3. lintbebouwing bijzonder 4. lintbebouwing regulier 5. woonwijken voor 1950 bijzonder 6. woonwijken na 1950 bijzonder 7. sport- en groenvoorzieningen regulier 8. recreatieterreinen regulier 9. bedrijventerreinen regulier 10. representatieve bedrijven en/of voorzieningen bijzonder 11. buitengebied (terpengebied) bijzonder 12. buitengebied (woudengebied) regulier Daarnaast zijn zogenaamde witte gebieden aangewezen. Hiervoor zijn zelfstan- dige criteria vastgesteld en via de gemeente beschikbaar.
AJ1 Anjum aanvulling welstandsnota - uitbreiding wonen en werken AJ2 Anjum aanvulling welstandsnota - uitbreiding wonen AJ3 Anjum – Feart BD1 Burdaard Beeldkwaliteitsplan DK1 Dokkum Betterwird III fase 1a DK2 Dokkum De Trije Terpen DK3 Dokkum Appartementengebouw Rondweg Noord - Westerissestraat DK4 Dokkum Lyceumlocatie DK5 Dokkum Appartementengebouwen Fonteinslanden DK6 Dokkum Woon/werklocaties Dokkum-noord DK7 Oostrum Recreatieterrein Schreiershoek DK8 Dokkum supplement welstandsnota De Centrale As DK9 Dokkum Sportcentrum Tolhuispark DK10 Dokkum Houtkolk DK11 Dokkum Stadsdock DK12 Dokkum bedrijventerrein Betterwird 3 fase 2 DK13 Dokkum Mollema-locatie DK14 Dokkum Tusken de Fearten DK15 Dokkum Gebied 11 carpoolplek 22 E1 Ee aanvulling welstandsnota – uitbreiding wonen E2 Ee uitbreiding bedrijventerrein K1 Kollum Westenstein - Eiland LS1 Lioessens De Kamp LS2 Lioessens De kamp 8 – 18 NW1 Niawier Tsjerkepaed OM1 Oostmahorn Nieuwbouw woningen OT1 Oosternijkerk Lou Sânen fase 2 R1 Raard Lineleane R2 Raard Van Kleffenswei (naast nr 3) TN1 Ternaard Woon-werklocatie Holwerterdyk TN2 Ternaard aanvulling welstandsnota – uitbreiding wonen Wit gebied dat geheel welstandsvrij is verklaard, betreft: H1 Hallum Transformatorstation 4.3 Beoordelingskader Voor elk type gebied is een beoordelingskader opgesteld, waarin steeds de vol- gende onderdelen aan de orde komen: - Een korte beschrijving
van het gebiedstype. - Een samenvatting van het beleid, de aanvullende beleidsinstrumenten die de gemeente inzet, de te verwachten en/of gewenste ontwikkelingen en de waardering voor het gebied. - De voor het gebied geldende welstandsambitie. - De welstandscriteria. De kenmerkende aspecten van de bebouwing zijn als criteria omschreven, onderverdeeld naar plaatsing, hoofdvorm, aanzichten en opmaak. Plaatsing gaat over de situering van gebouwen ten opzichte van elkaar en ten opzichte van de weg en hoofdvorm betreft de massa opbouw en de vormgeving van de bouwmas sa’s. Aanzichten gaat over de indeling van de gevels en opmaak gaat over de detaillering en het kleur- en materi- aalgebruik. Per gebied is een algemene beleidsintentie aangegeven. Deze intentie vloeit voort uit het ambitieniveau voor het betreffende gebied. Vervolgens is per criterium aangegeven of het criterium of kenmerk gehandhaafd dient te blijven of dat het gerespecteerd dient te worden of dat het incidenteel veranderbaar is. Handhaven betekent het behouden van hetgeen als kenmerk van een gebied is aangeduid. Andere ontwikkelingen ten aanzien van dat criterium/kenmerk worden niet moge- lijk geacht. Respecteren daarentegen biedt meer ruimte voor veranderingen, om- dat de criteria gerespecteerd dienen te worden, zonder daarmee nieuwe ontwik- kelingen direct op slot te zetten.
