Bijlage - Programmabegroting 2026 met bijlagen
Tekst van het document
Ingrado
Relatief verzuim
Er is sprake van relatief verzuim als een jongere wel op een school staat ingeschreven, maar gedurende een bepaalde tijd de lessen/praktijk verzuimt. Ook veelvuldig te laat komen kan hiertoe worden gerekend.
LISA
Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie(vsv-ers)
Het percentage van het totaal aantal leerlingen van het VO en MBO (12 - 23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat. De periodeaanduiding "2018" staat voor schooljaar "2017/2018".
Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel
Banen
Onder een baan wordt een vervulde positie verstaan. Dit betreffen zowel fulltimers, parttimers als uitzendkrachten. De indicator betreft het aantal banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 64 jaar.
Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel
Jongeren met een delict voor de rechter
Het percentage jongeren (12 t/m 21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. Tot en met 2015 zijn
CBS 34
de cijfers van deze indicator afkomstig van het VerweyJonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS.
Kinderen in uitkeringsgezin
Percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Bijstandshuishouden is een huishouden waarvan minimaal één lid een bijstandsuitkering ontvangt. Onder bijstand wordt hier uitkeringen aan huishoudens op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, tot 2015) en de Participatiewet (vanaf 2015) en het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (Bbz) verstaan. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS.
Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel
Netto arbeidsparticipatie
Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking.
CBS
Werkloze jongeren
Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS.
Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel
Personen met een bijstandsuitkering
Het aantal personen met een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, t/m 2014) en de Participatiewet (vanaf 2015). De uitkeringen (leefgeld) aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen.
CBS
Lopende reintegratievoorzieningen
Het aantal re-integratievoorzieningen per 10.000 inwoners in de leeftijd 15-64 jaar.
CBS
Jongeren met jeugdhulp
Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzicht van alle jongeren tot 18 jaar. Jeugdhulp is de hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en/of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders.
CBS
Jongeren met jeugdbescherming
Jongeren met jeugdbescherming betreft jongeren tot 18 jaar die op enig moment in de verslagperiode een maatregel door de rechter dwingend opgelegd hebben gekregen. Jeugdbescherming is een maatregel die de rechter dwingend oplegt. Dat gebeurt als een gezonde en veilige ontwikkeling van een kind of jeugdige wordt bedreigd en vrijwillige hulp niet of niet voldoende helpt. Een kind of jongere wordt dan onder toezicht gesteld of onder voogdij geplaatst.
CBS
35
Jongeren met jeugdreclassering
Het percentage jongeren (12-23 jaar) met een jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (12-23 jaar). Jeugdreclassering is een combinatie van begeleiding en controle voor jongeren vanaf 12 jaar, die voor hun 18e verjaardag met de politie in aanraking zijn geweest en een proces-verbaal hebben gekregen. Indien de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden waaronder het misdrijf is begaan daartoe aanleiding geven, bijvoorbeeld bij jongvolwassenen met een verstandelijke beperking, kan het jeugdstrafrecht eveneens worden toegepast op jongvolwassenen in de leeftijd 18 tot en met 23 jaar. De jongere krijgt op maat gesneden begeleiding van een jeugdreclasseringswerker om te voorkomen dat hij of zij opnieuw de fout ingaat. Jeugdreclassering kan worden opgelegd door de kinderrechter of de officier van Justitie. Jeugdreclassering kan ook op initiatief van de Raad voor de Kinderbescherming in het vrijwillige kader worden opgestart. De begeleiding kan doorlopen tot de jongere 23 jaar wordt.
CBS
Cliënten met een maatwerkarrangement WMO
Aantal per 10.000 inwoners in de betreffende bevolkingsgroep. Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo. Voor de Wmo-gegevens geldt dat het referentiegemiddelde gebaseerd is op 327 deelnemende gemeenten.
GMSD
Overzicht baten en lasten 2026 van Programma 3: Soarch en Wolwêzen Bedragen x €1.000 Exploitatie Baten
Primaire begroting 2026 23.225
Lasten
91.129
Resultaat
-67.904
36
Bezuinigingen Programma 3 Bedragen € (x 1.000)
Nr.
Naam bezuiniging
Incidenteel/Structureel
Totaal budget
Bezuiniging
% van budget
3.01
Herbeoordeling jeugdzorgtrajecten die niet bewezen effectief zijn
Structureel
20.648
400
2%
3.02
Verlaging gemeentelijke bijdrage in het exploitatietekort Dokwurk
Structureel
11.131
350
3%
3.03
Inzet consulent 3e en directe verwijzers inzake jeugdzorg (netto besparing / incl. orgkosten)
Structureel
20.648
300
1%
3.04a
Schrappen budget huisvesting extra statushouders.
Structureel
1.100
1.100
100%
3.04b
Herbestemming budget voor wettelijke taakstelling inzake huisvesting statushouders
Structureel
-
-350
-
1.100
750
68%
Saldo van 3.04 3.05
Besparing leerlingenvervoer
Structureel
1.192
206
17%
3.06
20 duurste Wmo casussen screenen en migreren naar de Wlz
Structureel
5.808
200
3%
3.07
Schrappen van taken Wurkstart
Structureel
184
184
100%
3.08
Reispas voor Statushouders versoberen (Trajectkaart invoeren)
Structureel
300
140
47%
3.09
Vermogenstoets bij aanvraag bijzondere bijstand invoeren /
Structureel
959
100
10%
37
beleidswijziging.
3.10
Cliëntenbestand huishoudelijke hulp WMO doorlichten
Structureel
5.529
100
2%
3.11
Langdurige dagbesteding en begeleidingsindicaties beperkten tot een stabiel minimum WMO.
Structureel
5.808
100
2%
3.12
Opheffen functie opleidingsfunctionaris GT
Structureel
60
40
67%
38
Programma 4- Wurk, Bedriuw en Rekraasje Waar gaat programma 4 'Wurk, Bedriuw en Rekraasje' over? Inleiding Noardeast-Fryslân staat als gemeente voor een grote opgave. De economie is daarbij belangrijk voor de leefbaarheid van de regio. Een gerichte economische aanpak moet ertoe bijdragen dat de gemeente zich in totaliteit sterk ontwikkelt. We richten ons op het algeheel versterken van het vestigingsklimaat, stimuleren het starten van nieuwe ondernemingen, bevorderen de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en faciliteren bij het verbeteren van de innovatiekracht van het bedrijfsleven. Bij dit laatste richten we ons op sterke stuwende (“exporterende”) sectoren in de gemeente; landbouw/agrifood, maakindustrie (in het bijzonder de metaalindustrie), bouwnijverheid en toerisme/recreatie. Deze sectoren vormen de economische basis voor de lange termijn. Het faciliteren van het bedrijfsleven in vestigingsmogelijkheden en bereikbaarheid komt dit jaar concreet tot uiting in de verdere ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen en verkenning van mogelijkheden tot de aanleg van nieuwe ontsluitingswegen. Door de komst van de Centrale As is de bereikbaarheid sterk verbeterd en is mede hierdoor de vraag naar bedrijfskavels sterk gestegen. Daarnaast richten we ons op het versterken van het economisch voorzieningenniveau van de gemeente, in het bijzonder de detailhandel.
In Regiostad Dokkum met zijn bovenregionale functie en Kollum met zijn centrumpositie voor de oostkant van de gemeente werken we samen met ondernemers en inwoners aan gezonde, aantrekkelijke winkelgebieden. De gemeente Noardeast-Fryslân kan zich gelukkig prijzen met het gegeven dat ze naast een nationaal park (Lauwersmeer) een werelderfgoed (Waddenzee) en een Nationaal landschap (Noardlike Fryske Wâlden) kent. Zeer waardevolle elementen die een cruciale rol vervullen in het recreatieve en toeristische beleid. In de uitvoering van het toeristisch beleidsplan zal hier met name aandacht voor zijn, onder andere in relatie tot het ontwikkelen van streekmerken en de al bestaande infrastructuur en voorzieningen. Hoofddoelstelling Behouden en streven naar een gezond ondernemersklimaat.
