Bijlage - Havenbeleid Noardeast-Fryslan
Tekst van het document
Behoort bij raadsbesluit d.d. 20 juni 2024:
Signed By: Dijkstra, Sytze <s.dijkstra@noardeast-fryslan.nl> 21/06/2024 11:44:16 CEST ID: 2ad5782b-3c8b-49c3-9a8e-cc8fa56d3135 Auth: Scribble
Havenbeleid Noardeast-Fryslân 2024 10 april 2024
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLAN
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLAN, 2024
1
Colofon ©Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, ontwerp, 10 april 2024 Dit havenbeleid is met behulp van het Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd tot stand gekomen. Auteurs
Gemeente Noardeast-Fryslân Dhr. F. (Frederik) Kamstra Mevr. S. (Sandra) van der Kooi Dhr. M. (Michiel) Bakema Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd Mevr. A. (Annemiek) Riefel Mevr. R. (Rozemarijn) Pool
Beeldmateriaal Stichting RMT
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
2
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
Inhoudsopgave 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
Inleiding ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 5 Aanleiding ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 5 Doel van het havenbeleid ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 5 Afbakening ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
6 Het belang van waterrecreatie ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 7 Ontwikkelingen in de sector ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 8
2.1 2.2 2.3 2.4
Huidige situatie ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 10 Vaarroutes door de gemeente ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 10 Vaarklassen en beheer vaarwegen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 10 De havens en aanlegvoorzieningen..................................................................................................................................................................................................................................................................................................
11 Kansen en knelpunten ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 16
3.1 3.2
Onze visie....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 19 Uitgangspunt: waterrecreatie visie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 19 Ambitie: waar zetten we op in ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 20
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8
Kaders ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 23 Rol van de gemeente............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 23 Omgang met ligplaatsen ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 24 Beheer en onderhoud ..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
25 Voorzieningen in de havens ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 26 Inning van liggelden ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 27 Brugbediening en bruggelden ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 28 Invulling havenmeesterschap ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................
29 Gastheerschap havens......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 30
2
3
4
5
Actieplan havenhaven................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 32
Bijlage 1: bronnenlijst ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 37 Bijlage 2: begrippenlijst .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 38 Bijlage 3: Kaart vaarwegen en vaarklasses Noardeast-Fryslân .................................................................................................................................................................................................................................................................... 39 Bijlage 4: overzicht voorzieningen en overeenkomsten per haven ............................................................................................................................................................................................................................................................. 40
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLAN
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLAN, 2024
3
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
4
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
goede komen. Sleutelwoorden hierbij zijn slimme groei, seizoenverbreding en verbinding. De schaal van nieuwe ontwikkelingen moet passen bij ons gebied.
1 Inleiding
Waterrecreatie is een belangrijke toeristische drager van ons gebied. We hebben een aantrekkelijk vaarwegennetwerk met toegang tot het Nationaal Park Lauwersmeer en Unesco Werelderfgoed Waddenzee. Naast Dokkum zijn er meerdere grote kernen direct aan het water of een vaarroute gelegen. We willen dan ook dat het nautische karakter van Noardeast-Fryslân gekoesterd wordt. Het is daarom belangrijk om voor de havens en waterrecreatie sector actueel beleid te hebben. Om ontwikkelingen in goede banen te leiden, de kwaliteit van voorzieningen in stand te houden en uit te breiden waar nodig.
De gemeente Noardeast-Fryslân beschikt over verschillende havens en voorzieningen ten behoeve van de waterrecreatie. Met de staande mastroute door Dokkum, de Lits-Lauwersmeerroute, de recent ontwikkelde vaarroute Súd-Ie en de Strobosser Trekfeart lopen belangrijke vaarwegen door de gemeente. Nationaal Park Lauwersmeer, Unesco Werelderfgoed Waddenzee en Elfstedenstad Dokkum zijn unieke bestemmingen in ons gebied. Jaarlijks komen dan ook veel waterrecreanten ons gebied bezoeken en beleven. Water, havens en vaarverbindingen zijn ook belangrijk voor onze eigen inwoners. Ze dragen bij aan de leefbaarheid van onze gemeente.
In dit havenbeleid zetten we daarom voor de gemeentelijke havens en aanlegvoorzieningen in Noardeast-Fryslân uiteen welke speerpunten van belang zijn. Waar zetten we de komende jaren op in. Dit als uitwerking van de omgevingsvisie van de gemeente. Een beknopt uitvoeringsprogramma c.q. actieplan maakt onderdeel uit van dit beleid. In bijlage 2 hebben we begrippen die veel worden gebruikt in dit havenbeleid toegelicht.
1.1 Aanleiding Met de fusie van de gemeenten tot Noardeast-Fryslân beschikken we in totaal over een behoorlijk havengebied. Zo kent Dokkum een grote haven, maar ook in Burdaard, Kollum, Dokkumer-Nieuwe Zijlen en De Skâns-Oostmahorn zijn veel aanlegvoorzieningen. Daarnaast kent het gebied ook nog een aantal kleine havens, zoals in Hallum en Burum. In de verschillende havens wordt ruimte geboden aan zowel passanten als vaste ligplaatshouders. In de loop van de jaren is hier beleidsmatig niet veel aandacht aan besteed. De regelingen en het beleid voor de havens zijn gedateerd geraakt. Ze voldoen niet meer aan huidige wet- en regelgeving en de ontwikkelingen in de sector. Er is behoefte aan een harmonisatieslag en vernieuwing van het havenbeleid.
1.2 Doel van het havenbeleid Het doel van het havenbeleid is om een eenduidig beleid voor de gemeentelijke havens te creëren. Passanten moeten zich welkom voelen in de gemeente en gastvrij worden ontvangen. De voorzieningen die we bieden moeten up-to-date zijn en in de behoefte van de waterrecreant voorzien. Het havenmeesterschap en de inning van liggelden moet voor Dokkum, maar ook voor andere plekken in de gemeente op een goede wijze worden uitgevoerd. Er moeten duidelijke regels komen voor ligplaatsen en de tarieven die gelden.
We hebben de nodige ambitie op het gebied van toerisme en recreatie. In de regio willen we de komende jaren meer bezoekers ontvangen, die langer blijven en meer besteden. Dit moet de economie en de leefbaarheid in ons gebied ten
Dit havenbeleid draagt bij aan de volgende doelen:
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLAN
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLAN, 2024
5
1.3 Afbakening De gemeentelijke ambities omtrent toerisme en recreatie We willen toerisme en recreatie stimuleren omdat het werkgelegenheid oplevert en belangrijk is voor de leefbaarheid van ons gebied. Ons vaarwegennetwerk biedt kansen om meer waterrecreanten te trekken en hen langer in het gebied te laten verblijven. Water in de stad en in de dorpen zorgt voor sfeer en is ook aantrekkelijk voor andere bezoekers. Voor inwoners willen we een prettig woon- en leefklimaat realiseren.
