Bijlage B - Ontwerp-Omgevingsvisie 1.0 NF - met wijzigingen

28

Omgevingsvisie

Participatiekader

De gemeente heeft samen met de Mienskip een participatiekader opgesteld. Hieronder een samenvatting van de belangrijkste aspecten uit dit kader. We gaan uit van de eigen kracht van inwoners en de sterke sociale structuur Onze inwoners zijn goed in het omzien naar elkaar. Waar ondersteuning nodig is voor kwetsbare inwoners organiseren we dat daarom zo zoveel mogelijk lokaal. De basis is een kansrijke omgeving creëren voor jong en oud. Bijvoorbeeld door een goed en zichtbaar netwerk. We nodigen inwoners uit om met plannen te komen om zelfredzaamheid te vergroten. Als gemeente faciliteren we dit en we geven ruimte. Onze gemeente kent een sterke sociale structuur. De gemeenschap is hecht, actief en heeft een no-nonsense opvatting. Onze inwoners zijn zelfstandige mensen die zich om elkaar bekommeren. Daarom doen wij een beroep op hun eigen kracht, zelfredzaamheid en verantwoordelijkheid. We vinden zelfredzaamheid en meedoen (participatie) belangrijk. Dit geldt voor iedereen, jong en oud, met of zonder beperkingen. Kwetsbare inwoners die daarbij hulp nodig hebben ondersteunen we daarbij, zodat ze volwaardig kunnen meedoen in onze samenleving. Daarbij sluiten we aan bij bestaande netwerken en werken we gebiedsgericht, zodat de ondersteuning lokaal, dichtbij en laagdrempelig georganiseerd is.

We zijn er voor inwoners die ons nodig hebben, maar dagen inwoners ook uit om elkaar te helpen. We staan dicht bij de samenleving. Onze gebiedsteams, dorpencoördinatoren en samenwerkings-partners weten wat er speelt en wat nodig is. De ondersteuning en hulp die we bieden is daarop gericht, zowel individueel als collectief. Wij faciliteren en laten los waar het kan en nemen een regierol aan waar het moet. De uitdaging ligt bij het integraal en innovatief werken, gebruik makend van de technologische ontwikkelingen. Waarbij de financiering van hulp, ondersteuning en preventie op een integrale manier plaatsvindt. Samenwerken en samen leren De afgelopen jaren zijn er al stappen gezet om te komen tot een ander samenspel tussen inwoners en gemeente. De gemeente heeft nu de regie nog op allerlei fronten. In de komende jaren wordt ingezet op het meer loslaten en vertrouwen geven aan inwoners. Inwoners krijgen meer zeggenschap en eigen verantwoordelijkheden. Dit is een leerproces voor beiden: alleen door samen te werken én te leren staat Noardeast-Fryslân in zijn kracht. De Omgevingswet zorgt ervoor dat het belang van een goede samenwerking nog groter wordt. De wet biedt meer ruimte voor ideeën van initiatiefnemers en voor lokale afwegingen. Alleen Mei-inoar kunnen we deze rolverschuiving aangaan. Om tot een constructieve samenwerking te komen is vertrouwen essentieel.

Dat vertrouwen groeit als verwachtingen over ieders bijdrage en inbreng helder zijn en processtappen voorspelbaar. De gemeente biedt een zo uniform mogelijk aanpak voor dit samenspel. Tegelijkertijd is duidelijk dat elk dorp en iedere wijk anders is en dat het van belang is om aandacht te hebben voor de specifieke eigenschappen en hulpvragen per dorp en wijk. Binnen deze uniforme aanpak blijft dus ruimte voor maatwerk. Hiermee worden dorpen en wijken zo goed mogelijk in hun kracht gezet. Noardeast-Fryslan is en blijft toegankelijk voor al haar inwoners. We vinden het belangrijk om in gesprek te gaan en te blijven met elkaar en geven duidelijkheid over de mogelijke ruimte bij gesprekken over initiatieven en beleidsontwikkelingen. We laten zien wat met de input vanuit deze gesprekken wordt gedaan. Een open en transparante houding is belangrijk om vertrouwen en betrokkenheid te creëren en vast te houden.

“We moeten vernieuwend zijn. Want het is belangrijk om op een nieuwe manier naar opgaven te kijken, nieuwe technieken toe te passen en te zorgen dat je meer en andere mensen betrekt dan tot nu toe.” Inwoner tijdens bijeenkomst participatiekader

29

Omgevingsvisie

We hanteren altijd onze samenwerkingswaarden Omdat we belang hechten in een goede samenwerking, kiezen we voor de volgende waarden in onze vernieuwde samenwerking met de Mienskip: Mienskip op één We hechten aan de wijsheid van de groep. Daarom pakken we maatschappelijke uitdagingen met de hele samenleving op en bepalen we samen de richting die we gaan. Gelijkwaardig Iedereen die dat wil moet kunnen meedoen. Dat vraagt om een gelijk gesprekspodium waar respectvol met elkaar wordt omgegaan en alle belangen ruimte krijgen. Heldere verwachtingen Doen wat je zegt en zeggen wat je doet, dat maakt ons betrouwbaar als overheid. Daarom zijn we altijd eerlijk over wat niet kan en wat juist wel en waarom. Open (houding) We luisteren met oprechte aandacht en zijn benieuwd naar onverwachte oplossingen. Dat vraagt om wendbaarheid, inlevingsvermogen en een persoonlijke benadering. Transparant Een gelijke informatiepositie zorgt ervoor dat iedereen die dat wil mee kan doen en weet wat er gebeurt met de uitkomsten van het proces. Daarom is transparantie zo belangrijk. We houden ons aan de participatiespelregels Om te zorgen dat samenwerken goed gaat en we dezelfde verwachtingen hebben, is het goed om ‘spelregels’ af te spreken. Deze spelregels ondersteunen het participatieproces: - We maken duidelijke afspraken over elkaars rollen en verantwoordelijkheden aan het begin van een proces.

We zijn eerlijk over de ruimte die er is: wat staat vast en waar kun je nog iets van vinden? “Nee” is ook een antwoord. De verwachtingen van elkaar zijn helder. - We streven ernaar dat iedereen die dat wil mee kan doen. De informatie is zo compleet, duidelijk en toegankelijk mogelijk. We zorgen voor een laagdrempelig proces. - We maken alle belangen inzichtelijk voor iedereen. Alle belangen hebben een kans om mee te doen. - We gaan in elkaars schoenen staan en zoeken de gemeenschappelijke deler. We wegen persoonlijke belangen en het algemene belang. - We zorgen voor een transparant en helder proces. Het is voor iedereen inzichtelijk wat de processtappen zijn en wanneer je mee kunt doen. - We laten zien wat we met de uitkomsten doen. - We doen een beroep op de eigen kracht van inwoners en sociale structuur van dorpen, om zo de zelfredzaamheid van inwoners te vergroten, maar zorgen ervoor dat het behapbaar blijft. - We kiezen bij het overdragen van invloed naar de dorpen voor een zo uniform mogelijke aanpak, met daarbinnen ruimte voor maatwerk per dorp. - We ondersteunen, stimuleren en faciliteren. Waar nodig treden we op als vangnet. ‘Ja, mits’ en hoe we omgaan met initiatieven van inwoners en bedrijven De gemeente staat open voor initiatieven vanuit de samenleving.

We schakelen om van ‘nee, tenzij…’ naar ‘ja, mits…’.De Omgevingswet schakelt om van ‘nee, tenzij…’ naar ‘ja, mits…’. Als gemeente werken we al geruime tijd met “ja, mits…” en dit willen we onder de Omgevingswet uitbreiden. Dit betekent dat dat de gemeente zoveel mogelijk meedenkt hoe initiatieven vanuit de samenleving gerealiseerd kunnen worden. Meedenken, dat is onze basishouding. Als een initiatief op het eerste gezicht niet lijkt te kunnen denken we als gemeente mee in oplossingsrichtingen. We geven richtlijnen mee binnen welke kaders een initiatief wel gerealiseerd kan worden. We nodigen inwoners en bedrijven uit om gezamenlijk te werken aan een aantrekkelijke, gezondere en veilige fysieke leefomgeving.