Respecteren betekent wel dat de hoofdkarakte- ristiek van een gebied gehandhaafd dient te blijven. Incidenteel veranderbaar betekent dat wijzigingen best mogelijk zijn. Op het criteriumniveau betek ent dit dat het criterium niet ‘heilig ’ is, maar dat het een leidraad biedt voor nieuwe ontwikkelingen, terwijl een andere richting ook (incidenteel) goed mogelijk wordt geacht. Niet elk plan wordt even zwaar getoetst door de Welstandscommissie. De zwaarte van de toetsing is afhankelijk van de welstandsambitie. De kwaliteit van een ge- bied, het gevoerde ruimtelijk kwaliteitsbeleid en de verwachtte ontwikkelingen zijn hiervoor bepalend. De hierna volgende vier welstandsambities zijn mogelijk: - Beschermd (rood). De aangewezen stads- of dorpsgezichten gezichten wor- den van groot algemeen belang geacht en worden onder meer beschermd door een bestemmingsplan. De algemene beleidsintentie is vooral gericht op het handhaven en versterken van de bestaande kwaliteiten. - Bijzonder (oranje). Het gaat hier om de gebieden waar extra aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit wenselijk wordt geacht en de gemeente naast het welstandstoezicht ook aanvullende beleidsinstrumenten inzet (of in de na- bije toekomst zal doen). In deze gebieden moet het welstandstoezicht een bijdrage leveren aan het versterken van de bestaande en/of gewenste kwa- liteit. - Regulier (groen).
Reguliere gebieden kunnen afwijkingen van de bestaande ruimtelijke structuur en ingrepen in de architectuur van de gebouwen zon- der al te veel problemen verdragen. In deze gebieden is het welstandstoe- zicht gericht op het respecteren van de basiskwaliteit. I ncidentele veran- deringen zijn over het algemeen goed mogelijk. - Welstandsvrij. Voor deze gebieden en objecten wordt welstandstoezicht niet van toepassing verklaard. In Noardeast-Fryslân is een dergelijk gebied alleen opgenomen in het specifieke kader voor D2 Dokkum De Trije Terpen en voor het gehele gebied H1 Hallum Transformatorstation. 23 24 1. BESCHERMDE STADS - EN DORPSGEZICHTEN G e b i e d s b e s c h r i j v i n g Dokkum De binnenstad van Dokkum is op twee terpen gebouwd. In de 16e eeuw is de zes- kantige omwalling gerealiseerd, die thans in grote lijnen de grens vormt van het beschermde stadsgezicht. De totale historische structuur van de binnenstad van Dokkum is nog zeer gaaf, ondanks incidentele aantastingen. De ontstaans- en ont- wikkelingsgeschiedenis zijn door de gehele stad duidelijk visueel herkenbaar. De bebouwing is overwegend aaneengesloten gebouwd en gesitueerd in een naar de weg gekeerde bebouwingsgrens. De panden zijn in meerderheid in twee dan wel één bouwlagen met een kap gebouwd. Hier en daar komt ook drie bouwlagen voor. De gebouwen zijn afwisselend haaks op en parallel aan de weg gebouwd.
Er is sprake van kleine onderlinge verschillen in goot - en nokhoogte. De gebouwen zijn bijzonder zorgvuldig gedetailleerd, hetgeen tot uitdrukking komt in onder andere kozijnen, daklijsten, dakgoten en metselwerk. Nieuwe invullingen hebben zich gro- tendeels in dit bebouwingsbeeld gevoegd. Bijzondere functies, zoals het gemeen- tehuis, nemen een bijzondere plaats in en kunnen afwijken van de hierboven ge- schetste kenmerken, maar kennen een zo mogelijk nog fijnere detaillering. Dorpskernen De 10 dorpskernen die als beschermd dorpsgezicht zijn aangewezen (Burdaard, Ee, Ferwerd, Hegebeintum, Hallum, Holwerd, Janum, Kollum, Metslawier, Moddergat en Veenklooster) zijn divers van karakter, variërend van de lintbebouwing van Mod- dergat tot het dichtbebouwde (winkel)centrum van Holwerd. Het straatbeeld in de beschermde gezichten worden gekenmerkt door een grote variatie in goot - en bouwhoogten. Bovendien is er een verscheidenheid aan kapvormen en –richtingen. De vaak strakke voorgevelrooilijn en de relatief dichte bebouwingswanden zorgen daarentegen voor samenhang in deze gebieden. De panden in de beschermde ge- zichten kennen over het algemeen een hele zorgvuldige detail lering. Dit komt tot uitdrukking in onder andere kozijnen, daklijsten, dakgoten en metselwerk. Het materiaal- en kleurgebruik is traditioneel.