Dit havenbeleid heeft betrekking op alle havens en aanlegvoorzieningen die in eigendom zijn van de gemeente Noardeast- Fryslân. De havens waar we zelf voor verantwoordelijk zijn qua onderhoud en beheer, maar ook havens die worden beheerd door een vereniging. De havens in particulier bezit nemen we niet mee. We spreken daarom van de gemeentelijke havens. In hoofdstuk 2 gaan we dieper in op de verschillende havens binnen onze gemeente. In dit havenbeleid maken we onderscheid tussen havens en aanlegplaatsen. Met havens bedoelen we een afgebakend stuk water met ligplaatsen voor vaste gasten of passanten. Aanlegplaatsen zijn plekken voor vaste gasten en passanten die in een vaarweg liggen. Hierbij kan langs een kade aangelegd worden.
Het gastheerschap in de havens van Noardeast-Fryslân verbeteren We willen een aantrekkelijke stadshaven en aanlegvoorzieningen in Dokkum, maar ook in de overige waterrecreatiekernen van de gemeente creëren. Inwoners en toeristen moeten zich hier welkom voelen en graag willen verblijven. De voorzieningen moeten goed aansluiten op de huidige en toekomstige behoeftes van havenbezoekers.
In dit havenbeleid hebben we de volgende onderwerpen wel en niet meegenomen:
De rol van de gemeente binnen het havenbeleid te verstevigen We willen de gemeentelijke regelgeving voor havens en voorzieningen weer actueel krijgen. Het havenbeleid moet een duidelijke plek krijgen binnen de gemeentelijke organisatie. Een nieuwe invulling is nodig van het havenmeesterschap in Dokkum en beheer en onderhoud moet goed worden geregeld. We willen de verschillende teams en medewerkers die een rol spelen in het havenbeleid beter met elkaar verbinden.
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
6
Deze onderwerpen zijn meegenomen:
Deze onderwerpen zijn niet meegenomen:
Visie op waterrecreatie
Opvaartenbeleid
Rol gemeente havenbeleid
Waddenzee – de veerverbinding
Gastheerschap havens
Haven Lauwersoog
Invulling havenmeesterschap
Holwerd aan zee
Inning van liggelden
Baggeren vaarwegen
Bediening van bruggen
Zwemwater
Voorzieningen havens
Waterkwaliteit
Beheer en onderhoud
Wonen aan / op het water
Kosten en verrekening
Particuliere havens
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
Wettelijke basis havenbeleid Dit havenbeleid bevat componenten die deels vastliggen in concrete plannen, overeenkomsten en bestuursrechtelijke kaders. Onder deze laatste vallen de verordeningen die betrekking hebben op het havenbeleid. Deze bevatten onder andere de regels voor het aanleggen van boten, een ligplaats mogen innemen en de heffing van brug- en liggelden. Het gaat dan om de volgende:
Economische waarde waterrecreatie Veel waterrecreanten maken gebruik van de lokale voorzieningen. Dit komt de middenstand en lokale economie ten goede. Zo gaan passanten naar de supermarkt, shoppen bij een kledingwinkel of gaan een hapje eten in de horeca. De waterrecreatiesector in Nederland is goed voor ruim €2,1 miljard omzet en geeft 20.300 mensen werk (Pretwerk.nl, 2023).
Verordening op de heffing en invordering Lig- en Staangeld gemeente Noardeast-Fryslân 2023 Verordening op de heffing en invordering Bruggelden gemeente Noardeast-Fryslân 2024 Algemene Plaatselijke Verordening gemeente Noardeast-Fryslân 2020 Verordening op de heffing en invordering Toeristenbelasting NoardeastFryslân 2024
Om een indicatie te geven van bestedingen: de waterrecreant besteedt gemiddeld €21,50 per persoon per dagtocht aan het beoefenen van watersport. Hieronder vallen materiaalkosten, eten en drinken. Daarbij geven zeilers het meest uit€38,- per persoon per dagtocht, gevolgd door sloepvaarders €31,- en motorbootvaarders €28,- (NRIT, 2022).
▪ ▪ ▪ ▪
Bovendien blijkt uit onderzoek dat waterrecreatiemogelijkheden bijdragen aan het verbeteren van het woon- en leefklimaat. Mensen vinden een gebied aantrekkelijk als ze langs het water kunnen wonen, watersporten kunnen beoefenen en kunnen recreëren op en aan het water. Dit is niet alleen van economische waarde (vastgoedprijzen in een regio stijgen) maar ook van maatschappelijke waarde voor het gebied.
1.4 Het belang van waterrecreatie Waterrecreatie Nederland is een waterland. Ons land is rijk aan rivieren, vaarwegen, meren en natuurlijk gelegen aan de Noord- en Waddenzee. Hier maken we als inwoners graag recreatief gebruik van. Tot de waterrecreant behoort iedereen die op, aan of in het water zijn vrije tijd doorbrengt, of een sport beoefent (Waterrecreatie Nederland, 2024). Het gaat dan om campervaarders, sloepvaarders, zeilers, kanoërs maar ook om bijvoorbeeld sportvissers. Waterrecreatie is een belangrijk onderdeel van toerisme en recreatie en draagt bij aan de brede welvaart van inwoners (Pretwerk.nl, 2021). De diverse mogelijkheden voor waterrecreatie dragen bij aan de vrijetijdsbeleving in een gebied. Waterrecreatie zorgt voor zowel economische als maatschappelijke waarde.
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
Maatschappelijke waarde waterrecreatie Naast verbetering van het woon- en leefklimaat heeft waterrecreatie ook andere maatschappelijke belangen. De aanwezigheid van een vaarwegennetwerk stimuleert om te recreëren en te bewegen in de buitenlucht en daarmee vermindert het stress en verbetert de mentale gezondheid. Ook helpt een goede waterrecreatie sector een gebied beter bestand te zijn tegen klimaatverandering. In nattere periodes kan water opgevangen worden en in drogere en warmere periodes zorgt het voor vermindering van hitte stress. Kortom het belang van de waterrecreatie sector is groot (Planbureau voor de leefomgeving, 2023).
7
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
▪
1.5 Ontwikkelingen in de sector Er spelen verschillende trends en ontwikkelingen in de waterrecreatie sector die relevant zijn voor dit havenbeleid. Hieronder hebben we de belangrijkste cijfers, trends en ontwikkelingen weergegeven. ▪
▪
▪
▪
▪
▪
▪
Circa 3,4 miljoen Nederlanders participeren in watersport. In totaal is de belangstelling voor watersportactiviteiten tussen 2013 en 2021 met 20,1% gegroeid, dit is exclusief het suppen. Voornamelijk het varen met een sloep of kanoën/kajakken is flink populairder geworden sinds 2013. Het suppen, wat nog niet bestond in 2013, heeft een aandeel van 4,1% onder de watersporters in 2021. Het varen met een kajuitboot en met een openzeilboot is significant minder populair geworden (NRIT, 2022). De meeste vakanties met een open zeilboot worden ondernomen in Fryslân. De Friese meren krijgen de hoogste scores als het gaat om de mogelijkheid tot varen/ zeilen, de sfeer aan de wal en de aanwezigheid van watersportvoorzieningen. (NBTC, 2021). Fryslân is ook populair onder vaarders met een kajuitmotorboot. Uit het watersportonderzoek 2021 blijkt dat de afgelopen 3 jaar de vaarders met een kajuitmotorboot het meest in Fryslân kwamen. Deze doelgroep vindt Fryslân en de Friese meren ook het meest aantrekkelijk ten opzichte van andere type watersporters. (NBTC, 2021). Onder jongeren zijn watersporten zoals wind- en kitesurfen, waterskiën en suppen erg populair. Bij de 55+ers is varen met een kajuitboot en sportvissen het meest populair. Gezelligheid en ontspanning zijn de belangrijkste redenen om watersport te beoefenen. Maar ook het beleven van weer, wind en water.