30

Omgevingsvisie

Door middel van duidelijke doelen en regels proberen we zo goed mogelijk duidelijk te maken wat kan. Soms kan iets niet. Hierbij is het dan belangrijk dat we uitleggen waarom het niet kan. Inwoners en ondernemers die met een initiatief komen, krijgen hulp die past bij wat ze nodig hebben. Het digitale loket is de eerste plek waar men met een initiatief naar toe gaat. De inhoud en de complexiteit van een initiatief bepaalt of en hoe het gerealiseerd kan worden. Er is een handreiking beschikbaar die initiatiefnemers helpt bij kiezen van het best passende participatieproces. We gaan van toetsen achteraf naar overleggen vooraf We zijn er van overtuigd dat er mooiere plannen ontstaan als we investeren in overleg vooraf in plaats van plannen (alleen) achteraf te toetsen. Vooroverleg helpt om een beter begrip te krijgen van de verwachtingen en vereisten zodat een beter resultaat wordt behaald. Samenwerken met andere overheden Per opgave kijken we welk samenwerkingsverband het meest voor de hand ligt. Soms wordt dit wettelijk bepaald. Een aantal voorbeelden van bestaande samenwerkingsverbanden: - De Friese Aanpak: de Friese overheden werken samen aan complexe en urgente thema’s zoals implementatie Omgevingswet, NOVEX, energie en klimaatadaptatie. - Agenda Netwerk Noordoost (ANNO): het samenwerkingsplatform van 4 gemeenten, Provincie, Wetterskip en andere partners.

- Versnellingsagenda; het doel is om samen met partners uit het onderwijs en bedrijfsleven versneld de economische structuur te versterken. Er is een aparte organisatie voor opgericht, waarin ondernemers en onderwijs net zoveel te zeggen hebben als de overheid. - Waddenkust: 1DYK, Herstel bodemdaling Dongeradielen, Vereniging van Waddenzeegemeenten, Holwerd aan Zee. - We zijn aangesloten bij het P10-netwerk van grote plattelandsgemeenten; gemeenten die voor vergelijkbare uitdagingen staan op het gebied van bijvoorbeeld demografische ontwikkelingen, recreatie en toerisme, functieveranderingen op het platteland, nieuwe economische kansen in de buitengebieden, veiligheid in het landelijke gebied (aanrijtijden), leefbaarheid in de kernen (voorzieningen, zorg, onderwijs), natuur- en waterbeheer, duurzaamheid. - Voor diverse onderwerpen met betrekking tot de fysieke leefomgeving is een gemeenschappelijke regeling gevormd. Het betreft onder andere de Hûs en Hiem (welstandsadvisering), Marrekrite, de FUMO (vergunningverlening, milieuadvies en handhaving) en de Veiligheidsregio (calamiteitenbestrijding en advisering over een veilige leefomgeving). - Voor klimaatadaptieve maatregelen werken we nauw samen met Wetterskip Fryslân en andere overheden.

Wat gaan we doen? - We ontwikkelen participatiebeleid met handreikingen voor initiatiefnemers - We richten heldere werkprocessen in - We faciliteren initiatieven door middel van integraal planoverleg, intaketafel en omgevingstafel - We organiseren vooroverleg

31

5.3

Omgevingsvisie

Hoe wegen we af: afwegingsprincipes

De Omgevingsvisie nodigt onze Mienskip, inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties, uit om samen met de gemeente te werken aan onze doelen: fitaal, sûn, ûndernimmend, duorsum en oantreklik. En te werken aan een leefomgeving waar men prettig kan wonen, werken en recreëren, met aandacht voor de intrinsieke waarden van natuur en cultuur. Om dit te bereiken, wegen we ons eigen beleid, projecten, en de initiatieven van inwoners en bedrijven af we aan de hand van de volgende principes: - Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal - Het plan van de één wordt niet het probleem van de ander, nu en in de toekomst - Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies - Het plan/beleid draagt bij aan een leefomgeving die fitaal, sûn, ûndernimmend, duorsum en oantreklik is - We bekijken vraagstukken in samenhang (integraal) - We werken gebiedsgericht en durven onderscheid te maken - Het draagt bij aan een inclusieve samenleving. Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal We willen onze eigenheid en kwaliteiten behouden. En we willen de gemeente nog mooier en aantrekkelijker maken. Tegelijkertijd staan we voor grote uitdagingen die ook invloed zullen hebben op die eigenheid en kwaliteiten. Daarom gaan we zorgvuldig met onze omgeving om en zetten we in op verantwoord vernieuwen. Dit betekent dat: - We ‘Us Goud’ (zoveel mogelijk) behouden en versterken.

Indien dat niet kan motiveren we waarom niet - We de landschappelijke en cultuurhistorische kernkwaliteiten zoals benoemd in de landschapsbiografie (zoveel mogelijk) behouden - We verantwoord vernieuwen. Hierbij gaat het om ontwikkelen met respect voor de bestaande (landschappelijke) kwaliteiten en het toevoegen van nieuwe kwaliteiten. - We de kwaliteiten en kenmerken van het opgave gebied goed in kaart brengen en deze als uitgangspunt nemen bij nieuwe ontwikkelingen - Bodem en water (zoveel mogelijk) sturend zijn: het water- en bodemsysteem speelt een belangrijke rol in keuzes voor de inrichting en het gebruik van de ruimte - We elke ruimtelijke ontwikkeling/opgave van enige omvang als een ontwerpopgave zien: we gebruiken de kracht van het ontwerp.we betrekken in een vroeg stadium een stedenbouwkunidge. Een integraal en goed ontwerp is de basis voor de omgevingskwaliteit. - We de uitgangspunten uit het ‘Groenstructuurplan’ en het ‘Biodiversiteitsplan’ hanteren. Het plan van de één onze generatie wordt niet het probleem van de ander nu en in de toekomst volgende generaties Het is van belang dat onze leefomgeving zoveel mogelijk voorziet in de behoefte van de huidige generatie bewoners én dat wat wij nu doen niet ten koste gaat van toekomstige generaties.

Dit betekent dat we ons houden aan het volgende: - We maken toekomstbestendige plannen (klimaat robuust) en zo duurzaam mogelijk (streven naar circulair, energieneutraal) - We gaan uit van houden rekening met de vier milieubeginselen: o het voorzorgsbeginsel: iedereen neemt maatregelen wanneer activiteiten negatieve gevolgen hebben voor milieu of gezondheid er kunnen maatregelen uit voorzorg

32

o o o

Omgevingsvisie

nodig zijn wanneer activiteiten een onzeker milieu- of gezondheidsrisico met zich meebrengen. De maatregelen hebben tot doel om de onzekerheid te verkleinen en mogelijke schade te voorkomen. het beginsel van preventief handelen: iedereen neemt vooraf maatregelen om te voorkomen dat er negatieve effecten op milieu en gezondheid ontstaan. het beginsel dat milieuaantastingen aan de bron bestreden wordt: waar de vervuiling optreedt worden maatregelen getroffen om vervuiling elders te voorkomen. het beginsel dat de vervuiler betaalt: degene die de activiteit uitvoert moet betalen voor het voorkomen of opruimen van de negatieve gevolgen.

Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies We hebben meer ruimte nodig dan beschikbaar is. Voor alle doelen hebben we bijna twee keer onze gemeente aan ruimte nodig. De beschikbare ruimte groeit niet mee met onze behoeften. Toch moeten we ruimte vinden voor onze doelen en opgaven. Dit betekent dat we slim functies gaan combineren om alles mogelijk te maken. Bijvoorbeeld een zonnepark waarbij we ook een watervraagstuk oplossen en combineren met biodiversiteit en recreatie, of een ondergrondse parkeergarage met een park erboven. We maken onze straten groener voor het vergroten van biodiversiteit én voorkomen hiermee hittestress. Kortom, we moeten functies combineren. Dit denken moet een grondhouding van ons worden. Het is ingewikkeld om meerdere doelen op één plek te bereiken. Het vereist anders denken, meer samenwerking en zoeken naar kansen vooraf. Het plan of beleid draagt bij aan een leefomgeving die fitaal, sûn, ûndernimmend, duorsum en oantreklik is We willen een gemeente zijn fitaal, sûn, ûndernimmend, duorsum en oantreklik is. Dat is ons doel. Beleid, plannen en ontwikkelingen moeten bijdragen aan dit doel. We toetsen daarom vooraf of dit het geval is en geven aan hoe het plan bijdraagt aan de doelen. Hoe wij invulling geven aan onze doelen is beschreven in het hoofdstuk Kernopgaven.