Nadere informatie staat beschreven in de toelichting op de aanwijzing tot beschermd dorpsgezicht. B e l e i d , w a a r d e b e p a l i n g e n o n t w i k k e l i n g Het beleid is gericht op behoud en versterking van de historische kwaliteiten. De gebieden zijn in het kader van de Monumentenwet aangewezen als Beschermd dorpsgezicht. Daartoe is in alle gevallen een op bescherming gericht bestemmings- plan opgesteld. Het b eleid is gericht op het versterken van de cultuurhistorisch waardevolle kenmerken. Nieuwe initiatieven dienen binnen de marges van de cul- tuurhistorische waarden tot ontwikkeling te komen. W e l s t a n d s a m b i t i e n i v e a u De gebieden krijgen de welstandsbenadering van een beschermd dorpsgezicht. Het beleid is gericht op het handhaven en versterken van de bestaande kwaliteiten. 25 GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN - 1. BESCHERMDE STADS- EN DORPSGEZICHTEN Referentiefoto’s NO–Fryslân Gebiedskenmerken en criteria Hh Re Iv Gebouwen haaks op en evenwij- dig aan de weg; Bijzondere func- ties nemen een opvallende plaats in Eén tot twee bouwlagen met kap Differentiatie in detaillering per bouwwerk Plaatsing Hoofdgebouwen staan overwegend in de historisch gegroeide rooilijn en in een historisch gegroeide parcellering. Gesloten tot open bebouwingswanden, afgestemd op het bestaande omgevingsbeeld.
Gebouwen staan overwegend haaks op of evenwijdig aan de weg; de gebouwen zijn met de voorgevel georiënteerd op de openbare ruimte; bijzondere functies nemen een opvallende en dominante plaats in, afgestemd op het bestaande omgevingsbeeld. Hoofdvorm Eén tot twee en incidenteel drie (of meer) bouwlagen met een duidelijke kap, afgestemd op het bestaande en afhankelijk van de mogelijk- heden in het bestemmingsplan; bijzondere functies kunnen hiervan afwijken. De massa-opbouw is overwegend enkelvoudig, met een duidelijke verwantschap tussen de hoofdgebouwen, maar met kleine maatverschil- len (zoals verschil in goot- en nokhoogte), afgestemd op het bestaande omgevingsbeeld. De gebouwen zijn hoofdzakelijk kantig opgezet en refereren aan of reageren op de (ambachtelijke) traditionele architectuur. Aan-, uitbouwen, bijgebouwen en overkappingen zijn ondergeschikt en in een afgeleide architectuur of kennen een bijzondere en hoog- waardige eigentijdse architectuur die zich harmonisch voegt in de schaal en sfeer van de historische bebouwing. Aanzichten Er is sprake van een duidelijke gerichtheid op de openbare ruimte. Duidelijk evenwicht tussen verticaal gerichte gevelopeningen en horizontale accenten (zoals plinten en daklijsten e.d.).
Traditionele hoofdopzet, de vormgeving van de gevel op de begane grond hangt samen met die van de verdieping(en), de hoeken behouden massa en de verdieping behoudt daardoor de verbinding met de grond. Winkelpuien/gevels passen bij het historische karakter. De winkelpuien/gevels passen in de omgeving en bij het gebouw. Daarnaast wordt onderscheid gemaakt in de volgende 3 situaties: 1. Historische gevel of pui van ca. voor 1940: wordt behouden en versterkt. Bij gevelwijziging van rijksmonumenten geldt over het algemeen dat behoud voor reconstructie gaat. 2. Historische gebouwen waarbij de historische gevel of pui is verdwenen: de voorkeur gaat uit naar herstel van de gevel of pui van voor ca. 1940, mits dit leidt tot een versterking van het historische karakter van het gebouw. Hoogwaardige eigentijdse architectuur is ook mo- gelijk als deze zich harmonisch voegt in de schaal en sfeer van de historische bebouwing. 3. Bij nieuwe gebouwen, na ca. 1940: hoogwaardige eigentijdse architectuur is ook mogelijk als deze zich harmonisch voegt in de schaal en sfeer van de historische bebouwing en dit leidt tot een verbetering van de bestaande situatie. Differentiatie in detaillering per bouwwerk, gerelateerd aan de historische ontwikkeling.