Er zijn steeds meer systemen en apps om informatie te geven over bruggen, sluizen en havens. Deze apps worden ook gebruikt om inzicht te krijgen in de voorzieningen in havens en informatie over het gebied. In Fryslân is er voor waterrecreanten zo de ‘Watersport’ app met informatie over o.a. de actuele brugtijden, trailerhellingen en scheepvaartinformatie (Provincie Friesland, 2023).
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
▪
8
Met de ingang van de nieuwe omgevingswet verandert de regelgeving rond het innen van afvalstoffen in jachthavens. Om illegale lozing van afvalwater en afvalstoffen te voorkomen zijn jachthavens met meer dan 50 ligplaatsen verplicht om afvalstoffen van alle pleziervaartuigen te accepteren (Informatiepunt Leefomgeving, 2023). De belangrijkste doelgroepen voor Noardeast-Fryslân zijn de camper- en sloepvaarder. De campervaarder of toervaarder is vergelijkbaar met een camperaar op land die met zijn boot meerdaagse trektochten maakt. Deze valt in de vaarklassen Czm, Cm, Dm en E. De sloepenvaarder valt in vaarklassen E en F. Elektrisch varen voor de recreatie is aan het groeien. Particulieren, verhuuren rondvaartbootbedrijven overwegen steeds vaker deze duurzame optie. Naar verwachting gaat de Europese markt voor elektrische boten groeien met 13,2% tussen 2022 en 2028. Elektrisch varen is het populairst op het binnenwater voor kleinere boten en dagrecreatie. De techniek en infrastructuur voor elektrisch varen is hier voldoende. Uitdaging is wel de uitbreiding van laadvoorzieningen en netcapaciteit (Verkeerskunde, 2023).
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
(Boten
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
9
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
Noardeast-Fryslân en de Friese meren door Achtkarspelen. Hierdoor zijn er in de regio meerdere vaarrouters van circa vier uur te varen. Dat maakt het gebied extra aantrekkelijk voor de waterrecreant.
2 Huidige situatie De gemeente Noardeast-Fryslân heeft veel vaarverbindingen. Een belangrijke verbinding die door onze gemeente gaat is de Staande Mastroute. Dankzij de bruggen is deze route bevaarbaar voor zeilschepen. Er zijn grote passantenhavens, verenigingshavens en bijzondere aanlegplekken te vinden in onze gemeente. In dit hoofdstuk gaan we hier dieper op in.
2.2 Vaarklassen en beheer vaarwegen De recreatieve vaarwegen zijn geclassificeerd op basis van welke boten geschikt zijn om door de vaarweg te varen. Dit is gebaseerd op de doorvaarthoogte en de diepgang. De vaarroutes variëren dus van routes die geschikt zijn voor grote zeilboten zoals de Staande Mastroute (Azm) tot aan routes die enkel met kleine visbootjes of de kano bevaarbaar zijn (E en F). In bijlage 3 hebben we een kaart opgenomen waarop alle vaarwegen, ingedeeld op vaarklasse, zijn weergegeven.
2.1 Vaarroutes door de gemeente De waterrecreant kan door Noardeast-Fryslân varen via twee grote vaarroutes; de Staande Mastroute van Leeuwarden via Dokkum naar het Lauwersmeer en de Lits-Lauwersmeerroute die van Drachten langs Kollum naar het Lauwersmeer loopt. Daarnaast zijn de Strobosser Trekfeart en de recent ontwikkelde Súd-Ie voor de watersport aantrekkelijk om te varen. De vaarroutes zorgen voor verbinding met andere gebieden
Van belang bij de vaarwegen is om te weten wie eigenaar is en verantwoordelijk voor het onderhoud en beheer van de vaarweg. Met onderhoud en beheer bedoelen we: ▪ Het baggeren van de vaarbak ▪ Beheer en onderhoud oevers en kaden ▪ Nautisch beheer
Naast de hoofdroutes zijn er diverse aftakkingen die bevaarbaar zijn voor voornamelijk sloepen en kleine kajuitmotorboten. Zo loopt De Lauwers van het terpdorp Burum naar Munnekezijl, waarbij je de grens tussen Fryslân en Groningen overvaart. Ook loopt de Noordelijke Elfstedenvaarroute door de gemeente Noardeast-Fryslân. Via de gemeente kan er richting Groningen, de Friese Meren, de Turfroute en Waddenzee gevaren worden.
Onder de vaarbak (vaargeul) wordt verstaan het gedeelte dat gebruikt wordt voor het varen, veelal het middengedeelte van een vaarweg. Van de vaarwegen die opgenomen zijn in het provinciale Regionale Mobiliteitsprogramma (RMP) is de provincie verantwoordelijk voor het baggeren van de vaarbak. De provincie kan het daadwerkelijke onderhoud en beheer toedelen aan andere overheden. Zo heeft zij ervoor gekozen om de kleine vaarklassen (E en F) toe te delen aan Wetterskip Fryslân, omdat dit aansluit bij het baggeronderhoud dat zij uitvoert aan watergangen.
Het vaarwegennetwerk in de gemeente is de afgelopen jaren uitgebreid en aangepast. Zo zijn er in de gemeente ook kleinere verbindingen tussen vaarwegen gerealiseerd. Voorbeelden hiervan zijn de extra verbinding tussen de Lits-Lauwersmeerroute en de Staande Mastroute door het Bûtenfjild en tussen GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLAN
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLAN, 2024
10
Grote passantenhavens
Ook voor het onderhoud aan oevers en kades langs vaarwegen die zijn opgenomen in het RMP is de provincie in eerste instantie verantwoordelijk. In sommige gevallen (stukken van de vaarroute) ligt dit bij een andere overheid of particulier. Voor vaarwegen die niet zijn opgenomen in het RMP geldt dat de eigenaar zelf verantwoordelijk is voor het onderhoud. Voor de gemeente is dit vastgelegd in het Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma (GMP).
Dokkum De binnenstad van Dokkum vormt eigenlijk één grote haven voor passanten met deels ook vaste ligplaatsen. De meeste aanlegplekken bevinden zich rondom het westelijke en zuidelijke bolwerk. Midden in de historische stad bevindt zich aan weerskanten van de Zijl het Kleindiep en Grootdiep. Het Grootdiep wordt ook wel de Museumhaven genoemd vanwege de historische schepen en de bruine vloot die hier liggen. Voor de Museumhaven geldt een speciale regeling die het aantrekkelijk maakt voor deze boten om hier te liggen. In het water in de binnenstad bevinden zich ook terrasboten, rondvaartboten en huursloepen.