Als het beleid of initiatief in strijd is met onze doelen zijn er twee mogelijkheden: - Het beleid/initiatief wordt aangepast, zodat het wél bijdraagt aan de doelen. - We willen afwijken van onze doelen omdat het beleid/initiatief toch belangrijk vinden. Dit doen we dan goed gemotiveerd (maatwerk). Bovenstaande is ook de volgorde waarin we werken. Eerst onderzoeken we of het plan kan worden aangepast. Als dat niet mogelijk is én we vinden het beleid/initiatief toch belangrijk, dan onderbouwen we goed waarom we vinden dat het beleid/initiatief toch door kan gaan. Als het beleid betreft, zullen we deze omgevingsvisie mogelijk ook bij moeten stellen. We bekijken vraagstukken in samenhang (integraal) Integraal werken betekent samenwerken. Met verschillende disciplines, maar ook buurgemeenten, de provincie, wetterskip, met uitvoeringsorganisaties en de samenleving. Het betekent dat mensen uit verschillende hoeken, met een verschillende manier van kijken naar de werkelijkheid, samen op zoek gaan naar passende oplossingen. Dit gebeurt niet apart per beleidsgebied, maar in samenwerking en gebaseerd op de doelen van de Omgevingsvisie en regels.

Integraal werken betekent: - multidisciplinair - opgavegericht - een integrale afweging van alle belangen (initiatiefnemer, omwonenden, beleidsbelangen) - organisatie van de samenwerking tussen alle betrokken beleidsafdelingen, met de initiatiefnemer, met ketenpartners, met belanghebbenden en andere relevante partijen.

33

Omgevingsvisie

De omgevingstafel is een voorbeeld van een hulpmiddel bij het maken van een integrale afweging. Maar nog belangrijker dan de hulpmiddelen, is het besef van het belang van verschillende vakgebieden en denkwijzen. En de bereidheid om samen te werken. Integraal werken gaat dus vooral om hoe je denkt en samenwerkt. We werken gebiedsgericht en durven onderscheid te maken We gaan uit van zoveel mogelijk dezelfde regels in heel Noardeast-Fryslân. Tegelijkertijd beseffen we dat niet elk gebied of situatie hetzelfde is. Als je midden in de weilanden staat, ziet de omgeving er totaal anders uit dan wanneer je op de Syl in Dokkum staat of in een rustige buurt in Hallum. Elk gebied heeft zijn eigen kenmerken én opgaven. Daarom is het ook logisch om per gebied te kijken wat de opgaven zijn. En in het ene gebied andere regels te stellen dan in het andere gebied. Daarnaast kan een opgave of locatie vragen om maatwerk. Dit leveren we dan, maar wel goed gemotiveerd. Het draagt bij aan een inclusieve samenleving Een inclusieve samenleving is een samenleving waarin iedereen optimaal mee kan doen. Het maakt niet uit wat je leeftijd, culturele achtergrond, gender, gerichtheid, inkomen, talenten of beperkingen zijn.

Om te komen tot een inclusieve samenleving moet iedereen mee op weg, intern binnen het gemeentehuis, de ervaringsdeskundigen, externe partners en natuurlijk ook de inwoners; kortom de hele samenleving. Bewustwording is nodig. Want lang niet iedereen realiseert zich dat er letterlijk en figuurlijk drempels in de samenleving zijn voor mensen met een beperking of mensen die anders zijn. We betrekken alle medewerkers van de gemeente bij inclusie: inclusie moet het nieuwe normaal worden. Zodat we als vanzelfsprekend inclusie meenemen in het beleid, bij de uitvoering van projecten, bij het verlenen van subsidies en vergunningen en bij aanbestedingen. Wat gaan we doen? - We gebruiken een afwegingsformat Omgevingsvisie voor initiatieven en beleid - We ontwikkelen omgevingskwaliteitbeleid/programma - We voegen een inclusieparagraaf toe aan de sjablonen van het college- en raadsvoorstel.

34

6

Kernopgaven

Omgevingsvisie

35

6

Omgevingsvisie

KERNOPGAVEN Om het takomstperspektyf in 2030 te bereiken zien we vier integrale kernopgaven voor ons. We werken aan het behouden en versterken van: 1. levendige dorpen en stad waar het prettig wonen en leven is 2. gezonde en vitale mensen in een gezonde en veilige leefomgeving 3. een gezonde economische structuur en toeristisch-recreatieve aantrekkelijkheid 4. een energieneutrale, klimaatbestendige en biodiverse gemeente Onderstaand schema geeft de relatie tussen de kernopgaven en doelen weer. Het laat zien aan welke doelen de kernopgaven bijdragen. Een kernopgave kan aan meerdere doelen bijdragen. Maar het zwaartepunt ligt vaak bij één of twee van de doelen. De kleurintensiteit geeft dat aan. Onderstaande afbeelding is vervangen door een in huisstijl opgemaakte afbeelding

1

2 3

4

KERNOPGAVEN levendige dorpen en stad waar het prettig wonen en leven is

DOELEN Fitaal

Sûn

Oantreklik

Undernimmend

Duorsum

gezonde en vitale mensen in een gezonde en veilige leefomgeving de gezonde economische structuur en toeristischrecreatieve aantrekkelijkheid Energieneutrale, klimaatbestendige en biodiverse gemeente

Zo draagt kernopgave 1 ‘levendige dorpen en stad waar het prettig wonen en leven is’ bij aan alle doelen, maar het zwaartepunt ligt bij Fitaal en Sûn en Oantreklik. Kernopgave 2 ‘gezonde en vitale mensen in een gezonde en veilige leefomgeving’ draagt met name bij aan Fitaal en Sûn, en ook aan Oantreklik en Duorsum. Bij kernopgave 3 ‘gezonde economische structuur en toeristisch-recreatieve aantrekkelijkheid’ ligt het zwaartepunt bij Undernimmend, en draagt de opgave tegelijk ook bij aan Fitaal, Sûn en Oantreklik. Kernopgave 4 ‘Energieneutrale, klimaatbestendige en biodiverse gemeente’ draagt aan alle 5 de doelen, vooral aan Duorsum. Hieronder staat per kernopgave wat de kernopgave inhoudt en zijn ze verder uitgewerkt in wat we als gemeente gaan doen en hoe. Hiermee wordt duidelijk waar we concreet aan werken. In het hoofdstuk 7 werken we de opgaven en doelen per gebied uit.

36

6.1

Omgevingsvisie

Levendige dorpen en stad waar het prettig wonen en leven is

Noardeast-Fryslân staat bekend om het prettige woonklimaat en de gevarieerde woonomgeving met een mooie stad en grotere en kleinere kernen. Uit onderzoek blijkt dat onze inwoners de leefbaarheid in onze gemeente goed vinden: het is prettig wonen en leven in Noardeast-Fryslân. Een fijne woning, een mooie en schone woonomgeving, werk, bereikbare voorzieningen en mogelijkheden om te ontspannen dragen hier aan bij. Door allerlei veranderingen in de samenleving kan de leefbaarheid onder druk komen te staan. Bijvoorbeeld door het verdwijnen van voorzieningen of een tekort aan woningen. We zoeken samen met onze inwoners naar manieren om de leefbaarheid zo hoog mogelijk te houden. We blijven een aantrekkelijke woongemeente Om een aantrekkelijke woongemeente te blijven streven we naar voldoende en een passend aanbod van woningen van goede kwaliteit. We willen ervoor zorgen dat starters en jonge gezinnen in onze gemeente betaalbare woningen kunnen kopen of huren. Er zijn ook meer woningen nodig voor ouderen omdat het aantal ouderen nog verder toeneemt. Bij het toevoegen van woningen voor ouderen sluiten we zoveel mogelijk aan bij de aanwezigheid van (zorg)voorzieningen. We beslissen zorgvuldig welke nieuwe woningen we bouwen, rekening houdend met verschillende eigenschappen en soorten woningen voor verschillende doelgroepen. Een goede balans op de woningmarkt vinden we belangrijk.