Opmaak Gevels hebben in hoofdzaak een stenig karakter; daken zijn voorzien van gebakken pannen of riet dan wel vergelijkbaar genuanceerde materialen; bij verbouw dient een zorgvuldige afstemming op het bestaande plaats te vinden. De voorkeur gaat uit naar traditionele materialen, passend bij het historische karakter.
26 Traditionele kleurstellingen (afgestemd op het bestaande) zijn leidend en passen bij het historische karakter. Zorgvuldige en soms fijne (ambachtelijk traditionele) details; gebruik van kunststof en aluminium materialen is niet toegestaan indien zichtbaar vanaf openbaar gebied. Bij hoogwaardige eigentijdse architectuur is afwijkend materiaalgebruik mogelijk als deze zich harmonisch voegt in de schaal en sfeer van de historische bebouwing. Aan-, uitbouwen, bijgebouwen en overkappingen zijn ondergeschikt. Overige Voor reclame-uitingen: zie de objectgerichte criteria voor reclame-uitingen Beschermde Stads- en dorpsgezichten. Voor de binnenstad van Dokkum geldt dat de massa, korrelgrootte, dakvorm en geleding van de gevel in overeenstemming is met de historisch gegroeide kenmerken (zie daarvoor ook de ‘straatwandtekeningen’ voor sommige straten in Dokkum). Voor zonnepanelen: zie objectgerichte criteria voor zonnepanelen in beschermde stads- en dorpsgezichten. Voor (voormalige) boerderijen wordt verwezen naar de objectgerichte criteria. Beleidsintentie: Hh – Handhaven/herstel en restauratie; Re - Respecteren en interpreteren; Iv - Incidenteel veranderbaar 27 28 2. DORPSKERN G e b i e d s b e s c h r i j v i n g De meeste dorpen in de gemeente Noardeast-Fryslân kennen een duidelijk te on- derscheiden dorpskern. Veel van deze dorpen zijn als terpdorp ontstaan.
In dorpen zoals Brantgum, Foudgum en Oostrum is de radiale structuur van wegen en het bebouwingspatroon nog duidelijk aanwezig. Deze dorpen kennen een vrij open be- bouwingsstructuur, met een kerk, enkele woonhuizen en boerderijen. Bij Marrum is de radiale structuur ook herkenbaar. Het bebouwingspatroon is daar meer ver- dicht. Dat is ook het geval bij veel a ndere terpendorpen waardoor vrij gesloten bebouwingswanden zijn ontstaan, zoals de Tsjerkestrjitte in Anjum of een aantal straten in Marrum . Naar de randen van de dorpskern neemt de openheid toe. Er zijn ook dijk - en zijl dorpen ( Paesens-Moddergat, Munnekezijl, Kollumerpomp ), wegdorpen (Oudwoude en Warfstermolen) en een vleck (Kollum) in de gemeente aanwezig. Bij dijkdorpen en wegdorpen is de oorspronkelijke structuur meer lineair langs de dijk of de weg. De bebouwing is overwegend in één bouwlaag met kap, maar hier en daar zijn ook woningen gebouwd in twee lagen met een kap. Het merendeel van de woningen heeft een individuele uitstraling, maar behoort wel tot dezelfde familie. Het ma- teriaal- en kleurgebruik is overwegend traditioneel. De detaillering van de wonin- gen is over het algemeen sober, maar wel erg zorgvuldig. Soms, zoals bij een aantal winkels, is sprake van een afwijkende vormgeving en kleurgebruik. In de dorpsker- nen neemt de kerk vaak een prominente plaats in, door de omvang, situering en vormgeving.