Onder nautisch beheer wordt verstaan de zorg voor de afwikkeling van een veilig en vlot scheepvaartverkeer. Hieronder vallen bijvoorbeeld het geven van verkeersaanwijzingen, het aanbrengen van verkeerstekens (bebording, boeien) en het handhaven van de verkeersregels op het water. Het nautisch beheer ligt voor de in het RMP opgenomen vaarwegen bij de provincie en bij de gemeente in het geval van vaarwegen die zijn opgenomen in het GMP.
Naast bovengenoemde plekken, vallen ook de ligplaatsen bij Grimma Herna, de Westersissestraat, de Eelaan, de Strobosserweg, de Trije Terpen en Woudhorne onder de haven van Dokkum. Hier bevinden zich hoofdzakelijk vaste ligplaatsen voor inwoners van Dokkum en is ruimte voor kleinere boten. Een schatting is dat er al met al ongeveer 300 ligplaatsen zijn verspreid door de stad. Naast de ligplaatsen van de gemeente bevindt zich nabij het Harddraverspark ook nog een verenigingshaven.
2.3 De havens en aanlegvoorzieningen De gemeente Noardeast-Fryslân heeft veel verschillende havens en aanlegvoorzieningen (zie afbeelding 2.1). Ze variëren in gebruiksfunctie, aantal ligplaatsen, beheer en aanwezige voorzieningen. Om een overzicht te creëren en de huidige situatie te schetsen hebben we de havens geclusterd op basis van vier types: de drie grote passantenhavens; de verenigingshavens; de particuliere havens en overige aanlegplekken. Hieronder worden ze beschreven. Daarnaast is in bijlage 3 een overzicht opgenomen van alle havens en de aanwezige voorzieningen per haven.
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
In Dokkum zijn verschillende voorzieningen aanwezig voor passanten. Zo zijn er walkasten met stroom en watertappunten en er zijn vuilwaterpompen. Verspreid over de stad zijn er drie sanitairgebouwen met toiletten en douches: de Watergeus, de Boekanier en Lutjebleek. Deze laatste is in particulier eigendom.
11
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
Afbeelding 2.1 - Kaart havens en aanlegplaatsen gemeente Noardeast-Fryslân
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLAN
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLAN, 2024
12
Burdaard Burdaard is gelegen aan de Staande Mastroute die dwars door het dorp gaat. In Burdaard zijn op twee plaatsen aanlegmogelijkheden (in het centrum aan de kade van de Dokkumer Ee en Jachthaven Burdaard) voor passanten en inwoners. De jachthaven is gelegen aan de noordoostelijke zijde van het dorp nabij de molen. Dit betreft een havenkom met ligboxen. Beide havens / aanlegplaatsen worden door een havenmeester geëxploiteerd.
Verenigingshavens De gemeente kent verschillende havens die door een vereniging of stichting worden bestuurd. De dorpen met een verenigingshaven zijn: Kollum, Burum, Westergeast, Ezumazijl, Dokkum, Kollumersweach, Hallum, Niawier en Munnekezijl. Deze verenigingshavens hebben voornamelijk ligplaatsen voor inwoners maar bieden soms ook plekken voor passanten. Het eigendom van de havens is in handen van de gemeente, maar de verenigingen zijn verantwoordelijk voor het innen van havengelden. Zij hebben veelal in het verleden met de gemeente een overeenkomst afgesloten over het gebruik, beheer en onderhoud van de haven.
Bij Jachthaven Burdaard bevindt zich ook een camping met camperplekken. Op dit terrein is een sanitairgebouw aanwezig voor passanten en campinggasten. De ligplaatsen hier zijn voorzien van stroompunten en er is water. Ook is een vuilwaterpomp aanwezig.
De voorzieningen variëren in deze havens afhankelijk van hun omvang en directe ligging aan een vaarroute. Zo is in Kollum een havengebouw met douches en toiletten, zijn er stroompunten en is een vuilwaterpomp aanwezig. Hetzelfde geldt voor Burum, maar dan kleinschaliger. In sommige havens ontbreken deze voorzieningen volledig en gaat het alleen om een ligplaats voor een boot.
Kollum De havens in Kollum worden geëxploiteerd door Watersportvereniging Kollum. Jachthaven de Rijd is de verenigingshaven aan de noordkant van het dorp. Naast de vaste ligplaatsen is bij de haven aan de Sylster Ryd ook plek voor passanten. Andere plekken om aan te leggen zijn er in het centrum bij het eiland nabij Meckemastate en langs het Kollumer kanaal. In de route door het centrum is ook plaats voor kleinere bootjes.
Kleine havens in dorpen Een bijzondere categorie naast de verenigingshavens vormen de kleinere havens in de dorpen. Ze zijn vaak via een opvaart verbonden met een grotere vaarroute door de gemeente. Zo zijn er kleinere havens in Ferwert, Holwert, Tergracht, Moarre, Wânswert en Kollumerzwaagl. De meesten hebben niet meer dan 15 plekken voor kleinere boten die hoofdzakelijk van eigen inwoners zijn. Deze havens hebben in de regel geen voorzieningen ook geen elektriciteit of waterpunten.
Niet alle boten kunnen in Kollum op elke plek terecht. Zo is de jachthaven bereikbaar voor zeilschepen via de Lits-Lauwersmeerroute. De route door het Kollumer kanaal is geschikt voor grotere motorboten klasse Dm. De route door het centrum is, met de recente ophoging van de Molenkampbrug geschikt voor sloepen. Jachthaven de Rijd biedt veel voorzieningen waar de andere ligplaatsen in Kollum ook gebruik van kunnen maken. Zo is er een sanitairgebouw en zijn er op enkele plekken stroompunten. In de haven in Kollum is plek voor 175 boten. 125 plaatsen zijn bestemd voor leden van de watersportvereniging en de overige plaatsen voor passanten.
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
13
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
Het havenmeesterschap, onderhoud en beheer in deze havens is verschillend geregeld. Sommige plaatsen vallen onder het havenmeesterschap van Dokkum, terwijl voor andere plekken een vereniging of bedrijf de zaken waarneemt. Het onderhoud en beheer van de kade is veelal in handen van de gemeente of provincie Fryslân.
Particuliere havens Een aantal havens in de gemeente Noardeast-Fryslân is in particulier bezit, zoals Jachthaven Lunegat, Jachthaven Lauwersmeer, Landal Oostmahorn en Aldwâld. Deze havens verschillen allemaal van grootte, voorzieningenniveau en tarievenstelsel. De jachthaven Aldwâld is het kleinst van de vier. Jachthaven Lunegat en Lauwersmeer hebben veel verschillende voorzieningen in vergelijking met de andere particuliere havens. Ze hebben onder andere een wasserette, botenkraan, vuilwaterpomp en wifi.
Marrekrite ligplaatsen De gemeente Noardeast-Fryslân heeft ook een aantal Marrekrite ligplaatsen. Dit zijn vrije aanlegplaatsen langs vaarroutes middenin de natuur. Als waterrecreant mag je daar drie dagen liggen met de boot. Samen met de ligplaatsen in de havens zorgen deze plekken voor een gevarieerd aanbod en bijzondere beleving van de omgeving. De meeste gemeenten in de provincie Fryslân zijn aangesloten bij Recreatieschap de Marrekrite en hebben dit soort ligplaatsen. Het onderhoud en beheer van de ligplaatsen is in handen van het recreatieschap.