Elk jaar kijken we hoe het gaat op de woningmarkt. Het is belangrijk om goed in te spelen op wat mensen op dat moment willen. Om snel te kunnen reageren op veranderingen en trends, moeten we flexibel zijn in onze aanpak. 3 We werken aan het versnellen van de bouw van huizen en zorgen ervoor dat ze betaalbaar zijn. We doen dat in lijn met de ambities van de rijksoverheid en provincie en werken samen met de regio om de bouwopgave te realiseren, zoals beschreven in de regionale woondeal. In 2023 is deze ondertekend. Hiermee committeren Rijk, Provinsje en de gemeente zich om zich in te spannen om tot 2030 in Noardeast-Fryslân 1175 woningen te realiseren. Deze woningen zijn verdeeld over verschillende segmenten en locaties, waarbij zowel de projecten in Dokkum als in de kleinere kernen sleutelprojecten zijn. De afspraken kunnen jaarlijks worden herijkt. De komende jaren richten we ons in samenhang met benodigde nieuwbouw vooral op het verbeteren van bestaande huizen, het transformeren van leegstaande gebouwen naar woningen en het vernieuwen van woonwijken. We zetten ons zoveel mogelijk in om de bestaande woningen aantrekkelijk te houden voor verschillende doelgroepen. En ze aan te passen aan wat mensen willen en ze duurzamer te maken. We geven naast aanvullende nieuwbouw prioriteit aan het verbeteren van bestaande woningen.

We stimuleren het verduurzamen van woningen door subsidies en leningen aan te bieden. Duurzame woningen zijn niet alleen comfortabeler maar behouden ook hun waarde en zijn makkelijker te verkopen. Dit is gunstig voor de doorstroming. We kijken ook naar mogelijkheden om leegstaande gebouwen te veranderen, maar we zijn selectief en letten goed op de locatie en kwaliteit.

Voor de meest actuele stand van zaken verwijzen we daarom naar het meest recente woonprogramma en woonzorgprogramma (in ontwikkeling). 3

37

Omgevingsvisie

We zijn zuinig op ons landelijk gebied. Daarom gaan herstructurering en inbreiding in principe vóór uitbreiden. Inbreiden mag echter niet ten koste gaan van bestaande kwaliteiten zoals groenstructuren en water. Het behoud van voldoende groen is ook van belang voor een aantrekkelijke woonomgeving. Om de vitaliteit te behouden kunnen we buiten de dorpen bouwen als er binnen de dorpen geen goede plek is en als we een goede reden hebben. We passen de ladder van duurzame verstedelijking toe. Nieuwbouw moet bij voorkeur iets toevoegen dat nog ontbreekt. Wat gaan we doen? - Samen met onze partners zorgen we ervoor dat: o We voldoende woningen van goede kwaliteit realiseren, die passen bij de woonwensen van iedere doelgroep o Er voldoende starters- en levensloopbestendige woningen zijn o We 1175 nieuwe woningen realiseren volgens de regionale woondeal o Bestaande woningen verduurzamen naar toekomstbestendige woningen - We faciliteren de transformatie van leegstaand vastgoed naar woningen - We zorgen voor goede randvoorwaarden voor betaalbare woningen - We moniteren de woningmarkt

Hoe gaan we dit doen? - We stellen een flexibel woon- en woonzorgprogramma op - We zetten verschillende financiële instrumenten in om ervoor te zorgen dat eigenaren hun woning aan de toekomst kunnen aanpassen - We hebben subsidieregelingen en leningen voor verduurzaming panden

We zetten in op bereikbare en duurzame voorzieningen van goede kwaliteit Passende maatschappelijke voorzieningen zijn belangrijk voor de leefbaarheid in de gemeente. De vraag naar en het gebruik van voorzieningen verandert door allerlei factoren, waaronder bevolkingsontwikkeling en toegenomen mobiliteit. Als er niets wordt gedaan sluit de vraag en aanbod van zorg-, sport-, cultuur-, woon- en onderwijsvoorzieningen niet meer goed op elkaar aan. Denk hierbij ook aan openbare voorzieningen zoals begraafplaatsen. Om de voorzieningen duurzaam in stand te kunnen houden is bundeling soms onvermijdelijk. Dit vraagt een zorgvuldige afweging die er per type voorziening anders uitziet. Bereikbare voorzieningen van goede kwaliteit Voorzieningen dragen bij aan de leefbaarheid in de dorpen en wijken, op verschillende manieren: ze zorgen voor benodigde diensten en producten, maar ook voor reuring en voor onderling contact. De dorpscentra vinden we belangrijk voor de leefbaarheid: voor de identiteit van de dorpen en voor het woonplezier. De leefbaarheid en uitstraling van dorpscentra staat soms onder druk, o.a. door het verdwijnen van voorzieningen. De kwaliteit van de voorzieningen staat op het spel wanneer het draagvlak afneemt. Minder leerlingen op een school, minder leerkrachten, minder leden van een sportvereniging, minder bezoekers van een dorpshuis, etc.

zorgen voor onzekerheid over de toekomst en kunnen een bedreiging voor de kwaliteit zijn en daarmee ook van het gebruik van deze voorzieningen. Het lesgeven aan combinatieklassen vraagt bijvoorbeeld meer van de kwaliteit van een leerkracht.

38

Omgevingsvisie

Niet alle voorzieningen hebben in de toekomst voldoende bezoekers/gebruikers en/of voldoende budget. Dit kan ertoe leiden dat een voorziening verdwijnt. Voorzieningen worden vaak in stand gehouden door de inzet van vrijwilligers. Mogelijk zijn er op termijn minder vrijwilligers te vinden om een sportkantine geregeld open te houden of een dorpshuis elke dag te bemannen. Er zouden dan gaten in de ruimtelijke spreiding van voorzieningen kunnen vallen. Zeker als niet wordt gestuurd op een goede spreiding. Zie ook Atlas van Noordoost Friesland. Om de sociale samenhang te waarborgen is een ontmoetingsplek nabij essentieel. Denk aan een dorpshuis, een buurtkamer, een kerk of een sportkantine. We ondersteunen daarom het in stand houden daarvan. Optimaliseren voorzieningenstructuur Hierbij zijn verschillende partijen aan zet: soms de gemeente, soms een ondernemer, soms een bestuur van een stichting. De spanning tussen nabijheid aan de ene kant en kwaliteit aan de andere kant wordt door verschillende partijen (inwoners, ervaringsdeskundigen, experts) en voor verschillende voorzieningen anders ingevuld, zo blijkt uit de gesprekken tijdens de dialogen in de Ferbiningsfase: - Scholen hebben een belangrijke rol in de sociale binding in een dorp of wijk. Maar juist hierbij is de kwaliteit ook erg belangrijk en die hangt samen met een bepaald leerlingenaantal.

- Ook voor zorgvoorzieningen is de kwaliteit van belang maar tegelijkertijd wil men zorg zoveel mogelijk dichtbij houden, door zorg aan huis. Fysieke zorgvoorzieningen kunnen worden gebundeld - Voor sport- en kunst & cultuurvoorzieningen ligt bundelen wat meer voor de hand. Als bundeling van voorzieningen overwogen wordt, dan doen we dit zorgvuldig en samen met betrokken partijen. En we hebben daarbij aandacht voor goede verbindingen tussen de dorpen. Optimaliseren van de voorzieningenstructuur en deze toekomstbestendig maken, is zeker niet een kwestie van een koude sanering. Het biedt ons en partijen een unieke mogelijkheid voorzieningen te moderniseren, te verduurzamen, te voorzien van een kwaliteitsimpuls en de juiste voorziening voor de juiste plek te bepalen. Door gebruik te maken van innovaties, in te spelen op nieuwe ontwikkelingen en verwachte toekomstige consumptiepatronen kunnen voorzieningen worden gerealiseerd die ook in de toekomst bijdragen aan de leefbaarheid en vitaliteit van Noardeast-Fryslân. Op een aantal plekken en thema’s zijn hier al mooie voorbeelden van te zien (Hart van Hallum, scholenontwikkelingen Kollum). Wat gaan we doen? - Samen met onze partners zorgen we voor: o een goede bereikbaarheid van voorzieningen o bundeling van voorzieningen in dorpshuizen indien nodig.

We pakken de kansen voor modernisering, verduurzaming en kwaliteitsimpuls o ondersteuning en in stand houden van ontmoetingsplekken

Hoe gaan we dit doen? - We stimuleren en /of faciliteren initiatieven vanuit de samenleving gericht op een toekomstbestendige voorzieningenstructuur. - Subsidieregelingen waaronder de Subsidieregeling duurzaamheidsmaatregelen voor dorpshuizen, sportclubs en culturele organisaties.