39
401.1 Doel: Bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven SMART-doelstelling 401.1-1: Ontwikkeling van bedrijventerreinen Activiteit 401.1-1A:
Maken en uitvoeren communicatieplan bedrijventerreinen
Voor het promoten van de bedrijventerreinen en de uitgifte van bedrijfskavels aldaar, zal een communicatieplan worden opgesteld. Mede door de problematiek van de netcongestie is het noodzakelijk een integrale communicatiestrategie te hanteren voor de bedrijventerreinen. 401.1-1B: Herijking convenant bedrijventerreinen, inclusief nieuwe zoeklocaties Het convenant bedrijventerreinen zal in Anno- verband samen met de Provincie worden herijkt op basis van de nieuwste regionale behoefteprognoses. Hierbij zal tevens worden gekeken naar omvang en locaties van nieuw te ontwikkelen bedrijventerreinen, aanvullend op de locaties die in het huidige convenant al staan vermeld. SMART-doelstelling 401.1-2: Het relatiebeheer met bedrijven en bedrijvenverenigingen wordt versterkt Activiteit 401.1-2C: Er worden 10 bedrijven bezocht met het college Vanuit de gemeente bezoeken we jaarlijks minimaal tien bedrijven in de gemeente. Voor een gezond ondernemersklimaat is het van belang te weten wat er speelt bij ondernemers. Wij blijven op deze manier nauw betrokken en zijn op de hoogte van de vestiging van nieuwe bedrijven en innovaties bij bestaande bedrijven.
SMART-doelstelling 401.1-3: De verkeersontsluiting voor Dokkum en Kollum wordt verbeterd Activiteit 401.1-3A Er wordt onderzoek gedaan naar de realisatiemogelijkheid van een oost-tangent Kollum Binnen het Omgevingsprogramma Kollum wordt realisatiemogelijkheid van de oosttangent onderzocht. 401.1-3B: Nieuwe westelijke rondweg Dokkum Op de horizon staat de realisatie van de Westelijke Rondweg om Dokkum. De noodzakelijkheid zal ook binnen het Omgevingsprogramma Regiostad Dokkum aan de orde komen. Mogelijk kunnen we de westelijke rondweg gefaseerd aanleggen, om de haalbaarheid te vergroten. SMART-doelstelling 401.1-5:Er wordt sectoraal gemeentelijk beleid voor de landbouw om kansen op het gebied van (natuurinclusieve) landbouw, duurzaamheid en biodiversiteit te benutten ontwikkeld. Activiteit 401.1-5B: Er wordt een gebiedsplan ‘herstel bodemdaling watersysteem Dongeradielen’ aan de raad voorgelegd, voorbereid in samenwerking met de provincie.
40
De gebiedscommissie Dongeradielen koerst er op om in 2026 een gebiedsplan Dongeradielen voor te leggen aan het college van Gedeputeerde Staten van de Provincie Fryslân, zodat de provincie dat plan in ontwerp kan trekken. De gebiedscommissie streeft bij de totstandkoming van dit gebiedsplan naar draagvlak in de streek en bij direct belanghebbenden. Naast het Wetterskipsbestuur zal tegen die tijd ook de gemeenteraad hier via het college van burgemeester en wethouders over worden meegenomen. De Commissie Bodemdaling Aardgaswinning Fryslân (CBAF) is betrokken bij de schadevaststelling van de NAM. CBAF regelt de bekostiging van het schadeherstel voor de na de vaststelling van een definitief gebiedsplan door de Provincie Fryslân te starten uitvoeringsperiode. 402.1 Doel: Creëren en realiseren van de juiste randvoorwaarden voor detailhandelsbeleid SMART-doelstelling 402.1-2: De uitstraling van de winkelkernen in Dokkum en Kollum wordt verhoogd Activiteit 402.1-2A: Ontwikkeling van de Noordelijke stadsentree Door de ontwikkeling van de Noordelijke stadsentree (en vervanging van het huidige Panwurk) verzorgen van een economische impuls door het verbeteren van de bereikbaarheid van de (autoluwe) binnenstad en daarmee het verhogen van het binnenstadbezoek. Het Panwurk is inmiddels gesloopt a.g.v.
de zeer slechte technische staat en vervanging op deze plek is noodzakelijk gelet op de toenemende parkeerdruk op de stad en ter versterking van de Noordelijke toegang tot de stad. Financiën Omschrijving
€ (x 1.000)
2020: Aanbiedingsbrief begroting onderzoeksbudget
150
2024: 1e rapportage verhoging voorbereidingskosten
100
Actueel budget
250
Af: Kosten tot en met 26-08-2025
188
Saldo
62
404.1 Doel: De aantrekkelijkheid en gastvrijheid van de gemeente om te recreëren en te verblijven verder vergroten SMART-doelstelling 404.1-1: Meer toeristische en recreatieve voorzieningen in het Lauwersmeer- en Waddengebied realiseren Activiteit 404.1-1A: Participeren in de gebiedsprocessen voor de waddenkust
41
Wij nemen actief deel aan gebiedsprocessen aan de Waddenkust en omliggende regio, waarin verschillende overheden en partners gezamenlijk werken aan integrale gebiedsontwikkeling. Centrale thema's hierbij zijn het vergroten van de brede welvaart, toekomstbestendige landbouw en voedselbeschikbaarheid en een ecologische plus. 404.1-1B: Voorbereiding en uitvoering van het project Op Paad lâns it Waad Met het project Op Paad lâns it Waad geven we in Fryslân invulling aan de ambitie om de Waddenzee beter beleefbaar en toegankelijk te maken vanaf het vaste land. De dijk als geleidingslijn om de unieke Waddenkustregio te verkennen en te beleven. Het betreft een samenwerkingsproject met de gemeenten Harlingen en Waadhoeke, provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân. Het project creëert de mogelijkheid voor het maken van een belevingstocht langs de waddenkust, wandelend en op de fiets. De combinatie van buitendijks fietsen en binnendijks genieten van historische terpdorpen en het cultuurlandschap maakt het aantrekkelijk voor bezoekers.
Het project sluit in onze gemeente aan op de geplande dijkversterking van Harlingen tot aan het Lauwersmeer. In twee fasen wordt het project uitgevoerd. Fase 1 Harlingen – Koehool valt buiten de dijkversterking en is in 2025 gereed. En fase 2 Koehool – Lauwersmeer loopt samen met uitvoering van de dijkversterking. Naast een infrastructurele basis (trajecten toegankelijk maken voor fietsers en wandelaars) gaat het project om het benutten van de verbindingen en het verleiden van bezoekers. Het versterken van de belevingswaarde van het dijktracé door in te zetten op natuurbeleving, landschapskunst en informatievoorziening. De voorbereiding en uitvoering van fase 2 (deel Waadhoeke en Noardeast-Fryslân) vindt plaats in de periode 2025 – 2030. Momenteel werken wij actief samen met het waterschap uit welke maatregelen nodig zijn in het kader van de dijkversterking. Zowel voor tracé Ternaard Peazens-Moddergat als voor de Groene dijk trajecten. Hierbij proberen wij koppelkansen te benutten. Hiertoe voeren wij gesprekken met de omgeving over de wensen van de dorpen. SMART-doelstelling 404.1-2: Dokkum en omliggende kernen ontwikkelen tot toeristische recreatieve centra in de regio Activiteit 404.1-2A: Herinrichting Harddraverspark in Dokkum tot toeristisch en recreatief gebied Het Voorlopig Ontwerp is door het College vastgesteld.
Of het plan volgens het huidige ambitie niveau wordt uitgevoerd hangt nog af van de toekenning van de regiodealmiddelen. Als deze middelen niet worden toegekend wordt alleen de basisinfrastructuur variant aangelegd. De ruimtelijke procedure van het Voorlopig Ontwerp is afgerond. In 2026 zal het park verder uitvoeringsgereed worden gemaakt. Er wordt ook gestart met het opstellen van het Definitief Ontwerp (DO) in een bouwteamconstructie. De procedure voor aanbesteding van zowel de nieuwe recreatieondernemer alsook de aannemer voor de vervolgfase is opgestart, de gunning vindt plaats in 2026. Daardoor kan in 2026 gestart worden met het bouwteam.