In particuliere havens is de eigenaar van de haven geheel verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud. Het zijn commerciële havens waar de gemeente verder geen of nauwelijks bemoeienis mee heeft. In dit havenbeleid gaan wij hier verder dan ook niet op in.
Overige aanlegplekken
Provinciale aanlegplaatsen Tot slot heeft de provincie Fryslân ook nog een aantal aanlegplaatsen in de gemeente Noardeast-Fryslân. Om hoeveel aanlegplaatsen het exact gaat is niet bekend. De provincie Fryslân vraagt geen liggeld voor deze aanlegplaatsen. De waterrecreant mag hier net zoals bij een Marrekrite ligplaats maximaal drie dagen liggen.
Havens langs vaarroutes Hieronder verstaan we havens met aanlegvoorzieningen langs doorgaande vaarroutes. Dit betekent dat de boten voornamelijk aan de kade liggen en niet door middel van steigers te bereiken zijn. De meeste van deze havens bevinden zich in water waar het vaarwegbeheer in handen is van de Provincie Fryslân. De havens of aanlegvoorzieningen die hieronder vallen zijn o.a. Stienfek Ie, Ingwierum, Dokkumer Nieuwe Zijlen, Oostmahorn-Veerdam en WestergeastPrellewei. Het gaat hierbij om aanlegplaatsen in vaarwegen, waarvan afhankelijk van de vaarklasse bepaalde typen boten kunnen liggen. Voor de Staande Mastroute langs het Dokkumer Grutdjip geldt bijvoorbeeld klasse Bzm oftewel geschikt voor grote zeilschepen en grote motorboten. De Strobossertrekfeart is klasse Dm en geschikt voor kleinere motorboten. De havens of aanlegvoorzieningen hebben weinig tot geen voorzieningen.
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
14
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
Wonen op en aan water Wonen op en aan het water In de gemeente liggen de nodige woningen aan het water. Met name in de plaatsen Dokkum, Burdaard en Kollum zijn er waterrijke wijken met voor woningbezitters soms een eigen aanlegplek. Ook langs vaarroutes komt dit voor. Op bepaalde plekken is een ligplaats toegestaan, maar dit is niet overal altijd duidelijk. De eigenaar van de kade is in principe verantwoordelijk voor onderhoud en beheer. Ook wordt er op enkele plekken in de gemeente op het water in een schip gewoond. Op drie locaties zijn vanuit het verleden woonschepen toegestaan: ▪ Dokkum: drie schepen in de Driepypstergracht nabij de Helling. ▪ Westergeast: twee schepen in de Nije Swemmer langs de Prellewei. ▪ Hallum: drie schepen in Hallumertrekfeart ter hoogte van Iedyk. De gemeente heeft sinds de fusie geen woonschepenverordening meer en hierdoor ontbreekt voor deze plekken adequate regelgeving. In de toekomst moet er een woonschepenverordening komen, maar dat is geen onderdeel van dit havenbeleid.
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
15
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
2.4 Kansen en knelpunten Welke ontwikkelingen spelen een rol in de waterrecreatie én welke gevolgen hebben die voor dit havenbeleid? Op basis van gesprekken met betrokkenen, experts en deskstudie hebben we de sterke punten, zwakke punten, kansen en bedreigingen in kaart gebracht. Deze hebben wij hieronder uiteengezet. Sterke punten: ▪ De Provincie Fryslân heeft een sterke positie op watersportgebied en kent een hoge waardering van de vaarroutes en beleving. ▪ Bijzonder en divers landschap (wouden, coulisselandschap, open weilanden, Lauwersmeer, Waddenkust en -zee) interessant voor de waterrecreant. ▪ De afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in toerisme en recreatie (Wetterfront Dokkum, Kollum watersportdorp, Súd Ie, Rondje Lauwersmeer, Hegebeintum). ▪ Staande Mast en Lits-Lauwersmeerroutes gaan door het gebied. ▪ Bestaande waterrecreatie activiteiten en -ontwikkelingen langs routes en in waterrecreatiekernen. ▪ Aantrekkelijke ligplaatstarieven in o.a. Dokkum, Kollum en Burdaard. ▪ Capaciteit van het aantal ligplaatsen is op orde in de gemeente.
Zwakke punten: ▪ Integraal overzicht en kennis van de havens ontbreekt binnen de gemeente en er is geen centraal aanspreekpunt. Geen uniform beleid. ▪ Het gebied staat niet echt bekend als waterrecreatieregio in Fryslân. ▪ Aantal mogelijkheden om (korte) rondjes te varen beperkt. ▪ Weinig horeca en verblijfsaccommodaties aan het water. ▪ Voorzieningen deels verouderd, niet functionerend of niet aanwezig, zoals vuilwaterpompen, WiFi en oplaadpunten. ▪ (Beperkt) sprake van illegale bewoning op schepen en langliggers. ▪ (Beperkt) sprake van verwaarloosde boten in dorpen en vaarwegen. ▪ De thuismarkt (eigen inwoners) heeft een bescheiden omvang en is gedeeltelijk minder kapitaalkrachtig. ▪ Het Lauwersmeer ligt voor zeilboten op grote afstand van de dorpen.
Kansen: ▪ Opkomst kleine watersport vormen, zoals suppen, sloepvaren en kanoën. ▪ Toenemende verblijfsduur in havens. ▪ Opkomst digitale informatiesystemen maakt beheer gemakkelijker. Tevens een bedreiging: minder persoonlijk contact. ▪ Het varen met een zeilboot is minder populair, het varen met een sloep en (kajuit)motorboot neemt toe. ▪ Opkomst elektrische vaartuigen. ▪ Schepen worden groter en luxer. ▪ Het aantal waterrecreanten is toegenomen.
Bedreigingen: ▪ Vergrijzing en het bezit van schepen neemt af. ▪ De doorvaarbaarheid van de vaarroutes staat onder druk o.a. door het maaibeleid. ▪ Omschakeling elektrisch varen: kan de omschakeling worden gemaakt en zijn de voorzieningen in de havens daar nu voldoende op ingericht. ▪ Klimaatverandering: droogte afgewisseld door hele natte periodes, invloed op de waterstanden.
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
16
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
Conclusies SWOT-analyse De gemeente Noardeast-Fryslân is een aantrekkelijke gemeente om te varen en te verblijven. Er zijn veel waterrecreatiemogelijkheden en het diverse landschap is interessant voor de waterrecreant. Bovendien is er de afgelopen tijd flink geïnvesteerd in toerisme en recreatie en de gemeente staat open voor het ontvangen van meer waterrecreanten. Daarom wil de gemeente beleidsmatig ruimte bieden voor nieuwe ontwikkelingen die toerisme en waterrecreatie ten goede komen. Tot slot beschikt de gemeente over voldoende ligplaatsen en zijn de ligplaatstarieven aantrekkelijk.
onder druk door het maaibeleid, maar ook klimaatverandering. Daarnaast moet de waterrecreatiesector de komende jaren ook de transitie maken naar elektrisch aangedreven vaartuigen. De duurzaamheidseisen die aan boten worden gesteld zijn steeds hoger. De vraag is of deze omschakeling snel kan worden gemaakt en de havens daar nu voldoende op zijn ingericht. Gelukkig zijn er ook veel kansen. Zo neemt het aantal waterrecreanten toe, evenals de gemiddelde verblijfsduur in de havens én daarmee het bezoek aan wal. Een aantrekkelijke walomgeving met voldoende voorzieningen is steeds belangrijker. Door digitalisering is minder mankracht en organisatie in de havens benodigd. Nadeel is dat er minder sprake is van persoonlijk contact. Het aantal motorboten neemt toe en de schepen worden steeds groter en luxer.