39

Omgevingsvisie

We werken aan een goede en passende omgevingskwaliteit Goed wonen en leven gaat ook over de kwaliteit van de omgeving. Een goede omgevingskwaliteit is van groot belang voor het welzijn en welbevinden van inwoners. Het verhoogt de aantrekkelijkheid van de gemeente om er te wonen, te recreëren, te werken. Het zorgt voor een identiteitsvolle gemeente, het draagt bij aan een betekenisvol gevoel en binding met de plek en aan behoud van de Friese cultuur. Cultureel erfgoed geeft dorpen, de stad en landschappen karakter Het bepaalt voor een groot deel onze identiteit. Daarom is het belangrijk om cultuurhistorisch waardevolle elementen te behouden. Dit vraagt om een balans tussen behoud van erfgoed en de ontwikkeling ervan, bijvoorbeeld door panden goed te herbestemmen. Ook vinden we het belangrijk om andere vormen van cultureel erfgoed, zoals landschappelijk en maritiem erfgoed, te behouden. Cultuurhistorie is een integraal onderdeel van de belangenafweging bij ruimtelijk beleid, planontwikkeling en uitvoering. We proberen deze zo goed mogelijk te behouden en te versterken. Als dat niet mogelijk is, motiveren we waarom niet. De erfgoedladder uit de erfgoednota gebruiken we hierbij als hulpmiddel. We gaan uit van het principe ‘behoud door ontwikkeling’. Gebiedsgericht omgevingskwaliteitsbeleid en monumentenzorg Dat betekent: verschil tussen stad, dorp en buitengebied.

Binnen deze hoofdindeling zijn er nog andere herkenbare gebiedstypen, zoals beschermde stads- en dorpsgezichten, woonwijken, dorpskernen etc. Om de herkenbaarheid en identiteit te behouden en vergroten, is gebiedsgericht beleid nodig. Hoe strikt we beschermen of hoe vrij we ontwikkelingen kunnen laten is per gebied verschillend. Daarom zullen we per gebiedstype de kenmerken en karakteristieken uitwerken. En hierbij zo duidelijk mogelijke regels formuleren. Tegelijkertijd blijft kwaliteit maatwerk en accepteren we dat niet alles in regels te vatten is. Juist bij omgevingskwaliteit is dat een belangrijk besef. Daarom richten wij ons op gebiedsgericht romgevingskwaliteitsbeleid en monumentenzorg. De onderlinge samenhang tussen de gebouwen, waardevolle gebieden, historische structuren en archeologische locaties is belangrijk voor de cultuurhistorische ‘ensemble’ waarde. Dit voegen we toe aan ons beleid. Het energiezuinig en aardgasvrij maken van panden kan ten koste gaan van cultuurhistorische waardevolle elementen. Behoud van erfgoed kan soms functie belemmerend of kostenverhogend werken. Dit vraagt om maatwerk. Het toepassen van de erfgoedladder uit de erfgoednota kan hierbij helpen. Inrichting openbare ruimte Omgevingskwaliteit gaat ook over een openbare ruimte die goed functioneert en er goed uitziet.

We gaan bij de inrichting van de openbare ruimte uit van de identiteit van de plek. We brengen in beeld welke wensen en eisen er zijn voor het gebruik en de inrichting van de ruimte. Dit gaat over wat de gebruikers en omwonenden van belang vinden. Maar ook de eisen die er zijn vanuit verschillende gemeentelijke vakdisciplines (zoals verkeer, groen, water, stedenbouw), de ondergrondse infrastructuur en de technische voorwaarden vanuit de beheerdisciplines. Gezamenlijk komen we tot een goede inrichting van de openbare ruimte, passend bij de plek, veilig, bruikbaar, duurzaam. Omgevingskwaliteit als basishouding Voor omgevingskwaliteit is de grootste opgave dat het integraal meegenomen wordt bij ontwikkelingen. Dit betekent dat alle disciplines die een rol spelen bij het vraagstuk betrokken worden en input geven, dat er altijd aandacht voor omgevingskwaliteit is, dat het meegewogen wordt in

40

Omgevingsvisie

keuzes en dat er een ruimtelijk ontwerper meedenkt in de opgaven. Ontwerpers zijn in staat om alle belangen te vertalen naar een ontwerp dat ook nog eens goed functioneert en van hoge omgevingskwaliteit is. Zo is een bedrijventerrein niet alleen bedoeld om zo veel mogelijk grond te verkopen, het is een plek waar veel mensen werken en dus waar mensen zich prettig moeten kunnen voelen. Door toepassen van bijvoorbeeld groen en aanleg van wandelpaden wordt gewerkt aan omgevingskwaliteit.

Wat gaan we doen? - We nemen omgevingskwaliteit integraal mee in onze opgaven - We formuleren bij nieuwe ontwikkelingen de gewenste omgevingskwaliteit - We gaan uit van de identiteit en kwaliteiten van een gebied en voegen daar nieuwe kwaliteiten aan toe - We stellen samen met de inwoners dorpsbiografieën op - We gaan bij de inrichting van de openbare ruimte uit van de identiteit van de plek - Samen met onze partners zorgen we voor omgevingskwaliteit in de woonomgeving (bij bestaande voorraad en bij (her)ontwikkelingen)

Hoe gaan we dit doen? - We stellen een beleisdprogramma Omgevingsprogramma Openbare Ruimte op. Hierin komen de gebruikseisen, de beeldkwaliteitseisen, de technische- en beheerseisen in samen. - We stellen een Omgevingsprogramma Omgevingskwaliteit op waar landschap een onderdeel vanuit maakt. - We voeren het Groenstructuurplan en het biodiversiteitsplan uit - We werken omgevingskwaliteit verder uit op basis van de: o Landschapsbiografie: benoemt de landschappelijke kwaliteiten en is daarmee onderlegger voor nieuwe plannen en beleid o Dorpsbiografieën: benoemt de dorpse (cultuurhistorische) kwaliteiten en vormt daarmee een vertrekpunt voor ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving per dorp o Nota erfgoed: hoe gaan we om met ons erfgoed o Digitale atlas cultuurhistorie en landschap: waar liggen de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten?

We houden Noardeast-Fryslân goed en veilig bereikbaar Mobiliteit en bereikbaarheid zijn een levensbehoefte. We nemen deel aan het verkeer om naar ons werk, school, familie en vrienden te gaan en boodschappen te doen. Of we maken een fietstocht of wandeling in onze vrije tijd. Goede bereikbaarheid van onze gemeente en goede mobiliteit voor onze inwoners en bezoekers zorgt ervoor dat we een dynamische plattelandsregio zijn. Een gemeente dus, waar het mooi wonen, werken en leven is. Om in al deze behoeften te kunnen voorzien moet de deelname aan het verkeer veilig zijn en veilig blijven. Tegelijkertijd willen we de CO2-uitstoot verminderen door het gebruik van de fiets en openbaar vervoer te stimuleren. Bereikbaarheid is randvoorwaarde Onze gemeente is goed bereikbaar. Door de Centrale As, de Haak om Leeuwarden, de Noordwesttangent en de extra sneltrein tussen Leeuwarden en Groningen zijn reistijden de laatste jaren aanmerkelijk korter geworden. Dat maakt onze gemeente aantrekkelijk om in te wonen, werken

41

Omgevingsvisie

en te leven. Onze gunstige ligging ten opzichte van de stedelijke driehoek Leeuwarden-Groningen en Drachten willen we verder benutten. Door optimale verbindingen zowel per trein, bus, auto als fiets. En in de toekomst ook door passende aansluiting op de Lelylijn. Ook binnen de gemeentegrenzen is de bereikbaarheid belangrijk. De ontwikkeling van clustering van winkels en (zorg)voorzieningen in grotere dorpen gaat door. Voor degenen die de beschikking hebben over een auto is dat meestal geen probleem. Voor inwoners die minder automobiel zijn is het lastiger. Zij zijn aangewezen zijn openbaar vervoer, terwijl het openbaar vervoer onder druk staat. De vaak ‘dunnere lijnen’ zijn moeilijker te exploiteren. Combineren van vervoerswijzen en slimmer organiseren (met digitale hulpmiddelen) kan een oplossing zijn. Ruimte voor de e-biker en de voetganger Nieuwe ontwikkelingen stellen nieuwe eisen aan ons wegennet. De opkomst van de e-bike zorgt ervoor dat grotere afstanden ook prima te doen zijn per fiets. Daarmee kan de fiets de concurrentie aan met de auto, vooral de tweede auto. Fietsen is daarnaast gezond en duurzaam. Fietsen willen we dan ook stimuleren. Dit vraagt wel om aantrekkelijke, veilige en comfortabele fietsroutes. Bestaande fietspaden zullen (her)ingericht moeten worden op hun functie en gebruik.