42
Financiën Financiën (in tabelvorm) Omschrijving Totale investering Harddraverspark 2022
€ (x 1.000) 5.115
Begrotingswijziging: inrichting skatepark
50
aanvullend krediet kunstgrasveld vv Dokkum
100
aankoop grond tennisclub Dokkum
216
investeringsbijdrage vv Dokkum & KV Oostergo bouw kantine
350
ophogen investeringskrediet Harddraverspark 2023
2.900
1e turap 2024 overname onroerend goed en voorbereidingskosten
700
Actueel budget
9.431
Af: uitgaven (tot en met 26-09-2025)
2.651
Saldo
6.780
De raad wordt middels de tussentijdse rapportage geïnformeerd over de voortgang. 404.1-2B Uitvoering geven aan het nieuwe Havenbeleid: actieplan korte termijn In het havenbeleid streven we verschillende doelen na. Passanten moeten zich welkom voelen in de gemeente en gastvrij worden ontvangen. De voorzieningen die we bieden moeten up-to-date zijn en in de behoefte van de waterrecreant voorzien. Het havenmeesterschap en de inning van liggelden moet op een goede wijze worden uitgevoerd. Er moeten duidelijke regels komen voor ligplaatsen en de tarieven die gelden. Om dit te bereiken zijn maatregelen en activiteiten opgenomen in een actieplan. Activiteiten op de korte termijn zijn: afschaffing van de bruggelden; de invulling van de functie van havenmeester; invoering van digitaal liggeldsysteem en aanpassing gemeentelijke verordeningen. 404.1-2C Realisatie (fase 3) Súd Ie & Wetterfront Dokkum Het Programma Súd Ie & Wetterfront Dokkum omvat de volgende deelprojecten: 1. Fietspad Súd Ie. 2. De vaarroute Súd Ie in de provinciale DM-vaarklasse 3. Ontsluiting van de Noordelijke Stadsgrachten met de Aalsumerpoortbrug. Onderdeel van het Programma Súd Ie is ontsluiting van de Noordelijke Stadsgrachten via een verhoogde Aalsumerpoortbrug op de route Súd Ie. Daarnaast geldt ook de output van een tweede kleine brug en een aanlegvoorziening. 4.
Vismonitoring, waterstekjes, boomgaardeilandje, vermarkten, etc.
43
Inhoud 1. Het deelproject fietspad Súd Ie betreft de aanleg van 8 kilometer fietsroute tussen Dokkum en Oostmahorn 2. Voor de inmiddels voltooide Dm-vaarroute Súd Ie tussen Dokkum en De Skâns (Oostmahorn) aan het Lauwersmeer met 2,40 meter doorvaarthoogte moet na afronding van alle (andere) deelprojecten van het programma Súd Ie nog de vaststelling van de subsidie Waddenfonds e.d. plaatsvinden. 3. Ontsluiting Noordelijke Stadsgrachten: Voor de Aalsumerpoortbrug is in 2024 de keuze gemaakt in te zetten op een hoog architectuurniveau brugontwerp met historisch karakter. De andere beide (kleinere) deelprojecten bestaan uit de upgrading van de kleine houten brug naar De Helling en de realisatie van een openbare aanlegvoorziening. 4. De uitvoering van twee deelprojecten vismonitoring wordt uitgevoerd door Van Hall Larenstein in samenwerking met o.a. Wetterskip Fryslân. 5. De upgrading van het boomgaardeilandje bij de binnenstad van Dokkum is een klein deelproject op het kruispunt van vaarwegen. 6. De output voor de vermarkting van de Súd Ie is in 2024 geleverd met een tweede evenement bij de opening van de Saatsenbrêge en daarmee de voltooiing van de vaarroute. Financieel kan dit deelproject niet eerder dan na afronding van alle deelprojecten met het Waddenfonds in een vaststelling van subsidie worden afgesloten. 7.
Bijzonder deelproject betreft de aanleg van enkele waterstekjes als kunstwerken en beleefplekken langs de recreatieve route Súd Ie Financiën Oorspronkelijk kasritme: € 2,3 miljoen in 2025 en € 4,2 miljoen in 2026
Geactualiseerd kasritme i.r.t. bijgestelde uitvoeringsplanning: € 0,8 miljoen in 2025 en € 5,7 miljoen 2026
Dit nieuwe kasritme hangt samen met de bovengenoemde bijgestelde uitvoeringsplanning voor de deelprojecten in de Noordelijke Stadsgrachten en de het fietspad Súd Ie. De Commissie Bodemdaling Aardgaswinning Fryslân (CBAF) zal dit najaar besluiten over toekenning van een schadebedrag van ca. €65.000 voor 5 gerealiseerde bruggen in het bodemdalingsgebied. Het te ontvangen bedrag van CBAF dient te dekking van niet subsidiabele kosten van het project Súd Ie. Link met Programma 6 voor deelfinanciering van de Aalsumerpoortbrug: Voor de financiering van specifieke deelopgaven bij realisatie van de Aalsumerpoortbrug en de benodigde noodbrug is door de raad binnen Programma 6 afzonderlijke aanvullende (deel)financiering beschikbaar gesteld. Het doorschuiven van die beschikbare financiering naar realisatiejaar 2026 wordt in dat Programma beschreven.
44
Financiën (in tabelvorm) Omschrijving
€ (x 1.000)
Budget T2 2024
35.200
Actueel budget
35.200
Af: uitgaven (tot en met 26-09-2025)
-29.332
Saldo
5.868
SMART-doelstelling 404.1-3: Bevordering van toerisme en recreatie in balans met de leefomgeving Activiteit 404.1-3A: Uitvoering van de Visie Toerisme en Recreatie (2030) Wij hebben de ambitie om de recreatie en toerisme sector de komende jaren te laten groeien. Om onze doelen te behalen zetten we met name in op de verbetering en doorontwikkeling van het aanbod en het bekender maken van de drie streekmerken: Elfstedenstad Dokkum, Werelderfgoed Waddenzee en Nationaal Park Lauwersmeer. Bij de visie is een uitvoeringsagenda opgesteld en hanteren we 4 speerpunten: promotie uitbouwen, productontwikkeling, samenwerking en kennisontwikkeling. We werken bij de uitvoering samen met de andere gemeenten in de regio en betrokken organisaties. 404.1-3B: Ontwikkelen van een dashboard met cijfers over recreatie en toerisme in de gemeente Voor het beleid en de uitvoering van projecten op het gebied van recreatie en toerisme is dringend behoefte aan goede gegevens. Data op orde is één van de speerpunten van het provinciale beleid voor gastvrijheid. Samen met andere organisaties willen we aanhaken bij dit beleid en de ontwikkelingen in onze gemeente in de sector inzichtelijk maken. We gaan een dashboard opzetten met jaarlijks een overzicht van beschikbare gegevens uit de recreatie- en toerismesector op gemeentelijk niveau. Indien nodig gaan we zelf gegevens verzamelen.
45
Onderwerp beleidsdocumenten Programma 4 Onderwerp beleidsdocumenten bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven Convenant bedrijventerreinen Noordoost Fryslân Onderwerp beleidsdocumenten verbeteren detailhandel en structuur Inventarisatie detailhandel Noordoost Friesland Onderwerp beleidsdocumenten meer toekomstbestendige, duurzame en innovatieve bedrijvigheid Op weg naar een versnellingsagenda; Versnellingsagenda Noordoost Fryslân Onderwerp beleidsdocumenten een betere uitstraling als aantrekkelijke en gastvrije gemeente om te recreëren en te verblijven Gezamenlijke visie op Toerisme en Recreatie in Noordoost-Fryslân 2020-2030 Land en water verbonden; Toekomstbeeld en Strategische visie Waterrecreatie Noordoost Fryslân 2025 Masterplan Opvaarten Noordoost Fryslân (2021) Beleidsnota Gastvrij Fryslân 2028, provincie Fryslân (2020) Position Paper Gastvrij Fryslân 2030 (2019) Actieplan vitale logiesaccommodaties binnen het programma Gastvrij Fryslân 2028 Omgevingsvisie provincie Fryslân ‘De romte diele’ (2020) ‘De wind in de zeilen’ Gebiedsagenda Lauwersmeer 2020-2023 Meerjarenprogramma Investeringskader Waddengebied 2021 en verder De Agenda voor het Waddengebied 2050 (2020) Position Paper Gastvrij Fryslân 2030 (2019)
46
Verbonden partijen Programma 4 Verbonden partij
Bijdrage beleidsdoelstellingen
Marrekrite
De Marrekrite behartigt binnen de opgedragen taken de gemeenschappelijke belangen van de colleges, met als doel een evenwichtige en gecoördineerde ontwikkeling van de recreatie in de provincie Fryslân, rekening houdende met de belangen van natuur en landschap.