Echter staat Noardeast-Fryslân niet bekend als waterrecreatieregio. En onbekend maakt onbemind. Bovendien is het aantal mogelijkheden om rondjes te varen beperkt. Het is veelal heen en weer varen zeker voor grotere boten. De vaarafstanden zijn groot en niet alle vaarwegen zijn aantrekkelijk. Door de samenvoeging van een aantal gemeenten is er geen uniform havenbeleid. Bovendien heeft de gemeente weinig zicht op hoe het beheer en onderhoud in de havens momenteel is geregeld. Daarnaast zijn een aantal voorzieningen in de havens verouderd of kapot. Er wordt in beperkte mate overlast ervaren door illegaal bewoonde schepen, langliggers en verwaarloosde boten.
Welke opgaven kunnen we hieruit destilleren? Uit de SWOT-analyse kunnen we een aantal opgaven destilleren, namelijk: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Daarnaast zijn er een aantal externe factoren die een bedreiging vormen voor Noardeast-Fryslân als waterrecreatieregio. Zo neemt het bezit van een eigen schip af. Er is nog wel sprake van veel gebruik en er zijn ook nieuwe doelgroepen die kennis maken met waterrecreatie. Met name de kleine waterrecreatie vormen, zoals suppen en kanoën zijn in opkomst. Dat betekent dat er steeds meer behoefte is aan passantenplaatsen en voorzieningen voor kleine waterrecreatie vormen. De doorvaarbaarheid van de vaarroutes staat
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
17
Meer bekendheid creëren voor Noardeast-Fryslân als waterrecreatieregio. De aantrekkelijkheid van het vaargebied vergroten: meer mogelijkheden creëren om rondjes te varen. Uniform havenbeleid ontwikkelen en één aanspreekpunt aanstellen. Kwaliteit voorzieningen in de havens verbeteren. Overlast van schepen aanpakken. Zorgen dat de doorvaarbaarheid van de vaarroutes op peil blijft. Ruimte bieden om snel in te spelen op relevante trends en ontwikkelingen.
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLAN
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLAN, 2024
18
3 Onze visie vrijheidsgevoel, geen verplichtingen maar lekker ontspannen genieten van rust en ruimte maar ook van gezelligheid en gezelschap. De campervaarder is in essentie wel selfsupporting maar daarbij wel sterk gericht op voorzieningen en activiteiten aan de wal; fietspaden, musea, horeca en attracties. Is de verblijfsplek aangenaam en interessant dan wordt de verblijfstijd verlengd. Campervaarders varen vooral op motorboten van diverse pluimage van kruiser tot cabinsloep.
Waar willen we naartoe? Hoe spelen we in op de kansen en bedreigingen? En waar gaan we de komende jaren mee aan de slag? In dit hoofdstuk geven we een antwoord op deze vragen.
3.1 Uitgangspunt: waterrecreatie visie In 2013 is de strategische visie “Waterrecreatie Noordoost Fryslân 2025” opgesteld. Dit document vormt een belangrijk uitgangspunt voor ons havenbeleid. In de regionale visie is de volgende stip aan de horizon geschetst:
De sloepenvaarder: De sloepenvaarder vaart liefst een dagtocht van een uur of zes waarvan er vier varend worden doorgebracht. De overige twee uur zoekt hij ' verteer' en 'vermaak' aan de kant. De sloepenvaarder zoekt graag 'drukte' en gezelligheid' op in dorpen en stadjes. Ook omdat de sloepenvaarder over het algemeen weinig voorzieningen aan boord heeft en dus afhankelijk is voor voorzieningen aan de wal waaronder een verblijfsaccommodatie.
"Noordoost Fryslân 2025: waar de cultuur de wal raakt en de natuur vol water zit". Noordoost Fryslân staat in 2025 op de kaart als aantrekkelijk waterrecreatiegebied. Het vaarwegennetwerk is op orde en kenmerkt zich door een dicht netwerk van vaarten en kanalen en heeft een sterke verbinding met de cultuur en natuur in het achterland. De camper- en sloepenvaarder zijn de voornaamste doelgroepen. Met het vertroetelen van deze doelgroepen varen in hun kielzog ook andere waterrecreanten die aangenaam verteren en verblijven.
Verbinding water en land Vanuit bovengenoemde strategische visie willen we nadrukkelijk de verbinding tussen water en land verbeteren. Waterrecreanten die ons gebied bezoeken stimuleren we om ook het land te gaan bezoeken, zodat de economische spin off van het bezoek wordt vergroot. Daarom investeren we in goede knooppunten waar water, aanlegplaatsen en fiets- en wandelmogelijkheden bij elkaar komen. De afgelopen jaren hebben we hier al een start mee gemaakt. Zo is dit een belangrijk onderdeel van het Súd Ie project. Dit gaan we de komende jaren continueren.
We richten ons daarbij op twee doelgroepen, namelijk: De campervaarder: Een campervaarder heeft gelijk aan een camperaar op het land veel praktische voorzieningen mee aan boord; mogelijkheden voor koken, overnachten maar ook fietsen, wandelschoenen en visgerei. Varen is vooral bedoeld om een gebied te ontdekken. De campervaarder vaart een kort tochtje van een paar uur en meert dan aan om of lekker aan boord te relaxen of om het achterland te verkennen. Het zelfvoorzienende karakter draagt bij aan het gewenste
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
19
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
verantwoordelijk is. Ook moeten rommelige situaties aan wal of op het water worden aangepakt, zoals de binnenkomst bij Dokkum en voormalige Steenfabriek bij Oostrum.
3.2 Ambitie: waar zetten we op in Uit de SWOT-analyse (zie paragraaf 2.3) hebben we een aantal opgaven gedistilleerd. Hier gaan we mee aan de slag. Daarbij hebben wij de ambitie om de komende jaren meer bezoekers, overnachtingen en bestedingen te realiseren in Noardeast-Fryslân. De waterrecreatiesector kan hier een belangrijke bijdrage aan leveren. Daarom streven we naar een aantrekkelijk waterrecreatiegebied mét kwalitatief hoogwaardige havens en aanlegvoorzieningen.
Bovengenoemd heeft allemaal een sterke samenhang met dit havenbeleid. We kunnen tenslotte aantrekkelijke havens bieden met kwalitatief hoogwaardige voorzieningen, maar als waterrecreanten niet naar ons gebied komen, omdat ze Noardeast- Fryslân niet kennen of de doorvaarbaarheid van de vaarwegen niet op orde is dan bereiken we daar alsnog onze ambities niet mee. In dit havenbeleid focussen we echter primair op de havens, aanlegplaatsen en daaraan gerelateerde zaken. De uitwerking van bovenstaande punten nemen we dan ook mee als onderdeel van ons algemene toerisme en recreatie beleid.