Veel fietspaden zullen daarom verbreed moeten worden, met een comfortabele verharding (bijvoorbeeld asfalt of beton). Ook een aantal kruispunten zullen verkeersveiliger gemaakt moeten worden. En de voetganger mag ook niet vergeten worden. We hebben ons gecommitteerd aan Charter for Walk. Dit betekent dat we zorgen voor een loopvriendelijke infrastructuur. Mobieler door slim koppelen van vervoerssystemen We willen de bestaande netwerken voor fiets, openbaar vervoer en auto beter aan elkaar koppelen. Met digitale app’s is het steeds makkelijker om slimme keuzes te maken en van vervoerswijze te wisselen. We willen toe naar een samenhangend mobiliteitssysteem waarin de reiziger bij een overstapknooppunt (Hub) gemakkelijk van het ene vervoermiddel kan overstappen op het andere. We verduurzamen de mobiliteit Meer laadpalen voor auto's en fietsen moeten zorgen voor minder uitstoot door auto's en voor meer fietskilometers.

Wat gaan we doen? - We stimuleren gebruik van de fiets door aantrekkelijke, veilige en comfortabele fietsroutes - We richten bestaande fietspaden in op hun functie en gebruik: verbreden en comfortabele verharding (bijvoorbeeld asfalt of beton) - We maken een aantal kruispunten verkeersveiliger - We realiseren een toegankelijke en loopvriendelijke infrastructuur - We zetten ons in voor het in stand houden van het openbaar vervoer door vervoerswijzen te combineren: hub’s en slimmer organiseren met digitale hulpmiddelen - We realiseren meer oplaadpunten en laadpalen voor e-bike en elektrische auto

Hoe gaan we dat doen? - We stellen een Omgevingsprogramma Mobiliteit op en voeren dit uit.

42

Omgevingsvisie

43

6.2

Omgevingsvisie

Gezonde en vitale mensen in een gezonde, veilige leefomgeving Gezonde mensen in een gezonde leefomgeving Uit onderzoek blijkt dat inwoners in Fryslân en dus ook Noardeast-Fryslân de gelukkigste mensen in Nederland zijn. Ook het ‘mienskipsgevoel’ is groter dan in de rest van Nederland. Een groot deel van onze inwoners leeft gezond en voelt zich vitaal. Zij eten gezond, bewegen en sporten, wonen in een gezonde omgeving en slapen goed. Er zijn ook inwoners die minder gezond leven en daardoor een grotere kans hebben op gezondheidsproblemen en mogelijk korter leven. Omdat zij roken, (veel) alcohol of drugs gebruiken, overgewicht hebben, te weinig bewegen en/of vaker in armoede leven. We willen graag dat onze inwoners gezonder en langer leven. Een gezonde leefomgeving helpt daarbij. Een makkelijke en eerste keuze voor gezonde voeding kan gestimuleerd worden door een gezonde voedselomgeving. De gezonde voedselomgeving is iets waar we als gemeente de komende jaren op in willen zetten. Hetzelfde geldt voor een rookvrije omgeving. Voor ons is een gezonde leefomgeving een omgeving die bewoners als prettig ervaren, waar gezonde keuzes gemakkelijk en logisch zijn en waar negatieve invloed op gezondheid zo klein mogelijk is. Een omgeving die ervoor zorgt dat mensen elkaar kunnen ontmoeten en mee kunnen doen. Een omgeving die sociale cohesie en inclusie bevordert.

Dat is niet vanzelfsprekend; daar moeten we op blijven inzetten. De fysieke leefomgeving kan preventief bijdragen aan mentale gezondheid door bijvoorbeeld groen, of ontmoeten mogelijk te maken. Gezondheid van mensen wordt door veel factoren beïnvloed, zowel in positieve als in negatieve zin. De leefomgeving speelt bij veel van deze factoren een rol. Er is dus een sterke relatie tussen omgeving, leefgewoonten en gezondheid. Wat een gezonde leefomgeving maakt, is niet altijd vastomlijnd. Belangrijke elementen voor een gezonde leefomgeving zijn: - uitnodigen tot bewegen (wandelen, fietsen, spelen, sporten), elkaar ontmoeten, ontspannen - rookvrij en met een gezond voedselaanbod - een goede milieukwaliteit (zoals luchtkwaliteit, geluid) - klimaatbestendigheid (zoals meer groen voor tegengaan hitte- en wateroverlast) - een goede toegang tot voorzieningen - nabijheid en/of passend vervoer. Beschermen, bevorderen en faciliteren zijn drie manieren om toe te werken naar een gezonde leefomgeving. Deze drie vormen de rode draad in deze paragraaf. We nemen gezondheid als basis voor een goede ruimtelijke ontwikkeling Een aantrekkelijke omgeving met groen, water, rust, woningbouw met voldoende variatie draagt bij aan gezondheid. Bij het ontwerp van nieuwe plannen en de (herinrichting van de) openbare ruimte nemen we deze aspecten integraal mee.

We beschermen de gezondheid We streven naar een leefomgeving die de gezondheid geen schade toebrengt. Bedrijvigheid kan milieuhinder met zich meebrengen. Deze bedrijvigheid moet zoveel mogelijk gescheiden blijven van (milieu)hinder gevoelige functies, zoals woningen, scholen, kinderdagverblijven, verpleeg- en

44

Omgevingsvisie

verzorgingstehuizen. Tegelijkertijd herkennen we ook een behoefte aan functiemenging, zoals woonwerklocaties, en bebouwingslinten met een menging van functies. We zorgen voor een omgeving die gezondheid bevordert We willen onze inwoners bewust maken van de invloed van gedrag op zowel hun fysieke als mentale gezondheid. Een omgeving die uitnodigt tot sporten, bewegen en recreëren, helpt hen om gezonde keuzes te maken. Zo’n omgeving bevordert en stimuleert gezond gedrag. Samen met samenwerkingspartners zorgen we er daarom voor dat er voldoende en voor iedereen bereikbare voorzieningen zijn voor sport, bewegen en recreëren. Als gemeente nemen we daarin vooral een stimulerende, faciliterende – en regisserende rol aan. We zorgen samen met onze inwoners voor voorzieningen die ontmoeting en ontspanning stimuleren en faciliteren. Dit draagt ook bij aan het voorkomen van eenzaamheid. Toegankelijkheid is altijd een eerste voorwaarde om mee te kunnen doen. Het moet dus voor iedereen mogelijk zijn ergens (letterlijk en figuurlijk) toegang te krijgen en ook weer veilig weg te gaan (uitgankelijkheid). Wat gaan we doen? - We beschermen de gezondheid door: o Milieuambities in te stellen per gebiedstype o Milieuhinderlijke en milieugevoelige functies te scheiden waar het moet en een menging van functies toe te staan waar dat meerwaarde heeft.

- We bevorderen gezondheid door: o focus op kwetsbare doelgroepen, zoals kinderen en ouderen, door passende interventies in te zetten; o in te zetten op voldoende bereikbare en toegankelijke voorzieningen; o het creëren van een duurzame omgeving waarin gezonde keuzes logisch zijn; o te zorgen voor voldoende bereikbaar groen en water (bijvoorbeeld in straten en pleinen); o initiatieven vanuit de mienskip die bijdragen aan de gezondheid van onze inwoners te stimuleren en te ondersteunen. - We nemen gezondheid en veiligheid mee bij: o maatregelen voor klimaatadaptatie (hittestress), inrichten groen, energietransitie (binnenklimaat gebouwen), mobiliteitsopgave, aanbod voorzieningen; o in de projecten zoals herinrichting van een wijk, riolering, brede school etc.; o in alle beslissingen en belangenafweging over de leefomgeving. We faciliteren een blijvend passend aanbod wonen, zorg en ondersteuning Voor kwetsbare inwoners die zorg en ondersteuning nodig hebben, blijft er een passend aanbod dat bijdraagt aan zelfredzaamheid en een gezonde en leefbare omgeving, zodat mensen bijvoorbeeld langer thuis kunnen blijven wonen. Samen met onze partners werken we aan een passend woningaanbod voor alle doelgroepen. Voor ouderen, maar ook voor mensen met een beperking. Hier kunnen zorgboerderijen- en instellingen een rol in spelen.