Voor de cultuurhistorisch waardevolle boerderijen zijn objectgerichte welstands- criteria geformuleerd. Voor de beschrijving van deze boerderijen en de daarbij behorende welstandscriteria wordt naar de objectgerichte criteria verwezen. B e l e i d , w a a r d e b e p a l i n g e n o n t w i k k e l i n g Het beleid is erop gericht het bestaande historische karakter te behouden. Voor deze gebieden wordt extra aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit wenselijk ge- acht. Een deel van deze extra aandacht is verwerkt in het welstandstoezicht. W e l s t a n d s a m b i t i e n i v e a u De welstandsambitie voor deze gebieden is gericht op het behoud en waar mogelijk het versterken van de bestaande en/of gewenste kwaliteit. De klemtoon ligt op het handhaven en respecteren. Aan deze gebieden is dan ook een bijzonder ambi- tieniveau toegekend. 29 GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN – 2.
DORPSKERN Referentiefoto’s NO–Fryslân Gebiedskenmerken en criteria Hh Re Iv Woningen in een historisch ge- groeide rooilijn en parcellering Kantig opgezet en refererend aan ambachtelijke traditionele architectuur Evenwicht tussen verticaal ge- richte gevelopeningen en hori- zontale accenten Plaatsing Hoofdgebouwen staan overwegend in de historisch gegroeide rooilijn en in een historisch gegroeide parcellering Gesloten tot open bebouwingswanden, afgestemd op het bestaande Gebouwen staan overwegend haaks op of evenwijdig aan de weg; de gebouwen zijn met de voorgevel georiënteerd op de openbare ruimte; bijzondere functies nemen een opvallende en dominante plaats in Hoofdvorm Eén tot twee bouwlagen met een duidelijke kap, afgestemd op het bestaande en afhankelijk van de mogelijkheden in het bestemmings- plan; bijzondere functies kunnen hiervan afwijken De massa-opbouw is overwegend enkelvoudig, en wordt gekenmerkt door kleine maatverschillen (zoals verschil in goot- en nokhoogte) tussen de hoofdgebouwen De gebouwen zijn hoofdzakelijk kantig opgezet en refereren aan of reageren op de (ambachtelijke) traditionele architectuur Aan-, uitbouwen, bijgebouwen en overkappingen zijn ondergeschikt en in een afgeleide architectuur of kennen een bijzondere vormgeving Aanzichten Er is sprake van een duidelijke gerichtheid op de openbare ruimte Duidelijk evenwicht tussen
verticaal gerichte gevelopeningen en horizontale accenten (zoals plinten en daklijsten e.d.) Traditionele hoofdopzet, waarbij winkelpuien een moderne uitstraling (passend bij de karakteristiek) mogen hebben, mits de hoeken massa behouden en daardoor de verdieping verbinden met de grond Differentiatie in detaillering per bouwwerk, gerelateerd aan de historische ontwikkeling Opmaak Gevels hebben in hoofdzaak een stenig karakter; daken zijn voorzien van (gebakken) pannen of riet dan wel vergelijkbare genuanceerde materialen; bij verbouw dient een zorgvuldige afstemming op het bestaande plaats te vinden Traditionele kleurstellingen overheersen (afgestemd op het bestaande) Sobere, maar zorgvuldige (ambachtelijk traditionele) details; nieuwe moderne invullingen zijn mogelijk, mits goed ingepast in het huidige bebouwingsbeeld Aan-, uitbouwen, bijgebouwen en overkappingen zijn ondergeschikt Overige Voor reclame-uitingen geldt ingetogenheid en integratie in straat- en gevelbeeld Aanbeveling: hoogglanzende dakpannen bij voorkeur niet gebruiken Voor (voormalige) boerderijen wordt verwezen naar de objectgerichte criteria Beleidsintentie: Hh – Handhaven/herstel en restauratie; Re - Respecteren en interpreteren; Iv - Incidenteel veranderbaar
30 3. LINTBEBOUWING (BIJZONDER) G e b i e d s b e s c h r i j v i n g Een groot deel van de dorpen heeft een groei gekend langs belangrijke doorgaande verbindingswegen of waterlopen. Dit komt bij zowel de oorspronkelijke streekdor- pen, maar ook bij de terpdorpen voor. Op sommige plaatsen is deze lintbebouwing van een bijzondere kwaliteit, zoals bijvoorbeeld in Anjum aan de Pfeifferbuorren en in Kollum (bijvoorbeeld Van Limburg Stirumweg -Voorstraat). Deze kwaliteit komt tot uitdrukking in de individuele bebouwing langs deze straten. De woningen zijn doorgaans op enige afstand v an de weg gesitueerd, waardoor het straatbeeld iets voornaams uitstraalt. Op sommige plaatsen wordt dit voorname karakter ver- sterkt door de aanwezige hoog opgaande erfbeplanting. De woningen zijn boven- dien royaal van omvang en kennen een fijne en soms rijk e, maar in ieder geval zorgvuldige detaillering. De woningen zijn hoofdzakelijk in één bouwlaag met kap gebouwd. B e l e i d , w a a r d e b e p a l i n g e n o n t w i k k e l i n g Het beleid in deze linten is gericht op het behoud van de aanwezige ruimtelijke karakteristiek met een historische uitstraling. Verbouw of uitbouw van woningen in deze gebieden dient met respect voor en afgestemd op het bestaande plaats te vinden.