Stichting IJswegencentrale
Opgericht met als doel het organiseren van schaatstochten in de regio bij voldoende ijsdikte.
Uniforme beleidsindicatoren Programma 4 Uniforme beleidsindicatoren
Eenheid
Functiemenging
%
Periode
Gemeente NoardeastFryslan
Nederland
2023
47,00
54,20
Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren
Toelichting
Bron
Functiemenging
De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel banen als woningen.
LISA
Overzicht baten en lasten Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje Bedragen x €1.000 Exploitatie
Primaire begroting 2026
Baten
460
Lasten
2.074
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-1.614
Onttrekkingen Gerealiseerd resultaat
300 -1.314
47
Nieuw beleid Programma 4 Bedragen € (x 1.000)
Nr.
Titel
Bedrag
Incidenteel/structureel/ kapitaalsinvestering
5
Werkbudget Economie
100
Structureel
6
Werkbudget recreatie en toerisme
80
Structureel
Bezuinigingen Programma 4 Bedragen € (x 1.000)
Nr.
Naam bezuiniging
Incidenteel/Structureel
4.01
Stoppen met LEADER
Structureel
Totaal budget
Totaal budget
% van budget
20
20
100%
48
Programma 5- Wenjen en Omjouwing Waar gaat programma 5 'Wenjen en Omjouwing' over? Inleiding Wonen is een eerste levensbehoefte en is erg bepalend voor de leefbaarheid. De overheid, de gemeente niet in de laatste plaats, heeft en houdt onvermijdelijk een grote invloed op het voorzien in die behoefte. Het zal de komende periode een prominent onderwerp van aandacht zijn. Door alle veranderingen, ook in taakstelling voortkomend uit spreidingsvoorstellen van de minister als gevolg van toenemende woningnood, en veranderde woonbehoeften is de vraag ook veranderd. Het aanbod is daar nog onvoldoende op aangepast. Anders dan we lang gewend waren hebben we nu een forse bouwopgave. De komende jaren wordt het belangrijk om het aanbod op de behoeften te laten aansluiten. Er zal een belangrijk accent worden gelegd op het voldoen aan de behoefte in de dorpen met maatwerk en inpassing, waardoor daar ook een leefbaarheidsimpuls wordt gegeven. Iedereen moet goed, duurzaam en passend, waar mogelijk levensloop- en toekomstbestendig, in zijn woonbehoefte kunnen voorzien. We willen dat samen met o.a. de woningcorporaties gaan realiseren. In Noardeast-Fryslân is behoud en versterking van leefbaarheid van belang om aantrekkelijk te blijven voor bewoners en bezoekers. De ruimtelijke kwaliteit van onze omgeving krijgt daarom hoge prioriteit.
Bij het inrichten van de omgeving moeten gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde in goede balans worden gebracht. Ruimtelijke kwaliteit vraagt naast ecologische, economische en sociaal-ruimtelijke aspecten ook aandacht voor onze gebouwde omgeving. We willen graag behouden wat waardevol is en de eigenheid en identiteit van onze dorpen en stad mede bepaalt. Noardeast-Fryslân is een gemeente met een schitterend landschap: de Waddenzee als mooiste natuurgebied van Nederland is onze “achtertuin”, de Fryske Wâlden zijn nationaal landschap, en het grote open kleigebied dat met name in gebruik is door de landbouw is prachtig met al haar cultuurhistorische structuren en elementen. Duizenden jaren geschiedenis heeft ons gemaakt tot wat we nu zijn, een gebied met prachtige dorpen en boerderijen op terpen, openheid, maar ook het besloten landschap van de Wâlden (Klaaikluten en Wâldpyken). Onze geschiedenis – het leven met de zee, de dijken, de terpen, de landbouwgronden, de recreatie, … - geeft inzicht in onze identiteit, overeenkomsten én verschillen. Het geeft ook inzicht in hoe toekomstige ontwikkelingen “logisch” een plek kunnen krijgen in het bestaande landschap.
Er zijn echter een flink aantal grootschalige ontwikkelingen, zoals grootschalige opwekking van duurzame energie, klimaatadaptatie en transitie van de landbouw die mogelijk een grote impact op het buitengebied hebben. Om bewust te kunnen omgaan met deze ontwikkelingen en ze een plek te geven is het van belang te weten welke kenmerken en kwaliteiten we hebben en welke we willen behouden. Een belangrijke opgave voor de komende periode is ook om onze lokale samenleving duurzamer te maken. We willen daar als gemeente zelf het goede voorbeeld in geven. De inwoners, bedrijven en instellingen moeten bewust worden gemaakt van de noodzaak tot verduurzaming en de mogelijkheden daartoe. Hoofddoelstelling Behouden en versterken van een aantrekkelijke, identiteitsbewuste en toekomstbestendige woon- en leefomgeving.
49
501.1 Doel: Het verbeteren van de doorstroming op de woningmarkt en toekomstbestendig wonen SMART-doelstelling 501.1-1: De woningvoorraad wordt gericht uitgebreid met nieuwbouw in de passende segmenten voor de juiste doelgroepen Activiteit 501.1-1A: Alle nieuwe projecten op de flexibele doorstroomlijst zijn overeenkomstig de toezegging aan de raad tijdig in behandeling genomen Dit betreft de op de flexibele doorstroomlijst opgenomen projecten die vanaf 1 januari 2026 nog niet in behandeling zijn genomen. SMART-doelstelling 501.1-2: Voor het stimuleren van betaalbaarheid en verduurzaming van de woningvoorraad worden (voorlichtende) bijeenkomsten gehouden voor de Mienskip en betrokken stakeholders die bijdragen aan een goede balans op de gemeentelijke woningmarkt Activiteit 501.1-2B: Via het Platform Wonen worden activiteiten ontwikkeld om onderwerpen als betaalbaarheid en verduurzaming van de bestaande bouw en toekomstbestendige nieuwbouw te stimuleren Het Platform Wonen ontwikkelt activiteiten die die bijdragen aan een goede balans op de woningmarkt en aansluiten bij het gemeentelijk volkshuisvestingsprogramma. Dit doet het Platform door o.a. het organiseren van bijeenkomsten voor de Mienskip en Stakeholders over diverse thema’s op het gebied van het wonen in de meest brede zin van het woord.
501.1-2A: In 2026 wordt het volkshuisvestingsprogramma als omgevingsprogramma opgesteld Op basis van de in de startnotitie volkshuisvestingsprogramma opgenomen uitgangspunten is het wettelijk verplichte volkshuisvestingsprogramma als omgevingsprogramma onder de omgevingsvisie afgerond en vastgesteld. Dit programma vervangt de huidige woonvisie 2020 – 2025. De eerder afzonderlijke programmaonderdelen zoals het actuele woonprogramma, de prestatieafspraken en het uitvoeringsprogramma wonen zorg worden hierin opgenomen. De integrale samenhang van het woonbeleid wordt hierdoor versterkt. SMART-doelstelling 501.1-3 Ontsluiting van gebiedsontwikkelingen Activiteit 501.1-3A: Om de woningbouw op de Prinslocatie los te kunnen trekken en ook voor de woningbouw van fase 2 Houtkolk in Dokkum is de aanleg van een verkeersplein in de Rondweg-West een vereiste. De gebiedsontwikkeling van de Prinslocatie in Dokkum betreft de transformatie van een oud bedrijventerrein naar een woningbouwlocatie gekoppeld aan de aanleg van een voorrangsplein in de Rondweg-West en de aanleg van een nieuwe oeverconstructie langs de Dokkumer Ie. Ook voor de transformatie van het gebied Houtkolk fase 2 naar woningbouw is de realisatie van een nieuw voorrangsplein een vereiste.