Mobiliteit en de spreiding van (zorg)voorzieningen staan onder druk en daarom proberen we de vraag naar zorg te verminderen, waarbij de nadruk ligt op preventie en het vroeg signaleren van problemen. (Pre-)mantelzorg is een relevante actuele ontwikkeling. We willen het mogelijk maken om, onder voorwaarden, (pre-)mantelzorg woningen te plaatsen. In de visie op wonen, welzijn en zorg geven we invulling aan wat deze ontwikkelingen, onze doelen en deze voorwaarden zijn.

45

Omgevingsvisie

Wat gaan we doen? - We benutten technologische mogelijkheden op het gebied van gespecialiseerde woonvoorzieningen, domotica en consult op afstand - In de visie op wonen, welzijn en zorg werken we uit wat ons beleid wordt om mensen langer thuis te kunnen laten wonen. - We zetten in op preventie door een stevige koppeling te maken tussen welzijn, gezondheid en zorg - We zetten een samenwerkingsplatform op om samen met (welzijns)partners toe te kunnen werken naar een preventieve infrastructuur in dorpen en wijken - We realiseren laagdrempelige ontmoetingsplekken (buurtkamers) - We gaan samenwerkingsverbanden aan met huisartsen (welzijn op recept), om patiëntenstromen met een niet medische hulpvraag, af te buigen naar welzijnsorganisaties

We werken aan een inclusieve samenleving Er zijn nog veel mensen die niet genoeg mee kunnen doen, bijvoorbeeld vanwege een fysieke of visuele beperking of omdat ze ‘anders‘ zijn. Mensen die zich buitengesloten voelen, kunnen zich ook eerder eenzaam voelen. We combineren daarom de aanpak van eenzaamheid en het bevorderen van een inclusieve samenleving. We doen dat door uitvoering te geven aan de Lokale Inclusie Agenda. In de Lokale Inclusie Agenda zijn doelen en actiepunten op de drie noodzakelijke onderwerpen uitgewerkt: bewustwording, toegankelijkheid en ontmoeting. We werken aan een veilige leefomgeving Veiligheid heeft in relatie tot de fysieke leefomgeving betrekking op verschillende onderwerpen, o.a. - Sociale veiligheid - Verkeersveiligheid - Externe veiligheid - Klimaatverandering - Evenementenveiligheid - Brandveiligheid Sociaal veilig Een veilige buurt en omgeving zijn essentieel om je prettig te voelen in je omgeving. Het is ook een belangrijke voorwaarde om aansluiting te vinden bij de samenleving. Mensen zien de fysieke omgeving graag beheersbaar, voorspelbaar en aantrekkelijk. Dit draagt bij aan het gevoel van veiligheid. Leegstand, rotte kiezen en het verdwijnen van voorzieningen hebben effect op de beleving van de sociale veiligheid.

Een goede inrichting van de openbare ruimte draagt bij aan de (sociale) veiligheid en de mogelijkheden om calamiteiten te voorkomen en te bestrijden. Daarnaast gaan we als gemeente bewust om met het verkleinen en beheersen van veiligheidsrisico’s. De beleving van veiligheid wijkt soms af van de ‘echte’ veiligheidscijfers. Op de website www.waarstaatjegemeente.nl zijn per gemeente verschillende veiligheidsindicatoren te vinden waarmee veiligheid meetbaar wordt. Op basis van de veiligheidsindicatoren zien we criminaliteit toenemen. Ervaren overlast in de wijk neem lichtelijk toe net als het onveiligheidsgevoel. Tegelijkertijd neemt de ervaren criminaliteit in de buurt wel af. De veiligheidsbeleving onder de inwoners van gemeente Noardeast-Fryslân scoort hoog: een 7,9. We vinden het belangrijk dat onze

46

Omgevingsvisie

inwoners zich veilig voelen, zowel thuis als in de openbare ruimte en gebouwen. Onze ambitie is dan ook om in 2023 deze score vast te houden of zelfs te verbeteren. Van de gemeente mag worden verwacht dat ze zich inspant om het woon- en leefklimaat te beschermen, overlast weg te nemen en veiligheidsrisico’s te beperken. We willen dat slachtoffers van misdrijven de weg weten te vinden naar de politie om de veiligheid binnen buurt en wijk te waarborgen. In 2020 2024 is de Veiligheidsagenda ‘Mei elkoar foar feiligens Feiligens foar en mei de mienskip’ opgesteld, met een aantal prioriteiten voor de komende vier jaar. Inwoners geven aan dat ze zich zorgen maken over criminaliteit en overlast. We zetten daarom in op preventie. Op landelijk niveau is de ambitie uitgesproken om een daling van 30% van het aantal woninginbraken te realiseren. Gemeente Noardeast-Fryslân wil een bijdrage leveren aan deze ambitie, maar vanuit het uitgangspunt dat past bij dit gebied: ‘iedere inbraak is er één te veel’. Omdat nul inbraken helaas niet realistisch is, streeft de gemeente naar een stabilisering van het aantal (woning)inbraken naar het niveau van 2017.

De komende jaren wordt er ingezet op de aanpak van problematische jeugdgroepen en groepsgedrag door: - het verminderen van criminaliteit en overlast - het versterken van de sociale positie en de jongeren perspectief bieden - het verstoren van de negatieve groepsdynamiek - het voorkomen van aanwas - het vergroten van het veiligheidsgevoel in de wijken en dorpen en onder de jongeren We werken aan verkeersveiligheid volgens de richtlijnen van Duurzaam veilig Al een aantal jaren stijgt het aantal ernstig verkeersgewonden én het aantal verkeersdoden. Met name door ongelukken met fietsers. De gezamenlijke overheden willen het aantal verkeersdoden terugbrengen naar nul. Ons wegennet is niet veilig genoeg. We zijn een plattelandsgemeente met veel landbouwverkeer. Dit vereist extra aandacht. De inwoners noemen ook verschillende specifieke verkeersonveilige situaties. Het aanpakken daarvan heeft voor hen een hoge prioriteit. We willen de doelstellingen van Duurzaam Veilig realiseren. Hiervoor zijn een extra inspanning inspanningen en middelen nodig. We zetten in op omgevingsveiligheid (externe veiligheid) Omgevingsveiligheid (ook wel externe veiligheid genoemd) gaat over het beheersen van de risico’s bij het gebruik, de opslag en het vervoer van gevaarlijke stoffen over weg, water, spoor en door buisleidingen. We willen de risico’s (branden, rampen, crises) beperken.

Voor risicocontouren van nog niet vergunde milieubelastende activiteiten met externe veiligheidsrisico’s is het uitgangspunt dat deze geheel binnen het eigen bedrijfsperceel liggen. Valt de risicocontour over de grens van het perceel dan is een aanvullende beoordeling nodig of dit aanvaardbaar is. Als het redelijkerwijs niet te voorkomen is dat de contour buiten het bedrijfsperceel ligt, is het belangrijk te kijken waar de contour komt te liggen. Het is bijvoorbeeld minder problematisch als de contour komt te liggen op de akkers of weilanden van hetzelfde bedrijf dan wanneer de contour komt te liggen over de openbare weg, een andere voor publiek toegankelijke plaats of een kwetsbare locatie. Dit vergt maatwerk. Hierbij zijn we ons bewust dat bedrijvigheid ook veiligheidsrisico’s met zich mee kan brengen. We zetten in op klimaatbestendigheid De uitdaging rondom de verandering van het klimaat en de manier waarop we hiermee omgaan, raakt ons allemaal en werkt overal in door. Het klimaat is daarmee een heel belangrijk thema om onze leefomgeving gezond en veilig te houden. Klimaatmitigatie zijn maatregelen waarmee we de opwarming willen beperken. De gemeente draagt hier aan bij door de CO2-uitstoot te verminderen en