Dit neem t niet weg dat bij (ver)nieuwbouw nieuwe invullingen eveneens mogelijk zijn, maar deze dienen zich te voegen in het bestaande straat- en bebou- wingsbeeld en dienen van een bijzondere architectonische kwaliteit te zijn. Groot- schalige veranderingen worden in deze gebieden niet voorgestaan. W e l s t a n d s a m b i t i e n i v e a u De welstandsambitie voor deze gebieden is gericht op het behoud en waar mogelijk het versterken van de bestaande en/of gewenste kwaliteit. De klemtoon ligt op het handhaven en respecteren. Aan deze gebieden is dan ook een bijzonder ambitieni- veau toegekend. 31 GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN – 3.
LINTBEBOUWING (BIJZONDER) Referentiefoto’s NO–Fryslân Gebiedskenmerken en criteria Hh Re Iv Historisch gegroeide rooilijn Overwegend vrijstaande bebou- wing Rijke (ambachtelijk traditionele) details Plaatsing Hoofdgebouwen staan overwegend in de historisch gegroeide rooilijn Overwegend vrijstaande bebouwing Gebouwen staan haaks op of evenwijdig aan de weg; de gebouwen zijn met de voorgevel georiënteerd op de openbare ruimte; bijzondere functies nemen een opvallende en dominante plaats in Hoofdvorm Overwegend één bouwlaag met duidelijke kap; bijzondere functies kunnen hiervan afwijken De massa-opbouw is overwegend enkelvoudig tot samengesteld en kent individuele uitstraling De gebouwen zijn hoofdzakelijk kantig opgezet en refereren aan of reageren op de traditionele architectuur Aan-, uitbouwen, bijgebouwen en overkappingen zijn ondergeschikt en in een afgeleide architectuur of kennen een bijzondere vormgeving Aanzichten Er is sprake van een duidelijke gerichtheid op de openbare ruimte Duidelijk evenwicht tussen verticaal gerichte gevelopeningen en horizontale accenten (zoals plinten en daklijsten e.d.) Traditionele hoofdopzet Differentiatie in detaillering per bouwwerk, gerelateerd aan de historische ontwikkeling Opmaak Gevels hebben in hoofdzaak een stenig karakter; daken zijn voorzien van (gebakken) pannen of riet dan wel vergelijkbaar genuanceerde
materialen; bij verbouw dient een zorgvuldige afstemming op het bestaande plaats te vinden Traditionele kleurstellingen overheersen (afgestemd op het bestaande) Sobere, maar zorgvuldige en soms rijke (ambachtelijk traditionele) details; nieuwe moderne invullingen zijn mogelijk, mits goed ingepast in het huidige bebouwingsbeeld en van een bijzondere architectonische kwaliteit Aan-, uitbouwen, bijgebouwen en overkappingen zijn ondergeschikt Overige Voor reclame-uitingen geldt ingetogenheid en integratie in straat- en gevelbeeld Aanbeveling: hoogglanzende dakpannen bij voorkeur niet gebruiken Voor (voormalige) boerderijen wordt verwezen naar de objectgerichte criteria Beleidsintentie: Hh – Handhaven/herstel en restauratie; Re - Respecteren en interpreteren; Iv - Incidenteel veranderbaar