50
502.1 Doel: In 2050 is Noardeast-Fryslân een regio die volhoudbaar voorziet in haar behoefte qua energie, voedsel, producten en diensten SMART-doelstelling 502.1-1: Conform de Klimaatwet is Noardeast-Fryslân in 2050 onafhankelijk van fossiele brandstoffen Activiteit 502.1-1A: De gemeente Noardeast-Fryslân wekt in 2030 tenminste 70% van de benodigde elektriciteit op een duurzame wijze op Wij hebben de ambitie om in 2030 tenminste 70% van de benodigde elektriciteit op een duurzame wijze op te wekken. Deze ambitie is in 2021 door de raad vastgesteld. Dit is het aandeel van Noardeast-Fryslân in de Friese RES (Regionale Energiestrategie). Wij stimuleren de inzet van zonne- en windenergie. Belangrijk aandachtspunt is de congestie op het elektriciteitsnetwerk. Om ruimte te maken voor de ambitie moet het net verzwaard worden. Daarom werken we aan een tweede onderstation in de gemeente. Ook onderzoeken we de mogelijkheden van Smart Energy Hubs, met name bij de bedrijventerreinen van Hallum en Betterwird. 502.1-1B: In 2026 wordt uitvoering gegeven aan de 'Gemeentelijke Routekaart Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed'. Wij werken aan het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed. Naast onze eigen gebouwen verduurzamen we onder andere ook scholen, dorpshuizen en sportaccommodaties. In 2026 wordt een overkoepelende strategie uitgewerkt in de vorm van een gemeentelijke routekaart.
SMART-doelstelling 502.1-2: In 2050 is de gebouwde omgeving van Noardeast-Fryslân aardgas-loos Activiteit 502.1-2A: Vanuit het Nationaal Isolatieprogramma worden in 2026 in totaal 1.000 huishoudens financieel ondersteund bij het treffen van isolatiemaatregelen. Wij hebben een isolatiesubsidie voor woningeigenaren tot een bepaalde WOZ-waarde. Hiervoor ontvangt de gemeente middelen uit het Nationaal Isolatieprogramma (NIP). Tot en met 2030 zijn er drie rondes vanuit het NIP, vanuit welke wij subsidie ontvangen voor circa 4.700 huishoudens. In 2026 ondersteunen we 1.000 huishoudens met deze subsidie. 502.1-2B: Vanuit de 'ketenaanpak verduurzaming gebouwde omgeving' worden bewoners begeleid in het verduurzamingstraject en worden energiemarkten en energieloketten georganiseerd. Wij begeleiden bewoners bij het verduurzamen van hun woning. Dit noemen wij de 'ketenaanpak verduurzaming gebouwde omgeving'. Binnen deze ketenaanpak werken we samen met regionale ondernemers en bewonersinitiatieven aan de gemeentelijke verduurzamingsopgave. We organiseren in 2026 verschillende energiemarkten en energieloketten om met bewoners in contact te komen en hen te begeleiden in de klantreis. 502.1-2C: In 2026 wordt het 'Omgevingsprogramma Warmte' vastgesteld Wij hebben als gemeente de regierol in de warmtetransitie.
Wij zijn primair verantwoordelijk voor het verduurzamen van alle gebouwen in onze gemeente. Het overkoepelende beleid voor de gemeentelijke warmtetransitie wordt vastgelegd in het 'omgevingsprogramma warmte', oftewel het warmteprogramma. Het warmteprogramma wordt eind 2026 voorgelegd aan de raad. 51
503.1 Doel: Het bereiken en in stand houden van een gezonde en veilige fysieke leefomgeving van een goede omgevingskwaliteit SMART-doelstelling 503.1-1: Het beleid voor de fysieke leefomgeving c.a. in de gemeente wordt integraal geactualiseerd Activiteit 503.1-1A De beleidscyclus conform de Omgevingswet is ingeregeld, het beleidshuis is opgezet en monitoring is ingeregeld De Omgevingswet gaat uit van 4 kerninstrumenten die met elkaar samenhangen: omgevingsvisie, omgevingsprogramma's, omgevingsplan en omgevingsvergunning. Deze samenhang tussen de verschillende kerninstrumenten wordt de beleidscyclus genoemd. Doelen van de beleidscyclus zijn: • • • • •
het up-to-date houden van het beleid voor de fysieke leefomgeving het beter vindbaar maken van het beleid, meer overzicht in welk beleid geldt, goede inhoudelijke afstemming tussen verschillende beleidsvelden duidelijke werkwijze hoe de doelen van de raad uit de omgevingsvisie worden gerealiseerd.
Met het inwerkingtreden van de Omgevingswet begin 2024, is gestart met het inregelen van de beleidscyclus en het opbouwen van het beleidshuis. De beleidscyclus wordt komende periode uitgewerkt en geïmplementeerd. De planning is dat dit in Q1 2026 gereed is. De belangrijkste werkzaamheden zijn: • • • • •
beleidsinventarisatie (gereed) inregelen werken met omgevingsprogramma's en werkwijze vertalen bestaand beleid in omgevingsprogramma's opzetten evaluatie en monitoring opzetten beleidstafel voor structurele inhoudelijke afstemming beleidscyclus afstemmen met de P&C-cyclus
SMART-doelstelling 503.1-2: Het beleid voor Dokkum m.b.t. de fysieke leefomgeving c.a. wordt integraal geactualiseerd Activiteit 503.1-2A: Er wordt een omgevingsprogramma Regiostad Dokkum opgesteld Het gaat hierbij om het opstellen van het Omgevingsprogramma Regiostad Dokkum. De doelen die uw raad in de omgevingsvisie voor Dokkum heeft gesteld, worden in het omgevingsprogramma uitgewerkt naar concreet beleid én maatregelen. Voorbeelden van maatregelen zijn concrete uitvoeringsprojecten, te formuleren beleidsregels voor specifieke onderwerpen, de inzet van communicatie en informatie om doelstellingen te bereiken via bewustwording, in te stellen subsidieregelingen, etc. Als het omgevingsprogramma vastgesteld is, kan vervolgens kan uitvoering worden gegeven aan de maatregelen. Zo worden de doelen uit de omgevingsvisie daadwerkelijk bereikt.
52
Het omgevingsprogramma Regiostad Dokkum draagt bij aan een evenwichtige opbouw en ontwikkeling van Dokkum. Kansen worden benut, kwaliteiten behouden en versterkt. met omgevingsprogramma Regiostad Dokkum ontstaat er één integraal beleidsstuk voor de fysieke leefomgeving van Dokkum waarbij de opgaven op elkaar afgestemd zijn. Gewenste concrete resultaten 1. 2. 3. 4.
Concreet en integraal beleidskader voor (de ontwikkeling van) Regiostad Dokkum. Overzicht van de (te behouden en versterken) kwaliteiten van Dokkum. Overzicht van de concrete opgaven voor Dokkum 'op de kaart'. Maatregelplan waarin duidelijk wordt wat gedaan moet worden om uitvoering te geven aan het beleid. Hierbij hoort ook een prioritering.
503.1-2B: Er wordt uitvoering gegeven aan het vastgestelde omgevingsprogramma Regiostad Dokkum Nadat het omgevingsprogramma Regiostad Dokkum (zie activiteit 503.1-2A) is vastgesteld, kunnen de maatregelen benoemd in het omgevingsprogramma worden uitgevoerd. Zo werken we aan de doelen die uw raad in de omgevingsvisie heeft vastgesteld voor Dokkum. 503.1-2C: Impulsaanpak Winkelgebied Dokkum Wij hebben ons met de Rijkssubsidie Impulsaanpak Winkelgebied Dokkum gecommitteerd aan de versterking van de ruimtelijke kwaliteit in 8 straten in de binnenstad van Dokkum. Deze upgrading is gekoppeld aan gemeentelijke investeringen in onderhoudsopgaven en is daarmee financieel verbonden met programma 6. De rijkssubsidietoekenning brengt realisatieverplichtingen voor de gemeente met zich mee. Parallel investeren private partijen in vastgoed op verschillende concrete locaties in de binnenstad. SMART-doelstelling 503.1-3: Opgaves in de dorpen worden integraal aangepakt Activiteit 503.1-3E: Voor Kollum wordt een omgevingsprogramma "voorzieningenkern" Kollum opgesteld Voor de voorzieningenkern Kollum lopen er reeds diverse initiatieven op het gebied van o.a. woningbouw, onderwijs en economie onder de noemer Aanpak Kollum. Deze lopende Aanpak Kollum wordt samen met de beleidsuitspraken in de Omgevingsvisie vertaalt naar een Omgevingsprogramma voorzieningenkern Kollum.