Randvoorwaarden voor succes Om onze ambitie te realiseren moeten we in ieder geval inzetten op dat Noardeast-Fryslân bekend staat als aantrekkelijk waterrecreatiegebied met aantrekkelijke vaarwegen en gezellige plekken om te verblijven. Hierbij gaat het om meer bekendheid genereren voor Noardeast-Fryslân, niet alleen voor landrecreatie maar ook voor de waterrecreatie.
Speerpunten De ambitie hebben we vertaald in drie speerpunten. De opgaven uit de SWOTanalyse komen hierin terug.
Om de aantrekkelijkheid van het vaargebied te vergroten moeten we blijven investeren in de mogelijkheden om rondjes te varen en om de voorzieningen aan de kant te verbeteren. Daarbij richten we ons primair op de behoeften van de campervaarder en de sloepenvaarder. Dat vraagt ook om investeringen in goede knooppunten waar water, aanlegplaatsen, horeca, winkels en fiets- en wandelmogelijkheden bij elkaar komen. Hierbij zetten we de ingezette koers vanuit het ‘Toekomstbeeld en Strategische visie Waterrecreatie Noordoost Fryslân 2025’ voort. De kwaliteit van de vaarwegen is daarnaast een belangrijk aandachtspunt. De doorvaarbaarheid van de vaarwegen kan onder druk komen te staan door waterplanten, dichtslibbing en klimaatverandering. Daar vragen we aandacht voor door hier actief over te communiceren richting onze partners, zoals de andere vaarwegbeheerders. De meeste vaarwegen beheren we namelijk niet zelf. Samen met onze partners werken we aan goed doorvaarbare vaarwegen en maken we afspraken over wat er nodig is en wie waarvoor (financieel) GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
20
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
inzicht hebben in wie waarbij betrokken is. We gaan de bestaande overeenkomsten met de havens bekijken en waar nodig aanpassen.
Speerpunt 1) De regelgeving in de havens is uniform, navolgbaar en handhaafbaar.
Speerpunt 3) De dienstverlening in onze havens is gastvrij, professioneel én persoonlijk.
Toelichting: Alle havenzaken zijn vastgelegd in verordeningen. Langliggers, verwaarloosde boten en oneigenlijk gebruik van een ligplaats, water en/of stroom leggen we aan banden.
Toelichting: Onder gastvrije, professionele en persoonlijke dienstverlening verstaan we: goede bereikbaarheid van de havens, goede aanlegmogelijkheden en goede functionele én toeristische informatievoorziening over de haven, vaarmogelijkheden, regels en wat er allemaal in de omgeving te doen is op, in en langs het water. Qua informatievoorziening vinden we naast digitale informatie en informatie op papier ook persoonlijk contact met een havenmeester en/of gastheer belangrijk. De dienstverlening kan per haven verschillen afhankelijk van de locatie, voorzieningen en het gebruik.
Het ligplaatsenbeleid is in de grote kernen en langs de doorvaartroutes maximaal gericht op het faciliteren van de recreatieve functie. We bieden beleidsmatig ruimte voor nieuwe ontwikkelingen die toerisme en waterrecreatie ten goede komen. De tarifering voor de ligplaatsen en bruggelden is gebaseerd op heldere uitgangspunten en dusdanig aantrekkelijk dat bezoekers worden verleid om vaker terug te komen. De regels zijn uniform en er is één aanspreekpunt vanuit de gemeente.
Tot slot willen we dat meer waterrecreanten in het voor- en naseizoen (de lente en het najaar) onze havens aandoen, zodat we het seizoen kunnen verbreden. In de wintermaanden staan we op een aantal plekken gratis liggen toe, zoals in de museumhaven in Dokkum voor historische schepen als dat de aantrekkelijkheid van de haven ten goede komt.
Speerpunt 2) De kwaliteit en het voorzieningenniveau van de havens zijn goed. Toelichting: Alle havens binnen onze gemeentegrenzen beschikken over passende, eigentijdse en, waar mogelijk, duurzame basisvoorzieningen (water, stroom en sanitair) die aansluiten bij de wensen van de huidige én toekomstige gebruiker. De aanwezige voorzieningen kunnen per haven verschillen op basis van locatie, mogelijkheden en het huidige en gewenste gebruik.
In hoofdstuk vier en vijf hebben we speerpunt 1, 2 en 3 uitgewerkt in concrete kaders en acties waar we de komende jaren mee aan de slag gaan.
De manier waarop het onderhoud en beheer van de (voorzieningen in) de havens op dit moment is geregeld moet beter en meer uniform. We willen meer
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
21
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
22
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
4.1 Rol van de gemeente
4 Kaders
Wat is de rol van de gemeente Noardeast-Fryslân in dit havenbeleid? Allereerst zorgt de gemeente voor goed en consequent beleid en navolgbare en handhaafbare regelgeving rondom de havens, ligplaatsen en voorzieningen. Dit is vastgelegd in een aanleg- en ligplaatsenverordening en liggeldverordening. Daarnaast houden we toezicht op naleving van het beleid en handhaven we waar nodig. Tot slot fungeren wij als aanspreekpunt en gesprekspartner voor partijen die actief zijn in de gemeentelijke havens.
Hoe gaan we de ambitie en speerpunten die we in hoofdstuk 3 hebben benoemd realiseren? Wat betekent dit concreet voor de havens? Vanuit welke kaders gaan we werken? In dit hoofdstuk hebben we de kaders voor dit havenbeleid uitgewerkt. Onderstaande kaders hangen direct samen met de drie speerpunten die we in hoofdstuk 3 hebben opgenomen. In tabel 4.1 hebben we aangegeven welke kaders onder welk speerpunt vallen. In hoofdstuk 5 hebben we acties opgenomen die voortvloeien uit de speerpunten en kaders. Tabel 4.1 Samenhang tussen speerpunten en kaders. Speerpunt Bijbehorende kaders 1: Regelgeving ▪ Rol van de gemeente havens ▪ Omgang met ligplaatsen 2: Kwaliteit ▪ Beheer en onderhoud voorzieningenniveau ▪ Voorzieningen in de havens ▪ Inning van liggelden 3: Dienstverlening en ▪ Brugbediening gastvrijheid ▪ Invulling havenmeesterschap ▪ Gastheerschap havens
Aanspreekpunt havenzaken gemeente Om de lopende havenzaken te coördineren is er voldoende ambtelijke capaciteit nodig. Die capaciteit ontbreekt nu. Bovendien zit de kennis over de havens nu in de hoofden van een aantal personen en is nergens vastgelegd. Met dit havenbeleid willen we hier graag verandering in aan brengen.
Zie paragraaf ▪ 4.1 ▪ 4.2 ▪ 4.3 ▪ 4.4 ▪ 4.5 ▪ 4.6 ▪ 4.7 ▪ 4.8
Naast het goed in kaart brengen en actueel houden van de havens en aanlegvoorzieningen in de gemeente, vinden we dat er binnen de gemeente een havencoördinator moet komen. Deze moet fungeren als eerste contactpersoon voor alle zaken rondom waterrecreatie, de havens en aanlegplaatsen. Deze persoon stemt weer af met collega’s van de gemeentelijke dienst en externen, zoals de havenmeesters en jachthavenverenigingen.