32 4. LINTBEBOUWING (REGULIER) G e b i e d s b e s c h r i j v i n g De meeste linten kennen een meer divers bebouwingsbeeld dan in de bijzondere linten het geval is. Bovendien komt in een groot aantal van de reguliere linten verschillende functies voor, zoals bedrijvigheid, detailhandel, maatschappelijke instellingen en wooncomplexen. Het bebouwingsbeeld is vrij open en hoe verder van de dorpskern verwijderd hoe groter de open ruimte tussen de bebouwing. Met andere woorden: verder van het dorp verwijderd zijn de erven doorgaans groter. De bebouwing kent een individueel karakter. Hier en daar zijn ook rijenwoningen in het lint gebouwd, vaak als ver- dichting van het bebouwingslint. Naast woonhuizen zijn in deze linten ook boerde- rijen, kerken, bedrijfspanden en dergelijke gebouwd. De 19e eeuwse en vroeg 20e eeuwse bebouwing overheerst in dez e linten. De bebouwing is doorgaans in één bouwlaag met kap gebouwd. Het materiaal - en kleurgebruik is overwegend tradi- tioneel. Bijzondere functies wijken vaak af qua maat en schaal en soms qua mate- riaal- en kleurgebruik. De bebouwing volgt in de meeste gevallen beloop van de weg, maar is niet altijd in een strakke rooilijn gebouwd. In sommige linten zijn open plekken ingevuld met nieuwbouwwoningen. Over het algemeen voegen deze woningen zich in het be- staande bebouwingsbeeld.
Voor de beschrijving van de boerderijen en de daarbij behorende welstandscriteria wordt naar de objectgerichte criteria verwezen. B e l e i d , w a a r d e b e p a l i n g e n o n t w i k k e l i n g Het beleid in de linten is gericht op het beheer van de bestaande situatie. Voor deze gebieden worden over het algemeen geen ingrijpende veranderingen ver- wacht. Wel zal er in de toekomst incidenteel vervangende nieuwbouw worden ge- pleegd. Deze nieuwbouw dient zich te voegen in de kwaliteit van de bestaande omliggende bebouwing. W e l s t a n d s a m b i t i e n i v e a u Voor deze gebieden geldt een aanduiding als regulier welstandsgebied. De criteria zijn gericht op het handhaven en respecteren van de aanwezige basiskwaliteiten. 33 GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN – 4. LINTBEBOUWING (REGULIER) Referentiefoto’s NO–Fryslân Gebiedskenmerken en criteria Hh Re Iv In dit geval: woningen met de voorgevel onder eenzelfde hoekverdraaiing t.o.v.
de weg Differentiatie gerelateerd aan de historische ontwikkeling Traditionele kleurstellingen overheersen Plaatsing Hoofdgebouwen staan overwegend in de historisch gegroeide rooilijn Overwegend vrijstaande bebouwing Gebouwen staan overwegend haaks op of evenwijdig aan de weg; de gebouwen zijn met de voorgevel georiënteerd op de openbare ruimte; bijzondere functies nemen een opvallende en dominante plaats in Hoofdvorm Overwegend één bouwlaag met een duidelijke kap; bijzondere functies kunnen hiervan afwijken De massa-opbouw is enkelvoudig tot samengesteld en kent individuele uitstraling De gebouwen zijn hoofdzakelijk kantig opgezet en refereren aan of reageren op de traditionele architectuur Aan-, uitbouwen, bijgebouwen en overkappingen zijn ondergeschikt en in een afgeleide architectuur of kennen een bijzondere vormgeving Aanzichten Er is sprake van een duidelijke gerichtheid op de openbare ruimte Duidelijk evenwicht tussen verticaal gerichte gevelopeningen en horizontale accenten (zoals plinten en daklijsten e.d.) Traditionele hoofdopzet is uitgangspunt bij verbouw Differentiatie in detaillering per bouwwerk, gerelateerd aan de historische ontwikkeling Opmaak Gevels hebben in hoofdzaak een stenig karakter; daken zijn voorzien van (gebakken) pannen of riet dan wel vergelijkbaar genuanceerd materiaal; bij verbouw dient een zorgvuldige afstemming op het