503.1-3F: Voor Hallum wordt een omgevingsprogramma opgesteld In Hallum zijn diverse ontwikkelingen gaande. Deze ontwikkelingen op het gebied van wonen, energietransitie, bedrijven en leefbaarheid worden op elkaar af gestemd binnen het op te stellen omgevingsprogramma Hallum. SMART-doelstelling 503.1-4: De ruimtelijke kwaliteit van de fysieke leefomgeving is verbeterd Activiteit 53
503.1-4A: De landschapsbiografie is via de omgevingsvisie en het omgevingsplan verankerd in het beleid De landschapsbiografie beschrijft het ontstaan en de kernkwaliteiten van het landschap van Noardeast-Fryslân. Het behouden en versterken van deze kernkwaliteiten borgen we via de omgevingsvisie, de omgevingsprogramma's en het omgevingsplan. Het doel hierbij is om de kwaliteit en de eigenheid van ons landschap te kennen, te behouden en versterken, en te gebruiken als inspiratie bij nieuwe ontwikkelingen. Stappen: 1. De eerste stap is het meenemen van de landschapsbiografie in de omgevingsvisie. (gereed) 2. Vervolgens kunnen de kernkwaliteiten worden beschermd via het omgevingsplan dat de komende jaren wordt opgesteld. 3. In het nog te maken omgevingsprogramma omgevingskwaliteit worden de kernkwaliteiten opgenomen en uitgewerkt. 503.1-4B: De kerkenvisie vaststellen De kerkenvisie gaat over de vraag hoe de gemeente Noardeast-Fryslân in samenspraak de (kerk)eigenaren de toekomst van het kerkenbestand in haar gemeente kan beschermen. De visie geeft een handreiking waarmee partijen in de toekomst plannen kunnen maken voor de kerken.
503.1-4C: Er wordt uitvoering gegeven aan de vastgestelde Erfgoednota Het omgevingsprogramma erfgoed (voorheen erfgoednota; vanwege het in werking treden van de Omgevingswet werken we voortaan met omgevingsprogramma's in plaats van nota's) is nog niet vastgesteld. Daarom rapporteren we op de voortgang van het opstellen van het omgevingsprogramma erfgoed. Als het programma vastgesteld is, kunnen de daarin genoemde maatregelen worden uitgevoerd. Dan kan gerapporteerd worden op de uitvoering. Planning vaststellen is Q1 2026. Met het omgevingsprogramma erfgoed geven we aan hoe we in de toekomst om willen gaan met ons erfgoed. De ambities en de prioriteiten worden erin vastgelegd. Een uitvoeringsparagraaf (maatregelen) geeft aan hoe we de doelen willen gaan bereiken. SMART-doelstelling 503.1-5: De fysieke leefomgeving wordt klimaatbestendig ingericht Activiteit 503.1-5A: In 2026 is een Omgevingsprogramma Klimaatadaptatie opgesteld Wij stellen een Omgevingsprogramma Klimaatadaptatie op om dat uw raad op 15 september 2022 een motie ‘klimaatadaptieve maatregelen’ heeft aangenomen. Hierin wordt gevraagd een gemeentelijk klimaatadaptatieplan op te stellen, met als doel de gevaren en gevolgen voor mens en dier van de toenemende hitte, droogte en wateroverlast te beperken en te bestrijden.
Er is hierbij gevraagd om onderzoek te doen naar klimaatadaptieve maatregelen, en waar nodig initiatieven te nemen om onze gemeente klimaatbestendiger te maken. 504.1 Doel: Meer toepassen van de uitgangspunten van de circulaire economie SMART-doelstelling 504.1-1: De te verbranden hoeveelheden huishoudelijke afvalstoffen wordt teruggebracht van 136 kg/inwoner/jaar tot 125 kg/inwoner/jaar in 2025. 54
Activiteit 504.1-1A: Inwoners worden gestimuleerd om zo weinig mogelijk afval te produceren en om hun afval zo goed mogelijk te scheiden. Inwoners worden gestimuleerd om zo weinig mogelijk afval te produceren en om hun afval zo goed mogelijk te scheiden. Uitgangspunt hierbij is dat de inzameling, (na)scheiding en verwerking van huishoudelijk afval is gericht op recycling van goederen, materialen en grondstoffen. In 2026 worden verbetervoorstellen gedaan om te komen ten aanzien van de reguliere inzameling en de milieustraat, waarbij een verdere harmonisatie van de inzameling en meer recycling van huishoudelijk afval wordt gerealiseerd. 504.1-1B: Er wordt een gemeentelijk circulair ambachtscentrum gerealiseerd in samenwerking met andere organisaties Er wordt een gemeentelijk circulair ambachtscentrum gerealiseerd in samenwerking met andere organisaties. om te komen tot het zo hoogwaardig mogelijk hergebruiken van afgedankte goederen en materialen. Doel is om in 2026 een pilot te houden op milieustraat de Kooilaan in samenwerking met kringloopbedrijven, Omrin, Dokwurk en gemeente Dantumadiel. 504.1-1C: Opstellen/uitvoeren beleids- en uitvoeringsplan circulaire economie Ter bevordering van de transitie naar een meer circulaire economie zal de gemeente een duidelijke visie op haar rol en doelstellingen op dit thema formuleren, gekoppeld aan een meerjarenuitvoeringsagenda.
Er zijn op dit thema veel dwarsverbanden met het thema duurzaamheid en de verwachting is dat financiering hoofdzakelijk uit de CDOKE- middelen zal plaatsvinden. 505.1 Doel: De energiearmoede wordt zodanig verminderd dat in 2030 alle inwoners blijvend in hun energiebehoefte kunnen voorzien SMART-doelstelling 505.1-1: Het percentage huishoudens in energiearmoede is in 2026 zodanig verlaagd Activiteit 505.1-1A: Vanuit het Volkshuisvestingsfonds worden jaarlijks minimaal 30 woningeigenaren ondersteund met isoleren en het plegen van achterstallig onderhoud. Wij hebben voor woningeigenaren in energiearmoede subsidie voor isolatie en achterstallig onderhoud. Vanuit het Volkshuisvestingsfonds hebben wij middelen om tot en met 2033 ruim 300 huishoudens te ondersteunen. In 2026 ondersteunen wij minimaal 30 huishoudens met een gemiddeld subsidiebedrag van € 30.000.
55
Onderwerp beleidsdocumenten Programma 5 Onderwerp beleidsdocumenten wonen Beleidsvisie wonen Prestatieafspraken Onderwerp beleidsdocumenten Duurzaamheid Energietransitie ANNO Uitvoeringsprogramma 2017-2020 Onderwerp beleidsdocumenten Ruimtelijke kwaliteit / RO / bouwen Omgevingsvisie Concept Omgevingsprogramma’s o.a. Dokkum, Klimaat, mobiliteit Binnenstadsvisie Dokkum Beeldkwaliteitsplannen Onderwerp beleidsdocumenten Afval Grondstoffenplan
Verbonden partijen Programma 5 Verbonden partij
Bijdrage aan beleidsdoelstellingen
Welstandszorg Hûs en Hiem
Het voorzien van de gemeenten in de welstandsadvisering als bedoeld in de Woningwet en advisering over de toepassing van de Monumentenwet.
Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO)
De FUMO is de Friese vertaling van de landelijk in te stellen Regionale Uitvoeringsdiensten. Doel is kwaliteitsverbetering en verhoging van de efficiency van de uitvoering van wettelijke milieutaken van gemeenten en provincie.
Stichting monumentenbehoud
Het instandhouden en beschermen van de monumenten als bedoeld in de monumentenwet.
56
Uniforme beleidsindicatoren Programma 5
Periode
Gemeente NoardeastFryslân
Nederland
Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar
2023
174,60
181,80
Omvang huishoudelijk restafval
Kg/inwoner
2023
195,00
148,00
Hernieuwbare elektriciteit
%
2022
38,50
32,50
Nieuw gebouwde woningen
Aantal per 1.000 woningen
2023
2,20
9,10
Demografische druk
%
2025
81,70
70,70
Uniforme beleidsindicatoren
Eenheid
Vestigingen (van bedrijven)
Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren
Toelichting
Bron
Vestigingen (van bedrijven)
Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd 15-65 jaar.
LISA
Omvang huishoudelijk restafval
Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.
CBS
Hernieuwbare elektriciteit
Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa.
RWS
Nieuw gebouwde woningen
Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties.
Basisregistratie adressen en gebouwen
Demografische druk
De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar.