In de volgende paragrafen hebben we de kaders uitgewerkt.
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
23
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
Langliggers en wonen op varende schepen Langliggers zijn mensen die langdurig op hun boot verblijven en voor een lange periode een passantenplaats in beslag nemen. In sommige gevallen zelfs gedurende het gehele jaar. In beperkte mate is er nu sprake van langliggers in met name Dokkum. We hebben nu weinig zicht op deze groep. Een aantal schepen ligt nu op ongewenste plekken.
4.2 Omgang met ligplaatsen De komende jaren willen we meer bezoekers kennis laten maken met Noardeast-Fryslân. Daarbij zetten we in op seizoenverbreding, slimme groei1 en een versterking van onze lokale economie. We denken dat de waterrecreatiesector hiervoor kansen biedt. Daarom willen we het bestaande ligplaatsenbeleid herzien en in de grote kernen en langs de doorvaartroutes zoveel als mogelijk passantenplaatsen aanbieden.
In principe is lang liggen op passantenplaatsen niet toegestaan en is het verboden om op een boot te wonen. Dit geldt met uitzondering van de toegewezen plaatsen voor woonschepen binnen de gemeente.
Passantenplaatsen zijn: Ligplaatsen die worden ingezet voor kortdurend, wisselend verblijf met een maximale duur van 1 week. Voor de Marrekrite plekken in het buitengebied geldt dat passanten maximaal 3 dagen op dezelfde plaats mogen liggen..
Beleid Museumhaven Dokkum Voor de Museumhaven in Dokkum houden we vast aan het bestaande beleid. We willen hier in de winter- en zomerperiode ruimte bieden aan historische schepen. In het Kleindiep is dit winters niet mogelijk, vanwege het vrij houden van de haven voor een mogelijke Elfstedentocht. In de winterperiode blijft in de Museumhaven ook plek voor maximaal drie historische schepen waarop gewoond mag worden. Ook in de zomerperiode maken we het voor deze schepen (waaronder de bruine vloot) aantrekkelijk om de haven op te zoeken.
Daarnaast bieden we ruimte voor vaste ligplaatsen. De bestaande vaste ligplaatsen willen we in stand houden. Vaste ligplaatsen zijn: Ligplaatsen waar een vaartuig langdurig mag zonder liggen. recreatief De vaste verblijf ligplaatsen mag wordenDe liggen. aangewezen vaste ligplaatsen voor een zijnbepaalde beschikbaar periode, per zomerzoals een en winterseizoen. zomerseizoen of jaar. Vaak Vaak betreft betreft dit een ditligplaats een ligplaats in eeninverenigingshaven, een verenigingshaven maarenook moeten op speciale de eigenaren plekken in van de passantenhavens. het vaartuig lid zijn van de vereniging.
Verder willen we in de Museumhaven en het Kleindiep in de zomerperiode (1 april t/m 31 oktober) terrasboten van ondernemers toestaan. De regels voor terrasboten werken we uit in het terrassenbeleid. Van bijzonder belang is dat deze qua uitstraling geen afbreuk doen aan het beschermde stadsgezicht van Dokkum. In de Museumhaven mogen alleen oude / historische schepen liggen met een terras, maar die eis geldt niet voor het Kleindiep.
Klussen op de boot (onderhoudswerkzaamheden aan buitenkant) zijn in de havens niet toegestaan. Dit kan uitsluitend op de daarvoor bestemde plekken op de wal.
Groei van toerisme en recreatie kan alleen daar waar de leefomgeving en leefbaarheid niet teveel onder druk komt te staan. 1
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
24
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
Wrakkenbeleid - verwaarloosde boten In een aantal havens en wateren is beperkt sprake van verwaarloosde boten. Deze boten dragen niet bij aan de fijne sfeer op het water en in de havens. Daarom treden we hier tegenop. Omdat de boten veelal gratis in het water liggen, ontbreekt het initiatief bij de eigenaar om hier iets aan te doen. We ontwikkelen een wrakkenbeleid, conform de uitgangspunten uit de landelijke wrakkenwet. Daarin geven we aan wanneer we optreden tegen verwaarloosde boten en hoe.
▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Voor de grote passantenhavens en de vaarwegen die de gemeente in eigendom heeft zijn we zelf verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud. Ook de groenvoorziening onder andere het maaien van bermen valt hieronder. In de havens waarbij wij een overeenkomst hebben afgesloten met een jachthavenof watersportvereniging is de vereniging hoofdzakelijk verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de haven. Afhankelijk van de gemaakte afspraken.
Wachtplekken bij bruggen Bij meerdere bruggen liggen wachtplekken voor boten. Het onderhoud en beheer van de wachtplekken wordt gedaan door de eigenaar van de brug. In het geval van een provinciale brug valt het beheer en onderhoud van de wachtplekken dus onder de verantwoordelijkheid van de provincie Fryslân.
Duurzaam denken en doen, bijvoorbeeld qua materiaalkeuze, staat voorop bij het plegen van (groot) onderhoud in de havens en de aanleg van voorzieningen.
De wachtplekken bij de bruggen zijn alleen bedoeld om te wachten totdat de brug open gaat. In de aanleg- en ligplaatsenverordening bepalen we hoeveel meter ligplaatsen minimaal uit de brug moet liggen om overlast te voorkomen.
Groot en klein onderhoud Hieronder hebben we de verantwoordelijkheid voor het beheer en onderhoud verder uitgewerkt. We onderscheiden twee varianten van onderhoud:
Aanleg- en ligplaatsenverordening In een aanleg- en ligplaatsenverordening gaan we de passantenplaatsen, vaste ligplaatsen, plekken voor bedrijfsvaartuigen (zoals de historische schepen, terrasboten, rondvaartboten en verhuursloepen) en woonschepen opnieuw voor de gehele gemeente vastleggen. De locaties worden vastgelegd in een aanwijsbesluit. In de verordening verwijzen we naar het aanwijsbesluit.
Onder groot onderhoud verstaan we: ▪ Baggerwerkzaamheden ▪ Onderhoud aan de walbeschoeiing, steigers en damwanden ▪ Groot onderhoud aan het sanitaire gebouw
4.3 Beheer en onderhoud
Onder klein onderhoud verstaan we: ▪ Klein onderhoud aan de (groen)voorzieningen en steigers ▪ Schoonmaken sanitaire voorzieningen ▪ Afvalinzameling
Belangrijk is om het beheer en onderhoud van de havens en aanwezige voorzieningen goed te regelen. Daaronder valt: ▪ Steigers ▪ Walbeschoeiing
GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
Havenkom Stroomvoorziening Watervoorziening Vuilwaterpomp Sanitaire voorzieningen
25
HAVENBELEID GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN, 2024
Wie is waarvoor verantwoordelijk? In tabel 4.2 hebben we per type haven, zie de indeling in hoofdstuk 2, aangegeven wie voor welk onderhoud verantwoordelijk is. Wij denken dat verenigingen in staat zijn om voor de onderhoudswerkzaamheden een reserve op te bouwen. Dit resulteert ook in meer betrokkenheid van de verenigingen.