47

Omgevingsvisie

een energietransitie te maken. Deze vraagstukken hebben sterk met elkaar te maken. Energietransitie betekent dat we de oorzaak van klimaatverandering (uitstoot van broeikasgassen) proberen te verminderen. Klimaatadaptatie wil zeggen: we passen de omgeving aan om beter om te gaan met de effecten van de klimaatverandering. Als we daar optimaal mee kunnen omgaan, dan noemen we dat klimaatbestendigheid. Zie verder hoofdstuk 6.4. Veiligheid bij evenementen en horeca We willen een levendige gemeente zijn met een gezond horecaklimaat, en met evenementen waarbij een veilig verloop voorop staat. Overlast, geweld en excessief middelengebruik wordt zoveel mogelijk voorkomen. Brandveiligheid

Commentaar [KvdS1]: Input vanuit veiligheid nodig

48

Omgevingsvisie

Wat gaan we doen? - We zetten in op preventie van criminaliteit en overlast - We werken volgens de doelstellingen van Duurzaam Veilig - We treffen maatregelen om risico’s te beperken: o We houden afstanden aan tussen risicovolle activiteiten en risicobronnen ten opzichte van woningen en andere gevoelige functies zoals scholen o We streven verschillende veiligheidsniveaus na afhankelijk van het gebiedstype (bedrijventerrein, agrarisch/landelijk, woongebied / kernen) o Daar waar aandachtsgebieden zijn op het gebied van omgevingsveiligheid komen we door beschermende maatregelen tot maatwerkoplossingen o Bij de beoordeling van plannen voor nieuwe ontwikkelingen kijken we naar gebiedstype en de ligging van aanwezige risicobron(nen); we denken daarbij ook aan (nieuwe) opslag van energie in verband met energietransitie o We besteden aandacht aan de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van mensen, in het bijzonder bij kwetsbare groepen zoals kinderen, ouderen en zieken o We beschermen de vitale infrastructuur zodat mensen het gebied snel en veilig kunnen verlaten als dat nodig is. We richten de omgeving zo in dat hulpdiensten snel en effectief kunnen werken o We werken samen met verschillende gespecialiseerde instanties om veiligheidsrisico’s te onderkennen en te beperken (denk hierbij aan de veiligheidsregio, de FUMO en de brandweer)

Hoe gaan we dit doen? - We voeren de Veiligheidsagenda ‘Mei elkoar foar feiligens’ ‘Feiligens foar en mei de mienskip’ uit - We stellen een Omgevingsprogramma Klimaatadaptatie op - We stellen een Omgevingsprogramma Mobiliteit op

6.3

Een gezonde economische structuur en toeristisch-recreatief aantrekkelijk

Vanwege het ontbreken van agglomeratievoordelen, is de economische structuur van NoardeastFryslân wat minder robuust dan in meer stedelijke regio’s. De beroepsbevolking bestaat uit een relatief groot aandeel praktisch opgeleide mensen, wat samen met een krimpende beroepsbevolking een uitdaging vormt in de groeiende kenniseconomie. Noardeast-Fryslân heeft een aantal sterke stuwende sectoren, zoals de bouw, de metaalsector, de agrofood en voedingsmiddelenindustrie. Daarnaast heeft de sector recreatie en toerisme potentie om verder te groeien. Voor de meer verzorgende sectoren (bijv. detailhandel, zorgsector) speelt het vraagstuk van voldoende lokaal/regionaal economisch draagvlak een grotere rol. Hierbij is de positie van Dokkum als regiostad van belang (zie ook hoofdstuk 7.3).

49

Omgevingsvisie

Meer dan 70% van het landschap wordt ingevuld door de landbouwsector. De landbouw zorgt voor veel werkgelegenheid en is een belangrijke economische drager. De landbouw is bezig met een belangrijke transitie. De landbouw verduurzaamt en er is steeds meer aandacht voor nieuwe vormen van bedrijfsvoering (o.a. kringlooplandbouw). Zodoende ontstaan er nieuwe kansen voor de agrarische sector in relatie met de toeristische sector. Hierdoor kunnen er weer nieuwe kansen ontstaan voor toerisme en recreatie in relatie tot de agrarische sector. Verbeteren van de economische structuur; economische ontwikkelkracht door samenwerking Dit is de belangrijkste opgave voor de toekomst op gebied van economie. Om dit te bereiken streven we naar een mix van stuwende sectoren en verzorgende sectoren. Zo bouwen we voort op de sterke punten in de regio. Het vestigingsklimaat moet van hoog niveau zijn. We willen Dokkum als regiostad sterk blijven positioneren ten opzichte van andere grote stedelijke kernen in Fryslân. We zetten ons in voor voldoende ontwikkelingsmogelijkheden voor de overige kernen naar aard en schaal. Het vermogen tot innoveren in het bedrijfsleven in Noordoost Fryslân ligt onder het Nederlands gemiddelde. Verhogen hiervan is het doel, waarbij we als overheid een stimulerende rol hebben vanwege de positieve externe effecten op de gehele economie.

Economische ontwikkelkracht zal onder andere worden gegenereerd door samenwerking met de overige drie gemeenten en met economische stakeholders in de regio Noordoost Fryslân, een regio met in totaal 125.000 inwoners. Met de ondertekening van de Regiodeal Noordoost Fryslân “de Versnellingsagenda” zet de regio onder meer sterk in op de bevordering van het innovatievermogen van het regionale bedrijfsleven en op een betere aansluiting van het onderwijs op de vraag uit de regionale arbeidsmarkt. De arbeidsparticipatie is in de gemeente Noardeast-Fryslân al relatief hoog, gelijk aan het landelijk gemiddelde. Groei van de economie zal dan met name moeten komen van groei van de arbeidsproductiviteit. Binnen de marge die mogelijk is, zet de gemeente zich in om er iets aan te doen. We hebben daarvoor de Versnellingsagenda. Hier worden projecten ondersteund die als doel hebben een hogere productiviteit te bereiken door middel van een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt (opleiding verhogen/scholing personeel) en het bevorderen van automatisering/digitalisering bij ondernemers, zodat relatief minder personeel nodig is. Daarnaast zetten we in op verbetering van het algehele vestigingsklimaat, door gerichte investeringen in infrastructuur (wegen, bedrijventerreinen, glasvezel, duurzame energie), het op peil houden van het voorzieningenniveau (o.a.

aantrekkelijkheid winkelgebieden), relatiebeheer richting ondernemers en promotie van de regio. Uitbreiding van bedrijventerrein op voorraad is mogelijk in Dokkum, Kollum, Kollumersweach en Hallum; elders alleen met maatwerk naar aard, schaal en directe behoefte. Dit betekent dat de ontwikkeling past bij de schaal van het dorp en de bebouwing. Uitbreiding van bedrijvigheid in of bij de dorpen gaat niet ten koste van woningbouw. Langs de Waddenkust komt geen industrie. Hiermee wordt zowel de nieuwvestiging van losse bedrijven, bedrijventerreinen als andere industriële uitingen bedoeld. Het is de bedoeling dat het een agrarisch gebied blijft met ruimte voor agrarische- en agrarisch aanverwante bedrijven op de bestaande erven. Op de bedrijventerreinen bij de dorpen is ruimte voor andere bedrijvigheid. Havenslib en binnendijks slib wordt zoveel mogelijk en als het kan lokaal verwerkt. Dat wil zeggen: nabij waar het vrijkomt, om ongewenste vervoersbewegingen te voorkomen. We bieden ook ruimte aan energieproductie en -opslag. Als er nieuwe ontwikkelingen zijn met het oog op duurzame energie (bijvoorbeeld waterstof) dan passen we maatwerk toe en zoeken de combinatie met andere al bestaande functies. Denk aan veerdiensten.

50

Omgevingsvisie

51

Omgevingsvisie

Wat gaan we doen? - Samen met onze partners: o zorgen we voor een evenwichtige en duurzame mix van economische activiteiten o bouwen we voort op sterke punten van de regio (de stuwende sectoren) o stimuleren we het innovatief vermogen o genereren we economische ontwikkelkracht - We zorgen voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat en promotie van de regio - We zetten in op versterking van de positie regiostad Dokkum - We zorgen voor bedrijfskavels op voorraad bij Dokkum, Hallum, Kollum, Kollumersweach. In de overige kernen zorgen we voor ontwikkelingsmogelijkheden bij concrete behoefte naar aard en schaal - We faciliteren samenwerking in een netwerk - Samen met onze partners werken we aan duurzame energie-ontwikkelingen