CBS
57
Overzicht baten en lasten Programma 5: Wenjen en Omjouwing Bedragen x €1.000 Exploitatie
Primaire begroting 2026
Baten
8.235
Lasten
13.428
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-5.193
Onttrekkingen
381
Stortingen
-10
Mutaties reserves
372
Gerealiseerd resultaat
-4.821
Nieuw Beleid Programma 5 Bedragen € (x 1.000)
Nr. 7
Titel Transitie naar omgevingsplan
Bedrag 190
Incidenteel/structureel Incidenteel
58
Programma 6 - Iepenbiere Romte Waar gaat programma 6 'Iepenbiere Romte' over? Inleiding Het beheer van de openbare ruimte is van oudsher een belangrijke kerntaak van de gemeente. Voor het welbevinden van zowel onze inwoners als andere gebruikers, is het van belang dat er wordt gezorgd voor een goed onderhouden, leefbare, duurzaam ingerichte, veilige en gezonde openbare ruimte. Duurzaamheid is een breed begrip dat ook bij de inrichting en beheer van de openbare ruimte een rol speelt. Zo willen we inzetten om de biodiversiteit in gemeentelijk groen en bermen vergroten. We doen dit onder andere door de biodiversiteitsagenda uit te voeren. Verder willen we waardevolle bomen behouden en in stand houden op particuliere terreinen. We gaan ook kijken naar een duurzamer beheer van verharding in de openbare ruimte. Door omvorming van verharding is een duurzamer beheer mogelijk (bv klinkerpaden omvormen naar betonpaden). Hiervoor gaan we een plan maken en financiële mogelijkheden in kaart brengen. In dit programma wordt ook aandacht besteed aan het onderwerp verkeer en mobiliteit. We zetten ons in voor een veilige, aantrekkelijke, gezonde en duurzame bereikbaarheid van alle mogelijke bestemmingen voor bewoners, ondernemers en gasten van onze gemeente.
In grote lijn gaan de doelstellingen over de verkeersstructuur en verkeersveiligheid, faciliteren van duurzame mobiliteit en het verbeteren van leefbaarheid door beperken van verkeersoverlast. In de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is verdere informatie over de openbare ruimte opgenomen. Hoofddoelstelling Zorgen voor een goed onderhouden, leefbare, duurzaam ingerichte, veilige en gezonde openbare ruimte voor onze inwoners en andere gebruikers. 601.1 Doel: Realiseren van een duurzame inrichting van de openbare ruimte SMART-doelstelling 601.1-1: Vergroten van de biodiversiteit in gemeentelijk en particulier groen o.a. door het biodiversiteitsplan uit te voeren Activiteit 601.1-1A: Uitvoeren van het biodiversiteitsplan Maatregelen uit het biodiversiteitsplan zijn op uitvoeringsniveau uitgewerkt. Ook voor 2026 zijn maatregelen voorbereid. Het gaat hier om aanplant van bomen en inzaaien van kruiden en bollen. Er is echter geen financiële dekking. Hierdoor zullen we niet tot grootschalige uitvoer over gaan. 601.1-1B: Initiatieven vanuit de mienskip actief ondersteunen door middel van deelname aan: Geveltuinactie, Steenbreek en Groenfonds Groene initiatieven voor het biodiverser maken van de openbare ruimte. We geven hier extra publiciteit aan via de website en social-media. Dit zal met regelmaat worden herhaald.
Samen met communicatie wordt hiervoor een communicatieplan opgesteld. 59
Deze activiteit vindt gedurende het hele jaar plaats. 601.1-1C: Uitvoeren Businesscase ecologisch bermbeheer Door op een gefaseerde wijze te maaien, beheren we onze bermen ecologisch. Hierdoor wordt onze openbare ruimte biodiverser. We hebben hiervoor nieuw materieel besteld. De levering loopt volgens planning. In 2026 wordt hiervan gebruik gemaakt. 601.1-1D: Bevorderen van kennis over een biodiverse woon- en leefomgeving door een informatieweek te organiseren De informatieweek staat dit jaar in het teken van klimaatadaptie en kapitaalgoederen. Dit wordt in het najaar uitgevoerd. 601.1-1E: Landexoten bestrijding op een efficiënte manier beheersbaar houden Landexoten bestrijding, zoals bestrijding van Reuze Berenklauw en Japanse Duizendknoop op een efficiënte manier beheersbaar te houden. 601.1-1F: Waterexoten bestrijding op een efficiënte manier beheersbaar te houden Waterexoten bestrijding, zoals bestrijding Grote waternavel en Watertheunisbloem op een efficiënte manier beheersbaar te houden. 602.1 Doel: Het bevorderen van een verkeersveiliger leefomgeving met oog voor een (blijvend) goede bereikbaarheid. SMART-doelstelling 602.1-1: Het creëren van veilige bereikbaarheid Activiteit 602.1-1A: Uitvoering gemeentelijk mobiliteitsplan (GMP) Het project geeft uitvoering aan de maatregelen die in het gemeentelijk mobiliteitsprogramma zijn opgenomen.
Het beleidsdeel van het Gemeentelijk mobiliteitsplan (GMP) is vastgesteld. Er wordt een uitvoeringsplan gemaakt. Hierin staan de uit te voeren maatregelen beschreven. Dit plan wordt afgestemd op het geplande wegenonderhoud en de beschikbare subsidies. Op basis van het uitvoeringsplan worden de maatregelen voorbereid en het bestek gereed gemaakt. Start van de realisatie is voorzien in Q2 2026.
60
Financiën (in tabelvorm) Omschrijving
€ (x 1.000)
2023: Uitvoering GMP
700
Actueel budget
700
Af: uitgaven (tot en met 26-09-2025)
10
Bij: 2025: Provinciale projectsubsidie OV Busbaan Hallum
-42
Saldo
732
SMART-doelstelling 602.1-2: Bevorderen duurzame mobiliteit Activiteit 602.1-2A: Stimuleren van fietsen Stimuleren van fietsen door het aanbieden van verbeterde fietsinfrastructuur (incl. fietsparkeren). Op basis van ambities GMP. Het Jaachpaad tussen Dokkum en Tergrêft wordt verbreed. Het project is in samenwerking met it Wetterskip. De verbreding moet in 2026 zijn afgerond. SMART-doelstelling 602.1-3: Het verbeteren van de leefbaarheid Activiteit 602.1-3A: Uitvoeren maatregelen ten behoeve van autoluwere binnenstad Dokkum Om de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van de binnenstad van Dokkum te verbeteren is het gewenst om het autoverkeer te doen afnemen. Deze afname moet in balans zijn met het behoud van de economische vitaliteit van de binnenstad. Voor de binnenstad van Dokkum is een verkeerscirculatieen parkeerprogramma gemaakt. Voor het parkeervraagstuk streven we naar een hoog ambitieniveau voor Dokkum. We zoeken naar een structurele parkeeroplossing die past bij de ambities van onze stad. Een parkeeroplossing met kwaliteit tegen de binnenstad aan die het mogelijk maakt om de binnenstad zelf autoluwer te maken. 602.1-3D: aanleggen van een rondweg om Wânswert De aanleg van de rondweg bij Wânswert betreft het realiseren van een fysieke verbinding die de ruimtelijke structuur van het dorp versterkt.
Het doel van deze infrastructuur is om het doorgaande verkeer — waaronder zwaar verkeer — uit het dorpshart te halen en daarmee de leefbaarheid en verkeersveiligheid te verbeteren met aandacht voor landschap en ruimtelijke kwaliteit.
61
Financiën (in tabelvorm) € (x 1.000)
Omschrijving Restant investeringsbudget Ferwerderadiel per 1-1-2019 (start Noardeast-Fryslân, inclusief bijdrage provinsje Fryslân van € 600.000)
1.657
Begroting 2023 verhoging budget
3.700
begroting 2024: verhoging budget i.v.m. grondaankoop
2.658
Af: 1e tussentijdse rapportage 2025 (niet ontvangen subsidie provinsje Fryslân)
-300
Bij: Kadernota 2026 (nieuw beleid)
300
Actueel budget
8.015
Af: uitgaven (tot en met 26-09-2025)
3.011
Saldo
5.004
Onderwerp beleidsdocumenten Programma 6 Onderwerp beleidsdocumenten Realiseren van een duurzame inrichting van de openbare ruimte Biodiversiteitsplan Gemeente Noardeast-Fryslân (2021) Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP (2021) Nota Kapitaalgoederen (2021)* Er komt in 2026 een nieuwe nota kapitaalgoederen Onderwerp beleidsdocumenten Verkeer/mobiliteit Mobiliteitsvisie (ANNO) Manifest verkeersveiligheid (2015)
Verbonden partijen Programma 6 Verbonden partij
Bijdrage aan beleidsdoelstellingen
Dokwurk (voor 01-08-2021 Leerwerkbedrijf Noardeast-Fryslân)
Instandhouden c.q. realiseren van de vastgestelde onderhoudskwaliteit van de openbare ruimte.
Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U. A
Het inkopen van energie en het beheer en onderhoud van openbare verlichting en elektrische laadinfrastructuur. 62
Overzicht baten en lasten Programma 6: Iepenbiere Romte Bedragen x €1.000 Exploitatie
Primaire begroting 2026
Baten
8.890
Lasten
35.097
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-26.208
Onttrekkingen
1.754
Stortingen
-169
Mutaties reserves
1.585
Nieuw beleid Programma 6 Bedragen € (x 1.000)
Nr.
Titel
Bedrag
Incidenteel/structureel/ kapitaalsinvestering
1
Baggeren Aalsumervaart
250
Incidenteel
2
Baggeren / afronden baggerwerken 2025
400
incidenteel
3
Baggeren tot zeedijk Wierum
435
Incidenteel
4
Jaarlijks zomeronderhoud Noorderverlaat
20
Structureel
8
Onkruidbestrijding
365
Structureel
9
Hekkelen
180
Structureel
10
Runwei Wanswert
300
Kapitaalsinvestering
10
Runwei Wanswert
17
Structureel
12
Parkeren in en rond centrum Dokkum
PM
Kapitaalsinvestering
63
Bezuinigingen Programma 6 Bedragen € (x 1.000)
Totaal budget
Bezuiniging
% van budget
Structureel
260
580
223%
6.02
Besparen op het verbeteren/verhogen van de verkeersveiligheid in de gemeente. Budget halveren
Structureel
211
100
47%
6.03
Besparing Riolering / lagere frequentie inzake inspecties&reinigen / overige budget verlagingen
Structureel
357
208
58%
6.04
Besparing Waterwegen / onderhoudskosten / oevers / interval van baggerwerkzaamheden vergroten
Structureel
387
153
40%
6.05
Verlaging van de Uitbreidingsinvestering De Lindenhof (- € 1,7 mln.). Leidt tot lagere kapitaalslasten (afs. - rente) en lagere onderhoudskosten
Structureel
175
95
54%
6.06
Bezuinigingen op inhuur collega's Dokwurk; budget afromen gezien onderbesteding afgelopen jaren.
Structureel
1.008
95
9%
6.07
Besparing Groen / onderhoud - bestrijding - biodiversiteitminder bloembakken
Structureel
843
105
12%
6.08
Besparing Kunstwerken / onderhoud walbeschoeiing
Structureel
292
77
26%
6.09
Verhoging leges inzake kosten van begraven : + 10%
Structureel
518
-
-%
Nr.
Naam bezuiniging
6.01
Invoeren betaald parkeren, randparkeerplaatsen ( 1e uur € 2 ; daarna € 0,10 per volgend uur / minus onderhoud parkeerautomaten 10.000 per jaar)
Incidenteel/Structureel
64
6.10
Besparing Wegen / databeheer (budgetafroming) en openb. verlichting (storingen/schades minder snel verhelpen / langere onderhouds intervallen)
Structureel
149
35
23%
6.11
Verhogen budget verhuurbaten vastgoed/landerijen, gebaseerd op actuele cijfers
Structureel
86
15
17%
65
Algemiene dekkingsmiddels, overhead, VPB en onvoorzien Waar gaat Algemiene dekkingsmiddels over? Algemiene dekkingsmiddels Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de algemene dekkingsmiddelen in de gemeentelijke begroting apart zichtbaar gemaakt. De algemene dekkingsmiddelen bestaan uit: • Lokale heffingen Dit zijn opbrengsten uit de gemeentelijke belastingen en heffingen en de daarmee samenhangende uitvoeringskosten voor de WOZ, de heffing en de invordering. • Algemene uitkeringen Dit zijn de van het Rijk ontvangen middelen om gemeentelijke taken uit te voeren. Een deel van dit geld komt uit het Gemeentefonds en wordt uitgekeerd in de vorm van algemene uitkeringen, dit is inclusief de decentralisatie-uitkering “sociaal domein”. • Dividend Dit zijn de opbrengsten (dividend) uit de deelnemingen in de BNG. • Overige algemene dekkingsmiddelen Dit zijn de overige algemene dekkingsmiddelen waaronder het taakveld treasury en de overige baten en lasten (stelposten). Overhead In het Wijzigingsbesluit vernieuwing BBV wordt onder artikel l, tweede lid onder l de definitie overhead nader geduid. In de toelichting van het Wijzigingsbesluit vernieuwing BBV is de definitie voor overhead van “Vensters voor Bedrijfsvoering” gehanteerd als uitgangspunt voor de definitie van overhead binnen het BBV.
De Commissie BBV heeft als taak om duidelijkheid te verschaffen wanneer de toepassing van deze definitie in de praktijk tot vragen leidt. Dit heeft geleid tot een notitie overhead waarin beschreven is wat wel en wat niet onder de overhead valt. Overhead bestaat in elk geval uit: 1. leidinggevenden primair proces (hiërarchisch); 2. financiën, toezicht en controle gericht op de eigen organisatie; 3. P&O/ HRM; 4. inkoop (incl. aanbesteding en contractmanagement); 5. interne en externe communicatie m.u.v. klantcommunicatie (KCC); 6. juridische zaken; 7. bestuurszaken en bestuursondersteuning; 8. informatievoorziening en automatisering (ICT); 9. facilitaire zaken en Huisvesting; 10. documentaire Informatie Voorziening (DIV); 11. managementondersteuning primair proces.
66
Dienstverleningsovereenkomst Onder de post Overhead worden zowel de inkomsten als de uitgaven van de Dienstverleningsovereenkomsten (DVO’s) met de gemeenten Dantumadiel en Schiermonnikoog geboekt. Deze DVO’s zijn allemaal kostendekkend. Heffing VPB Voor een zeer groot aantal activiteiten van de gemeente Noardeast-Fryslân geldt dat niet voldaan wordt aan de ondernemingscriteria en dat deze niet belasting- en aangifteplichtig zijn voor de VPB. Er is ofwel sprake van het aanbieden van een “collectief goed” (geen deelname economische verkeer), “normaal vermogensbeheer” of van “structureel verlieslatende activiteiten”. De gemeente doet alleen aangifte voor haar belaste activiteiten in het kader van de verkoop afvalstromen en het grondbedrijf. Op basis van het meerjarenperspectief is een inschatting gemaakt voor het te betalen bedrag aan VPB op het resultaat behaald met activiteiten die vallen onder de vennootschapsbelasting. In onderstaande inschatting maken we de uitsplitsing in de VPB last en externe kosten. Onvoorzien Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de gereserveerde middelen voor structureel onvoorzien apart zichtbaar gemaakt in de begroting. Mutaties in de reserve Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de mutaties in de algemene- en bestemmingsreserves apart zichtbaar gemaakt in de begroting.
De mutaties in de reserves die een relatie hebben met een specifiek programma zijn opgenomen onder het desbetreffende programma, zodat per programma een resultaat voor en na bestemming zichtbaar is. Onder algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien vinden rentetoevoegingen plaats aan de algemene reserve en de reserve bouwgrondexploitatie.
67
Verbonden Partijen Algemiene dekkingsmiddels Verbonden partij
Bijdrage aan beleidsdoelstellingen
Afvalsturing Friesland (Omrin) (verwerken van afval)
De gemeente is op twee manieren betrokken bij Omrin, als aandeelhouder en als klant/leverancier van afval.
Bank Nederlandse Gemeenten (BNG)
De bank behartigt het efficiënte betalingsverkeer van alle gemeenten.
NV Kabeltelevisie Noordoost Friesland
De aanleg, het beheer, het onderhoud, de instandhouding en de exploitatie van centrale antenne inrichtingen met bijbehorende kabelnetten in de gemeente.
Exploitatiemaatschappij Havencomplex Lauwersoog BV
De regionale economische ontwikkeling en de werkgelegenheid in de haven.
NV Stedin groep
Stedin is een netbeheerder die elektriciteits- en gasnetten aanlegt, beheert en toekomstbestendig maakt. Stedin faciliteert de energiemarkt.